ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ԵԱՔԴ/0086/01/13
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

06 մարտի 2014 թվական ք.Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Հ.ՏԵՐ-ԱԴԱՄՅԱՆ
դատավորներ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ
Գ.ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`

մեղադրող` Հ.Պետրոսյանի
տուժողի ներկայացուցիչ` Մ.Դավթյանի
ամբաստանյալ` Ստ.Դումանյանի
պաշտպան` Ա.Ավետիսյանի

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կարգով քննության առնելով տուժող` Խաչատուր Զաքարյանի ներկայացուցիչ` Մկրտիչ Դավթյանի և ամբաստանյալի շահերի պաշտպան Աշոտ Ավետիսյանի վերաքննիչ բողոքները` ամբաստանյալ Ստեփան Արմենակի Դումանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի դեկտեմբերի 17-ի դատավճռի դեմ
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը .

2013 թվականի հունվարի 23-ին հարուցվել է թիվ 09102013 քրեական գործը:
2013 թվականի փետրվարի 05-ին քրեական գործն ընդունվել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության վարույթ:
2013 թվականի ապրիլի 20-ին Ստեփան Դումանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը:
2013 թվականի ապրիլի 22-ին որոշում է կայացվել Վելիբեկ Հովհաննիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին, նույն օրը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշմամբ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորում և հայտարարվել հետախուզում:
2013 թվականի մայիսի 17-ին քրեական գործից անջատվել է Ստեփան Դումանյանի վերաբերյալ մասը, նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 62204413 համարով:
2013 թվականի մայիսի 30-ին թիվ 62204413 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը, կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ, 2013 թվականի դեկտեմբերի 17-ի դատավճռով ամբաստանյալ Ստեփան Արմենակի Դումանյանին մեղավոր է ճանաչել երկու դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ:
Առաջին դրվագով` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակել ազատազրկում 5 /հինգ/ տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման:
Երկրորդ դրվագով` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով պատիժ է նշանակել ազատազրկում 4 /չորս/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կանոններով, պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով Ստեփան Արմենակի Դումանյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակել ազատազրկում 6 /վեց/ տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման:
Պատժի սկիզբը հաշվվել է 2013 թվականի ապրիլի 20-ից:
Ստեփան Դումանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Տուժող Խաչատուր Զաքարյանի և նրա ներկայացուցիչ Մկրտիչ Դավթյանի քաղաքացիական հայցը բավարարվել է և Ստեփան Արմենակի Դումանյանից հօգուտ Խաչատուր Զաքարյանի բռնագանձվել է 16.700 /տասնվեց հազար յոթ հարյուր/ ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված վնասի հատուցում:
Տուժող Էդգար Սարուխանյանին վերապահվել է քաղաքացիական հայցի իրավունք` հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված վնասը քաղաքացիական դատավարության կարգով լուծելու համար:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2013 թվականի դեկտեմբերի 17-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոքներ են բերել տուժող Խաչատուր Զաքարյանի ներկայացուցիչ` Մկրտիչ Դավթյանը և ամբաստանյալի շահերի պաշտպան Աշոտ Ավետիսյանը, որոնք Վերաքննիչ դատարանի 31.01.2014 թվականի որոշմամբ ընդունվել են վարույթ:
Վերաքննիչ բողոքների կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
Քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Ստեփան Արմենակի Դումանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2014 թվականի հունվարի 30-ին:
Վերոնշյալ քրեական գործի քննությունը նշանակվել է վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կարգով քննության 2014 թվականի փետրվարի 21-ին, ժամը` 12.00-ին, Երևան քաղաքում:



2.Գործի փաստական հանգամանքները..

Նախաքննության մարմինն ամբաստանյալ Ստեփան Դումանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրել այն արարքի համար, որ ՙնա Վելիբեկ Հովհաննիսյանի հետ նախնական համաձայնությամբ խարդախությամբ հափշտակել են քաղաքացիների առանձնապես խոշոր չափերի գույքը, որն արտահայտվել է հետևյալում.
Ստեփան Դումանյանը Վելիբեկ Հովհաննիսյանի միջոցով ծանոթացել է Երևան քաղաքում վարձակալական հիմունքներով բնակվող Խաչատուր Զաքարյանի հետ, չարաշահելով վերջինիս վստահությունը, խոստացել են նրա համար ՀՀ ԱՆ ԴԱՀԿ ծառայությունում կազմակերպվող աճուրդներից ցածր գնով բնակարան ձեռք բերել, իսկ հարցին արագ լուծում տալու պատրվակով առաջարկել են շտապ վճարել գումարի մի մասը: Խաչատուր Զաքարյանը, հավատալով տված խոստումներին, 2011թ. հուլիսի 26-ին նրանց է տվել 4.745.000 ՀՀ դրամին համարժեք 13.000 ԱՄՆ դոլար: Վստահությունն ամրապնդելու համար Ստեփան Դումանյանն ու Վելիբեկ Հովհաննիսյանը Խաչատուր Զաքարյանին ցույց են տվել Երևան քաղաքում գտնվող, սեփականատերերի կողմից վաճառվող մի քանի բնակարան` դրանք ներկայացնելով իբրև ՀՀ ԱՆ ԴԱՀԿ ծառայության` աճուրդի դրված բնակարաններ, իսկ իրենց հանցավոր մտադրությունն ավարտին հասցնելու նպատակով Խաչատուր Զաքարյանից պահանջել են պայմանավորված գումարի մնացած մասը: Վերջինս նրանց 2011թ. օգոստոսի 22-ին տվել է 2.569.000 ՀՀ դրամին համարժեք 7.000 ԱՄՆ դոլար, նույն թվականի սեպտեմբերի 16-ին` 637.500 ՀՀ դրամին համարժեք 1.700 ԱՄՆ դոլար. Ստեփան Դումանյանն ու Վելիբեկ Հովհաննիսյանը հափշտակել են Խաչատուր Զաքարյանից խաբեությամբ ստացած` ընդամենը 7.951.500 ՀՀ դրամին համարժեք 21.700 ԱՄՆ դոլար առանձնապես խոշոր չափերի գումարը:
Բացի այդ, Ստեփան Դումանյանն ու Վելիբեկ Հովհաննիսյանը նույն եղանակով` ՀՀ ԱՆ ԴԱՀԿ ծառայությունում կազմակերպվող աճուրդներից ցածր գնով ավտոմեքենաներ ձեռք բերելուն օգնելու պատրվակով, չարաշահելով Երևան քաղաքի բնակիչ Էդգար Սարուխանյանի վստահությունը, 2011թ. օգոստոսի 8-ից 10-ն ընկած ժամանակահատվածում նրանից ստացել ու խարդախությամբ հափշտակել են 3.670.000 ՀՀ դրամին համարժեք 10.000 ԱՄՆ դոլար՚:


3.Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.

Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

ա/ Տուժող Խաչատուր Զաքարյանի ներկայացուցիչ` Մկրտիչ Դավթյանը վկայակոչելով վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկներն ու հիմնավորումները խնդրել է Ստեփան Արմենակի Դումանյանի նկատմամբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով 5/հինգ/ տարի ժամկետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով 4/չորս/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժները` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կանոններով պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով, Ստեփան Արմենակի Դումանյանի նկատմամբ 6/վեց/ տարի ժամկետով վերջնական պատիժ նշանակելու մասով, նշանակված մեղմ պատիժը փոփոխել և նրա նկատմամբ նշանակել ավելի խիստ պատիժ։
Ըստ տուժողի ներկայացուցիչ Մ.Դավթյանի` դատարանը, հղում կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի պահանջներին, փորձել է հիմնավորել ամբաստանյալ Ս.Դումանյանի նկատմամբ իր իսկ կողմից նշանակված պատժաչափը:
Դատարանը չի պատճառաբանել, թե ինչու հանցանքների համակցությամբ Ս.Դումանյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժ է նշանակել ոչ թե 8 /ութ/ կամ 7 /յոթ/ տարի ժամկետով, այլ` 6 /վեց/ տարի ժամկետով:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը, որպես անձը բնութագրող հանգամանք, հաշվի չի առել այն, որ Արարատի և Վայոց Ձորի մարզերի ընդհանուր իրավասության դատարանը 2010 թվականի հունվարի 10-ի դատավճռով Ս.Դումանյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակել ազատազրկում 3 /երեք/ տարի ժամկետով: Կիրառել է ՀՀ ԱԺ 19.06.2009թ. համաներման ակտը և Ս.Դումանյանին ազատել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված պատժից:
Ըստ տուժողի ներկայացուցչի` դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջը, 61-րդ հոդվածի պահանջները, քանի որ ամբաստանյալի խնդրանքով բազմիցս հետաձգվել են դատական նիստերը իբրև տուժող` Խ.Զաքարյանին հասցված էական վնասը վերականգնելու նպատակով, սակայն դա ընդամենը իմիտացիա է եղել և այդպես էլ չի վերականգնվել տուժողին հասցված վնասը: Ամբաստանյալի վարքագծում չկա որևէ հանգամանք,որը թույլ կտար դատարանին համոզվելու, որ ամբաստանյալը այլևս հանրության համար վտանգ չի ներկայացնում, որ էականորեն նվազել է նրա կողմից կատարված հանցավոր արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը։
Տուժողի ներկայացուցիչը գտնում է, որ Դատարանի կողմից խախտվել է վերոնշյալ հոդվածների պահանջները, քանի որ ամբաստանյալ՝ Ս.Դումանյանի նկատմամբ նշանակելով մեղմ պատիժ, չի պահպանվել արդարացի պատիժ նշանակելու օրենքի պահանջը, չի ապահովվել պատժի կիրառման նպատակը։
Ելնելով վերոգրյալից տուժող Խաչատուր Զաքարյանի ներկայացուցիչ` Մկրտիչ Դավթյանը գտնում է, որ 17.12.2013 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0086/01/13 քրեական գործով կայացված դատավճռով ամբաստանյալ Ս.Դումանյանի նկատմամբ սահմանվել է ակնհայտ մեղմ պատիժ:

բ / Ամբաստանյալի շահերի պաշտպան Աշոտ Ավետիսյանը վկայակոչելով վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկներն ու հիմնավորումները խնդրել է բեկանել և փոփոխել Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 17.12.2013թ. թիվ ԵԱՔԴ/0086/01/13 քրեական գործով կայացված դատավճիռը և ամբաստանյալ Ստեփան Արմենակի Դումանյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի պահանջները ու նրա նկատմանբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել։

Ի հիմնավորումն իր վերաքննիչ բողոքի` պաշտպանը գտնում է, որ դատարանի սույն դատավճիռը հիմնավորված և պատճառաբանված չէ ու ենթակա է բեկանման ու փոփոխման հետնյալ պատճառաբանությամբ։

Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի մի շարք պահանջներ, թույլ է տվել նյութական և դատավարական նորմերի խախտումներ, ճիշտ չի կիրառել պատժի նշանակման օրենսդրական պահանջները, որի արդյունքում դատաճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալ Ստեփան Դումանյանի անձին։ Դատարանի նշանակած պատիժն ակնհայտ անարդարցի է և խիստ:
Ըստ պաշտպանի` դատարանը չի գնահատել այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Դումանյանը հանցագործության կատարման մեջ նախաձեռնող դեր չի ունեցել, տուժողների հետ քննարկումը տեղի են ունեցել գործով հետախուզվող մեղադրյալ Վելիբեկ Հովհաննիսյանի նախաձեռնությամբ, հիմնական զումարները վերջինս է վերցրել տուժողներից և տվել խոստումներ, մինչդեռ Ստեփան Դումանյանը դեռևս մինչև քրեական գործի հարուցումը իր նախաձեռնությամբ և իր միջոցներով տուժող Խաչատուր Զաքարյանին վերադարձրել է 5 հազար ԱՄՆ դոլլար գումար։
Հետագայում, Ստեփան Դումանյանը իր հարազատների միջոցով ակտիվ գործողությանուններ է ձեռնարկել տուժող Զաքարյանին պատճառված վնասը վերականգնելու ուղղությամբ և ի վերջո ամբողջությամբ հատուցել է այն :
Ինչ վերաբերում է գործով մյուս տուժող էդգար Սարուխանյանին, ապա վերջինս քրեական գործով ընդամենը մեկ անգամ 2013թ. մայիսին, ցուցմունք է տվել որպես վկա ու ճանաչվել է տուժող, որից հետո հեռացել է ՀՀ-ից և հնարավոր չի եղել պարզելու նրա գտվելու վայրը, ճշտելու նրա պահանջի չափը և հիմքերը։ Նրա կողմից քաղաքացիական հայց չի ներկայացվել: Չնայած այդ ամենին ամբաստանյալ Դումանյանը պատրաստակամ է վերականգնելու նաև վերջինիս պահանջը, եթե այնդպիսին ներկայացվի։
Ըստ պաշտպանի` նշված հանգամանքները էականորեն նվազեցնում են Ստեփան Դումանյանի արարքի վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, որպիսիք դատարանը վերլուծության և գնահատման չի ենթարկել, հաշվի չի առել պատիժ նշանակելիս և նշանակված պատժի կրելու հարցը լուծելիս։
Պաշտպանը նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 61-րդ հոդվածների համաձայն` Ստեփան Դումանյանի գործողություններում պատիժն ու պւստասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներ չկան, մինչդեռ առկա են մեղմացուցիչ մի շարք հանգամանքներ` այն է, որ հանցագործությունը կատարելու մեջ իրեն մեղավոր է ճանաչել և անկեղծորեն զղջացել, բնութագրվում է դրական, նախկինում դատված չի եղել, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված գործողություններ է ձեռնարկել, վատառողջ է, տառապում է սրտի հիպերտոնիկ հիվանդությամբ :
Պաշտպանը հղում կատարելով մի շարք նախադեպային որոշումներին և <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին Եվրոպական Կոնվենցիայի>> 6-րդ հոդվածին նշել է, որ ինչպես հետաքննոթյան փուլում, այնպես էլ քրեական գործի նախաքննության և դատաքննության ընթացքում Ստեփան Դումանյանը չի խոչընդոտել գործի քննությանը, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, ընդունել է մեղքը, զղջացել է կատարվածի համար, չի խուսափել վարույթն իրականացնող մարմնից, որևէ անօրինական ազդեցություն չի գործել գործին մասնակցող անձանց նկատմամբ, որպիսի հանգամանքները հիմք են տալիս եզրակացնելու, որ դատապարտվելու և ազատազրկման հետ չկապված պատժի դեպքում նա չի խոչըդոտի դատավճռի կատարմանը, փախուստի չի դիմի։ Այսինքն, չկա որևէ հանգամանք, որը հիմք կտա կասկածելու, որ գրեթե 10 ամիս անազատության մեջ գտնվող ամբաստանյալ Ս.Դումանյանը, որն ունի առողջական լուրջ խնդիրներ, դատապարտվելով պայմանական ազատազրկման, իր գործողություններով կարող է խոչընդոտել դատավճռի կատարմանը:


3/.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները

Վերաքննիչ դատարանը ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով տուժողի ներկայացուցչի և պաշտպանի վերաքննիչ բողոքների հիմնավորումները, մեղադրողի պատասխանը դրանց դեմ, ներկայացված բողոքների հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քր. դատ. օր.-ի 385-րդ հոդ.-ի 1-ին մասի համաձայն` Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն ակնհայտ սխալ է թույլ տվել:
Ստեփան Արմենակի Դումանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, նախատեսված հանցանքը կատարելը և նրա մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում:
Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը սույն քրեական գործը քննել է դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, ՀՀ քր. դատ. օր.-ի 375-1-375-4-րդ հոդվածների պահանջների պահպանմամբ, ամբաստանյալ Ստեփան Արմենակի Դումանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղսագրված հանցանքի հիմնավորվածությունը ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը քննության առարկա չի դարձնում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը` ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար, ինչ պատիժ պետք է նշանակվի նրա նկատմամբ, ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի` վերը նշանակված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված ու փոխհամաձայնեցված են, /մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները, և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին/: Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի և արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում:
Այսինքն, դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա /հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության աստիճանը և այլն/:
Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, դրանք բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը:
Պատասխանատվությունը և պատիժը անհատականացման հիմք են ոչ միայն արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող բոլոր հատկանիշները` ընտանեկան դրությունը, առողջական վիճակը, դատվածությունը, դրսևորած վարքագիծը աշխատանքում, շրջապատում և կենցաղում, տարիքը և այլն, և պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ կհասնի պատժի նպատակներին:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին, և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը:
Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերվում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ բնութագրում է միաժամանակ և հանցագործությունը, և հանցավորի անձնավորությունը:
Այդ իսկ պատճառով պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցագործության կազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերվում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում են պատժի վրա:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հագամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն, եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կիրառելու:
Սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ու վերլուծությունից ակհայտ է դառնում, որ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրվող ամբաստանյալ Ստեփան Արմենակի Դումանյանի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, դատական ակտի պատճառաբանական մասում արձանագրել է հետևյալը.
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործությունների բնույթը, հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկացված դատական քննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Ս.Դումանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ընդունել է մեղքը և անկեղծորեն զղջացել կատարած արարքի համար, բնութագրվում է դրական, ֆիզիկապես վատառողջ է` տառապում է հիպերտոնիա հիվանդությամբ, մասնակիորեն` 5000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամի չափով, վերականգնել է հանցագործության հետևանքով տուժող Խ.Զաքարյանին անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
Դատարանը, ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ս.Դումանյանի կատարած հանցագործությունների համար նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակները չեն կարող ապահովել պատժի նպատակները, և նա պետք է դատապարտվի ազատազրկման, որպիսի պատիժը պետք է կրի, քանի որ նրա ուղղվելը հնարավոր չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, ինչը չի կարող նաև համարվել անհրաժեշտ ու բավարար միջոց՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար:
Համաձայնվելով դատարանի վերոնշյալ եզրահանգումների հետ, միևնույն ժամանակ անդրադառնալով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկներին, որ
բացակայում են իր պաշտպանյալի պատախանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները և ի հակակշիռ դրան` առկա են մեղմացուցիչ բազմաթիվ հանգամանքներ, որոնք ըստ էության չեն գնահատվել ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից, ապա Վերաքննիչ քրեական դատարանը գտնում է անհիմն և փաստում, որ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առել կատարված հանցագործության բնույթն ու հաստատական վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև Ս.Դումանյանի անձը բնութագրող բոլոր հանգամանքները և իրավացիորեն նշանակել է համաչափ պատիժ: Հետևաբար, վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ տուժողի ներկայացուցիչ Մ.Դավթյանի վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկները հիմք չեն ամբաստանյալ Ս.Դումանյանի նկատմամբ դատավճռով նշանակված պատժաչափից ավելի խիստ պատժաչափ նշանակելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները` ամբաստանյալ Ս.Դումանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, հաշվի առնելով վերջինիս մեղսագրված հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող` դատարանի կողմից մատնանշված վերոգրյալ բոլոր հանգամանքները, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Ս.Դումանյանի ուղղվելը և վերադաստիարակվելը հնարավոր չէ առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու, հետևաբար նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքեր չկան:
Այսպիսով, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս.Դումանյանի վերաբերյալ գործը քննելիս և լուծելիս պահպանվել են տուժողի և ամբաստանյալի նյութական և դատավարական իրավունքները:
Դատարանի կողմից կայացված դատական ակտն օրինական է ու հիմնավորված, ուստի այն փոփոխելու հիմքեր չկան:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 402-րդ հոդվածներով ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Տուժողի ներկայացուցիչ` Մկրտիչ Դավթյանի և ամբաստանյալի պաշտպան Աշոտ Ավետիսյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի դեկտեմբերի 17-ի դատավճիռը` ամբաստանյալ Ստեփան Արմենակի Դումանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան հրապարակման պահից` մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ ստորագրություն

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Հ.ՏԵՐ-ԱԴԱՄՅԱՆ