Գործ հ. ԵԱՔԴ/0180/01/12


Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն
Վ Ե Ր Ա Ք Ն Ն Ի Չ Ք Ր Ե Ա Կ Ա Ն Դ Ա Տ Ա Ր Ա Ն

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

08 ապրիլի 2013թ. ք. Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ. ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Լ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ


Դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Փանոսյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Նարեկ Սամվելի Խաչատրյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը


ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Դ.Մարտիրոսյանի 21.10.2012 թվականի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60126512 քրեական գործը և այն ընդունվել է վարույթ:
Քննիչի 2012 թվականի դեկտեմբերի 13-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քերական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նույն օրը նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2012թ. դեկտեմբերի 19-ին թիվ 60126512 քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան` ըստ էության քննելու համար:
Երևան քաղաքի Երևանի Արաբկիրի և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 13.02.2013թվականի դատավճռով ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել է ազատազրկման 2 /երկու/ տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 1 /մեկ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով և կիրառվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածը և Նարեկ Սամվելի Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատիժը` երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չի կիրառվել, սահմանվել է փորձաշրջան մեկ (1) տարի ժամկետով:
Որպես խափանման միջոց կիրառված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Նարեկ Խաչատրյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարվել է ՀՀ ԱՆ քրեակատարողական վարչության նրա բնակության վայրի այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնին: Փորձաշրջանի սկիզբը հաշվվել է քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնում Նարեկ Խաչատրյանին հաշվառման վերցնելու օրվանից:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, իրեղեն ապացույց հանդիսացող և Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի իրեղեն ապացույցների սենյակում պահվող, Հայկանուշ Կարագուլյանի հագուստները և կոշիկները պետք է հանձնվեն տուժողի իրավահաջորդ Սիրանուշ Վարդանյանին:
Այլ ապացույց ճանաչված և քրեական գործին կցված, լազերային սկավառակը պահվել է քրեական գործի հետ միասին:
Դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված:
Հիշյալ դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Փանոսյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որով խնդրել է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով բեկանել Նարեկ Խաչատրյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 13.02.2013թվականի կայացված դատավճիռը և ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել պատիժ` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման:
Վերաքննիչ բողոքի առթիվ ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանի կողմից ներկայացվել է գրավոր պատասխան, որով խնդրել է մեղադրող Ա.Փանոսյանի 11.03.2013 թվականի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Վերաքննիչ դատարանի 2013 թվականի մարտի 18-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքը ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է քննության ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:

2.Գործի փաստական հանգամանքները

Նարեկ Խաչատրյանը դատապարտվել է այն բանի համար, որ որ նա 2012 թվականի հոկտեմբերի 19-ին, ժամը 18:00-ի սահմաններում իրեն ամրակցված ԳԱԶ-2705 ՚մակնիշի 576 LL 62 պետհամարանիշի բեռնատար ավտոմեքենայով Կոմիտասի պողոտայի թիվ 53 շենքի դիմացի ճանապարհահատվածում` դեպի Տիգրանյան փողոցի ուղղությամբ հետընթաց կատարելիս, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 48 կետի ու <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ: Այն է. հետընթաց կատարելուց առաջ պատշաճ կերպով չհամոզվելով դրա անվտանգության մեջ և չդիմելով այլ անձանց օգնության, տեխնիկական տեսակետից ստեղծել է վթարային իրադրություն, հետընթաց կատարելու ընթացքում ինքն իրեն զրկել է վրաերթը կանխելու հնարավորությունից, ավտոմեքենայի հետևի ձախ մասով վրաերթի է ենթարկել իր ընթացքի ուղղությամբ պողոտան աջից դեպի ձախ կողմը հատող Հայկանուշ Կարապետի Կարագուլյանին, անզգուշությամբ նրան պատճառելով մահ:

3.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում, ներքոնշյալ հիմնավորումներով:
Մեղադրող Ա.Փանոսյանը գտել է, որ Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից առանց օրենքով նախատեսված հիմքերի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետևանքով թույլ է տրվել դատական սխալ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝ եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է մի շարք նախադեպային որոշումներում:
Էդմոն Ասատրյանի վերաբերյալ թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 քրեական գործով 24.08.2012թ. կայացված որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարված հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն՝ նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից:
Ըստ բողոքաբերի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին:
Թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
Ըստ մեղադրող Ա.Փանոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել: Հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում՝ առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն:
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով: Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար:
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է նաև, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես՝ հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն՝ նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին: .
Վերոգրյալով պայմանավորված` վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ «քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով՝ համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Ըստ բողոքաբերի` առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին:
Բողոքարկվող դատական ակտով որպես ամբաստանյալ անձը դրականորեն բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առել, որ Նարեկ Խաչատրյանն առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ է կատարել միջին ծանրության հանցանք, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է կատարած արարքի համար, բնութագրվում է դրական, դեպքից հետո օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, կամովին հոգացել է նրա բուժման ծախսերը, հատուցել է պատճառված նյութական վնասը, վթարի առաջացման հարցում առկա է նաև փողոցը ոչ անցումային վայրում հատած տուժողի մեղքը, ամբաստանյալն ընտանիքի միակ աշխատողն ու կերակրողն է, նրա խնամքին են գտնվում մայրն ու տատը:
Հաշվի առնելով հանցավորի վերը նշված անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը հանգել է հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու պայմաններում:
Ըստ մեղադրողի` Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանն ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս ընդհանրապես գնահատական չի տվել ամբաստանյալի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին և հանրորեն վտանգավոր արարքի ու դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին:
Դատարանը հաշվի չի առել, որ Նարեկ Խաչատրյանը «ԳԱԶ-2705» մակնիշի բեռնատար ավտոմեքենայով, գիտակցաբար խախտելով ՃԵԿ-ի 48 կետի ու «ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջները, առանց աջ և ձախ հետին տեսանեկլիության հայելիներն օգտագործելու, այլ անձանց օգնությանը չդիմելով և երթևեկության անվտանգության մեջ չհամոզվելով, վտանգավոր հետևանքների առաջացման ակնհայտ հնարավորության պայմաններում, կատարել է հետընթաց և ավտոմեքենայի հետևի ձախ մասով վրաերթի է ենթարկել Հայկանուշ Կարագուլյանին, անզգուշությամբ նրան պատճառել մահ:
Դատարանի կողմից հաշվի չի առնվել նաև այն հանգամանքը, որ Նարեկ Խաչատրյանը թույլ է տվել ճանապարհային երթևեկության կանոնների կոպիտ խախտում, առավել հավանական դարձրել հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, ընդ որում, տրանսպորտային միջոցների վարորդների կողմից հետընթաց վարման կանոնները խախտելու համար պատասխանատվություն է նախատեսված Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 9-րդ կետով:
Առաջին ատյանի դատարանը որպես ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առել առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ միջին ծանրության հանցանք կատարելը:
Դատարանի կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հաշվի չի առնվել նաև այն հանգամանքը, որ թեև Նարեկ Խաչատրյանը դեպքից հետո ապահովել է տուժողին բժշկական օգնության ցուցաբերումը, հոգացել է նրա բուժման ծախսերը, կատարել է գործողություններ ուղղված պատճառված նյութական վնասը հատուցելուն, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է կատարած արարքի համար, սակայն դեպքից անմիջապես հետո, տուժողի կողմից վրաերթի փաստն իրավապահ մարմիններից թաքցնելու պայմաններում, իրավապահ մարմիններին չի հայտնել տեղի ունեցած դեպքի մասին և մեղայականով ներկայացել է միայն տուժողի մահից հետո, որպիսի հանգամանքը ևս վկայում է առանց պատիժը կրելու ամբաստանյալի ուղղվելու անհնարության մասին։ Վթարի առաջացման գործում փողոցը ոչ անցումային վայրում հատած տուժողի մեղքի առկայության վերաբերյալ դատարանի հետևությունը ևս անհիմն է, քանի որ անհասկանալի է, թե ինչ փաստական տվյալների հիման վրա է դատարանը հանգել նման հետևության, առավել ևս այն դեպքում, երբ քրեական գործի քննությամբ հիմնավորված է, որ վրաերթը տեղի է ունեցել ամբաստանյալի մեղքով, վերջինս թույլ է տվել ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում, որի հետևանքով տուժողին անզգուշությամբ պատճառվել է մահ, որպիսի հանգամանքները հիմնավորված են համարվել նաև դատարանի կողմից և կայացվել է մեղադրական դատավճիռ:
Ինչ վերաբերում է ամբաստանյալի դրական բնութագրին, խնամքին գտնվող չափահաս անձանց առկայությանը, ապա ըստ վերաքննիչ բողոքի հեղինակի` նշված հանգամանքները չեն հիմնավորում առանց պատիժը կրելու դրա նպատակների, այդ թվում ամբաստանյալի ուղղվելու, իրականացման հնարավորությունը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում ամրագրված դրույթների կիրառման հիմք չեն հանդիսանում:
Ըստ բողոքաբերի` Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը խախտելով նյութական իրավունքի նշված նորմերը, հաշվի չառելով դրանց կիրառման վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, օրենքով նախատեսված հիմքերի բացակայության պայմաններում ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառել, թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376-րդ, 3761-րդ, 379-րդ, 3801-րդ, 395-րդ, 399-րդ հոդվածներով վերաքննիչ բողոքի հեղինակ Ա.Փանոսյանը խնդրել է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով բեկանել Նարեկ Խաչատրյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 13.02.2013թ. կայացված դատավճիռը և ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման:


4.Գրավոր պատասխանի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը

Ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանը գտել է, որ մեղադրող կողմի վերաքննիչ բողոքն ակնհայտ անհիմն է, և այն ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Ըստ ամբաստանյալի մեղադրող կողմը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ ինքը կատարել է անզգուշ և ոչ թե դիտավորյալ հանցագործություն: Հանցանք կատարելու համար զղջացել է և այն լիովին ընդունել է: Նախկինում դատապարտված չի եղել, բնութագրվում է դրական,ընտանիքի միակ կերակրողն է, խնամքին` մայրը և զառամյալ տատը, օգնություն է ցուցաբերել տուժողին` դեպքից հետո: Կամովին հատուցել է տուժողի բուժման ծախսերը, այնուհետև հողարկավորության և այլ արարողությունների հետ կապված տուժողի իրավահաջորդների կրած նյութական ծախսերը: Վթարի առաջացման գործում առկա է նաև տուժողի մեղքը /փողոցը հատել է ոչ անցումային վայրում/, տուժողի իրավահաջորդը խնդրել է իր նկատմամբ նշանակել ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, բացակայում են իր պատասխանատվությունը ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները:
Ելնելով վերգրյալից ամբաստնյալ Նարեկ Խաչատրյանը խնդրել է սույն գործով մեղադրող Ա.Փանոսյանի 11.03.2013թվականի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 13.02.2013թվականի դատավճիռն իր նկատմամբ թողնել անփոփոխ:



5.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն և եզրահանգումը

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով գործի նյութերը, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դատախազի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Սույն գործով կայացված դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ դատարանը ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել նրա արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը ինչպես նաև հանցավորի անձը:
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն և պատիժը մեղմացնող և անձը բնութագրող հանգամանքեր դատարանը դիտել է այն, որ նա հանցանքն ընդունել և զղջում է կատարած արարքի համար, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, դեպքից հետո օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, կամովին հոգացել է նրա բուժման ծախսերը, այնուհետև հատուցել է տուժողի հողարկավորության և մյուս արարողությունների հետ կապված տուժողի իրավահաջորդի կրած նյութական ծախսերը, վթարի առաջացման գործում առկա է նաև տուժողի մեղքը /փողոցը հատել է ոչ անցումային վայրում/, առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ է կատարել միջին ծանրության հանցանքը, նրա խնամքին են գտնվում մայրն ու տատը և ընտանիքի միակ աշխատողն ու կերակրողն ինքն է, ինչպես նաև տուժողի իրավահաջորդի խնդրանքը` ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման հետ չկապված պատիժ նշանակելու վերաբերյալ:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրել:
Դատարանը, հաշվի առնելով Նարեկ Խաչատրյանի կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն և բնույթը, նրա անձը, նրան բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված է պատիժ միայն ազատազրկման ձևով, գտել է, որ ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու համար պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով:
Հաշվի առնելով ամբաստանյալի վերը նշվածը անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները , ինչպես նաև պատասխանատվությունը պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը դատարանը հանգել է այն հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու, սակայն նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու պայմաններում: Ուստի դատարանը հնարավոր է համարել Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը:
Դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հարցը, գտել է, որ նպատակահարմար է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում նշանակելը:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է , որ սույն քրեական գործի շրջանակներում դատարանի կողմից կայացվել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ և այն ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքեր չկան:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-8-րդ կետերի համաձայն՝ դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը՝
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար,
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ,
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
Նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն՝ դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի՝ պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը՝ հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը սահմանում է` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է այն եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու (տե՛ս նաև Ս.Ներսիսյանի գործով 2007 թվականի հունիսի 12–ի Վճռաμեկ դատարանի ՎԲ–124/07 որոշումը):
Վերը հիշատակված հարցերի լուծման ընթացքում դատարանը պետք է ղեկավարվի նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներով: Մասնավորապես, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դրա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթները:
Պատիժը նշանակելիս և այն քննելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով` դրանք բնութագրում են ինչպես կատարած հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն:
Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ կետի` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Պատիժը պայմանականորեն կարող է կիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը` առանց ռեալ պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն գոյություն ունեցող տվյալների օբյեկտիվ վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
Թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն, այնուհանդերձ, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված` պատժի նպատակների համատեքստում (տես Գ.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2008թ. նոյեմբերի 28-ի ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումը): Նմանատիպ մոտեցում է արտահայտվել նաև Վճռաբեկ դատարանի ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-01/08 որոշումներում:
Տվյալ դեպքում վերաքննիչ դատարանը գտնում է , որ դատարանը բավարար չափով հաշվի առնելով ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը`նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հարցում, հանգելով ճիշտ եզրանագման, կողմից ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակվել է արդարացի և համաչափ պատիժ, ուստի դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
Նման եզրահանգման հանգելիս վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ սույն գործի ողջ քննության ընթացքում ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանը գտնվելով ազատության մեջ զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց և չի խոչընդոտել գործի քննությանը :
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն հիմնավոր է և պետք է թողնել անփոփոխ մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի,393-394-րդ հոդվածներով Վերաքննիչ դատարանը


Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2013 թվականի փետրվարի 13-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Նարեկ Սամվելի Խաչատրյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան՝ այն հրապարակելու պահից մեկամսյա ժամկետում։



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ













































ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ