Գործ ԵԱՔԴ/0010/01/11

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


25.03.2013թ. Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Գ. ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Հ. ՏԵՐ-ԱԴԱՄՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ. ՍԱՄՍՈՆՅԱՆԻ

Մասնակցությամբ`
Մեղադրող` Հ. Ենոքյանի
Պաշտպան` Մ. Սարգսյանի
Ամբաստանյալներ` Հ. Վարդանյանի
Վ. Տոռոզյանի

Դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կարգով քննելով ամբաստանյալ Հայկ Մայիսի Վարդանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և Վարդան Գառնիկի Տոռոզյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ` Դատարան/ 01.02.2013թ. դատավճռի դեմ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1/. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
11.05.2010թ. ՀՀ Ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 308 հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 61203510 քրեական գործը:
09.09.2010թ. որոշմամբ Հայկ Վարդանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
Դատարանի 11.09.2010թ. որոշմամբ վերջինիս նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառվել է գրավը:
14.01.2011թ. որոշմամբ Հայկ Վարդանյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և կրկին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
15.01.2011թ. որոշմամբ Վարդան Տոռոզյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և որպես խափանման միջոց է կիրառվել <<ստորագրություն չհեռանալու մասին>>:
27.01.2011թ. քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան:
Դատարանի 11.05.2011թ. դատավճռով ամբաստանյալ Հայկ Վարդանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել ազատազրկման 4 տարի 6 ամիս ժամկետով:
Ամբաստանյալ Վարդան Տոռոզյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել ազատազրկման 4 տարի ժամկետով:
11.05.2011թ. դատավճռի դեմ 10.06.2011թ. ամբաստանյալներ Հայկ Վարդանյանը, Վարդան Տոռոզյանը և նրանց պաշտպանը բերել են վերաքննիչ բողոք:
ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի 26.07.2011թ. որոշմամբ վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է մասնակիորեն` բեկանվել է Դատարանի 11.05.2011թ. դատավճիռը և գործն ուղարկվել է նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 17.09.2011թ. որոշմամբ ՀՀ Վերաքննիչ դատարանի 26.07.2011թ. որոշման դեմ մեղադրող Հ.Ենոքյանի վճռաբեկ բողոքը վերադարձվել է:
30.09.2011թ. քրեական գործը մուտք է եղել Դատարան:
Դատարանի 01.02.2013թ. դատավճռով ճանաչվել և հռչակվել է ամբաստանյալ Հայկ Վարդանյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում ու նա արդարացվել է` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Այլընտրանքային խափանման միջոց գրավը վերացվել է:
Վճռվել է գրավի գումար երկու միլիոն դրամը, որը 11.09.2010թ.-ին վճարման հանձնարարագրի անդորրագրով Հայկ Վարդանյանի անվամբ մուտքագրվել է Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 900013298014 դեպոզիտային հաշվին, վերադարձնել վճարողին` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո:
Նույն դատավճռով ճանաչվել և հռչակվել է ամբաստանյալ Վարդան Տոռոզյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում ու նա արդարացվել է` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Խափանման միջոց <<ստորագրություն չհեռանալու մասին>> վերացվել է:
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել մեղադրողը:
2.Գործի փաստական հանգամանքները.
Ըստ դատական ակտի.
Նախաքննության մարմինը Հայկ Վարդանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ նա, հանդիսանալով <<Կամար>> ՓԲԸ-ն ընկերության հիմնադիրը և տնօրենը, ստանալով <<Պետության կարիքների համար հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավի մատակարարման գնման>> 28.07.2006թ. թիվ ԱՊՁԲ 06/88 պայմանագրով նախատեսված 153,0 մլն դրամ գումարը, նախապես գիտենալով, որ ՌԴ <<Ախտարսկայա Սուդովերֆ>> ՓԲԸ-ն առաջարկած 46 մլն 923 հազար 200 դրամին համարժեք 3,2 մլն ՌԴ ռուբլի արժեքով <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի ձկնորսական նավը չի համապատասխանում նշված պայմանագրի տեխնիկական բնութագրին, այսինքն` ցածր է եղել հայտում ու գնման պայմանագրում նշված <<ՌՄ-376>> տեսակի կամ դրան համարժեք նավի տեխնիկական չափորոշիչներից, խաբեությամբ, առանձնապես խոշոր չափերի գույք հափշտակելու դիտավորությամբ, <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ-ին ներկայացրած առաջարկվող գնի ինքնարժեքի հաշվարկում որպես <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի նավի ձեռք բերման գին` նշել է 99,0 մլն դրամ, ապա նշված նավի ձևափոխման, կահավորման և այն ՀՀ տեղափոխելու վերաբերյալ փաստաթղթերում ակնհայտ կեղծ տվյալներ ներառելով` 16.03.2007թ. ՀՀ Բնապահպանության նախարարությանը մատակարարել է պայմանագրի տեխնիկական բնութագրին չհամապատասխանող, <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի ձկնորսական նավը ու <<Կամար>> ՓԲԸ-ն գլխավոր հաշվապահ Վարդան Տոռոզյանի օժանդակությամբ հափշտակել է պետական բյուջեից հատկացված գումարից առանձնապես խոշոր չափերի` 33.559.963 դրամ գումար:
Նախաքննության մարմինը Վարդան Տոռոզյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ նա, հանդիսանալով <<Կամար>> ՓԲԸ-ն հիմնադիր անդամ և գլխավոր հաշվապահ, ինչպես նաև ամերիկյան <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>> ընկերության նախագահը, իր խորհուրդներով ու գործողություններով օժանդակել է նույն ընկերության տնօրեն Հայկ Վարդանյանին <<Պետության կարիքների համար հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավի մատակարարման գնման>> թիվ ԱՊՁԲ06/88 պայմանագրի շրջանակներում, խարդախությամբ առանձնապես խոշոր չափերի` 33.559.963 դրամի հափշտակություն կատարելուն, որն արտահայտվել է հետևյալում.
Վարդան Տոռոզյանը, Հայկ Վարդանյանից նախապես իմանալով, որ ՌԴ <<Ախտարսկայա Սուդովերֆ>> ՓԲ ընկերության առաջարկած <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի ձկնորսական նավը չի համապատասխանում նշված պայմանագրի տեխնիկական բնութագրին, այսինքն` ցածր է եղել հայտում ու գնման պայմանագրում նշված <<ՌՄ-376>> տեսակի կամ դրան համարժեք նավի տեխնիկական չափորոշիչներից, <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ-ի կողմից հայտարարված մրցույթում որոշակի խոչընդոտներ վերացնելու նպատակով, այսինքն` մրցույթը կայանալու ու <<Կամար>> ՓԲԸ-ը հաղթող ճանաչվելու համար, ձևականորեն մրցույթի մասնակից է դարձրել մոր` Սվետլանա Ղազարյանի հիմնադրած <<Արշալույս>> ՍՊԸ-ը, այդ ընկերության անվամբ լրացրել ակնհայտ թերի փաստաթղթեր և դրանք ներկայացրել <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ:
Այնուհետև, նավի ձևափոխման, կահավորման և այն ՀՀ տեղափոխելու պատրվակով, <<Կամար>> ՓԲԸ-ն անունից, 30.12.2006թ. <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>> ընկերության հաշվեհամարին փոխանցված, ընդհանուրը` 100.800 դոլար գումարից Տոռոզյանը <<Արցախբանկ>> ՓԲԸ-ն Երևանյան մասնաճյուղից կանխիկ ստացել է 90.000 դոլար և այն նույն օրը հանձնել Վարդանյանին, որով օժանդակել է վերջինիս` պետական բյուջեից հատկացված գումարից առանձնապես խոշոր չափերի` 33.559.963 դրամ գումարը հափշտակելուն:
3/. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում, ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Մեղադրողն իր վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ Դատարանն ապացույցները գնահատել է միակողմանի։ <<Գործի դատավարական նախապատմությունը>> մասի 7-ից 35 էջերում տառացիորեն վերարտադրվել են ամբաստանյալների բազմիցս կրկնվող անհիմն ցուցմունքները։ Մինչդեռ դրանցում նշված հանգամանքները որևէ կապ չունեն գործի դատավարական նախապատմության հետ։
Դատարանը, խախտելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126 հոդվածի պահանջը, չի անդրադարձել ամբաստանյալների ցուցմունքների ստուգման արդյունքներին։ Մինչդեռ ամբաստանյալների նախաքննական ու դատաքննական ցուցմունքները տրամաբանորեն փոխկապակցված չեն, նրանց դատաքննական ցուցմունքներում նշված փաստարկները որևէ ապացույցով չեն հաստատվել, բերված պատճառաբանություններն ընդունելի չեն, նրանց ցուցմունքները խորը հակասության մեջ են գործի փաստական տվյալների հետ։
Տպավորություն է ստեղծվել, թե ի սկզբանե ամբաստանյալների գործողություններում ամեն ինչ եղել է օրինական, առկա է պայմանագիր և խոսք չի կարող լինել խարդախության մասին`անտեսելով, որ կատարվել են հանցագործություններ։
Դատավճռում ամբաստանյալների ցուցմունքները ներկայացվել են սուբյեկտիվ վերլուծությամբ, վկաների ցուցմունքները ճիշտ չեն վերարտադրվել։ Դատավճռում նշվել է, թե խարդախությունը դասվում է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին, որից հետևում է, որ խարդախության արդյունքում պետք է լինի տուժող կամ տուժողի ներկայացուցիչ, սակայն այս գործով չկա տուժող, կամ ներկայացուցիչ։
Հարկ է հիշատակել, որ քրեական գործը հարուցվել է <<ՀՀ Բնապահպանության նախարարությանը պետական պատվերի և ծրագրերի կատարման նպատակով պետական բյուջեից հատկացված միջոցների օգտագործման ու բյուջետային մուտքերի ապահովման, ինչպես նաև պետական սեփականության կառավարման և օգտագործման նկատմամբ իրականացված վերահսկողության արդյունքների վերաբերյալ>> ՀՀ Վերահսկիչ պալատից ստացված ընթացիկ հաշվետվության հիման վրա նախապատրաստված նյութերով ի հայտ եկած հանցագործության հատկանիշների հիման վրա, որի արդյունքում յուրացվել են ՀՀ պետական բյուջեից ՀՀ Բնապահպանության նախարարությանը հատկացված առանձնապես խոշոր չափերի գումարներ։
Վերը նշված հանգամանքների մասին դատավճռում ոչինչ չի նշվել, չնայած որ դրանցով հաստատվել է ամբաստանյալների կողմից խաբեությամբ ՀՀ պետական բյուջեից ՀՀ Բնապահպանության նախարարությանը հատկացված առանձնապես խոշոր չափերի գումարներ հափշտակելու փաստը։
Իրականության հետ ոչ մի կապ չունեցող ամբաստանյալների ցուցմունքներն ընդունելով որպես բացարձակ ճշմարտություն` Դատարանն ապացուցված է համարել, որ <<ՊԳԳ ՊՈԱԿ-ն և <<Կամար>> ՍՊԸ-ն (իրականում ՓԲԸ-ն) միջև կնքվել է քաղաքացիաիրավական գործարք, որը չի հակասում ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 31 գլխով սահմանված կանոններին։ Մատակարարը բարեխղճորեն կատարել է պայմանագրով ստանձնած իր պարտականությունները, որի մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ պատվիրատուն ապրանքն ընդունելիս, դրա որակի, պիտանելիության և կոմպլեկտայնության վերաբերյալ որևէ առարկություն չի ներկայացրել>>։
Մոռացության է մատնվել Սպարտակ Մայիլյանի ցուցմունքն այն մասին, որ 16.03.2007թ., երբ <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից մատակարարվել է ԲՊՄ-74 Մ–ԺԴ տեսակի նավը, ինքն անփութորեն, ծառայողական պարտականությունները ոչ պատշաճ կատարելով, առանց առարկայական և փաստաթղթային ոաումնասիրության, հաստատել է 16.03.2007թ. թիվ 06/88-1-Ե եզրակացությունն այն մասին, որ ՓԲԸ-ն մատակարարած նավը համապատասխանում է <<Պետության կարիքների համար հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավի մատակարարման գնման>> 28.07.2006թ. թիվ ԱՊՁԲ 06/88 պայմանագրի տեխնիկական բնութագրի պահանջներին։ Ինքը տեղյակ չի եղել նավի ձեռք բերման արժեքի մասին, հակառակ դեպքում կպահանջեր համապատասխան տեխնիկական փաստաթղթեր ու կզններ նավը։
Անտեսվել է նաև այն հանգամանքը, որ պաշտոնեական անփութության համար նախաքննության ընթացքում վերջինիս մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315 հոդվածի 2-րդ մասով և հետագայում նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ 19.06.2009թ. ՀՀ ԱԺ <<Համաներում հայտարարելու մասին>> որոշման 5-րդ մասի 2-րդ կետի հիման վրա, որպիսի որոշումը չի բողոքարկվել ու չի վերացվել։
Գործի նախաքննությամբ և դատաքննությամբ հաստատվել է, որ Հայկ Վարդանյանը նախապես, մտածված կերպով իր հանցավոր մտադրությունները և գործողությունները կազմակերպել է այնպես, որ ցանկացած իրավիճակում խուսափի քրեական պատասխանատվությունից, այդ նպատակով ապահովագրել է նավի ձեռք բերման համար ստացած 153,0 մլն դրամը։ Պատվիրատուի կողմից նավը չընդունելու դեպքում, պատվիրատուն կարող էր առանց դատական քննարկումների ապահովագրական կազմակերպությունից ստանալ ամբողջ վճարած գումարը։ Այսինքն՝ ամբաստանյալն ի սկզբանե որպես երկրորդ երաշխիք կնքելով ապահովագրական պայմանագրեր, նախապես ունեցել է դիտավորություն, թեկուզև հանգամանքների այլ ընթացք ստանալու դեպքում հափշտակել առանձնապես խոշոր չափի գույք, ինչը դատավճռում մեկնաբանվել է հօգուտ ամբաստանյալների։
Դատարանի 07.06.2012թ. որոշմամբ նշանակված դատատեխնիկական համալիր փորձաքննության կատարումը հանձնարարվել է փորձագետներ Ս. Ղազարյանին, Ն. Բազիկյանին, Է. Միսակյանին և Ս. Մնացականյանին, որոնք դուրս գալով իրենց լիազորությունների շրջանակներից, կատարել են նույնիսկ ապրանքագետ-փորձագետի եզրահանգումներ նավի շուկայական արժեքի վերաբերյալ, որպիսի հանգամանքը Դատարանի կողմից գնահատվել է որպես ապացույց, որով և խախտվել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 85 ու 105 հոդվածների պահանջները։
Դատարանը հիմնվել է ամբաստանյալների կողմից ներկայացված, կասկածելի ծագում ունեցող, ռուսերեն լեզվով տպագրված գրությունների, նավի շարժիչի վերաբերյալ տեղեկությունների լուսապատճենների վրա, որով խախտել են ոչ միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 15 հոդվածի պահանջները, այլ հայերեն թարգմանության բացակայության պայմաններում որպես հիմք են ընդունվել ամբաստանյալների կողմից իրենց օգտին կատարված կեղծ մեկնաբանությունները։
Մասնավորապես՝ <<Ախտարսկայա Սուդովերֆ>> ՓԲԸ-ն տնօրեն Ա. Խվորոստի 06.10.2010թ. թիվ 394 գրության լուսապատճենը որևէ հիմնավորում չունի ԲՊՄ–74Մ-ԺԴ տեսակի նավի կառուցման համար լրացուցիչ կանխիկ գումարներ կամ նյութեր ձեռք բերելով ներդրումներ կատարելու մասին։ Բացի այդ, գրությունում նշված 6,5 մլն ռուբլի արժեքը վերաբերում է տվյալ օրվան և ոչ թե 2006թ.:
Ա. Խվորոստի 11.10.2010թ. թիվ 403 գրության լուսապատճենում նշված է, որ ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ տեսակի նավի վրա կարելի է տեղադրել ՅաՄԶ-236 տեսակի շարժիչ։ Բացի այդ, գրությունում նշվել է, որ 2006թ. կառուցած նավի կարգի նավ ներկայումս (2010թ. հոկտեմբեր) կառուցում են 6,5 մլն ռուբլով։ Մեկնաբանության մեջ նշված մյուս հանգամանքները պաշտպանական կողմի երևակայության շարադրանքն է։
Մ. Պրոցենկո անվամբ անձնավորության անունից 10.10.2011թ. թիվ 459 անստորագիր գրության լուսապատճենում նշված չէ, թե ինչ տեսակի և ինչ հզորության շարժիչ է տեղադրված եղել <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից 2006թ. ձեռք բերած ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ տեսակի ձկնորսական նավի վրա, որպես տվյալ օրվա նավի արժեք, այս անգամ նշված է 9,5 ՌԴ ռուբլի։
Նույն գրությունում նշված այն միտքը, որ ԲՊՄ տեսակի նավերը 125 ձիաուժ շարժիչի դեպքում նախատեսված են զարգացնել 10-12 հանգույց արագություն, ամենևին չի նշանակում, թե մատակարարված նավի վրա եղած ՅաԱԶ–204Ա–2,5սռ մակնիշի շարժիչն ունի 125 ձիաուժ հզորություն ու 12 հանգույցից ոչ պակաս արագություն։
Դատարանը չի վերլուծել նույն ամբաստանյալների և ՀՀ Բնապահպանության նախարարության կողմից նախաքննության ընթացքում ներկայացված ու քրեական գործի նյութերին կցված պայմանագրերի պատճեններում, տեխնիկական բնութագրերում և դրանց հավելվածներում նշված իրական չափորոշիչներն ու մատակարարված նավի տեխնիկական անձնագրի պատճենը, ըստ որոնց մատակարարված նավը որևէ հիդրոլոգիական նշանակության սարքավորումով համալրված չի եղել, մասնավորապես՝ նավի վրա տեղադրված է եղել ոչ թե ՅաԱԶ-Մ204Ա տեսակի 125 ձիաուժի շարժիչ, այլ ՅաԱԶ-204Ա–2,5 սռ տեսակի, 54 ԿՎՏ հզորության, 74 ձիաուժի, 8,5 հանգույց արագությամբ, 4 մխոցանի շարժիչ։ Նավի արագությունը 12-ի փոխարեն եղել է 8,5 հանգույց, բեռնատարողաթյունը 12 տոննայի փոխարեն եղել է 7 և այլն։
Դատարանը չի անդրադարձել ՀՀ Ոստիկանության <<Ճանապարհային ոստիկանություն>> ծառայության պետի 25.06.2012թ. թիվ 17/7-4917 գրությանն այն մասին, որ ՅաԱԶ-204Ա–2,5սռ մակնիշի չորս մխոցային շարժիչի հզորությունը կազմում է 54 կիլովատ, 74 ձիաուժ։
Դատարանը նույնիսկ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներն է անտեսել։ Այս առումով բավական է դիտել և ունկնդրել մատակարարված նավի տեսաձայնագրառումը, որի սկավառակը կցված է քրեական գործի նյութերին։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, 24.02.2011թ. ԵԿԴ/0176/01/09 որոշմամբ՝ անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրեսնգրքի 178 հոդվածի միատեսակ կիրառության ապահովման խնդրին և խարդախության հանցակազմի քրեաիրավական բնութագրին, նշել է, որ խաբեությունը գույքի սեփականատիրոջը կամ գույքը տիրապետողին մոլորության մեջ գցելու նպատակով իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրումն է կամ ճշմարտության մասին լռելը, որի դեպքում հանցավորը գույքի սեփականատիրոջ կամ գույքը տիրապետողի մոտ սխալ պատկերացում է ստեղծում գույքը նրա տնօրինությանն անցնելու օրինական հիմքերի մասին և առաջ է բերում գույքի հանձնման օրինականության պատրանք։ Իրական, ճշմարիտ փաստերի խեղաթյուրումը կարող է իրականացվել կամ բանավոր խոսքի միջոցով կամ դրսևորվել որոշակի գործողություններով։
Խարդախության միջոցով ուրիշի գույքը հափշտակելու ուղղակի դիտավորության և գույքը հափշտակելու շահադիտական նպատակի առկայության փաստը հիմնավորվել է սույն քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցությամբ, որոնցով հաստատվել է, որ Հայկ Վարդանյանն ի սկզբանե նպատակ է ունեցել խաբեության միջոցով հափշտակել ուրիշի գույքը։
Դատարանը սրանով անտեսել է այն պարզ իրողությունը, որ քրեական դատավարությունում ապացույցների վերաբերելիության ներքո հասկացվում է կապը ապացույցների և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների կամ գործի ճիշտ քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալների միջև։
Ակնհայտ է, որ Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126 և 127 հոդվածների պահանջները:
Դատաքննության ընթացքում ամենայն մանրամասնությամբ հետազոտված ապացույցները դատավճռում չեն վերլուծվել և իրենց համակցության մեջ չեն գնահատվել, անտեսվել են նախաքննությամբ, դատաքննությամբ ձեռք բերված ու հետազոտված բազմաթիվ ապացույցներ, գործի փաստական տվյալներ, որի արդյունքում կայացվել է անհիմն և ապօրինի դատավճիռ։
Այսպիսով, բողոքաբերը գտնում է, որ նախաքննությամբ, դատաքննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված բավարար ապացույցներով հիմնավորված է ամբաստանյալներին առաջադրված մեղադրանքը, 01.02.2013թ. դատավճիռը վերջիններիս անմեղ ճանաչելու ու արդարացնելու վերաբերյալ անհիմն է և անօրինական։ Դատարանը թույլ է տվել նյութական ու դատավարական իրավունքի նորմերի բազմաթիվ խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, հետևաբար՝ կայացված դատական ակտն ենթակա է բեկանման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 54 հոդվածի 1-ին մասի 11-րդ կետով, 376 հոդվածով, 3761հոդվածի 1-ին մասով, 380 1, 395 հոդվածներով` բողոքաբերը խնդրում է բեկանել Դատարանի 01.02.2013թ. դատավճիռը, ամբաստանյալներ Հայկ Վարդանյանին և Վարդան Տոռոզյանին անմեղ ճանաչելու ու արդարացնելու վերաբերյալ, նրանց ճանաչել մեղավոր և դատապարտել համապատասխանաբար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով ու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով։
3.Վերաքննիչ բողոքի դեմ ներկայացված պատասխանները.
1. Ի պատասխան մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի` ամբաստանյալների պաշտպանը նշել է, որ բողոքն անհիմն է և ենթակա է մերժման:
Ելնելով գործում առկա ապացույցների համադրումից և վերլուծությունից` հիմնավորվում է այն հանգամանքը, որ Հայկ Վարդանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1–ին կետով, իսկ Վարդան Տոռոզյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքը հիմնված է իրավական տեսանկյունից՝ միայն ենթադրությունների վրա, որով էլ խախտվել է ՀՀ Սահմանադրության 21 հոդվածի պահանջը, որով արգելվում է մեղադրանքը կառուցել ենթադրությունների վրա, վերը նշված բոլոր խախտումները Դատարանի կողմից արձանագրելով ու գնահատելով կայացվել է հիմնավոր արդարացման դատավճիռ։
Վերը մեջբերված փաստերի և օրենսդրական նորմերի վերլուծությռւնից հիմնավորվում է այն փաստական հանգամանքը, որ նախաքննության մարմինը սույն գործի քննության ժամանակ կոպիտ կերպով, խախտել է գործի արդարացի քննության, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքները, խախտել է նաև ՀՀ Սահմանադրության 20-21 հոդվածների, 22 հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17, 18, 19, 70, 102, 105, 126-127 հոդվածների պահանջները, ՄԻԵԿ-ի 6-րդ հոդվածում ամրագրված արդար դատաքննության իրավունքը:
Ելնելով վերոգրյալից և այն հանգամանքից, որ Դատարանի 01.02.2013թ. դատավճիռը՝ նշված հիմքերով պատճառաբանված, հիմնավոր ու արդարացի է, ուստի պաշտպանը խնդրում է դատախազ Լ. Ենոքյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժել ամբողջությամբ` այն անհիմն լինելու պատճառաբանությամբ։
2. Ի պատասխան մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի` ամբաստանյալները նշել են, որ Դատարանի կողմից 01.02.2012թ. կայացվել է օբյեկտիվ, այն է` արդարացման դատավճիռ, որի դեմ մեղադրողի բերած վերաքննիչ բողոքը պարզունակ ստերից բաղկացած և ճշմարտության դեմ մեղանչելու տիպական մի փաստաթուղթ է:
Քրեական գործը հարուցվել է անհիմն կարգով` առանց հանցագործության հատկանիշի առկայության։ Նման հատկանիշ ի հայտ չի եկել նաև քրեական գործի քննության ամբողջ ընթացքում։ Նախաքննություն կատարող քննիչներն ու հատկապես մեղադրողը լավագույնս գիտեին, որ իրենք որևէ տեսակի հանցավոր արարք, այդ թվում և խարդախության եղանակով հափշտակություն չեն կատարել։ Հասկանալի է, որ հնարավոր չէ ապացուցել իրականության մեջ գոյություն չունեցող որևէ բան կամ չկատարված արարք, որի պատճառով իրենց մեղադրանքները կառուցվել են ստի, կեղծիքի, կեղծ ենթադրությունների, շահարկումների ու զրպարտությունների հիման վրա:
Ամբաստանյալները նշել են, որ իրենց արարքում չկա հանցակազմ, Դատարանը ճիշտ դատավճիռ է կայացրել, ուստի խնդրում են <<մեղադրողին պարզաբանել այդ ճշմարտությունը>>:
4/.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.
Վերաքննիչ դատարանը ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով մեղադրողի հիմնավորումները բողոքի կապակցությամբ, ամբաստանյալների ու նրանց պաշտպանի պատասխաններն վերաքննիչ բողոքի դեմ, ներկայացված բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ այն պետք է մերժել` Դատարանի 01.02.2013թ դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Նախաքննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքում Հայկ Վարդանյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել լիովին և ցուցմունքներ տվել այն մասին, որ հանդիսանում է <<Կամար>> ՓԲԸ-ն հիմնադիր ու տնօրեն, ինչպես նաև ամերիկյան <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>> ընկերության տնօրենը:
2006թ. մայիս ամսին, ՀՀ Ֆինանսների և էկոնամիկայի նախարարության պաշտոնական տեղեկագրից տեղեկացել է, որ <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ-ի կողմից հայտարարվել է ՀՀ բնապահպանության կարիքների համար <<հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավ>> ձեռք բերելու մրցույթ: Բացի այդ, 2006թ. պետական բյուջեի ուսումնասիրությամբ պարզել է, որ նավը ձեռք բերելու ու ՀՀ տեղափոխելու համար նախատեսված է ընդհանուրը` 153.0 մլն դրամ, որից 135.0 մլն դրամը` որպես նավի արժեք, իսկ 18.0 մլն դրամը` տեղափոխման ծախս: Մինչ մրցույթին մասնակցելը, մի շարք նավաշինական ընկերություններից հետաքրքրվել է նավի ձեռք բերման գնի, իսկ բեռնափոխադրող ընկերություններից` այն ՀՀ տեղափոխելու ծախսերի մասին, որի արդյունքում պարզել է, որ պահանջվող <<ՌՄ-376>> տեսակի կամ դրան համարժեք հիդրոլոգիական նշանակության նորակառույց նավերն արժեն 9-10 մլն ՌԴ ռուբլի:
ՌԴ <<Պրիմորսկ-Ախթասկ>> նավաշինական գործարանի հետ բանակցությունների ժամանակ իրեն առաջարկել են շահավետ տարբերակ: Տարբեր հաշվարկներ ու վերլուծություններ անելուց հետո, եկել են այն համոզման, որ բացի օրինական եկամուտից կարող է ավելի շատ գումար ստանալ, եթե պահանջված հիդրոլոգիական նշանակության նավի փոխարեն մատակարարեն նշված նավաշինական գործարանի առաջարկած <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի ձկնորսական նշանակության նավը, որը տակդիրի հետ միասին կարող էին գնել 46 մլն 923 հազար 200 դրամին համարժեք 3.2 մլն ՌԴ ռուբլով: Իր մտադրությունն իրականացնելու նպատակով և նախապես իմանալով, որ <<Պետական եկամուտների գործակալություն>> ՊՈԱԿ-ի կողմից նավի մատակարարման գնման համար նախկինում հայտարարված մրցույթը չի կայացել` հայտեր չլինելու պատճառով, որոշել է ձևականորեն մրցույթին մասնակից դարձնել նաև մեկ այլ ՍՊԸ-ն` մրցույթը կայանալու և հաստատապես իր ընկերության հաղթանակն ապահովելու համար: Այդ հարցում իրեն խոստացել է օգնել <<Կամար>> ՓԲԸ-ն գլխավոր հաշվապահ Վարդան Տոռոզյանը, ով առաջարկել է մրցույթին մասնակից դարձնել մոր` Սվետլանա Ղազարյանի հիմնադրած <<Արշալույս>> ՍՊԸ-նը: 14.07.2006թ. նշված ՊՈԱԿ է ներկայացրել <<Կամար>> ՓԲԸ-ն հայտի փաթեթը, իսկ Տոռոզյանը` միտումնավոր թերի լրացված <<Արշալույս>> ՍՊԸ-ն հայտի փաթեթը:
Մրցութային հանձնաժողովի մոտ վստահություն ներշնչելու նպատակով, ՊՈԱԿ-ին ներկայացրած առաջարկվող գնի ինքնարժեքի հաշվարկում որպես նավի ձեռք բերման գին նշել է 99.000.000 դրամ: Մրցույթում հաղթող ճանաչվելուց հետո, Տոռոզյանի հետ մեկնել է ՌԴ Կրասնոդարի երկրամասում գտնվող <<Պրիմորսկ-Ախթասկ>> նավաշինական գործարան և 18.07.2006թ. կնքել են 3.2 մլն ՌԴ ռուբլով <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի ձկնորսական նավի ու դրա տեղափոխման համար նախատեսված տակդիրի գնման թիվ 1807 պայմանագիրը:
Դրանից հետո, 28.07.2006թ. ՊՈԱԿ-ի հետ կնքել է <<Պետության կարիքների համար հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավի մատակարարման գնման>> թիվ ԱՊՁԲ 06/88 պայմանագիրը: Մինչ նշված պայմանագիրը կնքելը և հետագայում, թե ՀՀ Բնապահպանության նախարարությանը, և թե վերը նշված ՊՈԱԿ-ին չի հայտնել մատակարարվող ու պահանջված նավերի նշանակության և տեխնիկական չափորոշիչների անհամապատասխանելիության մասին, որպեսզի խոչընդոտներ չառաջանան ու մրցույթում հաստատապես հաղթեն: 2006թ. դեկտեմբեր ամսին, պայմանագրով նախատեսված գումարն ամբողջությամբ փոխանցել է <<Կամար>> ՓԲԸ-ն բանկային հաշվեհամարին: 30.12.2006թ. <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>> ընկերության հաշվեհամարին է փոխանցել ընդհանուրը` 100.800 դոլար գումար` իբրև նավի ձևափոխման` շուրջ 2 մետր երկարացնելու, կահավորելու և այն ՀՀ տեղափոխելու ծախս, սակայն դրանից միայն 10.300 դոլարն է հետագայում փոխանցել վրացական բեռնափոխադրող ընկերության հաշվեհամարին, որպես ճանապարհածախս, իսկ մնացած 90.000 դոլար գումարն իր խնդրանքով Տոռոզյանը <<Արցախբանկ>> ՓԲԸ-ն Երևանյան մասնաճյուղից կանխիկ ստացել և նույն օրը տվել է իրեն:
16.03.2007թ. ՀՀ Բնապահպանության նախարարությանն է հանձնել <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի նավը, որը որևէ հիդրոլոգիական նշանակության սարքավորումով համալրված չի եղել, մասնավորապես` շարժիչը պահանջված 125 Ձ/ՈՒժ հզորության փոխարեն ունեցել է 74 Ձ/ՈՒժ հզորություն, 6-ի փոխարեն եղել է 4 մխոցանի, նավի արագությունը 12-ի փոխարեն` 8.5 հանգույց, բեռնատարողությունը 12 տոննայի փոխարեն`7, սակայն նշված նախարարության աշխատակիցներից որևէ մեկի չի հայտնել անհամապատասխանությունների մասին:
Նշված գործարքից որպես օրինական շահույթ <<Կամար>> ՓԲԸ-ը ստացել է 17.0 մլն դրամ գումար, իսկ իր կողմից հիշյալ եղանակով տնօրինած գումարը կազմել է շուրջ 33 մլն դրամ:
Հայկ Վարդանյանը զղջացել է կատարած արարքի համար և ամբողջությամբ վերականգնել հափշտակած, ընդհանուրը` 33.559.630 դրամ գումարը:
Նախաքննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքում Վարդան Տոռոզյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել լիովին և ցուցմունքներ տվել այն մասին, որ հանդիսանում է <<Կամար>> ՓԲԸ-ն հիմնադիր անդամ ու գլխավոր հաշվապահ, միևնույն ժամանակ` ամերիկյան <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>> ընկերության նախագահը:
2006թ. մայիսին, ինքն ու Հայկ Վարդանյանը ՀՀ Ֆինանսների և էկոնոմիկայի նախարարության պաշտոնեական տեղեկագրից տեղեկացել են, որ <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ-ի կողմից հայտարարվել է ՀՀ Բնապահպանության նախարարության կարիքների համար <<հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավ>> ձեռք բերելու մրցույթ: Բացի այդ, Վարդանյանը 2006թ. ՀՀ պետական բյուջեի ուսումնասիրությամբ պարզել է, որ այդ նավը ձեռք բերելու ու ՀՀ տեղափոխելու համար նախատեսված է ընդհանուրը` 153 մլն դրամ (135 մլն որպես նավի արժեք, իսկ 18 մլն` տեղափոխման ծախս): Այդ ամենի մասին վերջինս հայտնել է նաև իրեն և նշել, որ մի շարք նավաշինական ընկերություններից հետաքրքրվել է նավի ձեռք բերման գնի մասին, որի արդյունքում ՌԴ <<Պրիմորսկ-Ախթասկ>> նավաշինական գործարանի հետ բանակցությունների ժամանակ առաջարկել են շահավետ տարբերակ: Քանի որ Վարդանյանը որոշել է ձևականորեն մրցույթին ձևականորեն մասնակից դարձնել նաև մեկ այլ ՍՊԸ-ն` մրցույթը կայանալու ու հաստատապես իրենց ընկերության հաղթանակն ապահովելու համար, ինքն առաջարկել է մրցույթին մասնակից դարձնել մոր` Սվետլանա Ղազարյանի հիմնադրած <<Արշալույս>> ՍՊԸ-նը: 14.07.2006թ. Վարդանյանը, որպես <<Կամար>> ՓԲԸ-ն տնօրեն, <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՍՊԸ-ն անվամբ լրացրել է ակնհայտ թերի փոստաթղթերով հայտ, իսկ ինքը` <<Արշալույս>> ՍՊԸ-ն անվամբ լրացրել է ակնհայտ թերի փաստաթղթերով հայտ ու նույնպես ներկայացրել վերը նշված ՊՈԱԿ, որի 14.07.2006թ. մրցույթում հաղթող է ճանաչվել <<Կամար>> ՓԲԸ-ը:
ՀՀ Բնապահպանության նախարարությանը և <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ-ին չեն հայտնել մատակարարվող ու պահանջված նավերի նշանակության և տեխնիկական չափորոշիչների անհամապատասխանելիության մասին, որպեսզի խոչընդոտներ չառաջանան ու իրենց կնքած պայմանագիրը չխզեն:
Այնուհետև, Վարդանյանից տեղեկացել է, որ պահանջված հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավի փոխարեն ձկնորսական նավ մատակարարելու արդյունքում, բացի օրինական եկամուտից գոյացել է շուրջ 33 մլն դրամ: Նշված անհամապատասխանությունը թաքցնելու նպատակով, Վարդանյանն, իբրև նավի ձևափոխման, կահավորման ու այն ՀՀ տեղափոխելու համար ծախս, <<Կամար>> ՓԲԸ-ն անունից, 30.12.2006թ.-ին, 100.800 դոլար փոխանցել է <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>> ընկերության հաշվեհամարին, որից ինքը 90.000 դոլար <<Արցախբանկ>> ՓԲԸ-ն Երևանյան մասնաճյուղից կանխիկ ստացել է և նույն օրը տվել Վարդանյանին:
Նախաքննական մարմինը, բացի նախաքննության ընթացքում տրված խոստովանական ցուցմունքներից, Հայկ Վարդանյանի և Վարդան Տոռոզյանի մեղադրանքի հիմքում դրել է հետևյալ ապացույցները.
Վկա Սպարտակ Մայիլյանի ցուցմունքներն այն մասին, որ 2006թ. մինչև 2009թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, աշխատել է ՀՀ Բնապահպանության նախարարության վարչատնտեսական սպասարկման բաժնի պետ, որց հետո անցել է կենսաթոշակի: 2006թ. ՀՀ պետական բյուջեով <<Սևանա լճում և նրա ավազանում կատարվող հիդրոօդերևութաբանական մոնիտորնիգի>> ծրագրով նախատեսվել է ՀՀ ԲՆ <<Հայպետհիդրոմետ>> ՊՈԱԿ-ի համար ձեռք բերել <<Հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավ>>, որի համար 2006թ. պետական բյուջեից նախարարությանը տրամադրվել է ընդհանուրը` 153 մլն դրամ` 135 մլն դրամը նավը գնելու համար, իսկ 18 մլն դրամը` այն տեղափոխելու ու Սևանա լիճ հասցնելու համար: Այդ նպատակով, ՀՀ բնապահպանության նախարար Վ. Այվազյանի հրամանով, ստեղծվել է հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավի գնման մրցութային հանձնաժողով և ինքը նշանակվել է որպես պատասխանատու ստորաբաժանման ղեկավար: Իրենց կողմից կազմվել է անհրաժեշտ նավի տեխնիկական բնութագիրը, որում ներառվել են բոլոր այն տեխնիկական տվյալները, որոնցով պետք է օժտված ու հագեցված լիներ այդ նավը: 16.03.2007թ.-ին, երբ <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից մատակարարվել է <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի նավը, ինքն անփութորեն, ծառայողական պարտականությունները ոչ պատշաճ կատարելով` առանց առարկայական և փաստաթղթային ուսումնասիրության, հաստատել է 16.03.2007թ. թիվ 06/88 եզրակացությունն այն մասին, որ <<Կամար>> ՓԲԸ-ն մատակարարած նավը համապատասխանում է <<Պետության կարիքների համար հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավի մատակարարման գնման>> 28.07.2006թ. թիվ ԱՊՁԲ 06/88 պայմանագրի տեխնիկական բնութագրի պահանջներին: Ինքը տեղյակ չի եղել նավի ձեռք բերման արժեքի մասին, հակառակ դեպքում կպահանջեր համապատասխան տեխնիկական փաստաթղթեր և կզններ նավը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315 հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում Սպարտակ Մայիլյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել և խնդրել է իր նկատմամբ կիրառել 19.06.2009թ. ՀՀ ԱԺ-ի կողմից ընդունված համաներում հայտարարելու մասին որոշման 5-րդ մասի 2-րդ կետը:
Վկա Սամվել Ամիրխանյանի ցուցմունքն այն մասին, որ 2002թ.-ից աշխատում է ՀՀ Բնապահպանության նախարարության աշխատակազմի ղեկավար: 2006թ. ՀՀ պետական բյուջեով <<Սևանա լճում և նրա ավազանում կատարվող հիդրոօդերևութաբանական մոնիտորինգի>> ծրագրով նախատեսվել է ՀՀ ԲՆ <<Հայպետհիդրոմետ>> ՊՈԱԿ-ի համար ձեռք բերել <<հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավ>>, որի համար բյուջեից նախարարությանն է տրամադրվել ընդհանուրը` 153 մլն դրամ: Մրցույթում հաղթող ճանաչված <<Կամար>> ՓԲԸ-ն ու <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ-ի միջև 28.07.2006թ. կնքվել է թիվ ԱՊՁԲ 06/88 գնման պայմանագիրը: Հիշյալ պայմանագրի շրջանակներում, <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից մատակարարված նավը պատասխանատու ստորաբաժանման ղեկավար Ս.Մայիլյանի 16.03.2007թ. թիվ 06/88-1-Ե եզրակացության հիման վրա, նույն օրը, թիվ 1 հանձնման-ընդունման արձանագրությամբ ընդունվել է ՀՀ Բնապահպանության նախարարության կողմից: Մինչ այդ, <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից նավի արտաքին չափերի փոփոխության վերաբերյալ նախարարությանը չի հայտնվել, հակառակ դեպքում նախարարությունը սահմանված կարգով կհրաժարվեր պատվերից, քանի որ տեխնիկական բնութագրով արտաքին չափերի փոփուխություն նախատեսված չի եղել:
Վկա Աշոտ Բադալյանի ցուցմունքն այն մասին, որ 2006թ. աշխատում է ՀՀ Տրանսպորտի և կապի նախարարության տրանսպորտային տեսչությունում, որպես ջրային տրանսպորտի փորձագետ: 2007թ. դեկտեմբերին, <<Հայպետհիդրոմետ>> ՊՈԱԿ-ի կողմից իրենց տեսչություն են ներկայացվել 16.03.2007թ. <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից մատակարարված <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի նավի փաստաթղթերը` համապատասխան ակտ կազմելու ու տեխնիկական անձնագիր ստանալու համար: Իր կողմից կատարվել են նշված նավի արտաքին հետազոտություններ և չափագրումներ, ստուգվել են նավի շարժիչի ու այլ տեխնիկական տվյալների և դրանց վերաբերյալ ներկայացված փաստաթղթերի համապատասխանելիությունը, որից հետո կազմվել է թիվ 012 ակտն ու դրա հիման վրա տեսչության կողմից տրվել է տեխնիկական անձնագիր: Ուսումնասիրելով ԱՊՁԲ 06/88 պայմանագրի տեխնիկական բնութագիրը` Աշոտ Բադալյանը նշել է, որ <<Կամար>> ՓԲԸ-ն մատակարարած <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի նավն իր տեխնիկական տվյալներով համարժեք չէ ՀՀ Բնապահպանության նախարարության կողմից կազմված տեխնիկական բնութագրով պահանջվող <<ՌՄ-376>> տեսակի նավին:
Վկաներ` <<Հայպետհիդրոմետ>> ՊՈԱԿ-ի Սևանի օդերևութաբանական կայանի պետ Միշա Ղարիբյանի, նավապետ Մերուժան Բաղդասարյանի և մեխանիկ Իսաբեկ Վարդանյանի ցուցմունքներն այն մասին, որ <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից մատակարարված նավն եղել է առանց հիդրոլոգիական նշանակության սարքավորումների, դրանք նավի վրա տեղադրվել են կայանում ու նախկին նավի վրա եղած սարքավորումներից: <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի նավն իր քաշով, շարժիչի հզորությամբ և այլ տեխնիկական տվյալներով զիջում է նախորդ` ՌՄ-376 տեսակի նավին: Դրա շահագործումը բարձր ալիքների դեպքում դառնում է անհնար ու վտանգավոր, որը հաճախ հանգեցնում է հարկադիր կայանման: Շարժիչի հզորության թուլության պատճառով ավելի ուշ են հասնում նպատակակետ, քան նախորդ` <<ՌՄ-376>> տեսակի հիդրոլոգիական նավով:
Վկա Սվետլանա Ղազարյանի ցուցմունքն այն մասին, որ Վարդան Տոռոզյանը հանդիսանում է իր որդին: 1992թ. հիմնադրել է <<Արշալույս>> ՍՊԸ-ը, որը իրականացրել է մանրածախ առևտուր: Տեղյակ է, որ որդին և նրա ընկեր Հայկ Վարդանյանը հիմնադրել են <<Կամար>> ՓԲԸ-ը: 2006թ. հունիս ամսին, որդու խնդրանքով ստորագրել ու կնիքել է <<Արշալույս>> ՍՊԸ-ն վերաբերյալ փաստաթղթեր, որոնք նա ներկայացրել է <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ: Ինքը նշված ՊՈԱԿ-ի կողմից անցկացված որևէ մրցույթի չի մասնակցել և տեղեկություններ չի ունեցել դրանց մասին:
Դատահաշվապահական, դատաապրանքագիտական և շինարարտեխնիկական համալիր փորձաքննության թիվ 10.2215 եզրակացությունն այն մասին, որ 2006թ-ի ՀՀ պետական բյուջեով նավի մատակարարման համար նախատեսված և <<Կամար>> ՓԲԸ-նը վճարված 153.000.000 դրամ գումարը գերազանցում է <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից ՌԴ <<Պրիմորսկ-Ախթասկ>> նավաշինական գործարանից ԲՊՆ 74 Մ տեսակի ЯА3-204А-2,5 ср 74 ձիաուժ շարժիչով նավի ձեռք բերման ու պատվիրատուին հանձնելու համար կատարված և համալիր փորձաքննությամբ ընդունված ծախսերի, ինչպես նաև ակնկալվող շահույթի հանրագումարի 119.440.037 դրամին` 33.559.963 (153.000.000-119.440.037) դրամ գումարի չափով:
Այլ ապացույց ճանաչված` <<Կամար>> ՓԲ և <<Արշալույս>> ՍՊ ընկերությունների ներկայացրած ու <<Պրիմորսկ-Ախթարսկ>> նավաշինական գործարանի հետ 18.07.2006թ. կնքված թիվ 1807 պայմանագրի պատճենը և 30.12.2006թ. <<Արցախբանկ>> ՓԲԸ-ն կողմից Վարդան Տոռոզյանին գումարի վճարման թիվ 134 հանձնարարագիրը:
<<ԲՊՄ 74-Մ>> տեսակի նավի զննության արձանագրությունը և տեսաձայնագրությունը, որով արձանագրվել են ԱՊՁԲ 06/88 պայմանագրի տեխնիկական բնութագրին չհամապատասխանող մի շարք չափորոշիչներ և, որ <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից մատակարարած <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի նավն եղել է առանց հիդրոլոգիական նշանակության սարքավորումների ու ըստ նշանակության շահագործելու համար <<Հայպետհիդրոմետ>> ՊՈԱԿ-ի Սևանի օդերևութաբանական կայանի աշխատակիցների կողմից այդպիսիք նավի վրա տեղադրվել են կայանում և նախկին հիդրոլոգիական նշանակության նավի վրա եղած սարքավորումներից:
Ինտերնետ կայքի զննության արձանագրությունն այն մասին, որ <<ԲՊՄ-74 Մ-ԺԴ>> տեսակի նավը նախատեսված է ձկնորսության, ձկնորսական միջոցների ծառայության, որսը տեղափոխելու համար և իր տեխնիկական բնութագրով զիջում է <<ՌՄ 376>> տեսակի հիդրոլոգիական նշանակության նավին:
Հետագայում, ինչպես իրենց վերաքննիչ բողոքում, այնպես էլ տարբեր մարմիններին ուղղված իրենց դիմումներում Վարդանյանն ու Տոռոզյանն իրենց մեղավոր չեն ճանաչել, հրաժարվել են նախաքննության ընթացքում տված իրենց ցուցմունքներից` նշելով, որ քննիչն է իրենց հորդորել նման ցուցմունքներ տալ: Իրենք որևէ հանցագործություն չեն կատարել, իրենց կատարածը քաղաքացիաիրավական գործարք է:
Դատարանում, առաջադրված մեղադրանքում Հայկ Վարդանյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ <<Կամար>> ՓԲԸ-ը, որտեղ ինքը հանդիսանում է տնօրեն, իսկ Վարդան Տոռոզյանը` գլխավոր հաշվապահ, առևտրային գործունեություն է ծավալում սկսած 1995թ.-ից: Գործունեության նպատակն է իրականացնել առևտրային գործարքներ ու հետապնդել շահույթ: Հենց այդպիսի գործարք է հանդիսացել <<Պետության կարիքների համար հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավի գնման և մատակարարման>> 28.07.2006թ. կնքված թիվ ԱՊՁԲ 06/88 պայմանագիրը: Նշված նավի ձեռք բերման ու մատակարարման մրցույթ հայտարարելու մասին իրենք տեղյակ են դարձել ՀՀ Ֆինանսների և Էկոնոմիկայի նախարարության գնումների 06.03.2006թ. հրատարակված պաշտոնական տեղեկագրից:
Մոտ մեկ ու կես ամիս անց, տեղեկագրի մեկ այլ համարից իմացել է, որ մրցույթը չի կայացել` դիմող չլինելու պատճառով: Իրենք որոշել են հետաքրքրվել այս գործարքով և ձեռք են բերել մրցույթին մասնակցելու հրավերը: Իմացել են, որ 2006թ. պետ բյուջեում ՀՀ Բնապահպանության նախարարությանը հատկացվել է 153.0 մլն դրամ` նշված նավի ձեռք բերման համար: Մտածել են, որ պետ բյուջեով գումարի նախատեսումն արդեն նշանակում է, որ այն հիմնարար ձևով ուսումնասիրված է ՀՀ Ֆինանսների նախարարությում ու ՀՀ Կառավարությունում, նրանում պարտադիր պետք է նախատեսված լինի նորմալ, այսինքն` ողջամիտ չափի շահույթ, ուստի որոշել են իրենք ևս հայտ ներկայացնել մրցույթին մասնակցելու համար:
Մրցույթին մասնակցելու հրավերի տեքստը, որին կցված էր պայմանագրի նախագիծը և պայմանագրի առարկայի` հատուկ հիդրոլոգիական նշանակության նավի, բնութագրերի նկարագրությունը, իրենք ձեռք են բերել ՊԳԳ ՊՈԱԿ-ից:
<<Արշալույս>> ՍՊԸ-ը պատկանում է Վարդան Տոռոզյանին, այն ձևակերպված է նրա մոր` Ս. Ղազարյանի անվամբ: Քանի որ իրենց տրամադրության տակ երկու ընկերություն կար, որոշել են երկուսի անունից էլ հայտ ներկայացնել` մտածելով, որ այդ ընկերություններից որը հաղթող ճանաչվի, դրանով էլ նավի մատակարարումը կկազմակերպեն: Այդ ժամանակ տարածված խոսակցությունն այն էր, որ պետք է մատակարարվի ՌՄ 376 տեսակի նավ, որը հնարավոր է իրականացնել 200.0 մլն դրամով: Այդ պատճառով <<Արշալույս>>ՍՊԸ-ի հայտում, որպես նավի գին` նշվել է 200.0 մլն դրամ:
Սկզբում իրենք հետաքրքրվել են ՌՄ 376 տեսակի նավի ձեռք բերման հնարավորությունների հարցով: Նշված տեսակի նավ ձեռք բերելու համար, 21.06.2006թ. դիմել են Պրիմորսկ Ախտարսկ քաղաքի նավաշինական գործարանին, իսկ 19.06.2006թ. ՌԴ <<Սասնովսկայա սուդովերֆ>>: Դիմել են նաև Նիժնի Նովգորոդ քաղաքի <<Մինիբոտ>> փակ ակցիոներական ընկերությանը, որտեղից 14.07.2006թ. իրենց հայտնել են, որ կա ՌՄ 376 տեսակի նավի ձեռք բերման հնարավորություն, որի գինն իջեցվել է 150 հազար ՌԴ ռուբլով /տես ներկայացված փաստաթղթերի փաթեթ, էջ 66-69/ : Այս փաստաթղթերն ապացույց են այն բանի և հերքում են մեղադրական եզրակացության մեջ նշված այն պնդումը, թե իբր իրենք նավի մատակարարման գործընթացի մեջ ներգրավվել են, քանի որ իմացել են, որ Ախտարսկի նավաշինական գործարանից կարող են ձեռք բերել 3,2 մլն ՌԴ ռուբլի կամ 47 մլն դրամ արժեքով վաճառվող նավ ու ներկայացնել պայմանագրով նախատեսված ՌՄ 376 կամ համարժեք նավի փոխարեն: Իրականում սկզբում հետաքրքրվել են ՌՄ 376 տեսակի նավի ձեռք բերման հարցով և համոզվել են, որ այն արժի 9.0-10.0 մլն ՌԴ ռուբլի, որը պետբյուջեով նախատեսված 153.0 մլն դրամով ձեռք բերել և տեղափոխել ՀՀ տարածք հնարավոր չէր: Այս պայմաններում, իրենք մրցույթին մասնակցելու հայտ են ներկայացրել, երբ համոզվել են, որ պատվիրատուն նույնպես հետաքրքրվել ու պարզել է, որ ՌՄ 376 տեսակի նավն արժի 9.0-10.0 մլն ռուբլի, որի համար պայմանագրով նախատեսվել է դրան համարժեք, բայց ավելի փոքր չափերի նավ ձեռք բերելու հնարավորություն: Համարժեք նավի տեսակը պայմանագրում չի նշվել, բայց նշվել է դրա տեխնիկական բնութագրերը, որը ցածր է ՌՄ 376 նավի տեխնիկական բնութագրերից, մասնավորապես նախատեսվում էր 5.4 մետրով պակաս երկարություն ունեցող նավ:
<<Արշալույս>> ՍՊԸ-նը մրցույթին մասնակից դարձնելն իրենց կողմից ըստ էության անիմաստ էր, իրենք պատկերացնում էին, որ ինչ որ պատճառով չի բացառվում, որ <<Կամար>> ՓԲԸ-նը մերժվի և հաղթի <<Արշալույս>> ՍՊԸ-ը: Սակայն հետո հասկացել են, որ եթե նույնիսկ նշված ՍՊԸ-ը միակ դիմողը լիներ, միևնույն է չէր հաղթի, որովհետև նրա հնարավորությունները չէին համապատասխանում ներկայացվող պահանջներին:
<<Արշալույս>> ՍՊԸ-ն մասնակցությունը մրցույթին նախաքննության կողմից անհիմն շահարկություն է, իրենք ՍՊԸ-նը մասնակից են դարձրել մրցույթին, որպեսզի իրենց հաղթանակի գործը հեշտանա, բայց իրականում դա որևէ դեր չի խաղացել և դրա մասնակցությունը մրցույթին անիմաստ էր: ՍՊԸ-ի հետ կապված որևէ հանգամանք իրենց առաջադրված մեղադրանքի առումով ապացույցի որևէ տարր չի պարունակում ու անհիմն կարգով է ներառված մեղադրական եզրակացության մեջ:
Մրցույթային հանձնաժողովը մրցույթի մասնակիցներից պահանջում է մատակարարվող ապրանքի ինքնարժեքի հաշվարկ: Սրա իմաստը կայանում է նրանում, որպեսզի ըստ էության ստուգվի և գնահատվի, թե ինչպես է պատկերացնում մրցույթի մասնակիցն ապրանքի ձեռք բերման ու մատակարարման հետագա գործընթացում ֆինանսական ծախսումները, կամ ինչ տեսակ է նա պատկերացնում ստացված գումարի բախշումն ապրանքի մատակարարման ամբողջ գործընթացում: Ինքնարժեքի մեջ մտնում են հետևյալ հիմնական ծախսերը` ապրանքի ձեռք բերման գին, տրանսպորտային ծախսեր, հարկեր, տուրքեր, մատակարարի շահույթ, այլ ծախսեր, առանց որի հնարավոր չէ իրականացնել գործարքը: Իրենց դեպքում տրանսպորտային ծախսերը կազմում էին 18.0 մլն դրամ: Դրանք որոշել էր պատվիրատուն` <<Ապավեն>> կոչվող բեռնափոխադրող ընկերության միջոցով: Հարկերը և տուրքերը կազմում էին 25.5 մլն դրամ: Իրենք այդքան գումար որպես ԱԱՀ վճարել են պետբյուջե: Որպես շահույթ նախատեսել էին 7.6 մլն դրամ, այսինքն` գործարքի գումարի 5 տոկոսը: 3.2 մլն դրամ պետք է վճարեին 153.0 մլն դրամ գումարն ապահովագրելու համար:
Իր թվարկած գումարները` 18 + 25.5 + 7.6 + 3.2 = 54.2 մլն դրամը, իրենց կամքից անկախ որոշված թվեր էին: Դրանք ընդհանուր թվից հանելուց հետո, մնում էր մոտ 99.0 մլն դրամ, որն էլ նշվել է որպես նավը ձեռք բերելու գին: Այս փաստաթուղթը կազմվում է մրցույթի համար: Դրանից ոչ մի ցուցանիշ պայմանագրի մեջ չի մտցվում և այլևս այդ փաստաթղթին որևէ նշանակություն չի տրվում: Եթե իրենք շահույթի տոկոսը բարձր նշեին, ապա նավի ձեռք բերման գինը կնվազեր, բայց իրենց թելադրել են 5 տոկոս, իրենք էլ այդպես այդ փաստաթուղթը լրացրել են: Համոզվել են, որ այդպես ճիշտ է, քանի որ ունեին Ախտարսկի նավաշինական գործարանի օֆերտային հրավերը, որում նշված էր 6.2-7.4 մլն ՌԴ ռուբլի, որը կազմում է 92.0 -108.0 մլն դրամ:
Իրենք որպես նավի ձեռք բերման գին նշել են 99.0 մլն դրամ, քանի որ մյուս հաստատուն, փոփոխման ոչ ենթակա ծախսերը, որոնց վերաբերյալ քր. գործի քննության ընթացքում նույնպես որևէ մեկի կողմից որևէ առարկություն չի եղել, կազմում էին շուրջ 54 մլն դրամ և նավի ձեռք բերման գումարը մեխանիկորեն կազմում էր 99.0 մլն դրամ, որը միաժամանակ համապատասխանում էր նավաշինական գործարանում ԲՊՄ 74մ տեսակի նավերի վաճառքի գնին:
Այս պայմաններում, նախաքննական մարմինը մի ձևակերպում է տվել, թե իբր իրենք նախապես գիտեին, որ ձեռք բերվելիք նավի գնման գինը 47 մլն դրամ է, սակայն տպավորություն ստեղծելու նպատակով իրենք խաբել են մրցույթային հանձնաժողովին և նշել 99.0 մլն թիվը:
Եթե նույնիսկ նավի գինը 47.0 մլն դրամ լիներ, իրենք այդ մասին նախապես իմանալ չէին կարող, որովհետև նավաշինական գործարան մեկնել են մրցույթում հաղթելուց, այսինքն` 14.07.2006թ.-ից հետո: Մինչև մրցույթը, նավի գնի մասին իրենք իմացել են միայն Ախտարսկի սուդովերֆի օֆերտային հրավերից, որում կան տարբեր գնի նավեր, սակայն նշված գնի նավ չկա, իսկ ԲՊՄ 74մ նավերի գինը սկսվում է 92.0 մլն դրամից : Մրցույթից հետո իրենք մեկնել են Ախտարսկ քաղաքի նավաշինական գործարան, որտեղ սակարկությունների արդյունքում համաձայնության են եկել իրենց առաջարկած տեխնիկական բնութագրերին ճշգրիտ համապատասխան, հատուկ նշանակության հիդրոլոգիական նավի գնման ու գնի հարցում: Այն պետք է կազմեր 6.5 մլն ՌԴ ռուբլի, որը համարժեք է 95.0 մլն դրամին: Սա մոտավոր համապատասխանում էր նավի ինքնարժեքի հաշվարկում դրա ձեռք բերման իրենց նշած գնին:
Անկախ իրենց կամքից դա այդպես պետք է լիներ, որովհետև այն տեխնիկական բնութագրերը, որ նշված էին պայմանագրում, ենթադրում էին հենց այդ գնի նավ: Ակնհայտորեն, պատվիրատուն ամեն ինչով հետաքրքրվել էր և նախատեսել այդ գնի նավին համապատասխանող տեխնիկական բնութագրեր: Իրենք կարողացել են ուղղակի ինչ որ չափով սակարկել ու համաձայնության են եկել 6.5 մլն ՌԴ ռուբլի գնի շուրջ:
Նավի գնի հարցում համաձայնություն գալուց հետո, գործարանի գլխավոր տնօրեն Պարխոմենկոն առաջարկել է, որ նավի գնի կեսը` 3.2 մլն ՌԴ ռուբլի իրենք փոխանցեն գործարանի հաշվարկային հաշվին, իսկ մյուս կեսը կանխիկ տան նրան, որի դիմաց խոստացել է նավի գինն էժանացնել 0.8 մլն ՌԴ ռուբլու չափով, որը կազմում է 11.7 մլն դրամ:
Իրենք համաձայնել են նրա հետ, քանի որ իրենց համար միևնույն էր, թե ՌԴ գործարանն ինչպես է իրականացնում իր ապրանքի վաճառքը, իսկ փաստաթղթեր իրենց պետք չէին, քանի որ իրենք պատվիրատուին կամ պետական գնումների գործակալության առջև հաշվետու չէին իրենց կատարած ծախսերի համար: Բացի այդ, առաջարկն իրենց համար էլ էր շահավետ, որովհետև իրենց զգալի գումար էր մնում: Հետագայում պետք է պարզ դառնար, որ այդ 0.8 մլն ՌԴ ռուբլու հաշվին են իրենք կարողանալու իրականացնել նավի տեխափոխումը Հայաստան:
Պայմանավորվածության գալուց հետո, 18.07.2006թ. <<Կամար>> ՓԲԸ-ն և նավաշինական գործարանի միջև կնքվել է թիվ 1807 պայմանագիրը` գիտահետազոտական նավ պատրաստելու ու վաճառելու մասին` արժեքով 3.2 մլն ՌԴ ռուբլի: Այդ պահից որպես նավի վաճառքի գին ի հայտ են գալիս 3.2 մլն ՌԴ ռուբլի կամ 47 մլն դրամ թվերը: Պարզ է, որ սա նավի իրական գինը չէր, սա այն գումարն էր, որ վճարվել էր գործարանին փոխանցման կարգով:
Կնքված պայմանագրին կցված է նավաշինական գործարանի և <<Կամար>> ՓԲԸ-ն տնօրենների կողմից հաստատված ԲՄՊ 74մ-ժդ նավի մոդեռնիզացման <<տեխնիկական հանձնարարությունը>>, որում նշված են նավի տեխ բնութագրերը:
Ախտարսկի նավաշինական գործարանում 2006թ. դրությամբ ԲՊՄ 74մ նավերի շուկայական գինը կազմել է 6.2-7.4 մլն ՌԴ ռուբլի կամ 92-ից մինչև 108.0 մլն դրամ:
Սակարկության արդյունքում իրենց վաճառած նավի գինը կազմել է 6.5 մլն ռուբլի կամ 95 մլն դրամ: Իրենք այդ մասին հայտնել են իրենց ցուցմունքներում: Հայտնել են նաև գործարանի տնօրենի առաջարկությամբ 3.2 մլն ռուբլի փոխանցումով, իսկ մնացած գումարը կանխիկ վճարելու և ըստ էության դրա դիմաց գործարանի տնօրենի կողմից նավի գինը 0.8 մլն ՌԴ ռուբլով էժանացնելու մասին:
Իրենք նախաքննական մարմնին ներկայացրել են նավաշինական գործարանի օֆերտան, որում ԲՊՄ 74մ նավերի գինը կազմում է 6.2-7.4 մլն ՌԴ ռուբլի և այդ գնի նավն իրենց ոչ ոք 3.2 մլն ռուբլով չէր վաճառի: Օֆերտայի հրավերն իրենք վերցրել են համացանցից: Այն ունեցել է նաև պատվիրատուն, որը նույնպես ներկայացրել են նախաքննությանը:
Նախաքննական մարմինը, շուրջ 7 ամիս ձգձգելով քր. գործի քննությունը, որևէ փորձ չի կատարել իրենց ցուցմունքները և ներկայացրած տվյալները ստուգելու համար: Իրենք նախաքննական մարմնին են ներկայացրել Ախտարսկի նավաշինական գործարանի նոր տնօրենի 06.10.2010թ. թիվ 394 գրությունը, որում հայտնվել է, որ ԲՊՄ-74մ-ժդ նավերն արժեն 6.5 մլն , իսկ 2006թ. իրենց վաճառված նավն զգալիորեն էժան է գնահատվել, քանի որ իրենք են մատակարարել նավի կառուցման ու կոմպլեկտավորման նյութերը, որի պատճառով նավի ինքնարժեքը զգալիորեն նվազել է:
Նույն տնօրենը 13.10.2010թ. մեկ այլ գրությամբ կրկին հայտնել է, որ 2006թ. տրամադրված գիտահետազոտական նավի գինը կազմել է 6-6.5 մլն ՌԴ ռուբլի:
Գործարանի ներկայիս տնօրենը` Պրոցենկոն, 10.10.2011թ. գրությամբ այլ կարևոր տվյալների հետ միասին, հայտնել է, որ ԲՊՄ 74մ ժդ նավերն արդեն վաճառվում են 9.5 մլն ՌԴ ռուբլով:
Իրենց մատակարարած նավի գնի մասին առավել հիմնարար տեղեկություն է ուղարկել ՌԴ Սանկտ Պետերբուրգի <<Ծովային նավատորմի կենտրոնական գիտահետազոտական և նախագծա-կոնստրուկտորական ինստիտուտ>>-ի 19.10.2010թ. թիվ Լ 47-75 գրությամբ, որում ասվում է, որ ԲՊՄ 74 մ ու ՌՄ 376 տեսակի նավերի գինը որոշվում է միջինացված` մեկ մետրի գինը 400.0 հազարից 500.0 հազար ՌԴ ռուբլու սահմաններում: Իրենց մատակարարած նավի երկարությունը 15.6 մետր է, ուստի այն, եթե հաշվեն նույնիսկ ամենացածր գնով, կկազմի 6.2 մլն ՌԴ ռուբլի կամ 92.0 մլն դրամ: Այս գրություններով վերը նշված մարմինները պատասխանել են իրենց հարցումներին:
Պայմանագիրը, որ կնքել են նավաշինական գործարանի հետ, կարող էր իրավական ուժ ստանալ միայն իրենց կողմից համապատասխան կանխավճար կատարելուց հետո: Իրենք կանխավաճար կարող էին մուծել միայն այն դեպքում, եթե Երևանում իրենց հետ կնքվելիք պայմանագիրն ստորագրվեր և մտներ ուժի մեջ: Դա տեղի է ունեցել 28.07.2006թ.: Իրենց կանչել են ՊԳԳ ՊՈԱԿ, տվել պայմանագրի պատրաստի տեքստը, ինքը կարդացել ու ստորագրել է, քանի որ պայմանագրում ամեն ինչ նույնն էր, ինչ որ նախագծում: Այս պայմանագիրն իրենց ամբողջ գործունեության առանցքն էր կազմում: Իրենց կարելի է պահանջներ ներկայացնել միայն պայմանագրի շրջանակներում, իրենց վրա դրված պարտավորությունների կատարման կամ չկատարման առումով և դա կարող է կատարվել քաղաքացիական օրենսդրությամբ, մասնավորապես ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 491 հոդվածով սահմանված կանոնններին համապատասխան:
Պայմանագրի համաձայն, մատակարարվելիք նավի գինը կազմում է 153.0 մլն դրամ: Այդ գնի մեջ են մտնում նավի ձեռք բերման ծախսը, ճանապարհածախսը, հարկերը և տուրքերը, մատակարարի շահույթն ու նրա կողմից կատարած ցանկացած ծախս: Պայմանագիրը ոչ մի ծախսի համար գումարի չափ չի նախանշում: Հատկացված 153.0 մլն դրամի ծախսումը բացառապես մատակարարի խնդիրն է և նա այդ գործարքը կատարում է իր ռիսկով: Պայմանագիրը, մասնավորապես, նշում չի պարունակում նավի ձեռք բերման գնի վերաբերյալ: Պատվիրատուի խնդիրը չէ, թե մատակարարն ինչ գնով կկարողանա նավը ձեռք բերել (օրինակ` նավը ձեռք կբերի կանխիկ վճարով, թե` փոխանցումով, թե` ապրանքափոխանակությամբ):
Իրականությունն այն է, որ իրենք ձեռք ենք բերել և մատակարարել 95 մլն դրամ շուկայական գին ունեցող նավ: Ձեռք բերման գնի մասին, որքան էլ, որ այն կազմեր իրենք պարտավոր չէին պատվիրատուին կամ որևէ մեկին հայտնել: 47 մլն դրամը նավի գնի կեսն է, որն իրենք նավաշինական գործարանի տնօրենի առաջարկով վճարել են փոխանցումով: Նախաքննական մարմինը, չնայած անհերքելի ապացույցներին, չի ընդունել իրենց կողմից կանխիկ վճարում կատարած լինելու փաստ: Փաստաթղթերը դասավորելիս, իրենք պարզել են, որ գործարանի տնօրենին ամբողջ գումարը տեղում չեն վճարել` իրենց մոտ բավարար գումար չլինելու պատճառով և երեք հազար եվրո նրա անվամբ ու հասցեով ուղարկել են Երևանից` բանկային փոխանցումով: Փոխանցման անդորրագիրը ներկայացվել է Դատարան: Կարևոր է միայն մեկ բան, թե ինչ նավ են իրենք մատակարարել, այն համապատասխոնում է պայմանագրում նշված տեխ բնութագրերին, թե` ոչ:
Եթե նավը չի համապատասխանում պայմանագրով նախատեսված տեխ բնութագրերին, ապա դրա համար պատասխանատու են նավն ընդունողները, քանի որ, եթե ժամանակին, այսինքն` մեկ տարվա երաշխիքային ժամկետի ընթացքում հայտնեին անհամապատասխանությունների կամ թերությունների մասին, ապա իրենք էլ, իրենց հերթին պահանջ կներկայացնեին նավաշինական գործարանին, որն իրենց հետ կնքած պայմանագրի համաձայն պարտավորվել էր մեկ տարվա ընթացքում իր հաշվին վերացնել նավի վրա ի հայտ եկած թերությունները:
Իրենց կողմից մատակարարած նավը լիովին համապատասխանում է պայմանագրով նախատեսված տեխ բնութագրերին: Պայմանագրով նախատեսված առաջին հիմնական պահանջն այն է, որ պետք է մատակարարվի ՌՄ 376 տեսակի նավին համարժեք հատուկ նշանակության հիդրոլոգիական նավ:
Եթե իրենց տրամադրվեր 190.0-200.0 մլն դրամ, ապա կմատակարարեին ՌՄ 376 նավ և ուրիշ նավ չէին փնտրի: Երբ պարզ է դարձել ՌՄ 376 տեսակի նավի գինը, միաժամանակ պարզ է դարձել, որ պետք է ձեռք բերեն այլ նավ, որը հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահագործելու առումով համարժեք լինի ՌՄ 376 նավին` ինչպես պահանջում է պայմանագիրը:
Հարցի մեջ խորանալով` իրենք իմացել են նաև, որ տիպային գիտահետազոտական նավեր չեն լինում, դրանք կառուցվում են այլ նշանակության տիպային նավերի բազայի վրա, կամ արդեն պատրաստի նման նավերի վերակառուցման արդյունքում (oր. ՌՄ 376 տեսակի նավը բեռանփոխադրող և քարշակող նավ է, որը կարող է վերակառուցվել հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահագործելու համար): Պարզվել է նաև, որ հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահգործելու համար, կարող են վերակառուցվել նաև ԲՊՄ 74մ տեսակի նավերը, որոնց գինն ավելի ցածր է ու իրենք հնարավորություն ունեն իրենց հատկացվող 153.0 մլն դրամի սահմաններում այն ձեռք բերելու: Ինչպես արդեն հայտնել է, իրենք ԲՊՄ 74-ժդ տեսակի նավը ձեռք են բերել Պրիմորսկ Ախտարսկի նավաշինական գործարանից:
Գործարանում իրենց առաջարկել են գնել կառուցման գործընթացում գտնվող ԲՊՄ 74մ-ժդ տեսակի 14 մետր երկարությամբ ձկնորսական նավը: Նրանք պարտավորվել են նաև վերակառուցել նավը, դարձնել այն 15.6 մետր, ապահովել իրենց պահանջած մյուս տեխնիկական բնութագրերը, որոնք նշված էին <<ՊԳԳ>> ՊՈԱԿ-ի հետ կնքած պայմանագրում: Իրենց փոխադարձ համաձայնությամբ դա իրականացվել է (նավի վրայից հանվել են ձկնորսական նշանակությամբ օգտագործման համար նախատեսված հարմարանքները, նավի հետնամասը լիովին փոխվել է, նավամբարում եղած տրյումի փոխարեն կառուցվել է աշխատասենյակ, նավի վրա կառուցվել են լաբորատորիաներ, էխոլոտի շախտա և այլն):
Նախաքննական մարմինը, առանց հարցի մեջ խորանալու, նշել է, թե, իբր, իրենք մատակարարել են ձկնորսական նավ և դա դարձրել է առաջադրված մեղադրանքի հիմնադրույթներից մեկը: Ձկնորսական նավը ներկայացվում է որպես անարժեք կամ ցածրարժեք մի բան` թաքցնելով իրական այն փաստը, որ ԲՊՄ 74 մ տեսակի ձկնորսական նավերն օրինակ արժեն 92.0-108.0 մլն դրամ, որ 15.6 մետր երկարություն ունեցող նավերի գինը, ինչ նշանակության էլ որ այն լինի, 90.0 մլն դրամից բարձր է: Քանի որ ԲՊՄ 74մ տեսակի բազային նավերը ձկնորսական են, նախաքննական մարմինը փորձել է օգտագործելով այդ հանգամանքը տպավորություն ստեղծել, որ իրենք չեն կատարել պայմանագրի պահանջը:
Իրենց կողմից մատակարարված նավի հատուկ հիդրոլոգիական նշանակության լինելու ապացույց է նախ հիդրոլոգիական նշանակության նավ պատվիրելու մասին իրենց կնքած պայմանագիրը նավաշինական գործարանի հետ, ՌԴ Պրիմորսկ Ախտարսկի առևտրա-արդյունաբերական պալատի կողմից տրված թիվ 5073647 սերտիֆիկատը` ապրանքի ծագման մասին ու թիվ 142-01-000021 փորձագիտական եզրակացության ակտը, համաձայն որոնց, իրենց մատակարարած նավը ԲՊՄ 74մ նավի բազայի վրա կառուցված գիտահետազոտական նավ է: Նույն բանն են ապացուցում նաև ՌԴ, Վրաստանի և Հայաստանի մաքսային մարմինների կողմից կատարված գրանցումները, նավը պատվիրատուի կողմից ընդունելու վերաբերյալ կազմած փաստաթղթերը, ՀՀ Արտակարգ իրավիճակների նախարարության 22.07.2011թ. թիվ 7118/ 1395-91 գրությունը` հասցեագրված իրենց պաշտպանին, գործով հարցաքննված անձանց ցուցմունքներն ու Սևանա լճում գտնվող իրեղեն ապացույց նավը, որն արդեն հինգ տարի անխափան շահագործվում է հատուկ հիդրոլոգիական նշանակությամբ: Այս պայմաններում նշել, որ նավը ձկնորսական է և այդ հանգամանքն էլ իր հերթին հիմք դարձնել իրենց հանցագործության մեջ մեղադրելու համար, անօրինակություն է ու կամայականություն:
Առաջադրած մեղադրանքի հիմքերից մեկն այն հանգամանքն է, որ իրենք նավի հետ չեն մատակարարել հիդրոլոգիական նշանակության սարքավորումներ: Իրենք նշված սարքավորումները չեն մատակարարել, քանի որ պայմանագրում նման պայման նախատեսված չի եղել: Պատվիրատուն, մասնավորապես` <<Հայհիդրոմետ>>-ի տնօրեն Լ. Վարդանյանը, մրցութային հանձնաժողավի նախագահ, ՀՀ ԲՆ գնումների իրականացման բաժնի պետ Ռ. Չոբանյանը, նույն նախարարության աշխատակազմի ղեկավար Ս. Ամիրխանյանն իրենց ցուցմունքներում հայտնել են, որ պայմանագրի համաձայն իրենք պարտավոր չէին որևէ սարքավորում մատակարարել:
Եթե այդպիսի սարքավորումներ պահանջվեր, ապա այդ մասին պետք է նախ նշվեր պայմանագրում, այնուհետև պետք է նշվեր, թե ինչ սարքավորումներ պետք է մատակարարվեն և ինչպիսի տեխնիկական բնութագրերով: Հակառակ դեպքում, հարյուրավոր տեսակի սարքավորումներ կարող են լինել` նույնիսկ նավի գնից թանկ արժեցող:
Նախաքննական մարմինն առանց որևէ ստուգման, գտել է, որ իրենք ձեռք ենք բերել պատրաստի նավ, որն արժեցել է 47.0 մլն դրամ ու այդ նավը չի վերակառուցվել, որպեսզի, հիմնավորեն, որ նշված 47 մլն դրամից ավել գումար իրենց կողմից նավի համար չի վճարվել: Նավն ի սկզբանե լիներ 15.6 մետր, թե 14 մետրը դարձվեր 15.6 մետր, միևնույն է: Այստեղ կարևորն այն է, որ մատակարարած նավը 15.6 մետր է, իսկ այդ չափի նավերը ոչ մի պարագայում չեն կարող արժենալ 3.2 մլն ՌԴ ռուբլի, մանավանդ, որ իրենց մատակարարած նավը պատրաստված է ստանդարտով նախատեսված հաստության պողպատից ավելի հաստ պողպատով և որակյալ նավ է: Ինչպես հայտնել են նավը շարագործողները, նավը մինչև օրս աշխատում է անխափան: Իսկ այն, որ իրենց մատակարարած նավը սկզբում եղել է 14մ և 15.6 մետր է դարձվել վերակառուցումից հետո, կարելի է տեսնել նաև ուսումնասիրելով համացանցից վերցրած ԲՊՄ 74մ երեք չափերի նավերի տեխնիկական բնութագրերը:
Այսպես` ԲՊՄ-74մ1 նավն ունի 17.6 մ երկարություն և 4.15մ լայնություն, ԲՊՄ-74մ նավն ունի 15.6մ երկարություն և 4.15մ լայնություն, իսկ ԲՊՄ-74մ-ժդ նավն ունի 14մ երկարություն ու 3.97մ լայնություն: Իրենց մատակարարած նավի երկարությունը վերակառուցման արդյունքում 14մ-ից դարձվել է 15.6, սակայն լայնությունը մնացել է նույնը: Եթե իրենց մատակարարած նավի տեխ բնութագրերը համեմատեն նշված երեք նավերի տեխ բնութագրերի հետ, կտեսնեն, որ դրա երկարությունը համապատասխանում է ԲՊՄ 74մ նավի երկարությանը, իսկ լայնությունը` ԲՊՄ74մ-ժդ նավի` մինչև վերակառուցումն ունեցած լայնության ցուցանիշի հետ: Այսինքն` վերակառուցումից հետո նավի լայնության ցուցանիշը չի փոխվել, մնացել է նույնը: Դա բնական է: Նավի լայնությունը փոխել, նշանակում է նավն ըստ էության նորից կառուցել, դրա համար նավն երկարացվել է, իսկ լայնությունը մնացել է նույնը: Սա անհերքելի ապացույց է, որ նախաքննական մարմինը հետ կանգնի այն պնդումից, որ նավը չի վերակառուցվել և 3.2 մլն ՌԴ ռուբլուց բացի նավի համար այլ գումար, մասնավորապես` կանխիկ վճարում, չի կատարվել:
Նավի վերակառուցման հիմնական ապացույցներն իրենք արդեն թվարկել են, այն է ` նավի վրայից հանվել են ձկնորսական նշանակության կառույցները, դրանց փոխարեն կատարվել են հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահագործվող կառուցումներ, իսկ նավի հետնամասը վերակառուցված է սովորական նավերին բնորոշ սկզբունքով:
Այսպիսով, հիմնավորվում է իրենց ցուցմունքներն այն մասին, որ իրենք ոչ թե պատրաստի նավ են գնել, որ նույնիսկ ոչ թե 15.6 մ երկարության նավն է ձկնորսականից վերակառուցվել հիդրոլոգիական նշանակության նավի, այլ` 14 մ երկարության ձկնորսական նավն է երկարացվել 1.6 մետրով, վերակառուցվել և դարձվել է հատուկ նշանակության հիդրոլոգիական նավ: Նավի երկարացման ու վերակառուցման համար իրենց կողմից կանխիկ վճարումներ են կատարել:
ԲՊՄ74 տեսակի նավը ծովային նավ է, ի տարբերություն ՌՄ376 նավի, որը նախատեսված է լճերում և ջրավազաններում նավարկելու համար: Այսինքն` ԲՊՄ74մ նավերը նախատեսված են շահագործելու ավելի բարդ պայմաններում ու այդ առումով դասակարգվում են ավելի բարձր դասի նավերի շարքը: Մասնավորապես, ՌՄ376 նավերը թույլատրվում է շահագործել 1.25-1.50 մ բարձրության ալիքի դեպքում, իսկ ԲՊՄ74 նավերը` 1.8 մետր ալիքի դեպքում: ՌԴ Սանկտ Պետերբուրգի <<Ծովային նավատորմի կենտրոնական գիտահետազոտական և նախագծա-կոնստրուկտորական ինստիտուտ>>-ի արդեն հիշատակված 19.10.2010թ. թիվ Լ 47-75 գրության մեջ նշված է, որ ԲՊՄ74մ տեսակի նավերը կարող են շահագործվել նույնիսկ 2-3 մ բարձրության ալիքի դեպքում:
Իրենց մատակարարած նավը հատուկ հիդրոլոգիական նշանակության նավ է, որպիսի նավերը կոչվում են նաև գիտահետազոտական նավեր:
Մյուս պահանջն այն է, որ մատակարարվող նավը պետք է լիներ ՌՄ 376 տեսակի նավին համարժեք նավ:
Համարժեք նավ ասելով նկատի է ունեցվում, ոչ թե նույն արժեքն ունեցող, այլ նույն նպատակով շահագործման հնարավորություններ ունեցող նավ: Պատահական չէ , որ նավի ձեռք բերման գնի մասին պայմանագրում որևէ նշում չկա, դրան որևէ նշանակություն չի տրվել: Ոչ ոք չի կարող նախատեսել, թե շուկայական հարաբերությունների պայմաններում նավն ինչ գնով կվաճառվի, ինչպիսին կլինեն գները, սակարկությունների արդյունքները: Ապրանքը կարող է նաև ոչ թե գնվել, այլ ձեռք բերվել այլ ապրանքով փոխանակման արդյունքում: Իսկ համարժեքությունը նավի այնպիսի բնութագիր է, որ կապ չունենալով գնի հետ, տվյալ գործարքի իմաստն է կազմում: Նավը ձեռք է բերվում որոշակի նպատակի ծառայելու համար: Այս առումով Ախտարսկի նավաշինական գործարանի տնօրենի նամակում նշված է, որ ՌՄ 376 տեսակի նավերն իրենց բնութագրերով ու շահագործման հնարավորություններով համարժեք են ԲՊՄ 74մ ժդ տեսակի նավերին: Տարբերությունն այն է, որ վերջինիս գինը ցածր է: Սա իրենց դեպքում պետք է դիտվի որպես առավելություն:
Հիշատակված ՌԴ Սանկտ Պետերբուրգի <<Ծովային նավատորմի կենտրոնական գիտահետազոտական և նախագծա-կոնստրուկտորական ինստիտուտ>>-ի 19.10.2010թ. թիվ Լ 47-75 գրության մեջ նշած գնահատականներից բխում է, որ ԲՊՄ 74մ-ժդ ու ՌՄ 376 տեսակի նավերը համարժեք նավեր են:
ՌՄ 376 նավը մոտ 6 մետրով երկար է, որի պատճառով դրա գինը շուրջ 50.0 մլն դրամով ավել է: Մնացած ցուցանիշներով այդ երկու նավերի բնութագրերը միմյանց շատ մոտ են ու նման:
Հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահագործման առումով ՌՄ 376 նավին համարժեք կարող են լինել բազմաթիվ նավեր: Սևանա լճում այդ նպատակին կարող են ծառայել նույնիսկ նավակներ: Պայմանագիրը թույլ չի տալիս մատակարարին, որպեսզի նա մատակարարի ցանկացած նավ, որը կարելի է հիդրոլոգիական նպատակով շահագործել: Պայմանագիրը հստակ նախատեսում և նշում է այն հիմնական տեխ բնութագրերը, որ պետք է ունենա մատակարարվող նավը: Սրանով ապահովվում է, որ ձեռք բերվի բարձր որակի ու հատկացված գումարին համարժեք նավ: Պատահական չէր, որ իրեն թույլ չի տրվել որպես շահույթ նշել 15 կամ 20 տոկոս, որի պայմաններում նավի ձեռք բերման համար կմնար մոտ 80.0 մլն դրամ, որով պայմանագրով նախատեսված բնութագրեր ունեցող նավ հնարավոր չէր լինի ձեռք բերել:
Ինքը քաղաքացիական գործարք է կնքել և պետք է կատարեր պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները, մասնավորապես` մատակարարեր պայմանագրով նախատեսված տեխնիկական բնութագրեր ունեցող նավ, որը իրենք բարեխղճորեն կատարել են:
Հիմնականը կամ գլխավորը նավի արտաքին չափերի հետ կապված բնութագրերն էին: Նավի վաճառքի գինն էլ որոշվում է ելնելով այդ չափանիշներից:
Պայմանագիրը նախատեսում էր, որ մատակարարվող նավը պետք է ունենա ոչ պակաս 15մ երկարություն, ոչ պակաս 3.8մ լայնություն, ոչ պակաս 1.8մ կողի բարձրություն: Իրենց մատակարարած նավն ունի 15.6մ երկարություն, 3.87մ լայնություն ու 1.8մ կողի բարձրություն: Սա նշանակում է, որ արտաքին չափերի առումով մատակարարված նավը լիովին համապատասխանում է պայմանագրում նշված չափերին, իսկ երկարության առումով նույնիսկ 0.6մ ավելի է: Պայմանագրով նախատեսված է, որ մատակարարված նավը պետք է լինի պողպատյա ու զոդված, կառուցված լինի 2005 կամ 2006թթ.:
Իրենց մատակարարած նավը պողպատյա է, զոդված, կառուցվել է 2006թ-ին:
Նավը շահագործողներն իրենց ցուցմունքներում հայտնել են, որ մատակարարված նավը կառուցված է հաստ մետաղանյութից, այսինքն` որակյալ է և դիմացկուն:
Պայմանագրում նշված է, որ մատակարարվող նավի ջրատարողությունը պետք է լինի 13տ, իսկ բեռնատարողությունը` 12տ:
Իրենց մատակարարած նավի ջրատարողությունը 26տ է, իսկ բեռնատարողությունը` 12տ: Ջրատարողությունը բեռնատարողության հետ կապված հասկացություն է և նավի 26տ ջրատարողության դեպքում պարզ է, որ բեռնատարողությունը պետք է լինի ավելին, քան պայմանագրում նշված 12 տոննան է: Նավաշինական գործարանի հետ կնքած իրենց պայմանագրում բեռնատարողության ցուցանիշը նշված չէ: Այդ ցուցանիշը գիտահետազոտական նավերի համար որևէ կարևորություն չունի ու նավի բնութագրերի շարքում դրան նշանակություն չի տրվում: Դա ըստ էության կարևորություն ունի բեռնափոխադրող նավերի համար: Բեռնատարողությունն ածանցյալ ցուցանիշ է ու կապված է նավի չափերի հետ: Դա նավը կառուցողի կամքով պայմանավորված չէ և չի կարող ցանկության դեպքում բարձրացվել: Սակայն, քանի որ այն իրենց պայմանագրով նախատեսված էր, իրենք գործարանին հայտնել են, որ նավը կարող են գնել միայն այն պայմանում, եթե այն ունենա 12տ բեռնատարողություն, քանի որ հակառակ դեպքում իրենցից նավը կարող են չընդունել: Գործարանում իրենց բացատրել ու տարբեր փաստաթղթերով հիմնավոր ձևով պարզաբանել են, որ իրենց նավի չափերից ելնելով, այն ունենալու է ոչ թե 12տ, այլ ավելի շատ բեռնատարողություն: Իրենք տեղում դրանում համոզվել են:
Քրեական գործի քննության ընթացքում` 2010թ.-ին իրենք հարցումներ են կատարել Սանկտ Պետերբուրգի <<Ծովային նավատորմի կենտրոնական գիտահետազոտական և նախագծա-կոնստրուկտորական ինստիտուտ>>, իսկ 2011թ.-ին` Ախտարսկի նավաշինական գործարան: Ինստիտուտի թիվ Լ 47-75 գրությանը կցված աղյուսակից երևում է, որ ԲՊՄ 74մ նավի բեռնատարողությունը 12տ է, իսկ նավաշինական գործարանի 10.10.2011թ. թիվ 459 գրության մեջ նշված է, որ նավի բեռնատարողությունը 7-12 տոննա է, ըստ էության կախված բեռի տեսակից:
Հաջորդ բնութագիրը նավի արագությունն է, որը պայմանավորված է շարժիչի հզորությունով: Պայմանագրով նախատեսված էր 6 մխոց ունեցող ՅԱՄԶ 236 տեսակի շարժիչ, հզորությունը` ոչ պակաս 125 ձիաուժ, իսկ նավի արագությունը, ավելի ճիշտ` առավելագույն արագությունը` 12 հանգույց:
Պայմանագրում, ելնելով գնումների մասին օրենքի պահանջից, հղում անել կոնկրետ մարկայի, կամ տեսակի շարժիչի ճիշտ չէ: Պետք է նշվեր նաև <<կամ համարժեք>> արտահայտությունը, որովհետև շարժիչը տեղադրում է նավաշինական գործարանը, ելնելով տվյալ նավի չափերից և նավի շահագործման նպատակներից, տվյալ ժամանակահատվածում առկա շարժիչների առկայությունից: Ինչպես դատաքննությամբ նշել են փորձագետ Ա. Բադալյանն ու ԲՆ գնումների բաժնի պետ Ռ.Չոբանյանը, կարևորը շարժիչի հզորությունն է, այլ` ոչ թե անվանումը և մխոցների կամ այլ դետալների թիվը:
Քանի որ իրենց վաճառվող նավն արդեն կառուցման ընթացքում էր, նրա վրա շարժիչն արդեն տեղադրվել էր, որը ՅԱԱԶ 204Ա մակնիշի էր: Այս շարժիչի հզորությունը 127 ձիաուժ է: Այսինքն` համապատասխանում էր պայմանագրում նշված հզորության ցուցանիշին, բայց մխոցները չորսն էին: Սա պայմանագրի պայմանի էական խախտում չէր: Տվյալ նավն այդ շարժիչով պետք է աշխատեր որպես ձկնորսական նավ, բարդագույն պայմաններում և մշտապես մեծ քանակությամբ բեռ տեղափոխեր: Սևանա լճում այն մի քանի մարդ էր տեղից տեղ տանելու ու որևէ ծանրաբեռնվածության չէր ենթարկվելու, սակայն իրենք պահանջել են, որ շարժիչը փոխեն և նավի վրա տեղադրեն իրենց պայմանագրով նախատեսված շարժիչը: Իրենց անհանգստությունն ու մտավախությունը կապված էր այն բանի հետ, որ նավը տեղափոխելուց հետո, կարող է այդ հանգամանքը շահարկման առարկա դարձվել և իրենք արհեստականորեն դժվարությունների առաջ կանգնեին: Նավաշինական գործարանում իրենց պարզաբանել են, որ նավի վրա արդեն տեղադրված շարժիչը լիովին համապատասխանում է տվյալ նավին, մանավանդ, որ նավն աշխատելու է հիդրոլոգիական նպատակով:
Բացի այդ, ապացուցվել են, որ այդ շարժիչն աշխատում է 50 տոկոս խնայողությամբ, այսինքն` եթե մյուս շարժիչը 100 կմ-ին պայմանականորեն ծախսում է 20լ վառելիք, նավի վրա տեղադրված շարժիչը ծախսում է 10լ: Եթե այս հինգ տարիների ընթացքում հաշվարկենք խնայված վառելանյութի գումարը, ապա այն կրկնակի անգամ կգերազանցի շարժիչի գինը:
Իրենք համոզվել են այդ շարժիչի առավելությունների հարցում, սակայն որոշել են խորհրդակցել պատվիրատուի հետ: Անձամբ ինքը խոսել է Հայհիդրոմետի տնօրեն Լ. Վարդանյանի հետ ու ներկայացրել իրողությունը: Նա պատասխանել է, որ եթե շարժիչի 125 ձիաուժ հզորությունն ապահովվում է, ու մանավանդ խնայողական շարժիչ է, կարող են դա թողնել նավի վրա: Շարժիչի անվանումը որևէ կարևորություն չունի: Նրա համաձայնությունը ստանալուց հետո, իրենք գործարանի ղեկավարությանը հայտնել են, որ շարժիչի դեմ առարկություն չունեն, հակառակ դեպքում իրենք անպայման փոխել կտային այն:
Նկատի ունենալով, որ իրենք մատակարարել են պայմանագրով նախատեսված հզորության շարժիչ, ինչպես նաև այն, որ այդ հարցը համաձայնեցրել են պատվիրատուի հետ, ուստի գտնում են, որ իրենք պայմանագրի այս պահանջը կատարել են բարեխղճորեն:
Հայկ Վարդանյանը հայտնել է նաև, որ շարժիչների գների միջև մոտ 900 դոլարի տարբերության է եղել: Հիդրոմետի տնօրեն Լ.Վարդանյանի խնդրանքով իրենք գնել և Հայաստան են տարել նաև մեկ հատ նավի պահեստային շարժաթև /վինտ/, որն արժեցել է 600-700 դոլար: Նավի հետ հանձնել են նաև այդ շարժաթևը: Շարժիչի գնից ավելացած գումարն իրենք ըստ էության ծախսել են նավի վրա` գնելով պահեստային շարժաթև:
Լ.Վարդանյանը նախաքնության ընթացքում և Դատարանում տված իր ցուցմունքներում ընդունել է իրենց կողմից պահեստային շարժաթև գնելու ու նրանց հանձնելու փաստը:
Նավը Սևանա լիճ տեղափոխելուց հետո, Լ.Վարդանյանն իրենցից պահանջել է, որ նավը մոնտաժեն և տեղափոխեն լճի վրա: Չնայած դա իրենց գործը չէր, բայց իրենք հարկադրված կատարել են այդ աշխատանքը, դրա վրա ծախսելով 6 մլն դրամ: Այս փաստը Լ.Վարդանյանն ընդունել է իր ցուցմունքներում:
Նավի մոնտաժումը տևել է շուրջ մեկ ամիս, որին մասնակցել են նաև նավը շահագործողները և ամեն ինչ հավաքվել ու մոնտաժվել է նրանց աչքի առաջ և նաև օգնությամբ: Վերջում նավի փարձարկմանը մասնակցել է նաև Հիդրոմետի տնօրեն Լ.Վարդանյանը:
Կրկին անդրադառնալով նավի շարժիչի և արագության հարցին: Դեռևս գործարանի հետ պայմանագիր կնքելիս իրենց կազմած տեխ հանձնարարությամբ նախատեսվել էր, որ պատրաստ լինելու դեպքում, նավը գրանցվելու է ՌԴ փոքրածավալ նավերի գրանցման պետական տեսչությունում /ГИМС/, որտեղ սակայն այդ տեսչության կանոնադրության համաձայն, գրանցվում են մինչև 75 ձիաուժ հզորությամբ շարժիչ ունեցող նավերը: Ընդունված պրակտիկայի համաձայն, բարձր հզորության շարժիչների վառելիքային պոմպի կարգավորման միջոցով շարժիչի հզորությունը փոքրացվում է, որպիսի պայմաններում տեսչությունը գրանցում է նավը:
Ախտարսկի նավաշինական գործարանի կայք էջում տեղադրված է <<Ախտարեց>> տիպի նավի տեխ բնութագիրը: Շարժիչի տեսակը ՅԱՄԶ 236 է, որի հզորությունը ցույց է տրված 74 ձիաուժ: Սա այն շարժիչն է, որ պայմանագրով իրենք պետք է մատակարարեին և ավելի հզոր է, քան մատակարարված շարժիչը: Իրենց կողմից նշված պատճառով այդ շարժիչի հզորությունն ևս ցույց է տրված 74 ձիաուժ: Այսինքն` դա ընդունված պրակտիկա է:
Նավը ձեռք բերող կազմակերպությունը շահագործումն սկսելուց առաջ կարող է շարժիչի վառելիքային պոմպի վերակարգավորման միջոցով կրկին վերականգնել շարժիչի լրիվ հզորությունը: Այս գործողությունը կատարվել է նաև իրենց մատակարարած նավի հետ: Իրենք Սևանա լճում նավը շահագործողներին բացատրել են շարժիչի վառելիքի պոմպը վերակարգավորելու ձևը և իրենց պատկերացմամբ այն ներկայումս աշխատում է 127 ձիաուժ հզորությամբ:
Վերը նշված նպատակով գործարանի հետ կնքած պայմանագրին կից տեխնիկական հանձնարարությունում շարժիչի հզորությունը նշվել է 74 ձիաուժ, իսկ արագությունը դրան համապատասխան` 8.5 հանգույց: Այսպես նշելու պատճառն այն է, որ պայմանագիրը և տեխնիկական հանձնարարությունը ներկայացվում է ГИМС-ին: Նավն այս տեսչությունում գրանցելը նպատակահարմար է, քանի որ դա կատարվում է պարզեցված եղանակով: Իսկ մեծածավալ նավերի համար <<Ծովային ռեգիստրում>> գրանցելը բավականաչափ բարդ է, ծախսատար, աշխատատար և ժամանակատար:
Իրենց կողմից որպես ապացույց ներկայացվել է ՌԴ փոքրածավալ նավերի գրանցման պետական տեսչության կանոնադրությունը, ինչպես նաև նավաշինական գործարանի տնօրենի արդեն հիշատակված 10.10.2011թ. թիվ 459 գրությունը, որի շարադրանքից ելնելով ինքը բացատրել է իրենց մատակարարած նավի շարժիչի հզորության 74 ձիաուժ լինելու պատճառները:
Նավի շարժիչի հզորության մասին հիմանական ապացույցը շարժիչի տեխ անձնագիրն է և շարժիչի ֆորմուլյարը: Շարժիչի անձնագրում նշված է, որ այն պատրաստելուց անմիջապես հետո շարժիչ արտադրող գործարանում փորձարկման ժամանակ ապահովել է 122 ձ.ու. հզորություն: Ֆորմուլյարում նշված է, որ իրենց մատակարարած շարժիչի հզորությունը 127 ձիաուժ է: Թեկուզ հանրահայտ է, բայց իրենց գործարանում նույնպես բացատրել են, որ շարժիչը լրիվ հզորության հասնում է որոշ ժամանակ աշխատելուց հետո:
Նավաշինական գործարանի 10.10.2011թ. թիվ 459 գրությամբ իրենց հայտնել են, որ իրենց մատակարարած շարժիչի հզորությունը 125 ձիաուժ է: Այնուհետև հայտնել են, որ 125 ձիաուժ շարժիչի դեպքում, ԲՊՄ 74մ տեսակի նավերի արագությունը կազմում է 10-12 հանգույց:
Այսպիսով` պարզված է, որ իրենց մատակարարած նավի վրա եղած շարժիչն ունի 125-127 ձիաուժ հզորություն (պայմանագրով նախատեսված է, որ պետք է լինի ոչ պակաս 125 ձիաուժից) : Պարզված է նաև, որ 125 ձիաուժ շարժիչի հզորության պայմաններում նավն ապահովում է 10-12 հանգույց արագություն (պայմանագրով նախատեսված է, որ առավելագույն արագությունը պետք է լինի ոչ պակաս, քան` 12 հանգույց): Ակնհայտ է, որ պայմանագրում նշված է առավելագույն արագության, այսինքն` ֆորսաժային և ոչ թե նորմալ, աշխատանքային արագության մասին:
Ջրային տրանսպորտի փորձագետ Ա.Բադալյանը Դատարանում տված ցուցմունքում հայտնել է, որ մատակարարված նավի առավելագույն արագությունը կազմում է 40 կմ/ժամ կամ` 20 հանգույց:
Շարժիչի հզորության և նավի արագության պայմանագրով նշված ցուցանիշներն իրենց կողմից պահպանվել են, եթե նույնիսկ հաշվի չառնվի այն հանգամանքը, որ շարժիչի տեսակը փոխելու հարցը համաձայնեցրել են պատվիրատուի հետ:
Այսպիսով, իրենց կողմից լիովին ապահովվել են մատակարարած նավի պայմանագրով նշված տեխ բնութագրերը:
Եթե նախաքննական մարմինն օբյեկտիվ քննություն կատարեր, այս գործը կկարճվեր: Այսինքն` քննությունն օբյեկտիվ չի եղել: Նույնիսկ իրենց ինքնախոստովանական ցուցմունքներ են գրել տվել, բայց այդ բոլորը բավարար չի համարվել ու քր գործից հանվել և անհետացել են կարևորագույն ապացուցողական նշանակության փաստաթղթեր, այն է` նավի տեխ անձնագիրը, նավի գրանցման վկայականը, որոնցում նշված է, որ իրենց մատակարարած նավը գիտահետազոտական նավ է: Գործից անհետացել է նաև նավի շարժիչի տեխ անձնագիրն ու շարժիչի ֆորմուլյարը, որոնցում նշված է, որ շարժիչի հզորությունը 122-127 ձիաուժ է:
Նախաքննական մարմնի կողմից իրենց նկատմամբ հոգեբանական ճնշում գործադրելու արդյունքում իրենք ստիպված են եղել հանգանակել 33.5 մլն դրամ և մուծել պետությանը:
Անդրադառնալով պայմանագրի հետ կապված երկու կարևոր հանգամանքի ևս` պայմանագրի համաձայն, իրենք ապահովագրել են պետությունից ստացված ամբողջ 153.0 մլն դրամը, պայմանագրի համաձայն պարտավորվել են մեկ տարվա ընթացքում իրենց հաշվին վերացնել նավի վրա ի հայտ եկած թերությունները:
Դեռևս մրցույթից առաջ իրենց նախապես հայտնի էր, որ ստացած 153.0 մլն դրամը պետք է ապահովագրեն: Սա կարևոր երաշխիք էր, որպեսզի մատակարարի կողմից թույլ տված որևէ սխալի, նույնիսկ բնական աղետի կամ անկանխատեսելի դեպքի հետևանքով պետությունը վնաս չկրի: Ապահովագրված գումարը, եթե որևէ եղանակով կորստի մատնվեր, ապա դրանից պետությունը չէր տուժի, այլ ապահովագրական կազմակերպությունից կստանար ամբողջ գումարը: Եթե իրենք մատակարարեին պայմանագրին չհամապատասխանող, անորակ կամ չվերացվող թերություններով նավ, ապա պատվիրատուն կարող էր նավը չնդունել և ապահովագրական կազմակերպությունից ստանալ ամբողջ գումարը, իսկ եթե մատակարարեին կոնկրետ ու որոշակի թերություն ունեցող նավ, ապա պատվիրատուն կարող էր ապահովագրական ընկերությունից ստանալ այնքան գումար, որը բավարար լիներ նավի թերությունը վերացնելու համար: Թերություն ասելով նկատի է ունեցվում նաև պայմանագրով նշված պահանջներից շեղումը:
Նավի թերություններն իրենց հաշվին վերացնելու պարտականությունն իրենց վրա էր մնում նավը շահագործելու մեկ տարվա ժամանակահատվածում: Նավն ապահովագրելու համար վճարել են 3.2 մլն դրամ: Նավն իրենցից ընդունելիս և հետագա շահագործման մեկ տարվա ընթացքում, ինչպես նաև մինչև օրս թերություն ի հայտ չի եկել: Պատվիրատուն իրենց որևէ առարկություն չի ներկայացրել: Եթե պատվիրատուն նույնիսկ այսօր, ներկայացնի որևէ առարկություն, պատրաստ են քննարկել ու ամենաչնչին հիմնավորման դեպքում` բավարարել:
Այս պայմաններում չի կարող ողջամիտ համարվել մեղադրանքի այն դրույթը, թե իբր իրենք նախապես են մտադրություն ունեցել պետությունից խարդախությամբ հափշտակություն կատարելու, որովհետև գիտեին, որ պետական գումարն ամբողջությամբ ապահովագրվելու է և եթե այն նույնիսկ հափշտակվի, ապա դա չի լինելու պետական միջոցների հափշտակություն: Դրանից տուժելու էր ապահովագրական ընկերությունը:
Նավի մոնտաժումը Սևանի ափին տևել է շուրջ մեկ ամիս, նավը համարյա ապամոնտաժված փռված էր գետնին: Նավի մոնտաժմանն իրենց հետ մասնակցել են նավը շահագործողները, որոնք Լ. Վարդանյանի ենթականերն են:
Նավի հետ ներկայացվել են կնքված արկղում նավի փաստաթղթերը, որոնք նավի հետ միասին հանձնվել են Լ.Վարդանյանին և նրա աշխատակիցներին: Իրենք նավի իրական բնութագրերը գերազանցող որևէ փաստաթուղթ չեն ներկայացրել նրանց: Որևէ հետին նպատակ ունենալու դեպքում իրենք այդ փաստաթղթերը կարող էին չներկայացնել ու առաջարկել, որպեսզի մատակարարվող նավի բնութագրերի համապատասխանությունը պայմանագրին ստուգվի զննմամբ և փորձարկումներով: Իրենք ոչ մի հարցում ու ոչ ոքի չեն խաբել: Նավի գումարն ամբողջությամբ ապահովագրել են, մեկ տարվա ժամկետով էլ պարտավորվել են վերացնել թերությունները, եթե ի հայտ գային այդպիսիք:
Դատարանում քննվում է քաղաքացիական գործ: Ամբողջ քննության ընթացքում խոսվել է միայն քաղաքացիաիրավական գործարքի, պայմանագրի սահմանած պայմանների, պայմանագրի առարկայի, կատարված վճարման և արված ծախսերի, պայմանագրի կատարման գործընթացի ու դրա հետ առընչվող այլ հարցերի մասին:
Նախաքննական մարմինը համարել է, որ պայմանագրով նախատեսված պայմանների, մասնավորապես` մատակարարած նավի տեխ բնութագրերի չպահպանման ու այդ միջոցով ցածրարժեք նավ գնելու և մատակարարելու արդյունքում, իրենք խաբեությամբ պետական միջոցներից հափշտակել են 33.5 մլն դրամ:
Սա աբսուրդ է, քանի որ նախ, իրենք պայմանագրի պայմանները բարեխղճորեն կատարել են, որի մասին իր ցուցմունքում հիմնավոր ձևով պարզաբանում է տվել: Իրենք այս գործարքի արդյունքում 33.5 մլն դրամ չեն վաստակել, լինի դա օրինական, կամ` հանցավոր եղանակով:
Իրենք այս գործարքն ըստ էության վնասով են փակել: Գործարք կնքելուց հետո միայն հասկացել են, որ այն շատ անձեռնատու է և ռիսկային:
Հենց սկզբից հայտնել են, որ նավի գնի կեսը վճարել են փոխանցումով, որի դիմաց նավի գինը 0.8 մլն ՌԴ ռուբլով էժանացվել է: Իր ցուցմունքները և իր ներկայացրած ապացույցները չեն ընդունվել, չեն քննարկվում ու չեն ստուգվում: Բացի այդ, իրենք ֆինանսական չնախատեսված ծախսեր են կրել ռուս-վրացական հարաբերությունների ծայրահեղ վատթարացման պատճառով: Ռուսական ապրանքները Վրաստանի տարածքով տեղափոխելը դարձել էր շատ դժվար, նույնիսկ` անհնարին: Իրենց վիճակը վատացել է հատկապես այն պատճառով, որ ստիպված են եղել երկաթգծի փոխարեն նավը տեղափախել ավտոտրանսպորտով: Ճանապարհին ստիպված են եղել նույնիսկ հաղթահարել հանցավոր խմբերի հարձակումները: Հանցագործներն իրենցից խոշոր գումար են շորթել: Հայաստանում իրենց ստիպել են նավը մոնտաժել և տեղափոխել լճի վրա, որն իրենց վրա արժեցել է 6.0 մլն դրամ:
Նավի մատակարարման ամբողջ գործընթացում միակ դրական և իրենց գործին օժանդակող իրողությունն այն էր, որ իրենք ունեին իրենց տրամադրության տակ Ամերիկյան ընկերություն, որի միջոցով էլ կազմակերպել են նավի տեղափոխումը: Այսինքն` նավի տեղափոխումը ձևակերպվել է այդ կազմակերպության միջոցով: Վրաստանում ամերիկյան ընկերության նկատմամբ վերաբերմունքն այլ է ու դա իրենց հնարավորություն է տվել ապահովելու նավի տեխափոխումը Հայաստան:
Ամերիկայն կազմակերպության դեպքում շահութահարկը բավականին ցածր է և նշված կազմակերպության միջոցով նավի տեղափոխման աշխատանքների իրականացումը շահեկան էր նաև այդ առումով: Իրենց կազմակերպությունը մասնավոր ձեռնարկություն է ու որևէ կապ չունի օֆշորային հասկացության հետ:
Մեղադրական եզրակացությունում իրենց են ներկայացվել հետևյալ մեղադրանքը. մրցույթին մասնակցելու հայտ են ներկայացրել հափշտակություն կատարելու նպատակով, <<Արշալույս>> ՍՊԸ-ն անունից հայտ են ներկայացրել նույն նպատակով, վստահություն ներշնչելու նպատակով նավի ձեռք բերման գինը նշել են 99.0 մլն դրամ, նավը ձեռք ենք բերել 3.2մլն ՌԴ ռուբլի արժեքով, կանխիկ գումար նավի ձեռք բերման համար չեն վճարել, նավը հիդրոլոգիականի փոխարեն եղել է ձկնորսական, փողը փոխանցել են ամերիկյան կազմակերպությանը, որտեղից Տոռոզյանը 100800 դոլար գումարից կանխիկ ստացել է 90000 դոլար և տվել իրեն, իսկ ինքը հափշտակել է: Բացի այդ, իրենց կողմից մատակարարված նավը տեխ բնութագրերով չի համապատասխանել պայմանագրի պահանջներին, իրենք նավի հետ չեն մատակարարել հիդրոլոգիական նշանակության սարքավորումներ: Սրանք բոլորը կեղծիքներ ու զրպարտություններ են, դրանց բոլորին ինքը պատասխաններ է տվել:
Հ.Վարդանյանը նշել է, որ խարդախության հանցագործության մեջ իրենց մեղադրելու համար մեղադրական եզրակացությունում պետք է նշվեր, թե իրենք կոնկրետ ում են խաբել կամ ում վստահությունն են չարաշահել, ինչ եղանակով ու միջոցներով, ով է տուժողը կամ տուժողի ներկայացուցիչը, ինչպիսի կեղծ փաստաթուղթ են օգտագործել (նավի տեխ բնութագրերը նշված են համապատասխան փաստաթղթերում, այն է` նավի տեխ անձնագրում, փոքրածավալ նավերի գրանցման տեսչության վկայականում, շարժիչի տեխ անձնագրում, ֆորմուլյարում և այլն):
Այն գումարը, որ փոխանցել են Ամերիկյան կազմակերպությանը պատկանում էր իրենց, այն պետք է ծախսեին նավի տեղափոխման համար: Եթե գումարի խնայողություն են արել, ապա դա չի նշանակում, որ այն պետության գումարն է: Վկաները հայտնել են, որ խնայված գումարը որքան էլ որ այն կազմի, պատվիրատուին հետ չի վերադարձվում, ինչպես նաև, որ մատակարարի կատարած սահմանվածից ավել ծախսերը պատվիրատուն պարտավոր չէ փոխհատուցել:
Իրականությունն այլ է` այդ գումարն օգտագործվել է նավի գնման և տեղափոխման նպատակով կանխիկ վճարումներ կատարելու համար: Բոլոր դեպքերում հափշտակության մասին խոսելն անհիմն է: Պայմանագրում դեռևս մրցույթին մասնակցելու հրավերի տեքստում նախատեսված է, որ նավի գինը սահմանված է 153.0 մլն դրամ: Մատակարարն իր հայեցողությամբ պետք է ծախսի այդ գումարն ու մատակարարի պայմանագրով նախատեսված չափանիշներ ունեցող նավ: Եթե մատակարարը չապահովի պայմանագրով նախատեսված պայմանները, ապա հարցը պետք է կարգավորվի ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 491 հոդվածով սահմանված կանոններով: Իսկ իրենց դեպքում պատվիրատուի վիճակն արտոնյալ էր, քանի որ հատկացված ամբողջ գումարն ապահովագրված էր:
Ինչ վերաբերում է իրենց ինքնախոստովանական ցուցմունքներին, ապա դրանք ճիշտ չեն, դրանք վերցվել են խաբեության, շանտաժի և սպառնալիքի ազդեցության տակ: Այս քրեական գործով կեղծիքներից մեկը դատահաշվապահական փորձագետի եզրակացությունն է: Սա շինծու փորձաքննություն է: Ոչ ոք, այդ թվում` նաև հաշվապահը, չի կարող հաշվարկել, թե նավը ձեռք բերելիս կանխիկ վճարում կատարվել է, թե` ոչ, տեղափոխման ժամանակ ինչպիսի դժվարություններ են առաջացել, որոնց հաղթահարման համար ինչպիսի վճարումներ են կատարվել: Մասնավոր ձեռնարկության կողմից ապրանքի ձեռք բերման, տեղափոխման համար կատարվելիք ծախսերը որևէ իրավական ակտով սահմանված չեն, ամեն մեկը դա կատարում է իր ռիսկով, իր ունեցած գիտելիքներով ու փորձով, իր հայեցողությամբ: Եզրակացության վերջում փորձագետը փորձել է ապահովագրել իրեն` նշելով, որ ինքը չի երաշխավորում այն տվյալների ճիշտ լինելը, որոնց հիման վրա եզրակացություն է տվել: Ակնհայտ է, որ այսպիսի փաստաթուղթն արժեզուրկ է ու որպես ապացույց չի կարող օգտագործվել:
ՀՀ ՖՆ Աուդիտի գնահատման և ֆինանսական վերահսկողության վարչությունը 2008թ. աշխատանքային ծրագրով ՀՀ ԲՆ-ում իրականացրել է 2005-2008թթ. ՀՀ պետբյուջեի կատարման ուղղությամբ տարվող աշխատանքների, ներառյալ` պետական պատվերի /գնումների գործընթացի/ ճշտության ու օրինականության, արտաբյուջետային միջոցների գոյացման և օգտագործման, ներքին աուդիտի գործառույթների իրականացման, հաշվետվությունների արժանահավատության գնահատման, ինչպես նաև ֆինանսատնտեսական գործունեության ստուգում և արձանագրել է նավի մատակարարման` ԱՊՁԲ 06/88 պայմանագրում միայն ուշացված օրերի հետ կապված անճշտություն, իսկ ՀՀ Հարկային պետական տեսչության կողմից իրենց ընկերությունում նավի մատակարարման ժամանակաշրջանի համար արձանագրվել է 2.5 մլն դրամի խախտում /ավել ցույց տված ծախսեր/:
Մեղադրական եզրակացությունում նշված է, որ իբր իրենց մեղադրանքները հիմնավորված են նաև վկաներ Ս. Մայիլյանի, Ս. Ամիրխանյանի, Ա. Բադալյանի, Մ. Ղարիբյանի, Մ. Բաղդասարյանի, Ի. Վարդանյանի և Ս. Ղազարյանի ցուցմունքներով:
Սրանք կեղծ վկայակոչումներ են, թվարկված անձիք Դատարանում հարցաքննվել են, նրանցից ոչ մեկը իրենց մեղադրող ցուցմունքներ չի տվել, նրանք հիմնականում հաստատել են իրենց` Վարդանյանի ու Տոռոզյանի ցուցմունքներում նշված փաստարկները և հայտարարությունները:
Առաջադրված մեղադրանքում Վարդան Տոռոզյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ <<Կամար>> ՓԲԸ-ը հիմնադրվել ու գործունեություն է իրականացնում սկսած 1995թ.-ից: Երկու հիմնադիրներից մեկը ինքն է, մյուսը` Հայկ Վարդանյանը: Նշված ՓԲԸ-ը գործունեության ընթացքում իրականացրել է առևտրային գործարքներ: Հենց այդպիսի գործարքներից մեկն էլ հանդիսացել է <<Պետության կարիքների համար հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավի մատակարարման գնման>> 28.07.2006թ. կնքված թիվ ԱՊՁԲ06/88 պայմանագիրը, որն ըստ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի, հանդիսացել է պետական կարիքների համար ապրանքների մատակարարում:
<<Սևանա լճում և նրա ավազանում կատարվող հիդրոօդերևութաբանական մոնիտորինգ>> ծրագրի շրջանակներում նախատեսվել է ձեռք բերել հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավ: Ռուսաստանի նավաշինական գործարաններից ստացած հաղորդումներից ՀՀ ԲՆ-ում պարզել են որ, ՌՄ-376 նավն արժե 9-10 մլն ՌԴ ռուբլի, կամ` շուրջ 155.0 մլն դրամ, իսկ ԲՊՄ-74 նավն արժե 6.5 մլն ՌԴ ռուբլի, կամ` շուրջ 99,0 մլն դրամ: Նպատակ ունենալով ձեռք բերել ԲՊՄ-74 նավ, <<Ապավեն>> տրանսպորտային ընկերությունից տեղեկանալով, որ նավի տեղափոխումը կարժենա շուրջ 18,0 մլն դրամ, հաշվի առնելով համապատասխան հարկերը, տուրքերը և նավը մատակարարողի շահույթը` ՀՀ ԲՆ-ը դիմել է ՀՀ Կառավարությանն ու խնդրել` 2006թ. պետական բյուջեում նախատեսել 153.0 մլն դրամ` հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավ ձեռք բերելու համար: <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ-ի կողմից, 2006թ. հունիս ամսին, վերը նշված ծրագրի շրջանակներում հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավ ձեռք բերելու համար հայտարարվել է մրցույթ: Առաջին անգամ հայտարարված մրցույթը չի կայացել դիմող չլինելու պատճառով: Երկրորդ անգամ հայտարարված մրցույթին մասնակցելու համար իրենք հայտ են ներկայացրել <<Կամար>> ՓԲԸ-ն անունից: Որոշել են մրցույթին մասնակցելու հայտ ներկայացրել նաև իր մոր` Սվետլաննա Ղազարյանի անվամբ գրանցված <<Արշալույս>> ՍՊԸ-ն անունից, որին ընդգրկել էին մրցույթի մեջ` նկատի ունենալով նաև այն հանգամանքը, որ եթե որևէ պատճառով մերժվի <<Կամար>> ՓԲԸ-ն հայտն ու հաղթող ճանաչվի <<Արշալույս>> ՍՊԸ-նն, ապա նավի մատակարարումն իրականացնեն այդ ընկերության միջոցով: Մասնավոր զրույցներում գնումների գործակալությունում ասում էին, որ հնարավոր է, որ պայմանագրի կատարման գինը բարձացվի և նախատեսվի միայն ՌՄ 376 տեսակի նավի մատակարարում, որի համար էլ <<Արշալույս>> ՍՊԸ-ն անունից, որպես պայմանագրի կատարման համար առաջարկվող գին, նշել էին 200,0 մլն դրամ: <<Արշալույս>> ՍՊԸ-ն անունից մրցույթային հանձնաժողովին հայտ ներկայացնելը որևէ հանցավոր արարքի հետ կապելն ուղղակի զրպարտանք է: Իրենք, բնական է, որ ունեցել են մրցույթում հաղթելու ցանկություն: Եթե հաղթեր <<Արշալույս>> ՍՊԸ-նը, ապա նավի մատակարարումը կիրականացնեին այդ ընկերության միջոցով: Նախաքննության տված գնահատականն այն է, որ եթե մրցույթին դիմած անձը հաղթելու ցանկություն ունի, ուստի դա ապացույց է, որ նա ունի նաև հափշտակություն կատարելու նպատակ: Մրցույթում հաղթող է ճանաչվել <<Կամար>> ՓԲԸ-ը, որի հետ գնումների գործակալությունը 28.07.2006թ. կնքել է նավի մատակարարման պայմանագիրը: Այն նշված ՓԲԸ-ն անունից ստորագրել է Հ.Վարդանյանը: Պայմանագրով նախատեսվել է, որ ՓԲԸ-ը 153,0 մլն դրամի դիմաց պետք է որոշակի ժամկետում մատակարարի ՌՄ 376 տեսակի կամ դրան համարժեք հատուկ հիդրոլոգիական նշանակության նավ ու կոնկրետ նշվել են մատակարարվելիք նավի տեխնիկական բնութագրերը: Պայմանագրի համաձայն, Հ.Վարդանյանը համապատասխան ապահովագրական ընկերություններում ապահովագրել է նավի ձեռք բերման համար ստացած 153,0 մլն դրամը: Որևէ ձևով կորստի մատնելու կամ ինչպես նախատեսված է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 491 հոդվածով, անօրակ ապրանք մատակարարելու դեպքում, պատվիրատուն կարող է հրաժարվել պայմանագիրը կատարելուց և պահանջել վերադարձնելու վճարված ամբողջ գումարը:
Քանի որ 153 մլն դրամն ապահովագրված էր, պատվիրատուն իր ցանկությամբ, առանց որևէ դատական քննարկումների, կարող էր ապահովագրական կազմակերպությունից ստանալ ամբողջ գումարը, եթե մատակարարվեր անպատշաճ որակի կամ տեխնիկական բնութագրին չհամապատասխանող ապրանք: Սա կարևոր պայման էր, որպեսզի պետական միջոցները որևէ պայմանում կորստի չենթարկվեին, իսկ մատակարարը կրելով ամբողջ պատասխանատվությունը շահագրգռված ու հարկադրված լիներ իր պարտականությունների բարեխիղճ կատարման մեջ:
Նախամրցույթային շրջանում, երբ արդեն ձեռք էին բերել մասնակցության հայտը, ուսումասիրել էին ինտերնետային կայքեր, հանրագիտարանային և մասնագիտական գրականություն: Իրենց կողմից ճշտվել էր, թե ինչ է իրենից ներկայացնում հատուկ նշանակության հիդրոլոգիական նավը, ինչպես է կազմակերպվում ջրլող տեխնիկայի ցամաքային տեղափոխումը: Մասնավորապես` պարզել են հետևյալը.
1. Հատուկ նշանակության նավերը, – մեխանիկական շարժիչով համալրված ինքնագնաց նավեր են, որոնք, ըստ իրենց նշանակության ունեն հատուկ անձնակազմ` ոչ ավել քան 12 հոգի, ներառյալ ուղեվորները: Այդպիսի նավերից են` գիտահետազոտական, էքսպեդիցիոն, հիդրոգրաֆ, ուսուցողական և այլ նավերը, որոնք զբաղվում են կենսառեսուրսների վերամշակմամբ, փրկարար, սեյսմիկ, կաբելային, լողացող ամբարձիչները, խողովակ փռիչները, այսինքն` հատուկ նշանակութայն նավերը մեկնաբանությունը ընդհանուր է որոշակի խմբի նավերի համար: Հատուկ նշանակության տերմինը բնորոշում է նավի նշանակությունը, ըստ օգտագործման ոլորտի ու այդ մասին նշվում է վկայականի մեջ նավի տիպը կամ տեսակը տողի դիմաց, ինչպես օրինակ, առողջապահության ոլորտում շտապ օգնության բնագավառի համար համապատասխան ավտոմեքենա ձեռք բերելիս նշվում է շտապ օգնության մեքենա` կարդիոլոգիական անհապաղ օգնության համար և, ըստ էության, երկրորդական է, թե ինչ մակնիշի ավտոմեքենայի բազաի վրա է այն վերակառուցված` ռուսական <<Գազել>>-ի, թե չինական <<Դոֆենգ>>-ի:
2. Հիդրոլոգիական նավերի սահմանումը տրված է հանրագիտարանում և այն իրենից ներկայացնում է նավերի խումբ, որը մտնում է, ըստ իր դասակարգման գիտահետազոտական նավերի կազմի մեջ:
3. Նավի ձեռքբերումը հնարավոր է կազմակերպել Ռուսաստանի Դաշնությունից, քանի որ այդ երկրում կան բազմաթիվ նավաշինական գործարաններ, որտեղ արտադրվում են տարբեր գների նավեր:
4. Նավի ցամաքային տեղափոխման ամենաառաջին և գլխավոր նախապայմանն է , որ այն ի սկզբանե կառուցվի ցամաքային ուղիներով փոխադրվելի /транспортабельный/:
Հեռախոսային հարցում են արել <<Ապավեն>> բեռնափոխադրող ընկերության ներկայացուցիչին: Նրանք հայտնել են, որ նավի տեղափոխման վերաբերյալ հարցում կատարել է նաև ՀՀ ԲՆ-ն Հիդրոմեդ ծառայությունը և նրանց պատասխանել են, որ երկաթուղային պլատֆորմայի վրա նավի տեղափոխումը կարող է արժենալ ոչ պակաս քան 18,0 մլն դրամ, հնարավոր է կազմակերպել նման բեռնափոխադրում:
Հրավերը ձեռք բերելուց հետո, պարզ են դարձել տեխնիկական բնութագրի պահանջները և չափորոշիչները: Ամենակարևորը` ճշտվել է, որ որևէ հիդրոլոգիական սարքավորումով չպետք է համալրված լինել ձեռքբերվող նավը, ինչն անհամեմատ հեշտացնում էր դրա ձեռքբերումը: Տեխնիկական բնութագրում հստակ նշված էր, որ պարտադիր է պահպանել նավի գաբարիտային, ուժային ու շահագործման չափանիշները: Ձեռք բերվող նավը պետք է լիներ ՀՀ ԲՆ-ն նախկին` Հայհիդրոմետ ՊՈԱԿԻ կողմից շահագործվող ՌՄ 376 մակնիշի, կամ` դրան համարժեք նավ, ունենար տեխնիկական բնութագրով սահմանված որոշակի տեխնիկական չափորոշիչներ, որոնք կարող էին և հնարավոր է, որ նվազ լինեին ՌՄ 376 տեսակի նավի տեխնիկական չափորոշիչներից, մասնավորապես 21 մետր երկարության փոխարեն մատակարարվելիք նավը կարող էր ունենար 15 մետր երկարություն: Այն պետք է մատակարարվեր մինչև 31.12.2006թ.: Իրենց հետևությունը հետևյալն էր` ճշտել, թե ինչպիսի աշխատանքներ պետք է կատարեր ձեռքբերվող նավը և ըստ կատարվելիք աշխատանքների որոշել, թե ինչպիսի համարժեքություն պետք է ապահովի մատակարարվելիք նավը:
Ուսումնասիրելով ՀՀ բնապահպանության, ինչպես նաև ՀՀ Կառավարության որոշումները` ճշտվել է այն աշխատանքների ցանկը, որ պետք է կատարի նավը Սևանա լճում: Մրցույթի նախապատրաստման փուլում, ինչպես ընդունված է գործարար միջավայրում, ՓԲԸ-ն գործարար սովորության համաձայն, պահանջվող հոգատարությամբ ու շրջահայացությամբ, ինչն անմիջականորեն կապված է նավի ձեռք բերման մասնագիտական, տեղափոխման բարդագույն ու հատուկ պայմանների հետ, հարցումներ է ուղարկել մի քանի նավաշինական գործարաններ: Մասնավորապես, 19.06.2006թ. ու 21.06.2006թ. նամակներ են ուղարկել <<OAO CCРЗ>> <<минибот>> և <<Պրիմորսկ-Ախթարսկ>> գործարանի ղեկավարությանը, որոնցում հստակ նշվել է, որ ցանկանում են գնել ՌՄ-376 տեսակի, կամ` դրան համարժեք նավ ու գործարաններից պահանջել հենց ՌՄ-376 տեսակի նավի վերաբերյալ առաջարկ:
Նավաշինական գործարանների հետ սկսվել են բանակցություններ, գրեթե բոլոր տեղից ստացելեն նույն պատասխանը (ըստ իրենց ներկայացրած պահանջների նավ կարող են ձեռք բերել 50-70 տոկոս կանխավճար անելուց հետո 8-12 ամսվա ընթացքում: Պատճառաբանվել է, որ միայն նավի նախագծի հաստատումը, հիմք հիմնադրելը և պատրաստելը ժամանակատար է, քանի որ ծովային կամ գետային ռեգիստորից թույլատրությունների ստացման համար ծախսվում է առնավազն 2-3 ամիս): Դրանցից միայն <<Պրիմորսկ Ախտարսկայա Սուդովերֆ>> ՓԲԸ-ից /այսուհետև Սուդովերֆ/ հայտնել են, որ ՌՄ 376 տեսակի նավին համարժեք նավ ձեռք բերելը, նրանք կարող են ապահովել: Ցանկացել են իմանալ, թե ինչ պայմաններում, ինչպիսի ոլորտում պետք է սպասարկի ու աշխատի նավը, ինչպիսի անձնակազմ է ենթադրվում ունենալ: Առաջարկվել են մի շարք օրինակներ նրանց կառուցած նավերի մասին` հատկապես ակնարկելով իրենց կողմից արտադրված գիտահետազոտական նավերի շարքը, որը ծառայում էր <<ՌՈՒՍՄՈՐԳԵՈԼՈԳԻԱ>> ընկերությունում ու ցանկության դեպքում իրենք կարող էին դրանք տեսնել և ծանոթանալ ՌԴ Կրասնոդարի երկրամասի Գելենջիկ քաղաքում: Նրանց կողմից հավաստիացվել է, որ արդեն իսկ ունեն հիմնադրած մի այդպիսի նավի հիմք, և ցանկության դեպքում, մինչև 2006թ. նոյեմբեր ամիսը, հնարավոր է վերակառուցել նավը գիտահետազոտական նավի, ըստ պատվիրատուի պահանջների և կազմակերպել դրա առաքումը: Այդ ամենը հնարավոր է, եթե նավը պարզեցված ձևով հաշվառման վերցվի ՌԴ փոքրածավալ նավերի գրանցման պետական տեսչությունում` ГИМС-ում: Համեմատելով ՀՀ ԲՆ-ն ներկայացրած տեխնիկական բնութագրի պահանջները Սուդովերֆ-ի կողմից առաջարկված նավի տեխնիկական բնութագրի հետ, իրենք համոզվել են, որ այդ տեխնիկական չափորոշիչները գրեթե չեն տարբերվում իրարից ու շատ հնարավոր է, որ առաջարկը կազմելիս բնապահպաններն օգտվել են նաև այս գործարանի կառուցած նավերի տվյալներից: <<Պրիմորսկ-Ախթարսկ>> գործարանի պատասխանատու ներկայացուցիչների հավաստումների հիման վրա (որ հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահագործելու պարագայում ԲՊՄ-74 տեսակի նավը հանդիսանում է ՌՄ 376-ին համարժեք նավ) նրանց հետ վարել են բանակցություններ: Նավաշինարարների հետ բանակցելուց հետո հայտնի է դարձել, որ ՌՄ 376 տեսակի նավ արդեն տարիներ շարունակ չի արտադրվում նախկին ԽՍՀՄ տարածքում: Ճշտվել է նաև, որ ըստ նախագծի ՌՄ 376 տեսակի նավն ունի ոչ պակաս 21 մետր ստանդարտ ու ֆիքսված երկարություն /ավելի կարճ ուղղակի չի էլ լինում, որ այն քարշակ նավ է, և միայն ձևափոխումից հետո կարող է դառնալ հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավ: Դրա շահագործումը բավականին ծախսատար է: Բացի այդ, ՌՄ 376 տեսակի նոր նավ արտադրելը թանկ հաճույք է, քանի որ նոր նավերի արտադրության ժամանակ հաշվի է առնվում մոտավոր գինը: Ինչպես անշարժ գույքի գնագոյացումն է հաշվարկվում միջինացված մետրերով, այնպես էլ նավաշինության մեջ մեկ միջինացված մետրը կարող է արժենալ 400 000-500 000 ռուսական ռուբլի: Այսինքն` նավը կարժենա մոտ 8.4 մլն- 10.5մլն ռուսական ռուբլի:
Կատարելով նաև հետևյալ տիպի պարզ հաշվարկը` (այն է` հատկացված գումարը 153.0 մլն դրամ, որից ԱԱՀ` 25.5 մլն դրամ, տրանսպորտային ծախսեր` 18.0 մլն դրամ, ընկերության շահույթը նվազագույն` 7.5 մլն դրամ, շահութահարկ` 1.5 մլն դրամ, այլ ծախսեր` 2.0 մլն դրամ) hանգել են եզրակացության, որ ԲՆ-ն կողմից հատկացված գումարով կարելի է ձեռք բերել մոտ 98.0-99.0 մլն դրամ արժողության նավ, որը այդ ժամանակվա դրամ-դոլար փոխարժեքով հավասար էր 220 հազար դոլարին: Մի շարք նավաշինական գործարանների գներն ու առաջարկները համեմատելով` ընտրվել է Պրիմորսկ Ախտարսկի նավաշինական գործարանի առաջարկը ԲՊՄ -74 նավի մասով, քանի որ այդ շարքի նավերը ունեն նաև ԲՊՄ-74 ԺԴ տարբերակ: Այսինքն` այն հնարավոր է փոխադրել երկաթուղային տրանսպորտով: Այն կառուցվածքային առումով (նավաշինարարների հավաստմամբ) համարժեք է ՌՄ 376 տեսակի նավին և նրանց առաջարկած նավի արժեքը կազմում է մոտ 6.5 մլն ՌԴ ռուբլի: Այդ ընթացքում Սուդովերֆից ստացել են նաև նրանց հրապարակային օֆերտայի հրավերը (այն կար նաև համացանցում) որտեղ, ի թիվս այլ նավերի, նշված է եղել նաև ԲՊՄ-74 նավի գինը: Այդ օֆերտայի հրավերի գնի, ինչպես նաև գործարանի ղեկավարության հետ հեռախոսային բանակցությունների հիման վրա, իրենք <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ-ին ներկայացրել են մրցույթային հայտ, նավի մատակարարման գնի առաջարկ ու ինքնարժեքի հաշվարկ:
<<Պրիմորսկ-Ախթարսկ>> գործարանի պատասխանատու ներկայացուցիչները հավաստել են, որ պահանջվող հիդրոլոգիական նշանակության աշխատանքներ իրականացնելու համար, ԲՊՄ-74 տեսակի նավի բազայի վրա վերակառուցված գիտահետազոտական նավը կարող է համարվել ՌՄ 376-ին համարժեք նավ /որն ըստ դասակարգման գետային, քարշակ նավ է/ և ԲՊՄ-74 մ/ժդ նավի հնարավորությունները բավարար են Սևանա լճում ծառայելու համար, առավել ևս, որ ըստ դասակարգման հանդիսանում է ծովային նավ: Այսինքն` նախատեսված է ավելի բարդ կլիմայական պայմաններում շահագործման համար:
Համեմատելով Սուդովերֆի վերակառուցումից հետո վերջնական տեսքով առաջարկած նավի և ՀՀ ԲՆ-ն նավի ձեռք բերման հայտի տեխնիկական բնութագիր բաժինը` իրենք համոզվել են, որ ԲՊՄ-74 նավը համապատասխանում է ՀՀ Կառավարության 7.09.2006թ. № 1945 <<Ջրային լողամիջոցների կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման կանոները հաստատելու մասին>> որոշման պահանջներին (իրանը պողպատյա է, ամբողջական զոդված, կառուցվածքային քւ ֆունկցիոնալ առումով համապատասխանում է հիդրոլոգիական նշանակությամբ աշխատանքներ կատարելու համար, եզրաչափային, ուժային և շահագործման տվյալները բավարար են, գործարանային պայմաններում ներկառուցված է ձայնախորաչափի հոր (шахта эхолота), առկա է ճախարակ (лебедка), կռունկի ձողակառույց (кран балка)), որոնք հնարավորություն են տալիս օգտագործելով հատուկ սարքավորումներ կատարել հիդրոլոգիական դիտարկումներ` ջրի ջերմաստիճանը տարբեր խորություններում որոշելու համար: Ալիքի բարձրությունը և ջրի թափանցելիության սահմանը չափելու նպատակով կառուցված են երկու լաբորատոր տարածքներ` հարմարեցված համակարգիչների ու այլ հատուկ տեխնիկայի հետ աշխատելու համար: Նավի որակական տվյալները համապատասխանում են գիտահետազոտական` հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահագործելու համար: Մասնավորապես` գաբարիտային երկարությունը պետք է ունենար ոչ պակաս 15 մետր երկարություն, ինչն իրենց մատակարարած նավի դեպքում կազմել է 15.6 մետր, 125 ու շարժիչի հզորություն, որը ՅԱԱԶ 204Ա սռ 2,5 տեսակի շարժիչը ապահովում էր, լրիվ բեռնատարողությունը 12 տոննա-14 տոննա է` նկատի ունենալով, որ նավի ջրատարողությունը մոտավորապես 33.5 տոննա է և այն որ, նավի վրա բացի նավամբարից առկա է նաև տախտակամած, նավի վերնակառուցվածքում առկա են լաբորատորիա, կամբուզ ու ծավալային առումով նավի վրա առկա են այլ լրակառուցված տարածքներ, ենթադրվում էր, որ իրական բեռնատարողությունը կարող է լինել շատ ավելին: Դա կարելի է ստուգել միայն կոնկրետ բեռների քանակ նավի վրա տեղավորելով: Այնպես որ, բեռնատարողությունը նույնպես ապահովվում էր /իսկ թե ինչու է մեղադրանքում նշվել 8 տոննա անհասկանալի է, առավել ևս, որ ՓԲԸ-ն կողմից պատվիրատուին տրամադրած որևէ փաստաթղթում նման գրառում չկա/,առավելագույն արագությունը 14,5 հանգույց է, չնայած որ, Սուդովերֆի տրամադրած փաստաթղթերում նշվել է 8.5 հանգույց, որը ոչ թէ առավելագույն արագությունն է, այլ նախնական արագություն է: Բացի այդ, նավը Ռոստով քաղաքի փոքրածավալ նավերի պետական տեսչությունում հաշվառելու ընթացքում, հաշվի առնելով, որ այդ տեսչությունը գրանցում է միայն փոքրածավալ նավերը, որոնք ունեն մինչև 75 ձ.ու հզորություն, շարժիչի վրա դրվել է արագության սահմանափակիչ ու գրանցվել է մինչև 74 ձ.ու հզորությամբ: Հետևաբար արագությունն էլ նվազեցվել է համապատասխանաբար: Հետագայում, Պրիմորսկ Ախտարսկ քաղաքում, նավը վերջնական ընդունելու ժամանակ, ծովային միջավայրում փորձարկումների արդյունքում, օգտագործելով նավաշինարարների մեթոդիկան` կատարվել են հետևյալ հաշվարկները` Նավի արագությունը` անցած տարածությունն է միավոր ժամանակում, չափվում է հանգույցներով (1 հանգույցը - 1,852 կմ): Պրակտիկայում, նավագնացության ոլորտում մեկնաբանվում են նավի մի քանի արագության սահմանումներ, ու միանշանակ է, որ առավելագույն արագությունը և շահագործման արագությունը դրանք տարբեր մեծություններ են:
Մինչ մրցույթային փուլում իրենք ունեին հետևյալ գնային առաջարկը, առանց ձևափոխման, ՌՄ 376 տեսակի նավին համարժեք, Ախտարսկի Սուդովերֆի կողմից առաջարկվող ԲՊՄ 74Մ ժդ տեսակի նավը (որը հնարավոր կլիներ տեղափոխել երկաթուղային տրանսպորտով), կարող էր արժենալ 6-6.5 մլն ռուսական ռուբլի և գնի վերաբերյալ, նրանցից ստացել են հրապարակային օֆերտայի հրավեր ու դրա գնային առաջարկի հիման վրա էլ <<Պետական գնումների գործակալություն>> ՊՈԱԿ ներկայացրել են մրցույթային հայտ` նավի մատակարարման գնի առաջարկ և ինքնարժեքի հաշվարկ, որտեղ որպես նավի ձեռքբերման գին նշվել է 99.0 մլն դրամ: Նավի նախնական արժեքի մասին իրենք տեղեկացել են նրանց կողմից, էլեկտրոնային հասցեով ուղարկված հրապարակային օֆերտայի հրավերով, որը տեղադրված էր նաև նրանց կայք էջում, որպես օֆերտայի հրավեր: Նշված ՊՈԱԿ-ի կազմակերպած մրցույթի հայտում ներկայացված առաջարկվող գնի ինքնարժեքի հաշվարկում որպես ԲՊՄ 74Մ ժդ նավի ձեռքբերման գին նշել են 99.0 մլն դրամ` նկատի ունենալով գործարարության միջավայրի առկա ռիսկերը: Ներկայացրել են 99.0 մլն գինը` համարելով այն հիմնավորված գին: Այն, որ այդ գինը փոփոխական է, կարելի էր ենթադրել նաև որ դա շուկայական գին է, ոչ թե պետության կողմից հաստատված: Կախված բազմաթիվ գործոններից, այդ գինը կարող է փոփոխվել: Այդ դեպքում առաջացած տարբերությունն իրենց համար դիտվում է ուղղակի շահույթ կամ վնաս:
Եթե տարբերություն առաջանար, ապա այդ տարբերությունը կարտացոլվեր իրենց ընկերության հաշվապահության մեջ` շահույթ կամ վնաս տողում, իսկ սուդովերֆում գինը սակարկելուց առաջացած տարբերությունը նույն հաջողությամբ արտացոլվել է այդ ինքնարժեքի մաս կազմող <<շահույթ>>տողում: Բացի այդ, կատարելով հաշվարկ` 153,0 մլն դրամից հանելով պարտադիր ծախսերը, (18,0 մլն դրամ` տեղափոխման ծախս, 7,6 մլն դրամ` շահույթ, 25,5 մլն դրամ` ԱԱՀ, 3,2 մլն դրամ` ապահովագրական մուծում, ընդհամենը` 54,2 մլն դրամ), տեսել են, որ մնում է 98,8 մլն դրամ և այսքան էլ հայտարարել են որպես նավի ձեռք բերման գին: Նշված 54,2 մլն դրամի ծախսի վերաբերյալ քրեական գործում էլ որևէ առարկություն չկա: Նավաշինական գործարանը, սակարկությունների արդյունքում համաձայնվել է ԲՊՄ -74մ-ժդ տեսակի նավը վաճառել 6,5 մլն ՌԴ ռուբլով, որը կազմում է ՀՀ 95.0 մլն դրամ: Ակնհայտ է, որ նավի գնի հարցում այս փոխհամաձայնությունը համահունչ է մրցույթի ժամանակ իրենց հայտարարած նավի ձեռք բերման գնին` չնայած այդ հայտարությունը իրավական առումով որևէ պարտականություն չէր դնում իրենց վրա: Իրենք կարող էին նավը ձեռք բերել հայտարարած գնից և բարձր ու ցածր գնով, ինչպես որ դա իրենց կհաջողվեր: Նավի ձեռք բերման գնի հարցը որևէ մեկի խնդիրը չէ: Դա բացառապես իրենց, որպես մատակարարի գործն է և իրենց իրավունքը: Գնի հարցում փոխհամաձայնության գալուց հետո, Հայկ Վարդանյանը ՓԲԸ-ն անունից առուծախի պայմանագիր է կնքել նավաշինական գործարանի տնօրինության հետ` ԲՊՄ-74մ-ժդ տեսակի գիտահետազոտական նավ գնելու մասին: Պայմանագիրն ուժի մեջ է մտել ավելի ուշ` առաջին կանխավճարը կատարելուց հետո: Գործարանի տնօրենն առաջարկել է նավի արժեքից 3,2 մլն ՌԴ ռուբլին վճարել փոխանցման կարգով, իսկ մնացած գումարը` կանխիկ վճարով, որի դեպքում համաձայնվել է նավի գինը 0,8 մլն ռուբլու չափով էժանացնել: Իրենք, որոշ տատանումներից հետո համաձայնել են ու ճիշտ են վարվել: Ոչ մեկի խնդիրը չէ, թե Ռուսական գործարանի տնօրինությունն ինչ եղանակով է պահանջում կատարել վճարումը: Եթե անհրաժեշտ լիներ, իրենք կարող էին նավի ամբողջ արժեքը վճարել կանխիկ եղանակով: Իրենք միայն մեկ պարտականություն ունեին` ձեռք բերել որակյալ, պետական ստանդարտին ու պայմանագրում նշված տեխնիկական բնութագրերին համապատասխանող նավ, որն էլ բարեխղճորեն կատարել են:
ՀՀ ԲՆ-ն կողմից ձևավորված մրցույթային հանձնաժողովը, օբեկտիվորեն գնահատելով իրենց ընկերության կողմից ներկայացրած ֆինանսական ցուցանիշների` գնային առաջարկի և ինքնարժեքի ճշտությունը, /քանի որ իրենք նույնպես ունեցել են <<Պրիմորսկ-Ախթարսկ>> գործարանի ԲՊՄ-74 տեսակի նավի վերաբերյալ հրապարակային օֆերտաի հրավերը, երբ ձևավորել են բյուջեի նախագիծն ու նավի ձեռքբերման հայտը/, իրենց ընկերությանը հաղթող է ճանաչել: Անմիջապես մրցույթի նիստից հետո, բնապահպանության աշխատակիցների հետ փորձել են ճշտել նավի շահագործման շրջանակներում կատարվելիք աշխատանքների ծավալը: Հիդրոմետծառայության աշխատակիցը ներկայացրել է այն աշխատանքների ծավալը, որը պետք է կատարեր ձեռքբերվող նավը: Իրենց կողմից եղել է առաջարկ, որ հենց Սուդովերֆի հետ պայմանագրի կնքման համար գործուղման մեկնելու ժամանակ, Պրիմորսկ-Ախտարսկից հեռախոսով իրենք կկապնվեն նրանց հետ ու ավելի մանրամասն կներկայացնեն տեղեկություններ նավի տեսակի վերաբերյալ: Այդ աշխատակիցը նշել է, որ ճիշտ կլինի այդ հարցերը քննարկել նաև իրենց տնօրենի հետ: Իրենք որոշել են հենց գործուղման վայրից նրա հետ ճշտել լրացուցիչ մանրամասները:
Արդեն տեղում բանակցել են տնօրինության հետ: <<Պրիմորսկ Ախտարսկայա Սուդովերֆ>> ՓԲ գործարանի ղեկավարությանը և գործարանի գլխավոր նավաշինարարին նորից ներկայացրել են պահանջվող նավի տեխնիկական բնութագիրը, այն է` պահանջվող նավը պետք է լինի <<հատուկ նշանակության հիդրոլոգիական>>:
Նավի երկարության հետ կապված հարցը քննարկվել է այն առումով, որ տեխնիկական բնութագրով նախատեսված էր 15 մետրից ոչ պակաս երկարության նավ ու քանի որ իրենց կողմից առաջարկվող նավը որոշակի ձևափոխումներից հետո կարող էր ապահովել այդ երկարությունը, իսկ նավաշինության մեջ նավի արժեքը որոշվում է միջինացված մետրով ու դա ավելորդ ծախսի պատճառ էր, ուստի որոշվել է, որ նավի վերջնական ձևափոխումից հետո, դրա երկարությունը կկազմի 15.6 մետր: Այս առումով նշել է, որ իրոք իրենց կողմից մատակարարված նավի հետնամասը ձևափոխված է, որի արդյունքում ստացվել է պահանջվող երկարությունը: Ձևափոխումը կատարվել է գործարանային պայմաններում, նավաշինական ստանդարտներին համապատասխան, ապահովելով նավի շահագործման բոլոր չափորոշիչները: Այդ վիճակով այն հանդիսացել է, ոչ թե ձևափոխված, այլ նպատակային նշանակության համար պատրաստված գիտահեզոտական նավ: Ոչ մեկը չի կարող պնդել թե ձկնորսական նավի բազայի վրա պատրաստված գիտահետազոտական նավերը /նույն է ինչ հիդրոլոգիական/ ավելի թույլ նավեր են: Հաշվի է առնվել նաև այն, որ եթե հիդրոլոգիական նավը պետք է Սևանա լճից միայն ջրանմուշներ վերցներ, ապա ձկնորսական նավի բազայի հիման վրա վերակառուցված գիտահետազոտկան նավը կարող է և ունակ է եղանակային տարբեր պայմաններում կատարել արդյունաբերական ձկնորսություն, կուտակեր այն 8 տոննա տարողություն ունեցող նավամբարում /հենց նավամբարի բեռնատարողությունն էլ մեղադրողների կողմից հետագայում համարվեց նավի բեռնատարողություն և դրվեց մեղադրանքի հիմքում: Այնինչ, բացի նավամբարից նավն ունի նաև ընդարձակ տախտակամած, և մի քանի լաբորատոր տարածքներ նավի վերնամասում/ ու ափ տեղափոխեր հետագա վերամշակման համար: Նավաշինական գործարանում իրենց առաջարկել են ԲՊՄ-74 ժդ տեսակի արդյունագործական նավ, որի նախագծի հաստատման և կառուցման վրա արդեն իսկ կատարվել են 3,2 մլն ՌԴ ռուբլու, կամ մոտ 47 մլն դրամի ծախս` պարզաբանելով որ, այն գործարանային պայմաններում գիտահետազոտական նավի վերակառուցելով կպատրաստեն նույն մակնիշի հիդրոլոգիական նավ: Առաջարկել են նաև, որ պետք է նավի վերակառուցման նյութերի ու աշխատանքների համար մնացած մասը կանխիկ վճարվի, որն արվելու էր առանց համապատասխան փաստաթղթային ձևակերպման: Համեմատության կարգով բերվում էր նաև այն մեկնաբանությունը, որ եթե նավի ձևակերպումները կատարվեն բանկային փոխանցումներով, ապա 6,5 մլն ՌԴ ռուբլի արժեքին կավելանա նաև վերակառուցման արժեքը: Իսկ այս գործարքի դեպքում վերակառուցումն արվելու էր իրական գնից ցածր և համեմատաբար կարճ ժամկետում:
Ի վերջո գործարանի տնօրենը որպես վերջնական պայման առաջարկել է ԲՊՄ 74մ ԺԴ նավի գինը 6,5 մլն ՌԴ ռուբլի /95,5 մլն դրամ/: Սակայն նա նաև առաջարկել է այդ գումարից 3,2 մլն /47,0 մլն դրամ/ փոխանցումով մուծել գործարանին, 2.5 մլն /36,7 մլն դրամ/ կանխիկ տալ իրեն, որի դիմաց խոստացել է նավի գնից զիջել 0.8 մլն ՌԴ ռուբլի /11,7 մլն դրամ/ և սա ասվել է որպես վերջնապայման: Իրենց դա բավարարում էր ու փաստաթղթային ձևակերպումների խիստ անհրաժեշտությունը չի եղել, որովհետև որևէ մեկին հաշվետվու չէին իրենց կատարած ծախսերի համար և հաշվետվությունն այդ առումով չէին ներկայացնելու ոչ մեկին, ուստի համաձայնել են: Կատարված ծախսերի անհրաժեշտության ու հիմնավորվածության համար ընկերությունը պատասխանատու էր իր հիմնադիրների և ՀՀ հարկային մարմինների առաջ: Ի դեպ այդ ծախսերը, որոնք նախաքննության մարմինները համարել են նավի ձևափոխման ու ՀՀ տեղափոխելու վերաբերյալ փաստաթղթերում ակնհայտ կեղծ տվյալներ, հարկային մարմինների կողմից ընդունվել են որպես օրինական կատարված ծախսեր, առանց որոնց հնարավոր չէր լինի իրականացնել ձեռնարկատիրական գործունեություն: Թիվ ԱՊՁԲ06/88 պայմանագրի շրջանակներում <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից կատարված որոշ հաշվապահական ձևակերպումների, փաստաթղթերում թույլ տրված առանձին սխալների արդյունքում պետությանը կարող է և պատճառվել է որոշ նյութական վնաս, ինչն արձանագրվել է հարկային մարմինների ու ՀՀ ՖՆ աշխատակազմի Ներքին աուդիտի գնահատման և ֆինանսական վերահսկողության վարչության ստուգման արդյունքում ու որի հետևանքով ՓԲԸ-ը կրել է ֆինանսական պատասխանատվություն, սակայն այդ հանգամանքը որևէ կապ չի ունեցել իրենց` որպես ֆիզիկական անձանց գործողությունների հետ, այլ վնասը կարող էր առաջանալ տնտեսական գործունեության արդյունքում:
Հաշվի առնելով, որ իրենց ընկերությունը մասնագիտացված չէր նավերի առքուվաճառքով և որ իրենց բավարարում էր <<Պրիմորսկ Ախտարսկայա Սուդովերֆ>> ՓԲ գործարանի ղեկավարության մեկնաբանություններն ու հավաստիանալով, որ կառուցվածքային առումով ԲՊՄ 74Մ ժդ տեսակի նավը համարժեք է ՌՄ-376 տեսակի նավին, իսկ նավագնացության մի շարք հատկանիշներով նաև առավելություններ ունի` հենց նրանց խորհրդով, առաջնորդվելով ընդհանուր նավաշինական ստանդարտներով, ապահովելով գաբարիտային բոլոր պահանջվող չափերը և տեխնիկական մյուս պահանջները` կնքել են նրանց կողմից պատրաստված նավի ձեռքբերման պայմանագիրը:
Սուդովերֆի ղեկավարությունը ցույց է տվել գործարանի տարածքում առկա ԲՊՄ- 74 ժդ տեսակի արդեն իսկ հիմնադրված նավ, այն ուներ 13.5 մետր երկարություն և հարմարեցված էր արդյունաբերական ձկնորսության համար: Գործարանի գլխ. ինժեները հավաստիացրել է, որ նոր նախագիծ կազմելու միջոցով հնարավոր է նավն երկարացնել ու այն կարող է դառնալ 15.6 մետր, եթե, ըստ հաստատված նախագծի, ավելացվի միայն հետնամասը, իսկ տախտակամածի վրա թե ինչպիսի կառուցվածքներ պետք է ավելացնել պատվիրատուի որոշելու խնդիրն էր: Քննարկվել է նաև նավի գլխավոր շարժիչի հարցը: Իրենց տեղեկացրել են, որ արդեն իսկ կիսակառույց նավի վրա տեղադրվել է ЯАЗ-204А-2,5 ср շարժիչ: Ճիշտ է այն վեցմխոցանի չէր, սակայն ավելի խնայող էր ու կոմպակտ: Տեխնիկապես հնարավոր էր նաև նավի վրա տեղադրել ЯМЗ-236 ср 2.0 տեսակի շարժիչը: Գործարանում իրենց առաջարկել են տեղադրել նման շարժիչ, որի տարբերությունը կազմում էր շուրջ 600-700 դոլար, սակայն դա կբերեր ժամկետների երկարաձգման: Բացատրել են նաև, որ դրա անհրաժեշտությունը չկա, քանի որ այն նախատեսված է ավելի մեծ, քարշակ նավերի համար, ինչպիսին է ՌՄ-376 տեսակի նավը և նույնիսկ պարապ ընթացքի ժամանակ այն ծախսում է մեծ քանակի վառելիք, առավել ևս, որ բավարարում է պահանջվող 125 ձիաուժ հզորությունը: Այդ քննարկումներից հետո, հեռախոսով կապվել են Հիդրոմետ ծառայության տնօրենի հետ, ներկայացրել, թե ինչպիսի հնարավորություններ կան տեղում: Նա տվել է համապատասխան մասնագետի հեռախոսահամարը, ով էլ հայտնել է, թե հիդրոլոգների անձակազմի համար որքան աշխատատեղ է հարկավոր, որ ունենա նավը: Շարժիչի վերաբերյալ ասել է, որ իրեն ոչ թե շարժիչի մակնիշն է հետաքրքրում, այլ` հզորությունը: Եթե 125 ձիաուժ ապահովում է, ապա դա իրենց բավարարում է: Ամենակարևորը, որ առկա լինի էխոլոտի շախտա, գոնե 2 լաբորատոր տարածք, որոնք հարմարեցված լինեն համակարգիչով աշխատելու ու այլ սարքավորումներ միացնելու համար և նավի սպասարկման անձնակազմի համար 4 հանգստատեղ, նավը համալրված լինի 24 վոլտանի ամբարձիչով` մինչև 90 մետր խորությունից փորձանմուշներ վերցնելու համար: Իրենք ասել են, որ թեկուզ այդ ամենը չի նշվել տեխնիկական բնութագրում, սակայն կապահովեն դրանց առկայությունը նավի վրա: Իրենց խոստացել են նաև նավի վրա գործարանային պայմաններում, ինչպես ընդունված է գիտահետազոտական նավերի համար, ավելացնել էխոլոտի համար նախատեսված շախտան, քանի որ բաց ծովում առանց էխոլոտի հնարավոր չի լինի ուսումնասիրել ջրի հատակն ու ջրային միջավայրից փորձանմուշներ վերցնել: Հիդրոմեդ ծառայության տնօրենն էլ իր հերթին ավելացրել է, որը նավը համալրվի պահեստային քառաթև շարժաթևով /որը բրոնզից էր և բավականին թանկ արժեր/, սպասարկող անձնակազմի համար նախատեսված անկողնային ու խոհանոցային, հրդեհաշիջման, քարշակման և այլ առաջին անհրաժեշտության պարագաներով: Բացի այդ, Հիդրոմետ ծառայության տնօրենն իմանալով, որ նավը ՀՀ տարածք է ժամանելու ապամոնտաժված վիճակում, իր կողմից ավելացրել է, որ այն նրանց պետք է հանձնեն ջրի վրա վերջնական հավաքված տեսքով, որովհետև իրենց գումար չի հատկացվել նավը մոնտաժելու ու ամբարձիչներով լճի հայելու վրա իջեցնելու համար, իսկ դա հսկայական ծախսեր է պահանջում: Բացի այդ նավը պետք է հակաբակտերիալ քսուկներով պատվի, որպեսզի չմամռակալի և խխունջերի բնակատեղ չդառնա: Չնայած այդ ծախսերը բյուջեով նախատեսված չէին, սակայն նույնպես պետք է կատարվեին իրենց ընկերության հաշվին: Քանի որ կախվածության մեջ էին նրանցից, համաձայնել են, առավել ևս, որ գործարանի հետ կնքած պայմանագիրը հնարավորություն էր ստեղծել իրենց որոշակի խնայողություններ ունենալ:
Հայաստան վերադառնալուց հետո իրենք կատարել են հաշվարկներ: Տեսնելով, որ գործարանի առաջակվող վճարման տարբերակը ընդունելի է` այդ ընթացքում գնումների գործակալության հետ կնքել են մատակարարման պայմանագիրը և որպեսզի նավաշինական գործարանի հետ կնքված պայմանագիրը մտնի ուժի մեջ, կատարել են համապատասխան կանխավճարները: Հաշվի էին առել նաև այն հանգամանքը, որ ձմեռային պայմաններում նավի տեղափոխումը ցամաքային հատվածով էլ ավելի է բարդանալու ու թանկանալու:
Մինչև այդ, ինչպես ընդունված կարգն է, այդ պայմանագիրը փորձաքննություն էր անցել ՀՀ ՖՆ համապատասխան բաժնում: Պայմանագրի համաձայն, կնքելուց առաջ իրենք ներկայացրել էին 76,5 միլիոնի կանխավճարի ստացման երաշխիք, որով երաշխավորը պարտավորվել էր, որ եթե իրենց ընկերության կողմից պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները չկատարվեին կամ անպատշաճ կատարվեին, ապա երաշխավորը պարտավորվել էր ՊԳԳ ՊՈԱԿ-ին 3 բանկային օրվա ընթացքում վճարել պահանջվող գումարը: Տվյալ դեպքում պայմանագրի հետ անհամապատասխանություն հայտնաբերելու դեպքում, պատվիրատուն, ըստ իր պայմանագրային իրավունքի, ապրանքա-տեսակային խախտման հետևանքով հասցված նյութական վնասի դիմաց կարող էր պահանջել փոխհատուցում, առաջարկեր շտկել թերությունները կամ գանձեր 76.5 մլն դրամ գումարն ամբողջությամբ, կամ մասնակի` երաշխավորից: Դեկտեմբեր ամսին, նույն կարգի երաշխիք` 76.5 մլն դրամ գումարի չափով, ներկայացրել են կանխավճարի երկրորդ չափաբաժինը ստանալու համար:
Իրենք սկսել են զբաղվել նավի տեղափոխման կազմակերպչական հարցերով: Քանի որ Սուդովերֆը պայմանագրով ստանձնել էր պարտավորություն իրենց միջոցների հաշվի առաքումը կազմակերպել մինչև Նովոռոսիյսկ նավահանգստի լաստանավը, իրենց անհրաժեշտ էր ճշտել Վրաստանի տարածքով մինչև Սևանա լիճ կազմակերպվող բեռնափոխադրման հանրավորությունը: Բանակցություններ էին վարվել ինչպես տեղական, այնպես էլ Վրացական, Լիտվական բեռնափոխադրողների հետ, սակայն վերջնական ոչ մեկի հետ դեռ չէին որոշիականացնում մանրամասները, քանի որ շատ հանգամանքներ կապված էին լինելու եղանակային պայմանների հետ և սպասվելիք բեռնափոխադրման ժամանակաշրջանի հետ: Սկզբնական շրջանում հաշվարկները կատարվել էին երկաթուղային ճանապարհով տեղափոխելու դեպքի համար, սակայն Նովորոսիյսկ նավահանգստից դեպի Փոթի նավահանգիստ երկաթուղային վագոններ տեղափոխող լաստանավի սպասարկման անձնակազմից տեղեկացել են, որ այդ գաբարիտների /երկաթուղային պլատֆորմի վրա տեղադրված 4.1 մետր բարձրության նավը լաստանավի դարպասներից ներս չի կարող մտնել: Պարզվել է, որ ԺԴ հապավում ունեցող նավը կարող է տեղափոխվել երկաթգծով թեկուզ հեռավոր արևելք, սակայն <<Պառոմ>> չի կարող մտնել : Այդ պահից իրենց համար սկսվել են նոր դժվարություններ ու անկանխատեսելի ծախսեր: Իրենց մնում էր միայն համակերպվել դրա հետ, մշակել ծովային փոխադրման և ավտոմեքենայով տեղափոխման տարբերակը:
Այդ ընթացքում տեղի են ունեցել որոշակի աշխարհաքաղաքական փոփոխություններ, 02.10.2006թ. նոր թափ է ստացել ռուս-վրացական կոնֆլիկտը և այդ երկրների միջև խզվել են ինչպես դիվանագիտական, այնպես էլ տնտեսական հարաբերությունները, հայտարարվել է տնտեսական շրջափակման մասին, արգելվել ռուսական ծագում ունեցող բեռների բաց ցամաքային տեղափոխումը Վրաստանի տարածքով: Ավտոմեքենայով փոխադրման կազմակերպումն ևս անհնար է դարձել ռուս-վրացական հարաբերությունների կտրուկ սրման պատճառով: Վերին Լարսի սահմանային անցակետի փակվելն առաջ էր բերել անհաղթահարելի դժվարություններ, /ըստ պայմանագրի Ֆորս Մաժոր/, հանգամանքների փոփոխությունն առաջացել է այնպիսի պատճառներով, որոնք չէին կարող հաղթահարվել դրանք ծագելուց հետո:
Այդ ընթացքում պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել ռուսական Յեյսկ նավահանգստից Փոթի նավահանգիստ քարշակման եղանակով սեղմ ժամկետներում մատակարարումը ծովային ճանապարհով իրականացնելու և Փոթի-Երևան հետագա բեռնափոխադրումն ավտոտրանսպորտային ցածրահենք կցասայլով իրականացնելու համար:
Իրենք հայտնվել էին մի իրադրության մեջ, երբ ունեին տեղափոխման ենթակա բեռ, բայց չունեին բեռնափոխադրող ընկերության հետ պայմանագիր: Այն բեռնափոխադրողներն ում հետ բանակցում էին, պարտավորվում էին միայն մի հատվածի տեղափոխումը կատարել: Մեծ դժվարություն էր նաև երկու պատերազմող երկրների տարածքով այնպիսի երկակի նշանակության բեռի տեղափոխումը, որի ծագումը և նշանակությունը խանգարում էր ու արգելված էր Վրացական տարածքով: Իրենց ընկերության կողմից սահմանված կարգով Պատվիրատուին տեղյակ պահելու հանգամանքը հաշվի առնելով` փոխվել է գնման ժամանակացույցը մինչև փետրվար ամիս, առանց տույժեր կիրառելու: Այդ ամենն ավելի անվնաս և ընդունելի կազմակերպելու համար, որոշել են նավի ձևափոխման ու տեղափոխման գործընթացում ներգրավել իրենց ծանոթի կողմից 2005թ. ԱՄՆ-ում հիմնադրած <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>> ընկերությունը, որտեղ որպես փոխնախագահ և տնօրեն արդեն իսկ ձևակերպված էին:
Ամերիկյան կազմակերպության հետ կապված քրեական գործով որևէ խնդիր չկա, խնդիրը միայն կայանում է նրանում, որ ռուս-վրացական հարաբերությունների վատացման պատճառով իրենց միակ փրկությունն այն էր, որ նավի տեղափոխումը ձևակերպել և իրականացրել են Ամերիկյան կազմակերպության միջոցով, որն իրենց զգալիորեն օգնել է:
Երկրորդ անգամ գործուղման են մեկնել արդեն 2006թ. հոկտեմբեր ամսին` ընդունելու նավը, փորձարկումներ իրականացնելու ու բեռնափոխադրման հարցերը կարգավորելու նպատակով: Սուդովերֆի ղեկավարությանը տեղեկացրել են, որ վերջնականապես ընդունելի են համարել իրենց կողմից պայմանագրով ամրագրված 3,2 մլն ՌԴ ռուբլի գինը և համաձայնվել են նավի արժեքի մնացած մասը վճարել կանխիկ: Պայմանագրի համաձայն, նրանք նավը հաշվառման են վերցրել <<Փոքրածավալ նավերի պետական տեսչության>> Ռոստովի գրասենյակում: Այդ տեսչությունում կարող են հաշվառվել մինչև 55 կվտ /75ձ.ու/ գլխավոր շարժիչ ունեցող նավերը: Ավելի հզոր շարժիչ ունեցող նավերը հաշվառման վերցնելու համար, անհրաժեշտ է կատարել մեխանիկական միջամտությամբ արագության սահմանափակում, որը նրանք կարող էին կատարել գործարանում: Այդ սահմանափակիչն իրենից ներկայացնում էր վառելիքային պոմպի վրա տեղադրված մի սարք, որը թույլ չի տալիս, որպեսզի շարժիչի լիսեռը համապատասխան պտույտներ հավաքի, որը և սահմանափակում է արագության ավելացումը: Այդ դեպքում իրենք շատ արագ կարող էին կազմակերպել բեռնափոխադրումը: Նավը Սուդովերֆի անունով հաշվառելն իրենց համար ընդունելի էր:Այդ դեպքում հնարավորություն էր ընձեռնվում Սուդովերֆի տարածքից նավն ինքնագնաց կերպով տեղափոխել արտահանման համար անհրաժեշտ նավահանգիստ: Քանի որ դա արվում էր նրանց ընկերության ներքին փաստաթղթային շրջանառության համար, միևնույն էր, թե ինչպիսի տվյալներով էր այն իրականցնելու, քանի որ ՀՀ տարածքում չկան այդպիսի սահմանափակումներ, ու նավը կարող էր հաշվառման վերցվել ըստ իր շարժիչի իրական անձնագրային տվյալների: Այս ամենի մասին պայմանավորվելուց հետո, իրենք մեկնել են Յեյսկ նավահանգիստ, որտեղ կար մաքսային տերմինալ և որտեղից էլ հնարավոր էր կազմակերպել առաքումը: Այնտեղ պայմանավորվածություն ձեռքբերելուց հետո վերադարձել են Երևան:
Մնացել էր լուծելու նավի ցամաքային տեղափոխման խնդիրը: Մեկնել են Վրաստան: Օգտագործելով Վրաստանում իրենց անձնական կապերը` գտել են մի ընկերության, որը պատրաստակամություն է հայտնել կազմակերպել Վրաստանի տարածքով Փոթի-Սադախլո-Սևան բեռնափոխադրումն ավտոտրանսպորտային ցածրահենք կցասայլով: Այդ կազմակերպության հետ բեռնափոխադրման պայմանագիր կնքել է Ամերիկյան <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>> ներդրումային ընկերությունը` 13800 դոլար արժեքով: Վրացական կողմը ստանձնում էր միայն ավտոտրանսպորտային միջոցով բեռնափոխադրումը, իսկ մնացած կազմակերպչական անհրաժեշտ ծախսերը պետք է իրականացներ Ամերիկյան ընկերությունը: Դրանք ծախսեր էին, առանց որոնց հնարավոր չէր իրականացնել բեռնափոխադրումն ու այդ ծախսերի հիմնական մասը կատարվել է կանխիկ:
Օգտագործելով միայն իրենց անձնական կապերը և գործարար ձիրքը` ի վերջո կարողացել են կազմակերպել այդքան բարդ ու աշխատատար բեռնափոխադրումը 3 պետությունների տարածքով, որոնցից 2 գտնվում էին պատերազմական վիճակում: Արդեն 2006թ. դեկտեմբեր ամսին, նավը Սուդովերֆի տարածքից տեղափոխել են Յեյսկ նավահանգստի տարածք: Կարողացել են այն ապամոնտաժել, փաթեթավորել, թույլտվություն ստանալ ափ հանելու: Ծովային ամբարձիչ նավի օգնությամբ նավը ափ է հանվել և այն մինչև բեռնափոխադրման բուն սկիզբն Ամերիկյան <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>>-ի կողմից հանձնել են պատասխանատու պահպանության Յեյսկ նավահանգստի մաքսային պահեստի պատասխանատուներին: Թե ինչքան կմնար նավը մաքսային պահեստում, անհնար էր կանխատեսել: Իրականում այն տևել է շուրջ 2.5 ամիս ու հենց Ամերիկյան կազմակերպությունն էլ վճարել է պահեստային, պահպանման և մնացած ծառայությունների դիմաց: Այլ ելք չգտնելով, քանի որ Վրաստանի իշխանություններն արգելել էին ռուսական դրոշով նավերի մուտքն իրենց պետության տարածք, որոշում են կայացրել նավի վրայից ապամոնտաժել ՌԴ դրոշն ու Վրացական Փոթի նավահանգիստ այն տեղափոխել որպես քարշակվով բեռ /Բուկսիր/: Այդ ընթացքում բանակցել են ՈՒկրաինական մի կազմակերպության հետ, որն ունեցել է Լիտվական դրոշի տակ գործող քարշակ նավ: Չնայած աշխատանքային գերհագեցած գրաֆիկին, տարբեր եղանակներով շահագրգռելով նավատերերին և նավապետին` իրենք կարողացել են ձմեռային փոթորկոտ եղանակին Կերչի ծովածոցով քարշարկելով նավը հասցնել Փոթի: Փոթի նավահանգստում իրենց կողմից վարձատրվող վրացի ընկերները կարողացել են դրամական միջոցների դիմաց կարճ ժամանակում ծովային միջավայրից ցամաքային տարածք նավը հանելու թույլատվություն ստանալ, ամբարձիչ նավ գտնելու, նավը ափ հանել ու այն որպես բեռ տեղափոխելու թույլատվությունները ստանալու համար, քանի որ բեռը որպես այդպիսին համարվում էր ծանրաքաշ ու գաբարիտային: Մինչև այդ թույլատվությունները ստանալը` մոտ 20 օր նավը գտնվել է Փոթի նավահանգստի մաքսային պահեստում, որպես մաքսային բեռ, որի համար ևս կատարվել են կանխիկ վճարումներ: Նավի տեղափոխման ցածրահենք քարշակը, որը պետք է ունենար ասֆալտի շերտից ընդամենը 5 սմ բարձրություն, գտնվել է Վլադիկավկազ քաղաքում, որը բեռնափոխադրողը 3 օրում հասցրել է Փոթի նավահանգիստ և հարմար եղանակային պայմանների սպասելով` 2007թ. մարտ ամսին սկսվել է դրա ցամաքային տեղափոխումը: Փոթիից մինչև Սադախլո նավը տեղափոխող ավտոկցորդին ուղեցել են ՊԱՏ ծառայության ու այլ ծառայությունների մեքենաները /աշտարակներ օդային հաղորդակցության գծերի բարձրացման համար/, որոնք ապահովել են ուղեկցման անվտանգությունը: Նշել է, որ <<կալոնան>>, ելնելով եղանակային պայմաններից, բավականին դանդաղ է տեղաշարժվել: 38 տոննա քաշով բեռը շատ վտանգավոր էր սառած ճանապարհներով տեղափոխելը, ճանապարհին եղել են մեքենայի անվամասերի հետ կապված պրոբլեմներ, սակայն վարձատրության դիմաց դրանք արագ շտկվել են: Մեծ պրոբլեմի առաջ են կանգնել Սուրամի թունելը հաղթահարելիս: Իրենց թույլ չէին տալիս մտնել` վախենալով, որ հնարավոր վթարվելու դեպքում այլևս անհնար լինի այդ բեռը թունելից դուրս բերելը և կաթվածահար կլիներ ամբողջ պետական նշանակության ճանապարհը: Բանակցություններից հետո թուլտվություն են ստացել գիշերային ժամերին հաղթահարելու թունելը, ինչը հաջող ավարտ է ունեցել:
Մյուս ամենալուրջ պրոբլեմն Ագառա գյուղի մոտ եղած կամուրջի հաղթահարումն էր: Այն ուներ ընդամենը 4.05 մետր անցանելիություն: Փորձ է արվել իջեցնել մեքենայի և կցորդի անիվների օդերը, որը սակայն օգուտ չի տվել: Ելքն եղել է այն, որ <<տեղացիների>>-ի հետ համաձայնության են եկել քանդելու ասֆալտածածկ շերտը կամուրջի տակ մոտ 60 մետր` այն խորացնելով 15 սմ, անցկացնել բեռն ու նորից ասֆալտել: Թե ինչպիսի աննկարագրելի տանջանքների, ճիգերի և ֆինանսական միջոցների հաշվին 2-3 օրում առանց որևէ պետական աջակցության են կատարվել նշված աշխատանքները, միայն իրենք գիտեն, կարևորը որ այդ դժվարությունն ևս հաղթահարվել է: Թբիլիսի քաղաքով տեղաշարժվելու թույլատվություն են ստացել միայն գիշերային ժամերին, երբ հնարավոր է եղել հոսանքազրկել տրոլեյբուսային հաղորդալարերի գծերը և դրանք անհրաժեշտ տեղամասերում վեր բարձրացնել ավտոամբարձիչերի օգնությամբ: Դրանք ևս կապված են եղել աշխատատար, ֆինանսական մեծ ծախսերի հետ: Չնայած իրենց աջակցում էին Թբիլիսի քաղաքապետարանի աշխատակիցները` նկատի ունենալով իրենց հետաքրքրությունը: Այս ու մյուս բոլոր ծախսերը կանխիկ կատարվել են <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>>-ի կողմից: Շատ ծախսերի ձևակերպումներ վերաբերյալ փաստաթղթեր այդպես էլ չեն տրամադրվել, չնայած պարտավորվել էին տրամադրել: Այս բոլոր դժվարությունները, մեծ ճիգերի լարումով և հսկայական ֆինանսական միջոցներ ծախսելով, հնարավորություն են տվել 15.03.2007թ. նավը հասցնել Սևան ազգային պարկի տարածք: Բեռը դիմավորել են Հիդրոմետ ծառայության աշխատակիցները, ովքեր շատ էին ուրախացել բեռի ժամանման առիթով ու անշահախնդիր օգնել են: Ձմեռային խստաշունչ պայմաններում, երկու ծանրաքաշ ամբարձիչերի օգնությամբ, որոնց վճարվել է ևս կանխիկ պատկառելի գումարներ, հաջողվել է նավը բեռնաթափել լճի ափին: Իրենց ուժերով կարողացել են հավաքել նավը, այն պատել են իրենց ձեռքբերած հատուկ հակաբակտերիալ ծածկույթով, որը հնարավորություն է տվել, որ նավը շահագործման ընթացքում կոռոզիայի չենթարկվի, նրա վրա չառաջանա ջրիմուռային ու խխունջային շերտ:
Նավը վերահավաքելուց հետո, նորից գտել են հզոր ավտոկռունկներ, որոնք ունակ էին 30 տոննա քաշով բեռը բարձրացնել իր կցահենքից և շուրջ 20 մետր հեռավորության վրա ջրի վրա իջեցնելու համար: Նավը ջուր իջեցնելուց ներկա են եղել նաև Հիդրոմետ ծառայության տնօրենն իր Սևանի մասնաճյուղի աշխատակիցների հետ: Համատեղ ուժերով արդեն ջրային միջավայրում գործարկվել է շարժիչն ու նավը, այդպես էլ վերջնականապես հաստատվել է նավը նրանց հանձնելու փաստը:
ՀՀ ԲՆ-ն հետ կնքած մատակարարման պայմանագրի շրջանակներում, իրենք կազմակերպել և իրականացրել են հիդրոլոգիական նավի մատակարարումը 3 պետությունների տարածքով, որը մինչև այժմ նորմալ շահագործվում է Հիդրոմետ ծառայության կողմից ու որևէ բողոք չի եղել ոչ նրա հնարավորությունների, ոչ էլ տեխնիկական հզորությունների վերաբերյալ: Իսկ այն ակնկալվող շահույթն ու առավել ևս այն աստղաբաշխական եկամուտը, որը վերագրվում է իրենց ընկերությանն իրավապահպանների կողմից, այդպես էլ չի ստացվել, քանի որ բեռնափոխադրման և շեֆ մոնտաժման ժամանակ առաջ եկած անկանխատեսելի ծախսերը դրա հնարավորությունը չեն տվել:
<<Կամար>> ՓԲԸ-ն նավը ՀՀ ԲՆ-նը հանձնելուց հետո, վճարել է հարկերը, տուրքերը և տույժերը: Հիդրոլոգիական նավի իրացումից ստացված 153, 0 մլն դրամ գումարի հասույթից առաջացած հարկերը վճարելուց հետո, որը կազմել է մոտ 30.0 մլն դրամ, իրենք մեղադրվում են խարդախությամբ խոշոր չափի գումար հափշտակելու մեջ: Գտնում են, որ նման մեղադրանքը հիմնավոր չէ: Ըստ մեղադրանքի ստացվում է, որ հափշտակված գումարների դիմաց իրենք հարկային պարտավորություններ են կատարել /անկախ դրանց կանխիկ կամ անկանխիկ լինելու հանգամանքից/, ինչը տնտեսագիտության մեջ սահմանվում է որպես շահույթ կամ հասույթ հասկացություն:
Սույն գործի նյութերում իրենց կողմից հստակ մեկնաբանված է իրենց գործողությունները: Ժամանակագրական կարգով բերված է իրենց կատարած գործողությունները, որը քննչական մարմինների համար չէր կարող հիմք հանդիսանալ ոչ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու, ոչ էլ քաղաքացիական հայց ներկայացնելու համար, քանի որ նավը պատվիրատուին հանձնելու ժամանակ որևէ գաղտնիություն չի եղել, իրենց գործողություններում որևէ դիտավորություն չի եղել, ոչ մեկի վրա իրենք չեն ներգործել, մոլորության մեջ չեն գցել, դիտավորությամբ իրականությունը չեն նենգափոխել, որևէ մեկի վստահությունը չեն չարաշահել, փաստաթղթեր չեն կեղծել, չեն ճանաչել ու նույնիսկ տեսել ընդունող հանձնաժողովի որևէ անդամի, չեն թաքցրել նավի իրական նշանակությունը, ՀՀ ԲՆ-ն են փոխանցել նավի վերաբերյալ բոլոր առկա և ուղեկցող փաստաթղթերը: Այն, որ մեղադրանքի հիմքում ընկած մի քանի տվյալներ, թե իբր դրանք չեն բավարարում նավի տեխնիկական բնութագրերին, վերցվել են հենց իրենց ընկերության ներկայացրած փաստաթղթերից, /նավի հետ ՌԴ-ից առաքման ժամանակ կնքված լաբորատորիաներից մեկում առկա է եղել մեկ արկղ ուղեկցող փաստաթղթեր, անձնագրեր, ֆորմուլյալներ/, նրա բեռնունակության, արագության մասին վկայող փաստաթղթեր: Նախաքննական մարմինները պարզել են, որ ՀՀ-ում չկա նավաշինության ոլորտի որև մասնագետ, որը կարող էր գնահատել կամ որոշել նավի տեխնիկական հատկանիշները, գինը` չնայած իրենք ներկայացրել էին բավարար փաստաթղթեր, որոնց միջոցով ցանկության դեպքում հնարավոր էր պարզել նավի իսկությունը, համարժեքությունն ու համապատասխանությունը: Ուղեկցող փաստաթղթերում` համապատասխանության սերտիֆիկատում, ինչպես ՌԴ-ն, այնպես էլ ՀՀ-ն մաքսային հայտարարագրերում հստակ նշված է եղել նավի իրական նշանակությունը` այն է գիտահետազոտական նավ /ոչ թե ձկնորսական, ինչպես նշված է մեղադրանքում/, այլապես իրենք կմեղադրվեին նաև մաքսանենգության մեջ: Պայմանագրով իրենց ընկերության հասանելիք 153,0մլն դրամը, հանդիսացել է պայմանագրով նախատեսված ապրանքի արժեքի կանխավճարը, որը ստացել և տնօրինել են օրենքի սահմաններում, ձեռք են բերել ապրանք, կատարել են տրանսպորտային փոխադրման ծախսեր, վճարել հարկեր, կատարել բանկային երաշխիքների, ապահովագրության ձեռք բերման, աշխատավարձների, վարձակալական, գործուղման ծախսեր, վճարել մատակարարման ուշացման համար տույժեր ու նմանատիպ այլ ծախսեր, առանց որոնց հնարավոր չէր իրականացնել ձեռնարկատիրական գործունեություն: Ստացած կանխավճարի դիմաց ՊԳԳ ՊՈԱԿ-ին ներկայացրել են 100 տոկոսի չափով բանկային երաշխիք, ըստ որի նավի մատակարարումը, եթե իրենց ընկերության կողմից չկատարվեր կամ անպատշաճ կատարվեր, ապա երաշխավորը պարտավորվել էր ՊԳԳ ՊՈԱԿ-ին 3 բանկային օրվա ընթացքում վճարել պահանջվող գումարը: Իսկ ԲՆ-նը իրենք տրամադրել են մեկ տարվա երաշխիք: Տվյալ դեպքում, պայմանագրի հետ անհամապատասխանություն հայտնաբերելու դեպքում, պատվիրատուն, ըստ իր պայմանագրային իրավունքի, ապրանքա-տեսակային խախտման հետևանքով հասցված նյութական վնասի դիմաց կարող էր պահանջել փոխհատուցում, առաջարկեր շտկել թերությունները կամ գանձեր 153,0 մլն դրամ գումարն ամբողջությամբ կամ մասնակի, երաշխավորից, ինչի հնարավորությունը նա ունեցել է:
Մեղադրական եզրակացությունը, որը կազմվել է միայն նախաքննությունն իրականացնող քննիչների ենթադրությունների հիման վրա, մտորելու տեղիք է տալիս: Այսպես` <<մինչև մրցույթին մասնակցելը, Հ.Վարդանյանն արտերկրի մի շարք նավաշինական ընկերություններից հետաքրքրվել է ծրագրի շրջանակներում պահանջված ՌՄ 376 տեսակի կամ դրան համարժեք հիդրոլոգիական նշանակության նավերի ձեռքբերման գնի, ինչպես նաև դրա տեղափոխման ծախսերի մասին, որի արդյունքում պարզել է որ, ՌԴ <<Պրիմորսկ Ախտարսկայա Սուդովերֆ>> ՓԲ գործարանի առաջարկած ԲՊՄ 74 մ-ժդ տեսակի ձկնորսական նավը կարող է ձեռքբերել գրեթե կրկնակի էժան: Օգտվելով ընձեռնած հնարավորությունից և թաքցնելով իր գտած նավի իրական նշանակությունն ու տեխնիկական չափորոշիչները` Տոռոզյանի օժանդակությամբ, ներկայացրել է հայտ <<ՊԳԳ ՊՈԱ>>-ին:
Այո, մինչև մրցույթին մասնակցելը, ինչպես գործարար միջավայրում ընդունված կարգն է, իրենք հետաքրքրվել են ծրագրի շրջանակներում պահանջված նավի ու դրա տեղափոխման հնարավորությունների մասին և ի տարբերություն քննիչների ենթադրությունների` պարզել են, որ ՌՄ 376 տեսակի նավը, որպես այդպիսին հիդրոլոգիական նավ չէ, այլ քարշակ նավ է: Այսինքն` այն ըստ նշանակության հիդրոլոգիական նավ դարձնելու համար պետք է կատարվեին կառուցվածքային փոփոխություններ: Հիդրոլոգիական նավերն որպես այդպիսին չեն արտադրվում: Գիտահետազոտական նավերը /ինչը որ մատակարարվել է իրենց ընկերության կողմից/ օժանդակող նավեր են, որի մեջ մտնում են նաև հիդրոլոգիական նավերը, որոնք, որպես կանոն, կառուցվում են արդյունաբերական /промысловые/ նավատորմի, այդ թվում նաև իրենց կողմից մատակարարված ԲՊՄ 74 մ-ժդ տեսակի նավերի բազայի վրա, իսկ հատուկ նշանակության են որակվում` հաշվի առնելով, թե ինչ նշանակությամբ են շահագործվում: Ինչ վերաբերում է, թե <<ՌԴ <<Պրիմորսկ Ախտարսկայա Սուդովերֆ>> ՓԲ գործարանի առաջարկած ԲՊՄ 74 մ-ժդ տեսակի ձկնորսական նավը կարող էին ձեռք բերել կրկնակի էժան>>, ապա նշել է, որ կրկնակի չէ, բայց ավելի էժան է ՌՄ 376 նավից, որի արժեքը մոտ 11.0 մլն ՌԴ ռուբլու սահմաններում է և այդ էժան լինելու առավելությունն էլ իրենց հնարավորություն է ստեղծել կատարել մատակարարումը: Ինչու է դա համարվում ընձեռնած հնարավորություն ու ումից են իրենք թաքցրել գտած նավի իրական նշանակությունը և տեխնիկական չափորոշիչները, անհասկանալի են:
28.07.2006թ. <<Պետական գնումների գործակալություն>> հետ կնքված պայմանագրով ստանձնել են պարտավորություն հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավը մատակարարել, ինչը պատշաճ և ժամանակին կատարել են` 15.03.2007թ:
2006թ. դեկտեմբեր ամսին <<Կամար>> ՓԲԸ-ն բանկային հաշվեհամարից <<Էրչ-Ինվեսթմնթս Ինքորփորեյշն>> ընկերության հաշվեհամարին փոխանցվել է ընդհանուր առմամբ 100.800 դոլար գումար, որից 90 հազար դոլարը ոչ թե <<հանցավոր>> մտադրությունը թաքցնելու, այլ մատակարարվելիք նավի ձևափոխման, լաբորատորիաների կահավորման և նավը ռուս-վրացական պատերազմի ու շրջափակման հետևանքով առաջացած ֆորսմաժորային իրավիճակում ՀՀ տեղափոխելու համար է կանխիկացվել և ծախսվել: Այսինքն` այդ գումարը ծախսվել է նավի վրա: Իրենց ընկերությունը նավը հիդրոլոգիական սարքավորումներով համալրելու որևէ պարտավորություն ընդհանրապես չի ստանձնել պայմանագրով, եթե այդպիսիք պահանջվեին, ապա, գոնե պայմանագրի մեջ կընդգրկվեին դրանց անվանումները և տեխնիկական չափանիշները:
Տոռոզյանը հայտնել է նաև, որ Դատարնում հարցաքննված բոլոր վկաները հաստատել են, որ մատակարարվել է հիդրոլոգիական նշանակությամբ լիարժեք շահագործվող նավ, որը որոշ չափանիշներով գերազանցում է Հայհիդրոմետի ունեցած նախորդ նավին և բավարարում է նրանց պահանջներին:
Նախ դեռևս Հատուկ քննչական վարչությունում քննիչ Պողոսյանը, խախտելով բոլոր բարոյական չափանիշները, ցանկանալով իր դեմ ցուցմունքներ կորզել, մի քանի անգամ հարցաքննության է հրավիրել իր մորը` 72 ամյա թոշակառու Սվետլաննա Ղազարյանին, ում էլ հետագայում դարձրել է այս գործով դատակոչված վկա: Մի քանի տևական հարցաքննություններից հետո, ներկայացնելով թե ինչ կարգի վատություն կարող է անել իրենց, ընդհուպ իր մորը ներգրավվելով որպես մեղադրյալ` իրեն ստորագրել է տվել իր կողմից թելադրված ցուցմունքը` որպես ինքնախոստովանություն: Առանց պաշտպան ունենալու գրել է տվել նաև արագացված դատաքննություն պահանջելու մասին հայտարարություն` պատճառաբանելով, որ այդ ամենը միևնույն է ձևական է լինելու, դատախազն ազատազրկում չի պահանջելու, դատարանն էլ բավարարվելու է պայմանական պատիժ կիրառելով:
Ստիպելով, կալանքի սպառնալիքներով, տարբեր ձևերով համոզելով, թե իբր, իրենց լավն են ցանկանում և իբր իրենց փրկելու շարժառիթով` քննիչը հասել է այն բանին, որ իրենք հուսահատ ու ճարահատյալ նախաքննության ընթացքում ցուցմունք են տվել, որ իրենց մեղավոր են ճանաչում: Ինքը չի ցանկացել մանրամասն նկարագրել, թե ինչ մեթոդներով էր տարվում նախաքննությունը:
Նույն ձևով, խաբեությամբ, իրենց համոզել են, որ համաձայնվեն արագացված դատավարության հետ, որի արդյունքում իբր իրենց տրվելու էր պայմանական դատապարտություն: Բոլորը խաբեություն էր: Այսինքն` խաբեություն արարքն առկա էր նրանց գործողություններում, այլ` ոչ թե իրենց: Արագացված դատավարությունը պետք էր, որպեսզի իրենք լուռ մնան, մեխանիկորեն կայացվեր մեղադրող դատավճիռ, իսկ իրականությունը չբացահայտվեր և մնա քողարկված:
Քրեական գործի քննությունը խաբեությամբ առաջ տանելու և իրենց մոլորության մեջ գցելու հարցում գլխավոր դերակատարը նախկին պաշտպանն էր, որին հրավիրել էին ոչ թե իրենք, այլ քննիչը` իր ընկերական շրջապատից: Վերջինս իրենց կողմից վարձատրվում էր, սակայն ցուցաբերելով ամենաանմարդկային վերաբերմունք` համագործակցում էր քննիչի հետ ու իրենց համոզել է մեղավոր ճանաչել` չնայած տեսնում էր, որ իրենք որևէ հանցանք չենք կատարել: Բացատրում էր, որ մեղավոր ճանաչելն իրենց միակ փրկությունն է: Նրա պահանջով էլ սկզբում իրենք համաձայնվել են արագացված դատաքննությանը: Դատարանում շփվելով ուրիշ իրավաբանների հետ`հասկացել են, թե ինչ է տեղի ունենում, որն իհարկե մինչ այդ էլ իրենց լուրջ կասկածների տեղիք էր տալիս: Մինչև դատաքննությունն սկսելը` հրաժարվել են պաշտպանից, սակայն նա իր չար գործն արդեն արել էր և Դատարանը լինելով մեղադրողի ազդեցության տակ` մերժել է ընդհանուր կարգով դատավարություն անցկացնելու իրենց միջնորդությունը: Ամբաստանյալները խնդրել են, որպեսզի գործը քննվի ու բոլոր հանգամանքները պարզաբանվեն, իսկ մեղադրողն ու Դատարանը գտել են, որ պետք չէ որևէ բան բացահայտել, ավելի լավ է առանց գլխացավանքի դատավճիռ գրել: Ինչևէ, Դատարանը ոչ մի ապացույց չի հետազոտել, հենվել է քննիչի <<հավաքած>> ապացույցների վրա ու դատապարտել է իրենց:
Տոռոզյանը նորից է հայտարարել, որ ինքն ընդհանրապես հանցավոր արարք չի կատարել, ներկայացված շինծու մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում, ինչպես ինքը, այնպես էլ Հայկ Վարդանյանն ապօրինի մեղադրանքի զոհ են:
Նավի ձեռք բերման և մատակարարման հետ կապված ամբողջ գործարքն ինքը և Հայկ Վարդանյանը կատարել են միասին: Չնայած <<Կամար>> ՓԲԸ-ում իրենք ձևակերպված են, մեկը` տնօրեն, մյուսը` գլխավոր հաշվապահ, որը ձևական բնույթ ունի: Իրականում իրենք ընկերության հավասար բաժնետերեր են ու ուղղակի աբսուրդ է, թե իբր Վարդանյանը հափշտակություն է կատարել, իսկ ինքն օժանդակել է նրան: Հափշտակության փաստ չի եղել, եթե լիներ, իրենք երկուսը կլինեին դրա մասնակիցները, քանի որ ամեն ինչ սկզբից մինչև վերջ միասին են կատարել, իսկ բանկից հանված գումարն օգտագործվել է կանխիկ վճարումների համար, որը կատարել են երկուսով: Որևէ սահմանափակում չկա ու չէր էլ կարող լիներ արտերկրում կատարված կանխիկ գործարքների, ծախսերի համար:
Տոռոզյանը կրկին հայտարարել է, որ ինքն իրեն մեղավոր չի ճանաչում, քանի որ իրեն առաջադրված մեղադրանքն ապօրինի է, ինքը նման հանցանք չի կատարել և սպասում է արդարության վերականգնում, որպեսզի կարողանա հասարակության, առավել ևս իր երեք երեխաների աչքերին առանց անհարմար զգալու նայել:
Վերլուծելով ամբաստանյալների, վկաների ցուցմունքները, գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցները, ստուգելով ամբաստանյալներ Հայկ Վարդանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և Վարդան Տոռոզյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները` Դատարանն իրավացիորեն գտել է, որ պատվիրատուի ու ամբաստանյալների միջև տեղի է ունեցել քաղաքացիաիրավական գործարք և այն ենթակա էր լուծման քաղաքացիական իրավունքի նորմերին համապատասխան, որը հիմնավորվում է հետևյալ փաստարկներով.
Այսպես.
<<Պետական գնումների գործակալության>> ՊՈԱԿ-ն պետի տեղակալի և <<Կամար>> ՓԲԸ-ն տնօրեն Վարդանյանի միջև 28.07.2006թ. կնքվել է <<Պետության կարիքների համար հիդրոլոգիական հատուկ նշանակության նավի մատակարարման գնման>> թիվ ԱՊՁԲ 06/88 պայմանագիրը:
Պայմանագրի համաձայն, Վարդանյանը համապատասխան ապահովագրական ընկերություններում ապահովագրել է նավի ձեռք բերման համար ստացած 153,0 մլն դրամը` որևէ ձևով կորստի մատնելու կամ ինչպես նախատեսված է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 491 հոդվածով, անօրակ ապրանք մատակարարելու դեպքում, պատվիրատուն կարող է հրաժարվել պայմանագիրը կատարելուց ու պահանջել վերադարձնելու վճարված ամբողջ գումարը: Քանի որ 153 մլն դրամն ապահովագրված էր, պատվիրատուն իր ցանկությամբ, առանց որևէ դատական քննարկումների, կարող էր ապահովագրական կազմակերպությունից ստանալ ամբողջ գումարը, եթե մատակարարվեր անպատշաճ որակի կամ տեխնիկական բնութագրին չհամապատասխանող ապրանք:
27.07.2006թ. <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունը և 21.12.2006թ. <<Գրանդ>> ապահովագրական ընկերությունը` յուրաքանչյուրը 76.500.000 դրամ գումարի չափով տվել են երաշխիքային պարտավորություն` որպես պայմանագրի կատարման ապահովում:
Խարդախությունը դասվում է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին, որից հետևում է, որ խարդախության արդյունքում պետք է լինի տուժող, կամ տուժողի ներկայացուցիչ, սակայն այս գործով չկա տուժող, կամ` ներկայացուցիչ:
ՀՀ Բնապահպանության նախարարությունը նույնպես ունեցել է <<Պրիմորսկ-Ախթարսկ>> գործարանի ԲՊՄ-74 տեսակի նավի վերաբերյալ հրապարակային օֆերտաի հրավերը, երբ ձևավորել են բյուջեի նախագիծը և նավի ձեռքբերման հայտը: Պատվիրատուին ի սկզբանե հայտնի է եղել, որ ՌՄ 376 նավի գործարանային գինը կազմել է 200 մլն դրամ ու բնականաբար 153 մլն դրամ գումարով /որը հատկացվել է ՀՀ ԲՆ-նը նավ ձեռք բերելու համար/ հնարավոր չէր լինի նշված մակնիշի նավ ձեռք բերելու համար, այլ պետք է ձեռք բերվեր <<համարժեք>> նավ:
Վարդանյանի և Տոռոզյանի կողմից մատակարարված նավը պատվիրատուի կողմից /համապատասխան եզրակացությունների ու կազմված այլ մասնագիտական տեղեկանքների հիման վրա/ ստեղծված հանձնաժողովի կողմից ընդունվել է առանց որևէ առարկության և 2006թ. մինչև օրս այն շահագործվում է իր նշանակությանը համապատասխան:
Պատվիրատուի ու մատակարարի միջև կնքված պայմանագրի համաձայն, նավը պատվիրատուի կողմից ընդունելուց հետո մեկ տարվա շահագործման ընթացքում որևէ անսարքություն կամ թերություն ի հայտ գալու դեպքում, մատակարարը պարտավորություն էր ստանձնել իր միջոցներով վերացնել դրանք:
Եթե պատվիրատուն գտնում էր, որ քաղաքացիաիրավական գործարքի պահանջները պատշաճ չեն կատարվել, ապա նա զրկված չէր երաշխավոր հանդիսացող կազմակերպությունների նկատմամբ նման պահանջ ներկայացնելու հնարավորությունից /նաև` դատական կարգով/: Անհրաժեշտ հիմքերի առկայության պայմաններում, նման պահանջով /որպես պետության շահերի պաշտպանություն/ դատարան հայց կարող էին ներկայացնել ՀՀ դատախազության մարմինները:
Ուշագրավ է, որ ՀՀ Ֆինանսների նախարարության Վերահսկիչ վարչությունը /անկախ սույն գործից/ դեռևս 2008թ. ՀՀ Բնապահպանության նախարարությունում ստուգել է նշված գործարքի ֆինանսական հիմնավորումը և պետությանը վնաս պատճառելու հանգամանք չի հայտնաբերել:
Դատարանի կողմից նշանակված 29.10.2012թ. դատատեխնիկական համալիր փորձաքննության եզրակացությամբ հաստատվել է, որ`
1. <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից ՀՀ Պետական գնումների գործակալություն ՊՈԱԿ-ի հետ կնքած պայմանագրի պահանջին համապատասխան պատվիրատու կազմակերպությանը` ՀՀ Բնապահպանության նախարարությանը մատակարարել է հատուկ հիդրոլոգիական նշանակության գիտահետազոտական նավ, որի շուկայական գինը կազմել է 92-ից 100,0 մլն դրամ, իսկ Պրիմորսկ Ախտարսկի նավաշինական գործարանի 2004թ. օֆերտայի հրավերի համաձայն, շուկայական գինը կազմել է 92.7-ից 96.7 մլն դրամ:
2. <<Կամար>> ՓԲԸ-ն 2007թ. մատակարարած ԲՊՄ 74մ-ժդ նավն իր տեխնիկական բնութագրերով և հատուկ հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահագործման առումով համարժեք է ՌՄ 376 տեսակի նավին:
3. <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից 2007թ. մատակարարած ԲՊՄ 74մ-ժդ նավն իր չափորոշիչներով և տեխնիկական բնութագրերով լիովին համապատասխանում է պայմանագրով նախատեսված չափորոշիչներին ու տեխնիկական բնութագրերին, իսկ մատակարարված շարժիչն ունի պահանջվող` այն է 125 ձիաուժ հզորություն, սակայն ավելի նպատակահարմար և արդյունավետ շարժիչ է, քանի որ պայմանագրով նախատեսված շարժիչի հետ համեմատած աշխատում է վառելանյութի լուրջ խնայողությամբ, իսկ մնացած առումներով լավագույնս փոխարինում է այդ շարժիչին:
4. <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից ՀՀ Բնապահպանության նախարարությանը 2007թ. մատակարարած նավը որակյալ նավ է, այն ընդունման պահին որևէ թերություն չի ունեցել ու մինչև այսօր առանց վերանորոգման անխափան աշխատել է և շարունակում է աշխատել իր նշանակությամբ:
5. Նավը գործարանային պայմաններում ձկնորսական նախագծի վիճակից վերակառուցվել է 15.6 մետր երկարության գիտահետազոտական նավի և նրա հետնամասը ձևափոխված է գիտահետազոտական նավերին բնորոշ ձևով, ինչն արտաքին նշանագծումներով չի հերքվում:
Վկա Սպարտակ Մայիլյանը Դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Ռ. Չոբանյանն իրեն ներկայացրել է մատակարարված նավի բոլոր փաստաթղթերը: Ինքն ուսումնասիրել և արդյունքում հաստատել է 16.03.2007թ. թիվ 06/88-1-Ե եզրակացությունը: Հայտնել է նաև, որ նավի հետագա շահագործողը հանդիսանում է <<Հայպետհիդրոմետ>> ՊՈԱԿ-ը: ՊՈԱԿ-ն տնօրենը հայտնել է, որ մատակարարված նավն ու նավի փաստաթղթերը կարգին են, ամեն ինչ նորմալ է, որից ելնելով էլ ինքը ստորագրել է եզրակացությունը: Ինքը նավը չի տեսել և չի զննել:
Վկա Սամվել Ամիրխանյանը Դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ նավն ընդունելուց պահպանել են օրենքով սահմանված բոլոր պայմանները: Գնումների գործակալություն են ներկայացրել գնման հանձնաժողովի կազմը, այսինքն` ով է անցկացնում մրցույթը, համապատասխան հայտ են ներկայացրել, որ բյուջեով նախատեսվել է 153,0 մլն դրամ, որի մեջ մտնում է 18 մլն դրամ բեռնափոխադրման արժեքը: Այդ գումարով ձեռք բերված ապրանքն եղել է հիդրոլոգիական նավ, մակնիշը չի կարող ասել, տեղափոխությունը եղել է ՌԴ-ից: Ընթացքում ինքը տեղյակ է եղել, թե նավը ինչպես է հասել Հայաստան: Վրաց-ռուսական կռվի պայմաններում, շատ դժվարությամբ Փոթի է եկել նավը, հետո Փոթիից բեռնատար մեքենայով տեխափոխել են Հայաստան: Ընդունման հանձնաժողովը ստեղծվել է, իրենց նախարարության կարգն է, ստեղծվում է պատասխանատու ստորաբաժանում, որը ամրագրվում է նախարարի հրամանով: Հանձնաժողովն ընդունել է այդ նավը, շահագործողի, այսինքն` Հիդրոմետի հետ միասին: Համապատասխան եզրակացությունը տեսնելուց հետո, նախարարության գնումների բաժինը կազմել է ընդունման հանձնման արձանագրություն ու ինքը ստորագրել է: Նավն ընդունվել է, վճարումն, իր հիշելով, եղել է 50-50 տոկոս:
Միևնույն է իրենք չէին տուժելու, որովհետև <<Կամար>> ՓԲԸ-ն կողմից բերվել էր բանկային երաշխիք ամբողջ գումարի համար ու եթե Հիդրոմետը գտներ, որ այդ նավը չի համապատասխանում իրենց ուզած նավի բնութագրերին, իրենք կհրաժարվեին ընդունել նավը: Բացի այդ, մատակարարված նավն ուներ մեկ տարվա երաշխիքային սպասարկման ժամկետ:
<<Համարժեք նավ>> հասկացություն ասելով` նկատի է ունեցվում հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահագործումը, որովհետև իրենք գինը չեն ֆիքսում: Դա ձեռքբերողի խնդիրն է, թե ինչ գնով կգնի նավը, իսկ համարժեքությունը տեխնիկական պարամետրերին է վերաբերում: Եթե համապատասխան ակտը ստորագրվել է, ուրեմն մատակարարված նավը համարժեք է: Նախարարությունն ավելացած գումարները չէր կարող հետ պահանջել, դա օրենքով նախատեսված չէ: Գնումների մասին օրենքով, 2009թ.-ից նոր միայն նախատեսվել է, որ մատակարարի շահույթը չի կարող գերազանցել 20 տոկոսը: Եթե նավը 15 մետրից պակաս լիներ, չէին ընդունի: Պայմանագրով հիդրոլոգիական սարքավորումների մատակարարում նախատեսված չի եղել:
Ինքը, որպես աշխատակազմի ղեկավար, գործ ունի միայն փաստաթղթերի հետ, իսկ մեխանիզմն այսպիսին է` երբ պատասխանատու ստորաբաժանումն իմանում է, որ ապրանքը հասել է Հայաստան, պատրաստում է եզրակացություն, որտեղ նշվում է, որ ապրանքը համապատասխանում է տեխ առաջադրանքին: Շահագործող ՊՈԱԿ-ի տնօրենը նույնպես ստորագրում է այդ եզրակացության տակ, քանի որ գնման հայտն ինքն է կազմել և ապրանքը պիտի համապատասխանի տեխ առաջադրանքին: Մինչև բոլորի ստորագրությունները չի լինում, ինքը չի ստորագրում:
Վկա Աշոտ Բադալյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը չի իմացել, թե ինչ չափորոշիչներ են պահանջվել և ուսումնասիրել է միայն մատակարարված նավի որոշ փաստաթղթային տվյալները: Մատակարարված նավն իրականում լավ տեխնիկական բնութագրեր ունեցող նավ է, քանի որ գիտահետազոտական նավ է` նախատեսված հիդրոլոգիական փորձարկումների համար: Դրա համար էլ էական չէ ու ինքը չի ստուգել նավի բեռնատարողությունը: Չնայած համապատասխան սարք չունեն չափելու համար, բայց, իր կարծիքով, նավի առավելագույն արագությունը կարող է կազմել մինչև 30կմ/ժ, իսկ շարժիչը բավականին խնայող և հուսալի է:
Դատարանում վկաներ` <<Հայպետհիդրոմետ>> ՊՈԱԿ-ն Սևանի օդերևութաբանական կայանի պետ Միշա Ղարիբյանի, նավապետ Մերուժան Բաղդասարյանի և մեխանիկ Իսաբեկ Վարդանյանի ցուցմունքներով նույնպես հիմնավորվել է այն, որ որակական առումով նավն ավելի հարմարավետ է քան նախկին նավը, որն ի դեպ հիդրոլոգիական չէր, այլ իր ծագումով քարշակող նավ էր: Նավի տեխնիկական բնութագրերը լիովին իրենց բավարարում են: Ինչ վերաբերում է բարդ կլիմայական պայմաններում նավը շահագործելու հարցին, հայտնեցին, որ 4-5 բալ ալիքների դեպքում թե նախկին և թե ներկա նավով հնարավոր չէ հիդրոլոգիական փորձարկումներ կատարել, որովհետև իրենց ունեցած սարքերը նման դեպքում ճշգրիտ չեն աշխատում: Իրենք տեղյակ են եղել, որ ՌԴ-ում հաշվառման կանգնեցնելու համար սահմանափակվել է շարժիչի հզորությունը: Իրենց պահանջով նավի շեֆ մոնտաժման ժամանակ <<Կամար>> ՓԲԸ-ն մասնագետները հանել են շարժիչի սահմանափակումը:
Առավելագույն արագության մասին հայտնել են, որ դա նավի համար օգտագործվում է մանևրելու և արտակարգ դեպքերում, շատ կարճ ժամանակով: Արագությունը չեն չափել, բայց հաստատ 12 հանգույցից ավել է: Ըստ վերջիններիս, մատակարարված նավը բերած օրվանից մինչ օրս անխափան ծառայում է իր նշանակության համար ու այն ավելի նախընտրելի նավ է, քան նախկինում ունեցած նավը:
Դատարանում վկա Սվետլանա Ղազարյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը տեղյակ է եղել բոլոր գործողություննրի մասին և որ իր որդու կողմից ծավալած բոլոր գործողություները կատարվել է իր գիտությամբ ու ցանկությամբ: Սակայն նախաքննության ընթացքում քննիչն իրեն հրավիրել է իր մոտ և ասել, որ պետք է ցուցմունք գրվի այլ բովանդականությամբ: Համոզել է, որ այն օգնելու է իր որդուն, որից ելնելով նա ստիպված, չհասկանալով իրական հետևանքները` համաձայնել է:
Վկա Ռոման Չոբանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ գործընթացն սկսվում է բյուջետային հայտից: Հետո կազմվում է համապատասխան փաստաթղթերի փաթեթ և ուղարկվում ՊԳԳ ՊՈԱԿ` գնման մրցույթի գործընթացը կազմակերպելու ու անցկացնելու համար: Տեխնիկական բնութագրի բոլոր տվյալները ներկայացվել են <<Հայպետհիդրոմետ>> ՊՈԱԿ-ն տնօրեն Լ.Վարդանյանի կողմից: Հսկել են, որ հղում չլինի որևէ ապրանքանիշի: Ինքը խմբագրել և կազմել է օրենքին համապատասխան վերջնական տեխնիկական բնութագիրը: Հայպետհիդրոմետի կարիքների համար համապատասխան է եղել ՌՄ-376 նավը: Նավի արժեքի ու դրա բեռնափոխադրման ծախսերի հաշվարկման հիմք է հանդիսացել տվյալ նավեր արտադրող գործարանների և ՀՀ-ում բեռնափոխադրումներով զբաղվող <<Ապավեն>> ՓԲԸ-ն կողմից Լ.Վարդանյանին տրամադրված տեղեկությունները: Նավաշինական գործարանի կողմից օֆերտայի հրավեր եղել է:
Մատակարարված նավը համապատասխանում է տեխնիկական բնութագրով ներկայացված պահանջներին: Պայմանագրի կատարման մասին եզրակացությունը կազմվել է իր կողմից` հաստատված ձևի համապատասխան: Շահագործման հետ կապված Հայպետhիդրոմետի կողմից որևէ բողոք չի եղել: Մատակարարվել է ՌՄ-376 նավին համարժեք նավ: Շահագործողի կողմից առարկություններ չեն եղել: Պայմանագրով նախատեսված պայմանները մատակարարի կողմից կատարվել են:
Վկա Լևոն Վարդանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ գնային հիմավորումներ ներկայացնելու համար, որպես <<Հայպետհիդրոմետ>> ՊՈԱԿ-ն տնօրեն հարցումներ է կատարել <<Բրիգանտինա>> նավաշինական գործարան և <<Ապավեն>> ՍՊԸ-ն` ծախսերի չափը պարզելու նպատակով ու այդ տվյալները ներկայացրել է ՀՀ Բնապահպանության նախարարություն` հայտ ներկայացնելու համար: Որպես հիմք ընդունել են մինչ այդ շահագործվող ՌՄ 376 տեսակի նավի տեխնիկական տվյալները: Երբ նավը հասել է Հայաստան, ինքը խնդրել է այն տեղափոխել <Սևան ազգային պարկի>> տարածք, որը կատարվել է: Հաջորդ օրը նախարարությունում Ս. Մայիլյանն իրեն ներկայացրել է պայմանագրի կատարման մասին եզրակացությունը և հանձնման ընդունման արձանագրությունն ու ասել, որ ինքն իր ստորագրությամբ հավաստի, որ նավը հասել և գտնվում է Սևանում, որից հետո իրենք սահմանված կարգով կիրականացնեն նավի հանձնման-ընդունման գործընթացը:
Որ մատակարարվել է ոչ թե ՌՄ-376 տեսակի, այլ ԲՊՄ 74 տեսակի նավ, ինքը տեղեկացել է այն ժամանակ, երբ նախարարության կողմից նավն ընդունելուց երկու օր անց, Հ. Վարդանյանի հետ այցելել է <<Սևան ազգային պարկ>>: Նավը տեսնելուց հետո, ինքը պարտադրել է, որպեսզի նավը բերվի վերջնական տեսքի, ջրասուզվող հատվածը պատվի հակամամռախխունջակալման քսուկով ու այն իջեցվի լճի վրա, քանի որ այն իրենից բարդ և ծախսատար պրոցես էր ներկայացնում, իսկ ՊՈԱԿ-ը նման միջոցներ չուներ: Պայմանագրի պատվիրատուն հանդիսանում էր ՀՀ ԲՆ-ը, որը սահմանված կարգով պետք է մատակարարից ընդուներ նավն ու հանձներ ՊՈԱԿ-նը` շահագործման համար:
ՀՀ ԲՆ-ն կողմից նավն ընդունելուց մեկ ամիս անց, երբ մատակարարը կատարել է իր կողմից նրանց առաջադրված պայմանները, ինքը, որպես տնօրեն, նախարարի հրամանի հիման վրա, հանձնման-ընդունման արձանագրությունով ստացել է նավը:
Հայտնել է, որ մատակարարված նավը շահագործման առումով ավելի արդյունավետ է, խնայող, քիչ վառելիք է ծախսում: Ավելի քան 5 տարի նավը շահագործվում է և մինչ օրս ծառայում է իր նպատակին: Այդ ընթացքում որևէ էական թերություն չի նկատվել:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Լիա Ավետիսյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0176/01/09 քրեական գործով 24.02.2011թ. որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել խարդախության քրեաիրավական որակման մասին:
Այսպես` խարդախությունը դասվում է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների, մասնավորապես՝ հափշտակությունների շարքին: Ինչպես երևում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի բովանդակությունից, խարդախությունը <<խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով ուրիշի գույքի հափշտակությունը կամ ուրիշի գույքի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելն>> է:
Թեև խարդախության պարագայում առկա է գույքի սեփականատիրոջ կողմից հանցագործին գույքը կամ դրա նկատմամբ իրավունքները փոխանցելու կամային ակտ, սակայն գույքը կամ դրա նկատմամբ իրավունքները փոխանցելու ակտի կամային բնույթը սեփականատիրոջ գիտակցության և կամքի վրա հանցագործի ունեցած ներգործության հետևանք է: Այս կապակցությամբ էական նշանակություն կարող է ունենալ, թե գույքն ուրիշին հանձնելու գործում ով է նախաձեռնություն դրսևորել: Արդյոք գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները հանձնելու տուժողի մտադրությունն առաջացել է հանցավորի կողմից նրան համոզելու ու հորդորելու արդյունքում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի իմաստով, հանցավոր ներգործությունն իրականացվում է խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով: Այսինքն` օբյեկտիվ կողմից խարդախության հանցակազմը դրսևորվում է կատարման հատուկ եղանակով՝ խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով:
Խաբեությունը գույքի սեփականատիրոջը կամ գույքը տիրապետողին մոլորության մեջ գցելու նպատակով իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրումն է կամ ճշմարտության մասին լռելը: Այսպիսով, խաբեությունը դրսևորվում է հետևյալ երկու եղանակով՝ ա) իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրում, բ) ճշմարտության մասին լռել:
Իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրման դեպքում, հանցավորը գույքի սեփականատիրոջ կամ գույքը տիրապետողի մոտ սխալ պատկերացում է ստեղծում գույքը նրա տնօրինությանն անցնելու օրինական հիմքերի մասին և առաջ բերում գույքի հանձնման օրինականության պատրանք (ակտիվ խաբեություն): Իրական, ճշմարիտ փաստերի խեղաթյուրումը կարող է իրականացվել կամ բանավոր խոսքի միջոցով կամ դրսևորվել որոշակի գործողություններով: Գործողությունների միջոցով փաստերի խեղաթյուրումը, սակայն, ենթադրում է տուժողի վրա հանցագործի առավել ակտիվ ներգործություն:
Ճշմարտության մասին լռելու դեպքում, հանցավորը դիտավորյալ լռում է իրավական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքների մասին, որի արդյունքում գույքի սեփականատերը կամ գույքը տիրապետողը մոլորության մեջ են ընկնում գույքը հանցավորին հանձնելու օրինական հիմքերի առկայության հարցում (պասիվ խաբեություն):
Ճշմարտության մասին լռելը սակայն, քրեորեն պատժելի է այն դեպքերում, երբ հանցագործը պարտավոր էր տուժողին իրազեկել այնպիսի հանգամանքների մասին, որոնց իմացության արդյունքում տուժողը մոլորության մեջ չէր ընկնի:
Վստահությունը չարաշահելն ուրիշի գույքին տիրանալու կամ դրա նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելու նպատակով հանցավորի կողմից, նրա և գույքի սեփականատիրոջ կամ գույքը տիրապետողի միջև ձևավորված վստահության հարաբերությունների օգտագործումն է: Արարքը խարդախություն որակելու համար, բավարար չէ, որ անձն իր արարքներով կամ որոշակի հանգամանքների բերումով տուժողի մոտ վստահություն վայելի, այլ անհրաժեշտ է, որպեսզի վերջինս համոզի տուժողին իրեն փոխանցել գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները:
Օբյեկտիվ կողմից խարդախությունը կատարվում է խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով, ինչի արդյունքում մոլորության մեջ ընկած սեփականատերը կամ իրավասու այլ անձը կամավոր կերպով գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները հանձնում է հանցագործին կամ այլ անձի կամ անձանց կամ չի խոչընդոտում վերջիններիս կողմից այդ գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները վերցնելուն: Սուբյեկտիվ կողմից խարդախությունը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ ու շահադիտական նպատակով:
Խարդախությունը կատարվում է միայն ուղղակի դիտավորության մեղքի ձևով. հանցավորը պետք է գիտակցի, որ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակում է ուրիշի գույքը, ինչպես նաև պետք է նախատեսի և ցանկանա դա:
Խարդախության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է նաև շահադիտական նպատակի առկայությամբ, այսինքն` մինչև գույքը վերցնելը կամ գույքին տիրանալը հանցավորն ի սկզբանե նպատակ է ունենում հափշտակելու այն, չվերադարձնելու գույքը, չկատարելու խոստումը կամ պայմանագրային պարտավորությունները:
Հակառակ դեպքում, երբ գույքը չվերադարձնելու, խոստումը կամ պարտավորությունները չկատարելու դիտավորությունն առաջանում է գույքը վերցնելուց հետո (անկախ շարժառիթից), խարդախության հանցակազմը բացակայում է: Խարդախության միջոցով ուրիշի գույքը հափշտակելու ուղղակի դիտավորության և գույքը հափշտակելու շահադիտական նպատակի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցության վրա:
Նշված ապացույցների գնահատման արդյունքում, դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հաստատված համարի, որ անձն ի սկզբանե նպատակ է ունեցել խարդախության միջոցով հափշտակել ուրիշի գույքը, և նոր նման մեղադրանք առաջադրի անձին: Ընդ որում, եթե ապացույցների բավարար համակցությամբ ու հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով չի հիմնավորվում, որ շահադիտական նպատակը ծագել է համապատասխան գործարքի կնքումից առաջ, ապա նման դեպքերում խարդախության հանցակազմ առկա չէ:
Տարբեր տեսակի գործարքների /առուվաճառք, գրավ, փոխառություն, այդ թվում վարկային պայմանագիր և այլն/ կատարման ժամանակ ծագող քաղաքացիական իրավահարաբերություններից խարդախության հանցակազմի սահմանազատման հիմնախնդրին Վճռաբեկ դատարանն անդրադառձել է ելնելով այն հանգամանքից, որ անձի կողմից իր գույքային պարտավորությունների չկատարումը դեռևս չի վկայում անձի մոտ հանցանքի կատարման դիտավորության առկայության մասին: Այլ կերպ` անձի կողմից քաղաքացիաիրավական պարտավորության չկատարումը դեռևս չի վկայում վերջինիս արարքում խարդախության հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի և հետևաբար, խարդախության հանցակազմի առկայության մասին:
Խարդախությունը քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպքերից տարանջատելիս, անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները. ա) խարդախության դեպքում տուժողին խաբելու կամ նրա վստահությունը չարաշահելու մտադրությունն անձի մոտ ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը, բ) խարդախության դեպքում անձի մոտ քաղաքացիաիրավական պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները (գույքը փոխանցել, կատարել վարկային պարտավորությունը, պարտքը վերադարձնել և այլն) չկատարելու դիտավորությունը ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը:
Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ եթե քաղաքացիաիրավական հարաբերության հենքը վերաբերում է կարգավորիչ գործառույթ իրականացնող իրավունքի ճյուղին, ապա քրեական իրավունքը և դատավարությունը, մարմնավորելով իրավունքի պահպանիչ գործառույթը, իրենց բնույթով ածանցյալ են իրավունքի տվյալ ճյուղերից, մասնավորապես` քաղաքացիական իրավունքից ու դատավարությունից: Այլ կերպ` ներգործության քրեաիրավական և քրեադատավարական միջոցները չպետք է այնպիսին լինեն, որ խաթարեն քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը, անորոշություն ու անկանխատեսելիություն ստեղծեն քաղաքացիաիրավական շրջանառության մեջ:
Դատարանը պատճառաբանված կերպով արձանագրել է, որ իրականում, որպես քաղաքացիաիրավական գործարք, 28.07.2006թ. ՊԳԳ ՊՈԱԿ-ի և <<Կամար>> ՓԲԸ-ն միջև կնքվել է հատուկ հիդրոլոգիական նշանակության նավի գնման ու մատակարարման պայմանագիր: Հայկ Վարդանյանը հանդիսանում է <<Կամար>> ՓԲԸ-ն տնօրեն, իսկ Վարդան Տոռոզյանը` գլխավոր հաշվապահ: Մինչև պայմանագիր կնքելը նրանք մասնակցել են նավի մատակարարման համար հայտարարված մրցույթին, որում վերը նշված ՓԲԸ-ը հաղթող է ճանաչվել: Կնքված պայմանագրով, որպես մատակարարվող նավի գին, նախատեսվել է 153,0 մլն դրամ, որն իր մեջ ներառում է նաև հարկերը և բոլոր ծախսերը: Նշված գումարը ներառված է եղել ՀՀ 2006թ. պետ բյուջեում: Ամբաստանյալները ՌԴ Պրիմորսկ Ախտարսկ քաղաքի նավաշինական գործարանից ձեռք են բերել կնքված պայմանագրով պահանջվող տեսակի ու տեխնիկական բնութագրեր ունեցող նավ և այն 16.03.2007թ. Սևանա լճում հանձնել պատվիրատուին: Վերջինիս կողմից որևէ առարկություն չի եղել: Նավը մինև օրս անխափան շահագործվում է իր նշանակությամբ:
Մատակարարված նավն իր տեսակով և տեխնիկական բնութագրերով համապատասխանում է պայմանագրին: Պայմանագիրը նախատեսում է, որ պետք է մատակարարել ՌՄ 376 տեսակի կամ դրան համարժեք այլ տեսակի հատուկ նշանակության նավ: ՌՄ 376 նավը Սևանա լճում եղած հիդրոլոգիական նպատակներով օգտագործված, արդեն հնացած նավն է, որն որպես ելակետ է դիտվել նոր նավ ձեռք բերելիս նավի տեսակը որոշելու համար: Պատվիրատուները նավաշինական գործարանից պարզել են, որ ՌՄ 376 տեսակի նավերն արժեն 9-10 մլն ՌԴ ռուբլի, որի ձեռք բերման համար այլ ծախսերի ու հարկերի հետ միասին կպահանջվի ավելի քան 200 մլն դրամ /հ 3 գ.թ. 22-23/:
Ամբաստանյալները, մինչև մրցույթում հաղթելը, հետաքրքրվել են ՌՄ 376 տեսակի նավի ձեռք բերման հարցով, սակայն համոզվել են, որ թանկ լինելու պատճառով պետ բյուջեով նախատեսված 153,0 մլն դրամով հնարավոր չէ այդ տեսակի նավ ձեռք բերել: Ելնելով պետբյուջեում նավի ձեռք բերման համար նախատեսված գումարի չափից ու նավի շուկայական գնից` պայմանագրով նախատեսվել է, որ պետք է մատակարարվի ՌՄ 376 տեսակի կամ <<դրան համարժեք>> այլ տեսակի հատուկ նշանակության նավ և նշվել են այդ նավի տեխնիկական բնութագրերը: Ակնհայտ է, որ պայմանագիրը նախատեսում է, որ պետք է մատակարարվի ոչ թե ՌՄ 376 տեսակի, այլ համեմատաբար ավելի ցածր գին ունեցող ՌՄ 376 տեսակի նավին <<համարժեք>> ուրիշ տեսակի նավ:
Պայմանագրում մատակարարվելիք նավի տեխնիկական բնութագրերը հստակ սահմանված են և որևէ ձևով չեն կապվում ՌՄ 376 տեսակի նավի հետ: Պայմանագրի համաձայն, մատակարարվելիք նավի համար սահմանված են հետևյալ երեք պահանջները`
ա/ մատակարարվող նավը պետք է լինի ՌՄ 376 տեսակի կամ դրան համարժեք նավ,
բ/ մատակարարվող նավը պետք է լինի հատուկ հիդրոլոգիական նշանակության,
գ/ մատակարարվող նավը պետք է ունենա պայմանագրում նշված տեխ. բնութագրերը:
Մատակարարվելիք նավի վերաբերյալ առաջին երկու պահանջները միմյանց հետ կապված են: <<Համարժեք նավ>> ասելով` չի նշանակում նույն արժեք ունեցող նավ:
Ամբաստանյալների կատարած հարցումների կապակցությամբ, նավաշինական գործարանը և Սանկտ Պետերբուրգի Ծովային նավատորմի կենտրոնական գիտահետազոտական ու նախագծակոնստրուկտորական ինստիտուտը հայտնել են, որ ՌՄ 376 ու մատակարարված ԲՊՄ 74մ-ժդ տեսակի նավերը հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահագործելու առումով համարժեք նավեր են: Դրանք ունեն միմյանց համանման տեխնիկական բնութագրեր: Չնայած ՌՄ 376-ը վեց մետրով երկար է` վերակառուցվելու դեպքում երկու տեսակի նավերն էլ կարող են դարձվել հատուկ հիդրոլոգիական նշանակության նավեր /հ 4 գ.թ. 283/:
Նշված պարզաբանումներից բխում է, որ <<համարժեք>> համարվում են այն նավերը, որոնք կարող են իրականացնել նույն գործառույթը, կամ որոնք կարող են օգտագործվել նույն նպատակներով:Նավի վրա կատարված են զգալի փոփոխություններ, այն է` տրյումը հանվել է, փոխարենը կառուցվել է աշխատասենյակ, նավի վերևի մասում` տախտակամածում կառուցվել է լաբորատորիա` հետազոտողների համար, նավը 1,6 մետրով երկարացված է, նավի հետնամասը փոխված է, նավամբարում կառուցված է Էխոլոտի շախտա, լաբորատորիաներում անցկացված է էլեկտրասնուցման համակարգ 220/24 վոլտ սարքավորումներով աշխատելու համար և այլն: Այս փոփոխությունների հիման վրա է նավը դարձել հիդրոլոգիական նշանակության:
Այսպիսով` հիմնավորվել է, որ մատակարարվել է ՌՄ 376 տեսակի նավին համարժեք, հիդրոլոգիական նշանակությամբ շահագործելու համար վերակառուցված ԲՊՄ 74մ-ժդ տեսակի նավ: Նշված հանգամանքը Դատարանում ևս մեկ անգամ հաստատվել է համալիր դատատեխնիկական փորձագիտական հանձնաժողովի եզրակացությամբ և հանձնաժողովի նախագահ Ս.Ղազարյանի տված ցուցմունքով:
Նման պայմաններում, Դատարանն իրավացիորեն ապացուցված է համարել, որ ՊԳԳ ՊՈԱԿ-ն և <<Կամար>> ՓԲԸ-ն միջև կնքվել է քաղաքացիաիրավական գործարք, որը չի հակասում ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 31-րդ գլխով սահմանված կանոններին: Մատակարարը բարեխղճորեն կատարել է պայմանագրով ստանձնած իր պարտականությունները, որի մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ պատվիրատուն ապրանքն ընդունելիս դրա որակի, պիտանելիության և կոմպլեկտայնության վերաբերյալ որևէ առարկություն չի ներկայացրել: Մինչդեռ, անորակ, անկոմպլեկտ ու այլ էական թերություններով ապրանք մատակարարվելու դեպքում, պատվիրատուն իրավունք ուներ օգտվելու ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 490, 491, 492, 493 և 496 հոդվածներով նախատեսված իր իրավունքներից:
Նույն օրենսգրքի 500 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն, գնորդը պարտավոր է ընդունել իրեն հանձնված ապրանքը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նա իրավունք ունի պահանջել փոխարինելու կամ հրաժարվելու առուվաճառքի պայմանագիրը կատարելուց: Նշված հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն, այն դեպքերում, երբ գնորդն օրենքի, այլ իրավական ակտերի կամ առուվաճառքի պայմանագրի խախտմամբ չի ընդունել ապրանքը, կամ հրաժարվել է այն ընդունելուց, վաճառողն իրավունք ունի գնորդից պահանջել ընդունելու ապրանքը կամ հրաժարվել պայմանագիրը կատարելուց:
Քննարկվող դեպքում պատվիրատուն (նախարարի հրամանով հատուկ այդ գործարքի կապակցությամբ ստեղծված) հանձնաժողովի կազմով, շահագործող <<Հայպետհիդրոմետ>> ՊՈԱԿ-ն և այլ շահագրգիռ ստորաբաժանումների կողմից կազմված մասնագիտական եզրակացությունների հիման վրա, առանց որևէ առարկության ընդունել է մատակարարված նավը: Նշված նավի վրա թերություններ չեն հայտնաբերվել նաև պայմանագրով նախատեսված մատակարարի կողմից երաշխիքային սպասարկման համար նախատեսված ժամկետի ընթացքում, ինչպես նաև հետագայում (նավը մատակարարելուց անցել է ավելի քան վեց տարի):
Նման պայմաններում, Դատարանը պատճառաբանված կերպով գտել է, որ ամբաստանյալներ Հայկ Վարդանյանի և Վարդան Տոռոզյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնելու հիմքեր չկան:
Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 19 հոդվածի, յուրաքանչյուր ոք ունի իր խախտված իրավունքները վերականգնելու, ինչպես նաև իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար հավասարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունք:
ՀՀ Սահմանադրության 21 հոդվածը սահմանում է, որ չփարատված կասկածները մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:
<<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն, յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ և անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի ու հրապարակային դատաքննության իրավունք …:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն, հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358 հոդվածի համաձայն, դատարանի դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավորված: Դատարանի դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է ՀՀ Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն օրենքների պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառվում են տվյալ քրեական գործը լուծելիս:
Դատարանի դատավճիռը հիմնավորված է, եթե`- դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա. - այդ ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար. -դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365 հոդվածի համաձայն, մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի 1-ին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360 հոդվածի 1-ին մասի 1-4-րդ կետերի համաձայն, դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը. 2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին. 3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը. 4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն:
Նման պայմաններում վերլուծելով ամբաստանյալների, վկաների ցուցմունքները, գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցները, ստուգելով ամբաստանյալ Հայկ Վարդանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և Վարդան Տոռոզյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները` դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, ամբաստանյալների մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրանց օգտին մեկնաբանելով` Դատարանն իրավացիորեն գտել է, որ ամբաստանյալներին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված ու հաստատված չէ հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: Նրանց կողմից կատարված արարքները կրում են քաղաքացիաիրավական գործարքի բնույթ: Ուստի այդ արարքներում բացակայում է հանցակազմը:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35 հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի, քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե` արարքի մեջ հանցակազմ չկա:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, ...դատարանը պարտավոր է նույն օրենսգրքի 35 հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ...:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն, արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալի անմեղությունը` այն մեղադրանքով, որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ:
Դատարանը պատճառաբանված կերպով գտել է, որ ամբաստանյալներին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքերը բացակայում են, ուստի պետք է ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Հայկ Վարդանյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և Վարդան Տոռոզյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղսագրված հանցանքների կատարման մեջ ու այդ հոդվածովներով նրանք ենթակա են արդարացման` նրանց արարքներում հանցակազմի բացակայության պատճառով:
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ քրեական դատարանը գալիս է համոզման, որ Դատարանի 01.02.2013թ. դատավճիռն օրինական է ու հիմնավորված, Դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է գործի արդյունքի վրա, խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, դատավճռի` որպես արդարադատության ակտի իմաստը, խախտել է սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը բեկանելու և վերաքննիչ բողոքը բավարարելու օբյեկտիվ հիմքեր առկա չեն:
Քրեական գործի քննության նախորդ փուլում թույլ չեն տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք կհանգեցնեին դատական սխալի:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393, 394, 402 հոդվածներով` ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց


Մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը մերժել` օրինական ուժի մեջ թողնելով Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 01.02.2013թ. դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Հայկ Մայիսի Վարդանյանի`ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և Վարդան Գառնիկի Տոռոզյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանին` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ

Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ