ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՔՐԵԱԿԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԴԱՏԱՐԱՆ
Հայաստանի Հանրապետության
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության դատարանի դատավճիռ
գործ թիվ ԵԱՔԴ/0092/01/12
նախագահող դատավոր` Լ.Ավետիսյան

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

10 դեկտեմբերի 2012թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան/ հետևյալ կազմով`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ե.ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Տ.Հակոբյանի

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`

ԲՈՂՈՔ ԲԵՐԱԾ ԱՆՁ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Հ.Արսենյանի
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Հ.Մուշեղյանի
ՄԵՂԱԴՐՈՂՆԵՐ` Ա.Սեփոյանի
Ա.Մանուկյանի

Դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Հրաչյա Մուշեղյանի շահերի պաշտպան Հովիկ Արսենյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

ԳՈՐԾԻ ԴԱՏԱՎԱՐԱԿԱՆ ՆԱԽԱՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ.
1. 2012թ. մայիսի 11-ին ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ավտովթարի հետևանքով անզգուշությամբ Ռաֆիկ Նշանի Մուրադյանին մահ պատճառելու դեպքի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 60111012 քրեական գործը:
2. 2012թ. մայիսի 11-ին Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանը ձերբակալվել է:
3. 2012թ. մայիսի 14-ին նախաքննական մարմնի որոշմամբ Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը:
4. 2012թ. հունիսի 12-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշմամբ թույլատրելի է ճանաչվել Հ.Մուշեղյանի նկատմամբ որպես կալանավորման այլընտրանքային խափանման միջոց գրավի կիրառումը և նույն օրը Հ.Մուշեղյանն ազատվել է կալանքից:
5. 2012թ. հուլիսի 9-ին նախաքննական մարմնի որոշմամբ Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանին առաջադրված մեղադրանքը լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով:
6. 2012թ. հուլիսի 12-ին նախաքննական մարմնի որոշմամբ թիվ 60111012 քրեական գործով Սուրեն Սամվելի Մարտիրոսյանին, Մարատ Վաչագանի Եսայանին և Վլադա Վլադիմիրի Գալկևիչին պատճառված մարմնական վնասվածքների մասով մեղադրյալ Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` Ս.Մարտիրոսյանին պատճառված մարմնական վնասվածքների մասով` հանցակազմի բացակայության, Մ.Եսայանին պատճառված մարմնական վնասվածքների մասով` տուժողի և մեղադրյալի հաշտության, իսկ Վ.Գալկևիչին պատճառված մարմնական վնասվածքների մասով` դիմողի բողոքի բացակայության հիմքերով:
7. 2012թ. հուլիսի 24-ին թիվ 60111012 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետև դատարան), կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ, 24.09.2012թ. դատավճռով Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրան դատապարտել է ազատազրկման երեք (3) տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով երկու (2) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն նշանակված պատժին հաշվակցվել է Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանին 2012թ.-ի մայիսի 11-ից մինչև 2012թ.-ի հունիսի 12-ը կալանքի տակ պահելու ժամկետը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում երկու (2) տարի տաս (10) ամիս քսանիննը (29) օր ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով երկու (2) տարի ժամկետով:
Պատժի սկիզբը հաշվվել է Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանին արգելանքի վերցնելու օրվանից:
8. 24.09.2012թ. Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Հրաչյա Մուշեղյանի շահերի պաշտպան Հովիկ Արսենյանը:
Վերաքննիչ դատարանի 2012թ. նոյեմբերի 2-ի որոշմամբ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել է քննության վճռաբեկության կարգով:
Վերաքննիչ բողոքի դեմ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:


ԳՈՐԾԻ ՓԱՍՏԱԿԱՆ ՀԱՆԳԱՄԱՆՔՆԵՐ.
9. Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանը մեղադրվում է այն արարքի կատարման համար, որ նա 2012թ. մայիսի 11-ին ժամը 09:00-ի սահմաններում, իր անձնական օգտագործման <<Շևրոլետ-Կոռվետ>> մակնիշի 64 UO 505 պետհամարանիշի ավտոմեքենան Երևան քաղաքի Պռոշյան փողոցով Բաղրամյան պողոտայի կողմից դեպի Պարոնյան փողոցի ուղղությամբ վարելիս հասնելով Պռոշյան փողոցի 7 տան դիմաց, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի Հավելված N 1-ի ձև N 2-ի <<Ճանապարհային գծանշումներ>> բաժնի 1.3 համարակալումն ունեցող հորիզոնական գծանշան, ՃԵԿ-ի 2, 53 ու 65 կետերի և <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ: Այն է` ավտոմեքենան վարել է բնակավայրերի սահմաններում գտնվող տվյալ ճանապարհահատվածում երթևեկության սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժ արագությունը գերազանցող շուրջ 70-80 կմ/ժ արագությամբ և հանդիպակաց ուղղության երթևեկելի ուղեմասով մոտեցող <<ՎԱԶ-21214>> մակնիշի ավտոմեքենայի առկայության պայմաններում հատել է հանդիպակաց ուղղությունների երթևեկելի ուղեմասերը բաժանող զույգ հոծ գծանշումները, մեքենան դուրս բերել և երթևեկություն իրականացրել հանդիպակաց ուղղության երթևեկելի ուղեմասով, ինքն իրեն զրկելով ընդհարումը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, ստեղծել է վթարային իրադրություն, որով պայմանավորել է իր վարած ավտոմեքենայի և <<ՎԱԶ-21214>> ավտոմեքենայի ընդհարման առաջացումը: Դրա հետևանքով վերջինիս ուղևոր Ռաֆիկ Նշանի Մուրադյանին անզգուշությամբ պատճառվել է մահ:

ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԲՈՂՈՔԻ ՀԻՄՔԵՐԸ, ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ, ԵՎ ՊԱՀԱՆՋԸ.
Վերաքննիչ բողոքը բերվել է հետևյալ հիմքերի սահմաններում, ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
10. Պաշտպան Հովիկ Արսենյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ դատարանը Հ.Մուշեղյանի նկատմամբ անհամեմատ խիստ պատիժ է նշանակել` չփորձելով վերլուծել վերջինիս նկաամամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման նպատակահարմարությունը:
Իր պաշտպանյալի նկատմամբ կիրառված պատժատեսակը և պատժաչափը անհամաչափ է: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածները, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ, 41-րդ և 45-րդ գլուխներով նախատեսված դրույթները խախտելու արդյունքում դատարանը կայացրել է անարդարացի դատավճիռ, ինչը հիմք է հանդիսացել դատական ակտը պատժաչափի և պատժատեսակի մասով բողոքարկելու համար:
Հանցանք կատարած անձի նկաամամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
Բողոքաբերը նշել է, որ Հ.Մուշեղյանը վատառողջ է, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները գործի նյութերում բացակայում են, առկա են միայն պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, տուժողի իրավահաջորդին հատուցվել են բոլոր նյութական վնասները, ներկա պահին էլ Հ.Մուշեղյանը մշտական և շարունակական բժշկական հսկողության տակ է գտնվում:
Այս պայմաններում պաշտպանական կողմը պնդում է, որ սույն գործի փաստական տվյալները հնարավորություն են տալիս դատարանին գալ այն համոզման, որ տվյալ գործով Հ.Մուշեղյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
11. Պաշտպանը խնդրել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 24.09.2012թ. թիվ ԵԱՔԴ/0092/01/12 քրեական գործով դատավճիռը պատժաչափի և պատժատեսակի մասով բեկանել և փոփոխել, կայացնել արդարացի դատական ակտ:

ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՊԱՏՃԱՌԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ԵԶՐԱՀԱՆԳՈՒՄԸ.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, ուսումնասիրելով և վերլուծելով գործի նյութերը, դրանք գնահատելով իրենց համակցությամբ, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Հրաչյա Մուշեղյանի շահերի պաշտպան Հովիկ Արսենյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակի, իսկ դատարանի դատավճիռը պատժի մասով պետք է փոփոխել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
12. Նշանակված պատժի հարցը քննարկելիս Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը, այնպես էլ չափը որոշելիս:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դրա կատարման հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասն ամրագրել է, որ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի նպատակներին:
Այս առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ իր 30.03.2007թ. ՎԲ-50/07 որոշմամբ պատիժ նշանակելու հարցի լուծման առումով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Կ.Հարությունյանի վերաբերյալ իր 30.11.2007թ. ՎԲ-201/07 մեկ այլ որոշմամբ պատիժ նշանակելու հարցի լուծման առումով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար>>:
Քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի հոդվածների սանկցիաներում պատժի տեսակն ու չափը սահմանելիս կարևորագույն չափանիշ է տվյալ հանցագործության վտանգավորությունը: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածը, ելնելով պատժատեսակից և պատժաչափից, ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, հանցագործությունները դասակարգել է ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր հացագործությունների: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` միջին ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունը համարվում է միջին ծանրության հանցագործություն:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` <<Դատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը>>:
13. Քրեական գործի նյութերից երևում է, որ ամբաստանյալ Հ.Մուշեղյանը իրեն մեղավոր է ճանաչել, հանցանքն ընդունել է և զղջում է կատարածի համար, բնութագրվում է դրականորեն, նրա խնամքին են գտնվում մինչև տասնչորս տարեկան երեք երեխաները (Նունե Հրաչյայի Մուշեղյան` ծնված 15.02.1996թ., Նորայր Հրաչյայի Մուշեղյան` ծնված 13.11.1997թ., Էլիա Հրաչյայի Մուշեղյան` ծնված 23.05.2000թ.) և թոշակառու մայրը, վատառողջ է (տարել է վիրահատություն` ճողվածքահատում, պլաստիկա ըստ Բասինիի, աբդոմինոպլաստիկա) և ներկայումս գտնվում է ամբուլատոր հսկողության վիճակում, բացի այդ կամովին հատուցել է հանցագործությամբ պատճառած նյութական վնասն ամբողջությամբ (15.000 ԱՄՆ դոլար) և Տուժողի իրավահաջորդ Ռուզաննա Մուրադյանը գրավոր դիմում է ներկայացրել դատարան, հայտնելով, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նյութական պահանջ չունի: /տես գ/թ հ1 էջ 162, 165-168, հ2 էջ 61/:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են:
Առաջին ատյանի դատարանը, փաստորեն, արագացված կարգով դատաքննություն պայմաններում, վերը նշված բոլոր հանգամանքները հաշվի առնելով, առանց պատշաճ պատճառաբանության ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել է հոդվածի սանկցիայով նախատեսված գրեթե ամենախիստ պատժաչափը:
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատժաչափը (ազատազրկում երեք տարի ժամկետով) ոչ միայն պատճառաբանված չէ, այլև անարդարացի է ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:
Այսպիսով. Վերաքննիչ դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 62-րդ հոդվածներով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր դրույթներով, նկատի ունենալով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է հետևության, որ Հրաչյա Մուշեղյանի նկատմամբ նշանակվել է ոչ համաչափ պատիժ, այն չի համապատասխանում նրա անձնավորությանը և հանցանքի ծանրությանը, ուստի դատավճիռը պատժի մասով` մեղմացման առումով, պետք է բեկանել և փոփոխել:
14. Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքի այն մասին, որ պետք է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և սահմանել փորձաշրջան, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքն այդ մասով անհիմն է և ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը սահմանում է` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն գոյություն ունեցող տվյալների օբյեկտիվ վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Պատիժը պայմանականորեն կարող է չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը` առանց ռեալ պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ:
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի առկայության պայմաններում քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը, արձանագրում է` թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն, այնուհանդերձ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված` պատժի նպատակների համատեքստում (տես Գ.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2008թ. նոյեմբերի 28-ի ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումը): Նմանատիպ մոտեցում է արտահայտվել նաև Վճռաբեկ դատարանի ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-01/08 որոշումներում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
Անձի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ՎԲ-124/07, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 և այլ որոշումներում Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է նաև <<Դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը։ Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)>>:
<< ... վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
... համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը>>:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ որոշումները սույն քրեական գործով կիրառելի են:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Հ.Մուշեղյանի կողմից սահմանված թույլատրելի առավելագույն արագությունը գերազանցելը, հանդիպակաց ուղղության երթևեկելի ուղեմաս դուրս գալը պարունակում է ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու մեծ հավանականություն։ Նշված իրադրությունում ամբաստանյալի համար ակնհայտ է խախտման արդյունքում վտանգավոր հետևանքների առաջացման հավանականությունը:
15. Ինչ վերաբերում է պաշտպանի կողմից վերաքննիչ բողոքում և սույն որոշման 13-րդ կետում նշված անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դրանք հաշվի են առնվել պատժաչափ նշանակելիս, և որ նշված փաստարկները բավարար չեն հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը փաստացի կրելու:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերը շարադրված հիմնավորմամբ Հրաչյա Մուշեղյանի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին: Դրանով կխախտվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
16. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` <<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին>>:
Նույն օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1.Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակի` Հ.Մուշեղյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջին ատյանի դատարանի 2012թ. սեպտեմբերի 24-ի դատավճիռը պատժի մասով պետք է փոփոխել` պակասեցնելով պատժաչափը, իսկ դատավճիռը մնացած մասով պետք է թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 412-րդ, 418-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Ամբաստանյալ Հրաչյա Մուշեղյանի շահերի պաշտպան Հովիկ Արսենյանի վերաքննիչ վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակի:
2. Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2012թ. սեպտեմբերի 24-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, նշանակված պատժի մասով փոփոխել, Հրաչյա Նորայրի Մուշեղյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտել ազատազրկման երկու (երկու) տարի ժամկետով:
3. Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
4. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան հրապարակման պահից` մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ ստորագրություններ

Իսկականի հետ ճիշտ է

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ե. ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ