Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն
Գործ ԵԱՔԴ/0121/01/10
20 դեկտեմբերի 2010թ.
ք.Երևան
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
Գ. ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ռ. ԴԱՎՈՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`

ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Կ.ՄԱՆՈՒՉԱՐՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼԻ ՕՐԻՆԱԿԱՆ Մ.ՌՈՍՏՈՄՅԱՆԻ
ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ`

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը` ամբաստանյալներ Արման Կարապետի Կարապետյանի, Վարդան Գրիգորի Մալախանյանի, Հարություն Ռազմիկի Մանուկյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով` Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2010 թվականի հոկտեմբերի 22-ի /այսուհետ դատարանի/ դատավճռի դեմ.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1/. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի ՔՎ Քանաքեռ-Զեյթուն քննչական բաժնում 16.06.2010 թվականին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 09113010 քրեական գործը:
01.07.2010 թվականին Արման Կարապետի Կարապետյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը:
09.08.2010 թվականին անչափահաս Հարություն Ռազմիկի Մանուկյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել հսկողության հանձնելը:
10.08.2010 թվականին Վարդան Գրիգորի Մալախանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
11.08.2010 թվականին Արման Կարապետի Կարապետյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը թողնվել է անփոփոխ:
20.08.2010 թվականին թիվ 09113010 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Ամբաստանյալներ Արման Կարապետի Կարապետյանին, Վարդան Գրիգորի Մալախանյանին և Հարություն Ռազմիկի Մանուկյանին մեղադրանքներ է առաջադրել հետևյալ արարքների համար.
Արման Կարապետյանը 10.06.2010 թվականին, ժամը 09-ի սահմաններում Հր.Ներսիսյան փողոցում մոտենալով իր ծանոթ Վարդան Մալախանյանին առաջարկել է վերջինիս նրա ՙՎԱԶ 2107՚ մակնիշի 22ՕԼ150 պետհամարանիշի տաքսի ավտոմեքենայով իրեն, ընկերոջը և ընկերուհուն տանել քաղաք Էջմիածին` խոստանալով ծառայության դիմաց վճարել 10.000 ՀՀ դրամ: Գալով համաձայնության ճանապարհին` <<Երևան Սիթի>> սուպերմարկետի մոտից իրենց հետ վերցնելով Հարություն Մանուկյանին, երեքով ուղևորվել են Ա.Ահարոնյան փողոցում գտնվող <<ԱրմենՏել>> ՓԲԸ-ի շենքի մոտ և սպասել Արման Կարապետյանի ընկերուհուն` Նազելի Արամայիսի Մարտիկյանին: Այդ պահին տեսնելով Նազելի Մարտիկյանին փողոցով անցնելիս` Արման Կարապետյանը մոտեցել է նրան և փորձել հաշտության եզրեր գտնել վերջինիս հետ, սակայն մերժվելով վերջինիս կողմից, որոշել է ամուսնության նպատակով փախցնել նրան և տանել իրենց տուն: Օգնության է կանչել Հարություն Մանուկյանին և նախնական համաձայնության գալով վերջինիս հետ, բռնություն գործադրելով Նազելի Մարտիկյանի նկատմամբ, վերջինիս նստեցրել են Վարդան Մալախանյանին պատկանող <<ՎԱԶ 2107>> մակնիշի ավտոմեքենան և դիմելով վարորդին` կոչ արել վարել ավտոմեքենան:
Վարդան Մալախանյանը գործի գցելով ավտոմեքենայի շարժիչը, ավտոմեքենան տեղից շարժել է, սակայն ոստիկանության աշխատակից Դավիթ Մանուկի Ղարիբյանի միջամտության պատճառով իրենց կամքից անկախ հանգամանքներով հանցագործությունն ավարտին չեն հասցրել և դիմել են փախուստի:
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1 և 375.2 հոդվածներով նախատեսված պայմանները դատաքննությունն անց է կացրել արագացված կարգով:
Դատարանի 22.10.2010 թվականի դատավճռով ամբաստանյալներ Արման Կարապետի Կարապետյանը, Վարդան Գրիգորի Մալախանյանը, Հարություն Ռազմիկի Մանուկյանը մեղավոր են ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել են ազատազրկման 4 /չորս/ տարի ժամկետով:
Aմբաստանյալների նկատմամբ կիրառվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և սահմանվել է փորձաշրջան մեկ (1) տարի ժամկետով:
Արման Կարապետի Կարապետյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` կալանավորումը, վերացվել է և նա անհապաղ ազատ է արձակվել դատական նիստերի դահլիճում:
Մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը` Վարդան Գրիգորի Մալախանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին և Հարություն Ռազմիկի Մանուկյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` հսկողության հանձնելը, թողնվել են անփոփոխ:
Տուժող Նազելի Մարտիկյանի քաղաքացիական հայցի հարցը համարվել է լուծված:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված` Վարդան Մալախանյանին ի պահ հանձնված <<ՎԱԶ 2107>> մակնիշի 22 ՕԼ 150 պետհամարանիշի ավտոմեքենանան թողնվել է վերջինիս տնօրինությանը:

2/. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերոհիշյալ դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Մ.Սարգսյանը` հետյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
Ըստ բողոքի հեղինակի` դատարանը սույն քրեական գործը դատական քննության նշանակելով և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելով, 22.10.2010թ. դատավճռով Արման Կարապետյանին, Հարություն Մանուկյանին և Վարդան Մալախանյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով մեղավոր ճանաչելով և դատապարտելով` թույլ է տվել դատավարական /ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ, 127-րդ, 292-րդ, 293-րդ, 296-րդ, 375.1–րդ/ և նյութական իրավունքի /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 7-րդ, 131-րդ հոդվածների/ հիմնարար խախտումներ, որոնց արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը։
Բողոքաբերի կարծիքով հանրահայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը ձևական է` հանցագործությունն ավարտված է համարվում տուժողին առևանգելու` հանցավորի կողմից նրան փաստացի տիրանալու պահից։ Սույն քրեական գործում առկա ապացույցների վերլուծությունը և դրանց պատշաճ գնահատումը միանշանակ վկայում և հիմնավորում են դեպքի օրը Արման Կարապետյանի, Հարություն Մանուկյանի և Վարդան Մալախանյանի կողմից նախնական համաձայնությամբ, բռնության գործադրմամբ` տուժող Նազելի Մարտիկյանին առևանգելու փաստը` հանցավոր արարքն ավարտվել է ավտոմեքենան տեղից շարժվելու պահին։ Սակայն վերջիններիս արարքներին տրվել է սխալ իրավաբանական որակում։
Նման պայմաններում դատարանը, քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արման Կարապետյանի, Հարություն Մանուկյանի և Վարդան Մալախանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով դատական քննության նշանակելով, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ, 293-րդ և 296-րդ հոդվածների պահանջները։



Վերը նկարագրված հիմքերի առկայության պայմաններում, երբ ակնհայտ էր, որ մեղադրյալների արարքներին տրվել էր սխալ իրավաբանական որակում, դատարանը պետք է որոշում կայացներ գործը մեղադրողին վերադարձնելու մասին։
Ավելին, քրեական գործի դատական քննության ընթացքում դատարանը, բավարարելով ամբաստանյալների միջնորդությունը՝ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու վերաբերյալ, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375¹ հոդվածի պահանջները։
Բացի այդ, դատարանը 22.10.2010թ. դատավճռով Արման Կարապետյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով մեղավոր ճանաչելով, 4 տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտելով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ 1 տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելով` թույլ է տվել նյութական իրավունքի /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 62-րդ, 63-րդ, 70-րդ հոդվածների/ հիմնարար խախտում` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակելով անարդարացի՝ ակնհայտ մեղմ պատիժ, որը չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը։
Բողոքաբերը հայտնել է, որ դատարանն ամբաստանյալ Արման Կարապետյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են նրա կողմից հանցանքն ընդունելը, կատարածի համար զղջալը, նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, խնամքին զառամյալ տատի գտնվելը, դեռևս պատանի հասակում հորից զրկված լինելու հանգամանքը, ինչպես նաև տուժողի խնդրանքը ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման հետ չկապված պատիժ նշանակելու, իրենց ամուսնանալու և ընտանիք կազմելու հնարավարություն ընձեռելու վերաբերյալ։
Նշված հանգամանքների առկայության պայմաններում ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը ակնհայտ անընդունելի է, այն չի համապատասխանում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածի դրույթներին։
Թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը և այդ կապակցությամբ բողոքաբերը վկայակոչել է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ՎԲ-124/07, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 և այլ որոշումները, որոնցում, դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին։
Դատարանը, Արման Կարապետյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելիս պատշաճ ուշադրության չի արժանացրել նրա կողմից կատարված հանցագործության, դրա հետևանքների վտանգավորությանը վերաբերող առանձնահատկությունները։ Մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալն է նախաձեռնել Նազելի Մարտիկյանի առևանգումը, առանձնապես ակտիվ դեր է ունեցել նկարագրված հանցագործության կատարման մեջ, ինչը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով սահմանված կարգով պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է համարվում։ Մինչդեռ տուժող Նազելի Մարտիկյանի ցուցմունքների վերլուծությունը, որոնք դրվել են մեղադրանքի հիմքում, միանշանակ վկայում է, որ ամբաստանյալը վերը նկարագրված հանցավոր արարքը փաստացի իրականացնելուց բացի, անձամբ ղեկավարել է իր հանցակիցների գործողությունները։ Դատարանը դատավճռում փաստելով, որ ամբաստանյալ Արման Կարապետյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան՝ դրանով ակնհայտ անհիմն մեղմացրել է ամբաստանյալի պատիժը։
Ամբաստանյալ Արման Կարապետյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող, քրեական գործում առկա հանգամանքները չեն վկայում այն հասարակական վտանգավորության բացակայության մասին, որը բնորոշ է նրա կատարած հանցագործությանը։ Դրանք չեն նվազեցնում ամբաստանյալի կատարած արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և նրա նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու օբյեկտիվ հիմք չեն։
Ի վերջո, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրվող անձի նկատմամբ հոդվածի սանկցիայի նվազագույն չափով պատիժ սահմանելը, առավել ևս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանակնորեն չկիրառելը չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված, պատժի՝ հանցագործությունները կանխելու նպատակի իրագործման հնարավորությունից և չի համապատասխանում նշված հանցատեսակով հանրապետությունում ձևավորված պատժողական պրակտիկային։
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Արման Կարապետյանի, Հարություն Մանուկյանի և Վարդան Մալախանյանի վերաբերյալ դատարանի 22.10.2010թ. կայացված դատավճիռը և գործն ուղարկել համապատասխան ստորադաս դատարան` ըստ էության նոր քննության։

3/.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.
Վերաքննիչ դատարանը ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով մեղադրողի հիմնավորումները բողոքի կապակցությամբ և պաշտպանական կողմի պատասխանը դրա դեմ, ներկայացված բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը բերված բողոքի շրջանակներում պետք է պարզի երկու հարց.
1. Իրավասու է արդյոք վերաքննիչ քրեական դատարանը քննության առարկա դարձնել ամբաստանյալներին մեղսագրվող արարքի իրավաբանական որակման ճիշտ լինելու հարցը` ելնելով արարքի որակման հիմքում դրված ապացույցների գնահատումից, այն դեպքում, երբ դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը չի մերժել` ամբաստանյալների արարքի որակումը ճիշտ լինելու հիմքով,
2. Ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի նկատմամբ նշանակված պատիժն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը արդյոք բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, թե ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 292-րդ հոդվածի համաձայն` <<Քրեական գործն իր վարույթ ընդունած դատավորը, (…) հետազոտում է գործի նյութերը և քրեական գործը վարույթ ընդունելու պահից 15 oրվա ընթացքում կայացնում հետևյալ որոշումներից մեկը`
1. դատական քննություն նշանակելու մաuին...
4. գործը մեղադրողին վերադարձնելու մասին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Գործը մեղադրողին վերադարձնելու մաuին որոշում դատավորը կայացնում է այն դեպքում, երբ մեղադրական եզրակացությունը չի համապատաuխանում uույն oրենuգրքի պահանջներին, կամ արարքի իրավաբանական որակումը չի համապատաuխանում արարքի նկարագրությանը կամ չի բխում գործում առկա ապացույցներից>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն <<1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը:
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում>>:
Սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ դատարանը դատաքննության արագացված կարգ կիրառել է ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված կարգով, ամբաստանյալների նկատմամբ արագացված դատական քննություն կիրառելու` օրենքով նախատեսված պահանջների առկայությամբ և ամբաստանյալների միջնորդությունը մերժելու պայմանների բացակայության հիման վրա:
Դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու միջնորդություն հարուցելու դեպքում դատարանն իրավասու է մերժել միջնորդությունը ի թիվս այլոց այն դեպքում, երբ հայտնաբերում է անհամապատասխանություն արարքի նկարագրության և արարքի որակման միջև:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.4 պրիմ հոդվածով ամրագրված են դատավճռի բողոքարկման սահմանները, որի համաձայն. <<Դատավճիռը, որը կայացվել է սույն օրենսգրքի 375.³ հոդվածին համապատասխան, կարող է բողոքարկվել սույն օրենսգրքով նախատեսված կարգով, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 395 հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի>>:
Իսկ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում վերաքննիչ դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
Նշված հոդվածի բովանդակային վերլուծությունից ակնհայտ է դառնում, որ բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ:
Այսպիսով, վերոգրյալից հետևում է, որ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Մ.Սարգսյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը` արարքի իրավաբանական որակման մասով, բողոքարման ենթակա չէ:
Նշված հարցի կապակցությամբ այդպիսի դիրքորոշում է հայտնել նաև Վճռաբեկ դատարանն իր թիվ ԱՐԱԴ/0021/01/08 քրեական գործով 17.02.2009թ. որոշմամբ, որտեղ նշել է.
<<ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 296-րդ և 375.¹ հոդվածների համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրանց պահանջները հանգում են հետևյալին.
1) դատական քննություն նշանակելու փուլում գործը մեղադրողին վերադարձնելու մասին որոշումը, ի թիվս այլոց, կայացվում է այն դեպքերում, երբ դատարանն ակնհայտ անհամապատասխանություն է հայտնաբերում ապացույցների և արարքի նկարագրության միջև կամ արարքի նկարագրության և արարքի իրավաբանական որակման միջև:
2) դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու միջնորդություն հարուցվելու դեպքում դատարանն իրավասու է մերժել միջնորդությունը, ի թիվս այլոց, այն դեպքում, երբ հայտնաբերում է անհամապատասխանություն արարքի նկարագրության և արարքի որակման միջև:
Այսպիսով, դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը քննելիս առաջին ատյանի դատարանը չի կարող անդրադառնալ արարքի նկարագրության և դրա հիմքում դրված ապացույցների համապատասխանության հարցին: Ուստի վերաքննիչ դատարանը ևս իրավասու չէր անդրադառնալու այդ հարցին, քանի որ վերաքննիչ դատարանը, որպես վերանայող ատյան, գործի էության վերաբերյալ չի կարող ավելի լայն լիազորություններ ունենալ, քան առաջին ատյանի դատարանը:
Հետևաբար ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանն իրավասու չէր քննության առարկա դարձնել Ռ.Արշալույսյանին մեղսագրվող արարքի իրավաբանական որակման ճիշտ լինելը>>:
Վերաքննիչ քրեական դատարանը վերոգրյալից բացի, արձանագրում է նաև հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածով ամրագրված է դատական քննության սահմանները, ըստ որի` <<գործի քննությունը դատարանում կատարվում է միայն ամբաստանյալի նկատմամբ և միայն այն մեղադրանքի սահմաններում, որով նրան մեղադրանք է առաջադրվել>>:
Դատարանները /ընդհանուր իրավասության, վերաքննիչ և վճռաբեկ/ ամբաստանյալի նկատմամբ գործը քննելիս և լուծելիս չեն կարող դուրս գալ նրան առաջադրված մեղադրանքի սահմաններից:
Այլ կերպ կխախտվի Եվրոպական կոնվեցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ մասի <<բ>> կետի սկզբունքը, այն է`
Քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք պետք է ունենա <<բավարար ժամանակ և հնարավորություններ` իր պաշտպանությունը նախապատրաստելու համար>>, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 19-րդ հոդվածով նախատեսված մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքը և դրա ապահովման սկզբունքը, համաձայն որի <<կասկածյալն ու մեղադրյալը ունեն պաշտպանության իրավունք և որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է կասկածյալին և մեղադրյալին բացատրել նրանց իրավունքները և ապահովել օրենքով չարգելված բոլոր միջոցներով մեղադրանքից նրանց պաշտպանելու փաստացի հնարավորություն>>:
Այս նկատառումներով Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի նախադեպային պրակտիկան` նաև դատարանում արարքի վերաորակման և ամբաստանյալի իրավունքների պաշտպանության առումով, այն է, որ պետք է երաշխավորվի ամբաստանյալին ներկայացված մեղադրանքի բնույթի ու հիմքերի վերաբերյալ մանրամասն տեղեկացված լինելու և պաշտպանությունը նախապատրաստելու համար բավարար ժամանակ ու հնարավորություն ունենալու իրավունքը: /Մատեյն ընդդեմ Ֆրանսիայի գործով 19.12.2006թ. վճիռը 34034/02/:
Բացի այդ, ՀՀ Սահմանադրական դատարանն իր 02.04.2010 որոշմամբ հակասահմանադրական է ճանաչել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 1091 հոդվածի 5-րդ մասի դրույթները` որով դատարաններն ըստ էության ձերբազատվել են մեղադրական գործառույթից:
Վերոգրյալից հետևում է, որ եթե անգամ դատարանը գործի քննության ընթացքում հայտնաբերեր Ա.Կարապետյանին և մյուսներին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքը ավելի ծանրով` առանց հանցափորձի` նույն հոդվածով, խստացնելու առումով վերաորակելու հիմքեր, ապա միևնույնն է, իրավասու չէր այն խստացնելու կամ խստացնելու համար ՀՀ գլխավոր դատախազին կամ նրա տեղակալներին վերադարձնելու համար:

Ինչ վերաբերում է բողոքի հեղինակի այն փաստարկներին, որ սույն գործով խախտվել են կատարած արարքի և նշանակված պատժի համաչափության վերաբերյալ նյութական իրավունքի պահանջները, թույլ տրված դատական սխալը ազդել է գործի արդյունքների վրա, խախտվել է արդարադատության բուն էությունը, ինչպես նաև սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, ապա վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բերված վերաքննիչ բողոքն այս մասով ևս հիմնավորված չէ և ենթակա է մերժման` նկատի ունենալով հետևյալը.
Պատիժը ծանրացնելը կամ պատիժը պայմանականորեն կիրառելն իրենցից ներկայացնում են քրեաիրավական ինքնուրույն ինստիտուտներ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը սահմանում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
Նշված հոդվածի 1-ին կետի համաձայն` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Այսինքն, դատարանը կայացնելով մեղադրական դատավճիռ` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում թվարկված պատժատեսակերից /կալանք, ազատազրկում կամ կարգապահական գումարտակում պահելը/ որևէ մեկը` սահմանելով դրա չափը, այնուհետև համոզված լինելով, որ դատապարտյալի ուղղվելը հանրավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու որոշում է դատապարտյալի վրա որոշակի պարտականություններ դնելով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Փաստորեն, պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ նշանակելու, դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ, գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ Քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին, և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքրի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի վերը թվարկված դրույթների բովանդակային վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ Ա.Կարապետյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս` դատարանը բավարար չափով ստուգման և բազմակողմանի քննության է ենթարկել ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանին մեղսագրված արարքի բնույթը, հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանը նախկինում դատապարտված կամ այլ ձևով արատավորված չի եղել, բնութագրվում է դրականորեն, ընդունում է մեղքը, անկեղծորեն զղջում է կատարածի համար, պատանեկան տարիներից զրկված է եղել հորից և ներկայումս նրա խնամքին է գտնվում զառամյալ տատը և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում իրավացիորեն հանգել է այն հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Այն բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացմանը և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առել նաև գործի կոնկրետ հանագամանքները, այն, որ գործով տուժող Նազելի Մարտիկյանը հաշտվել է ամբաստանյալի հետ և ի սկզբանե, այդ թվում նաև վերաքննիչ դատարանում, ինչպես ցուցմունքներով, այնպես էլ դիմումներով հայտնել է իր և Ա.Կարապետյանի ամուսնանալու մասին` խնդրելով վերջինիս նկատմամբ նշանակել ազատազրկման հետ չկապված պատիժ:
Վերոգրյալից բացի, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է նաև, որ կատարվածը հանցափորձ է, ինչն նվազեցնում է հանցանքի և հանցավորի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը:
Ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի և մյուսների նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ազատարկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջնորդությամբ դատարանում հանդես է եկել նաև մեղադրողը:
Այսպիսով, մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը, որով վերջինս ըստ էության վիճարկում է ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի կողմից կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը և գտնում, որ դատարանը ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի վերոգրյալ դրույթների /10-րդ, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 61-62-րդ հոդվածների/ պահանջները, պետք է մերժել` նկատի ունենալով, որ մեղադրողն իր հետևությունները չի պատճառաբանել ու չի ներկայացրել իր պահանջը հիմնավորող և սույն գործի տվյալներից բխող համապատասխան փաստարկներ:
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում, վերաքննիչ քրեական դատարանը գալիս է համոզման, որ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 22.10.2010 թվականի դատավճիռն` ըստ մեղադրանքի` Արման Կարապետի Կարապետյանի, Վարդան Գրիգորի Մալախանյանի, Հարություն Ռազմիկի Մանուկյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, օրինական է ու հիմնավորված, գործի փաստական հանգամանքների մասին առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում շարադրված դատարանի հետևությունները համապատասխանում են գործի փաստական հանգամանքներին, նշանակված պատիժն արդարացի է, համապատասխանում է ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի կողմից կատարած հանցանքին և նրա անձնավորությանը, դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է գործի արդյունքի վրա, խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, դատավճռի` որպես արդարադատության ակտի իմաստը, խախտել է սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը բեկանելու` պատժի մասով խստացնելու և քրեական գործը նոր քննության ուղարկելու օրինական հիմքեր չկան:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ և 402-րդ հոդվածներով վերաքննիչ դատարանը



Ո Ր Ո Շ Ե Ց

ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Մ.Սարգսյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2010 թվականի հոկտեմբերի 22-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Արման Կարապետի Կարապետյանի, Վարդան Գրիգորի Մալախանյանի, Հարություն Ռազմիկի Մանուկյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-131 հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանին` հրապարակման պահից մեկ ամսյա ժամկետում: