ԵԱՔԴ/0041/01/10






Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«14» հոկտեմբերի, 2024թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը(այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով՝

նախագահող դատավոր՝ Ռ.Պապոյան
դատավորներ՝ Մ.Պապոյան
Ա․Նիկողոսյան

քարտուղարությամբ՝ Հ.Հակոբյանի,
մասնակցությամբ՝
պաշտպան՝ Ա․Խառատյանի

դռնբաց դատական նիստում, թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործով՝ ըստ մեղադրանքի՝ Էֆսան Ֆահրադի Ռահիմիի` 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, պաշտպան Ա․Խառատյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով նույն գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Տիգրան Ոսկանյան)՝ 2024 թվականի հուլիսի 31-ի դատավճիռը՝

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1․ ՀՀ ոստիկանության քրեական գլխավոր վարչության Երևան քաղաքի Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչ Դ.Թովմասյանի(այսուհետ՝ նաև Քննիչ)՝ 2009 թվականի սեպտեմբերի 8-ի որոշմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 14129009 քրեական գործը(այսուհետ՝ նաև քրեական գործ):
Քննիչի՝ 2009 թվականի սեպտեմբերի 8-ի որոշմամբ Մահյար Ջավադի Մոթահարին քրեական գործով ճանաչվել է որպես տուժող(այսուհետ՝ նաև Տուժող):
Քննիչի՝ 2010 թվականի մարտի 17-ի որոշմամբ քրեական գործով Էհսան Ֆարհադի Ռահիմին ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, վերջինիս մեղադրանք է առաջադրվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
Քննիչի՝ նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ քրեական գործով մեղադրյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
Քննիչի՝ 2010 թվականի մարտի 20-ի որոշմամբ քրեական գործով Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի կողմից Նաջմեհ Մոազամիից խարդախությամբ 2000 ԱՄՆ դոլար հափշտակելու վերաբերյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով՝ հանցակազմի բացակայության հիմքով:
1․1. 2010 թվականի ապրիլի 2-ին քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան, որտեղ մուտքագրվել է 2010 թվականի ապրիլի 7-ին, քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 հերթական համարը և մակագրվել է դատավոր Լևոն Ավետիսյանին:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2010 թվականի ապրիլի 8-ի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ, իսկ 2010 թվականի ապրիլի 16-ի որոշմամբ՝ նշանակվել է դատաքննության:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2010 թվականի մայիսի 18-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, վերջինիս նկատմամբ չհեռանալու մասին ստորագրություն խափանման միջոցը փոփոխվել և ընտրվել է կալանավորումը, նույն որոշմամբ նաև թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է:
2016 թվականի ապրիլի 27-ի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործն ընդունվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Արթուր Մկրտչյանի վարույթ, իսկ նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործի վարույթը կրկին կասեցվել է:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի(այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2023 թվականի հունիսի 26-ի որոշմամբ՝ թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործով կասեցված վարույթը վերսկսվել է և նշանակվել նախնական դատալսումներ:
2024 թվականի հունիսի 21-ից Առաջին ատյանի դատարան դատավոր Արթուր Մկրտչյանի պաշտոնավարման տարիքը լրանալու կապակցությամբ լիազորությունները դադարեցվելու հանգամանքով պայմանավորված թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործը 2024 թվականի հունիսի 24-ին համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ վերամակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի հունիսի 26-ի որոշմամբ ստանձնվել է թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործի վարույթը և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
1․2․ Հեռակա վարույթի կիրառմամբ Առաջին ատյանի դատարանը 2024 թվականի հուլիսի 31-ին քրեական գործով կայացրել է դատավճիռ, որով Էհսան Ֆարհադի Ռահիմին մեղավոր է ճանաչել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և ազատվել քրեական պատասխանատվությունից՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով:
Նույն դատավճռով Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, վերացրել է:
2․ 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ մեղադրյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի(այսուհետ՝ նաև Մեղադրյալ) պաշտպան Ա․Խառատյանի (այսուհետ՝ նաև Պաշտպան) վերաքննիչ բողոքը։
Թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանում մուտքագրվել է 2024 թվականի օգոստոսի 23-ին և մակագրվել է դատավորներ Ռոբերտ Պապոյանին, Մխիթար Պապոյանին և Վազգեն Ռշտունուն, և 2024 թվականի օգոստոսի 26-ին հանձնվել է նախագահող դատավորին (Ռ․Պապոյանին):
Կազմի դատավոր Վ․Ռշտունու արձակուրդում գտնվելու հանգամանքով պայմանավորված նախագահող դատավոր Ռ․Պապոյանի զեկուցագրի հիման վրա քրեական գործի քննությունը դատավոր Վ․Ռշտունու փոխարեն հանձնարարվել է դատավոր Արսեն Նիկողոսյանին։
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 4-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության:

Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
3․ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիին 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ(մեջբերվում է մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասից) «նա խարդախությամբ ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2009 թվականի հուլիսի 5-ին Երևան քաղաքի Կոմիտաս 38/1 շենքի 25 բնակարանում իր համաքաղաքացի Մահյար Ջավադի Մոթահարիի վստահությունը չարաշահելու եղանակով, խաբեությամբ, համակարգչի պահեստամասերը նորով փոխարինելու պատրվակով նրանից վերցրել է 431.000 ՀՀ դրամ գումար և վերջինիս պատկանող 144.508 ՀՀ դրամին համարժեք 400 ԱՄՆ դոլար արժողության «Պենտիում 4» մոդելի համակարգիչը և հափշտակել՝ Մ.Մոթահարիին պատճառելով խոշոր չափի՝ 575.508 ՀՀ դրամի գույքային վնաս:
(...)»:
4․ Դատական վերանայման ենթակա՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 31-ի դատավճիռը(այսուհետ՝ նաև Դատավճիռ, կամ բողոքարկվող դատական ակտ) բողոքարկվող մասով, մասնավորապես, պատճառաբանվել է հետևյալ կերպ (մեջբերվում է). «(...) 3․ Նախնական դատալսումների ընթացքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետով սահմանված հարցի փոխարեն Դատարանը քննարկման առարկա դարձրեց խուսափող մեղադրյալի նկատմամբ հեռակա դատաքննություն իրականացնելու մասին հարցը:
Դատարանը համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 476-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված՝ հեռակա վարույթ իրականացնելու հիմքը և պայմանները, և միաժամանակ բացակայում են նույն հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված՝ հեռակա վարույթի իրականացումը բացառող հանգամանքները, կողմերի կարծիքը լսելուց հետո սեփական նախաձեռնությամբ մեղադրյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի նկատմամբ կայացրեց հեռակա վարույթ իրականացնելու մասին որոշում:
4.Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
Դատարանի որոշմամբ հրապարակվեց նախաքննության ընթացքում մեղադրյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի տրված ցուցմունքները, ըստ որոնց, ինքը Մ.Մոթահարիից 431.000 դրամ գումար, համակարգիչ չի վերցրել և խաբեությամբ որևէ գումարի չի տիրացել: Մոթահարիի համակարգիչը ինքը չի կարողացել վերադարձնել, քանի որ 2009 թվականի ամռանը գործուղվել է Վանաձոր քաղաք, որտեղ և բնակվել է:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 123-125, 163-164)
Հաշվի առնելով, որ տուժող Մահյար Ջավադիի Մոթահարիին հայտնաբերելու ուղղությամբ Դատարանի կողմից ձեռնարկվել են անհրաժեշտ և բավարար բոլոր միջոցները, սակայն դրանք ապարդյուն են եղել, նկատի ունենալով, որ տուժող Մահյար Ջավադիի Մոթահարին ըստ սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական համակարգի տեղեկությունների դեռևս 2010 թվականի սեպտեմբերի 23-ին լքել է ՀՀ տարածքը, ուստի Դատարանի որոշմամբ հրապարակվեց նախաքննության ընթացքում Մահյար Ջավադիի Մոթահարիի տրված ցուցմունքները, ըստ որոնց, 2003 թվականից ուսման նպատակով բնակություն է հաստատել ՀՀ-ում և ներկայումս սովորում է ՀՀ ճարտարագիտական համալսարանում: ՀՀ-ում գտնվելու ընթացքում մոտ 5 տարի առաջ ծանոթացել է ազգությամբ պարսիկ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի հետ և նրա հետ գտնվել է ընկերական հարաբերությունների մեջ: 2009 թվականի հուլիսի 5-ին, ինքը, Է.Ռահիմին և վերջինիս ընկերուհին՝ Նաջմեհ Մոազամի Գուդառզին, ով ներկայումս բացակայում է ՀՀ-ից, գտնվել են իր՝ Կոմիտաս 38/1 շենքի 25 բնակարանում և խոսակցության ընթացքում ինքը հայտնել է, որ ցանկանում է իրեն պատկանող «Պենտիում 4» մոդելի համակարգիչը վերանորոգել և դրանում առկա սարքավորումները փոխարինել նոր սարքավորումներով: Է.Ռահիմին առաջարկել է տալ իրեն համակարգիչը և 431.000 ՀՀ դրամ՝ հայտնելով, որ քանի որ ինքը տիրապետում է համակարգչային տեխնիկային կվերանորոգի համակարգիչը՝ փոխելով նոր սարքավորումներով: Ինքը համաձայնվել է և Է.Ռահիմին է հանձնել վերը նշված 400 ԱՄՆ դոլար արժողության, օգտագործված համակարգիչը և 431.000 ՀՀ դրամ գումարը: Է.Ռահիմին պարտավորվել է կարճ ժամկետում՝ 3 օրից վերադարձնել նշված համակարգիչը՝ նորոգված վիճակում, սակայն անհիմն պատճառաբանություններ ներկայացնելով չի վերադարձրել համակարգիչը և գումարը: Ապա` Է.Ռահիմին առաջարկել է նրա կողմից տված գումարով գնել նոր համակարգիչ և այդ նպատակով միասին գնացել են «Բյուրակն» ՍՊԸ-ին պատկանող Երևան քաղաքի Բաղրամյան փողոցի 84/1 հասցեում գործող «Էյ-Ջի» էլեկտրոնիկաների խանութ, որտեղ ինքը ընտրել է համակարգիչ, որի վերաբերյալ նրանց տվել են «Բյուրակն» ՍՊԸ- ի հաշվեհամարը, որպեսզի գումարը փոխանցեն տվյալ հաշվեհամարին՝ համակարգիչը ձեռք բերելու համար: Որոշ ժամանակ անց, կոնկրետ օրը չի հիշում, Է.Ռահիմին առաջարկել է գնալ «Ինեկոբանկ» ՓԲԸ, որտեղ «Էյ-Ջի» էլեկտրոնիկաների խանութի հաշվեհամարին պետք է գումար փոխանցվեր՝ իր ընտրած նոր համակարգիչը ձեռք բերելու համար: Ինքը և Է.Ռահիմին գնացել են բանկ, Է.Ռահիմին մտնելով բանկ քիչ անց դուրս է եկել և հայտնել, որ իր կողմից տված 431.000 դրամ գումարը ինքը փոխանցել է վերը նշված էլեկտրոնիկաների խանութի հաշվեհամարին և նույն պահին իրեն է հանձնել անդորրագիր՝ հայտնելով, որ գնալով նշված խանութ կարող է վերցնել համակարգիչը: Սակայն, երբ ինքը նշված անդորրագիրը ներկայացրել է «Էյ-Ջի» էլեկտրոնիկաների խանութ, այնտեղ իրեն ասել են, որ անդորրագիրը կնիքված չէ և իրականում որևէ փոխանցում չի եղել: Այնուհետև ինքը չի կարողացել կապ հաստատել Է.Ռահիմի հետ և որոշ ժամանակ անց հասկանալով, որ Է.Ռահիմին չարաշահելով իր վստահությունը խաբեությամբ տիրացել է ինչպես իր կողմից տված գումարին, այնպես էլ համակարգչին՝ հաղորդում է տվել ոստիկանության Արաբկիրի բաժին:
Նախաքննության ընթացքում իրեն ճանաչման ներկայացված համակարգիչների մեջ ինքը որևէ մեկը չի ճանաչել և հայտնել է, որ նշված համակարգիչների շարքում իրեն պատկանող, Է.Ռահիմին տված համակարգիչը առկա չէ: Է.Ռահիմիի կողմից խարդախություն կատարելու հետևանքով իրեն պատճառվել է 575.508 դրամի գույքային վնաս, որի կապակցությամբ խնդրել է իրեն ճանաչել տուժող և քաղաքացիական հայցվոր:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 10-11, 21-24, 30-31, 73, 100, 138)
Հանրային մեղադրողը միջնորդեց Դատարանին սահմանափակելու իր կողմից ներկայացրած ապացույցների հետագա հետազոտումը, որի շարքին էր դասվում վկա Համլետ Գրիգորյանի ցուցմունքը, որպիսի միջնորդությունը Դատարանի կողմից բավարարվեց, հաշվի առնելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված իրավակարգավորումները: (Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
Հետազոտվեցին նաև.
Առերես հարցաքննության մասին 06.02.2010 թվականի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ առերես հարցաքննության ընթացքում տուժող Մահյար Մոթահարին իր ցուցմունքները պնդել է մեղադրյալ Էհսան Ռահիմիին առերես: (Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 133-134)
«Ինեկոբանկ» ՓԲԸ-ի 27.10.2009 թվականի գրությունը, համաձայն որի՝ 2009 թվականի հուլիսի 15-ին «Ինեկոբանկ» ՓԲԸ գլխամասային գրասենյակում և մասնաճյուղերում Էհսան Ռահիմիի անունով որևէ գործարք չի կատարվել:
(Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 84)
Առարկաները ճանաչման ներկայացնելու մասին 26.03.2010 թվականի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ առարկաները ճանաչման ներկայացնելու ընթացքում մեղադրյալ Է.Ռահիմիի ներկայացրած և առգրավված համակարգիչը երեք միանման այլ համակարգիչների հետ ճանաչման է ներկայացվել տուժող Մ.Մոթահարին, ով իրեն ճանաչման ներկայացված համակարգիչների շարքում չի ճանաչել որևէ մեկը և հայտարարել է, որ իր համակարգիչը ներկայացվածների մեջ չէ: (Տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 176)
5.Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները:
Հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատված են համարվում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
Էհսան Ֆարհադի Ռահիմին խարդախությամբ ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2009 թվականի հուլիսի 5-ին Երևան քաղաքի Կոմիտաս 38/1 շենքի 25 բնակարանում իր համաքաղաքացի Մահյար Ջավադի Մոթահարիի վստահությունը չարաշահելու եղանակով, խաբեությամբ, համակարգչի պահեստամասերը նորով փոխարինելու պատրվակով նրանից վերցրել է 431.000 ՀՀ դրամ գումար և վերջինիս պատկանող 144.508 ՀՀ դրամին համարժեք 400 ԱՄՆ դոլար արժողության «Պենտիում 4» մոդելի համակարգիչը և հափշտակել՝ Մ.Մոթահարիին պատճառելով խոշոր չափի՝ 575.508 ՀՀ դրամի գույքային վնաս:
6.Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 476-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝(…)
Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիին վերագրվող արարքը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այդ արարքը մեղադրյալի կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ:
Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիին կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետը:
Մեղադրյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի մեղքը հիմնավորվել է ինչպես տուժողի ցուցմունքներով, այնպես էլ սույն դատավճռի 4-րդ բաժնում թվարկված թույլատրելի ապացույցներով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն՝ ի թիվս այլի դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
- ապացուցված են արդյո՞ք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
- ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
- դատապարտված մեղադրյալը արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն՝
«2. Խարդախությունը, որը կատարվել է՝
(...)
2) խոշոր չափերով,
(...)
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(...):»:
(...)
Ենթադրյալ հանցավոր արարք կատարելու պահին գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ մասի սանկցիայով որպես պատիժ նախատեսված է տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով կամ ազատազրկում` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, որն ըստ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի՝ դասվում է միջին ծանրության հանցագործությունների թվին և այդպիսի հանցանք կատարած անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե միջին ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել է հինգ տարի և այդ ժամկետները չեն կասեցվել կամ ընդհատվել: Վաղեմության ժամկետի ընթացքը կասեցվում է, եթե անձը խուսափում է քննությունից կամ դատից: Այս դեպքում վաղեմության ընթացքը վերսկսվում է անձին ձերբակալելու կամ մեղայականով նրա ներկայանալու պահից: Ընդ որում, անձը չի կարող քրեական պատասխանատվության ենթարկվել, եթե ոչ մեծ ծանրության կամ միջին ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել է տասը տարի:
Սույն քրեական գործով մեղադրյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի կողմից կատարված 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցավոր արարքն ավարտված համարվելու օրվանից անցել է տաս տարուց ավելի ժամանակահատված (գրեթե 14 տարի) և քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով և այլ փաստական տվյալներով չի հաստատվում վաղեմության ժամկետների ընթացքը նոր հանցագործության կատարմամբ ընդհատված լինելու հանգամանքը: Այսինքն՝ սույն գործով 2024 թվականի հուլիսի 31-ի դրությամբ առկա է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով նախատեսված վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքը:
Ամփոփելով վերոգրյալը Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի կողմից 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման համար քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետները անցել են, ուստի անհրաժեշտ է մեղադրյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմին 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման համար ազատել քրեական պատասխանատվությունից՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու հիմքով:
ՀՀ քրեական դատավարության 348-րդ հոդվածի համաձայն դատավճռում պետք է շարադրվեն նաև հետևյալ հարցերի պատասխանները․
(…)
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցեր, արգելադրված գույք առկա չեն, ուստի դրանց անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է:
Քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը պետք է վերացնել:
(…)։»։

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
5. Պաշտպանը վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես, նշել է (մեջբերվում է). «(…) Դատարանի կողմից 31.07.2024թ․ կայացված ԵԱՔԴ/0041/01/10 դատավճռով թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են անհիմն դատական ակտի կայացման։ Նշվածը հիմնավորվում է հետևյալով․
(…)
2022թ. ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22 հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝
«Մեղադրյալի դատապարտումը հակակշռող բավարար գործոնների բացակայության պայմաններում չի կարող միայն կամ առավելապես հիմնվել այնպիսի անձի ցուցմունքի վրա, որի հակընդդեմ հարցման հնարավորություն տվյալ մեղադրյալը կամ նրա պաշտպանը կամ ներկայացուցիչը չի ունեցել»:
2022թ. ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 43 հոդվածի 1-րդ մասի 10-րդ կետի համաձայն՝
«Մեղադրյալը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավունք ունի՝ հակընդդեմ հարցման ենթարկելու իր դեմ վկայած անձանց, կամ որ այդ անձինք ենթարկվեն հակընդդեմ հարցման, ինչպես նաև, որ իր օգտին վկայող անձինք կանչվեն և հարցաքննվեն նույն պայմաններով, ինչ իր դեմ վկայած անձինք»:
Վճռաբեկ դատարանը իր ՍԴ3/0088/01/09 որոշմամբ արտահայտել է և ամրապնդել է իր նախկինում արտահայտած դիրքորոշումները՝
14. Այսպես` Ավետիսյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանն արձանագրել է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտում՝ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի «դ» ենթակետի հետ համատեղ, քանի որ դիմումատու Դ.Ավետիսյանը զրկված է եղել իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին հարցաքննելու հնարավորությունից։
14.1. Մասնավորապես՝ Եվրոպական դատարանը քննարկվող գործի շրջանակներում վերահաստատել է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի առնչությամբ իր նախադեպային իրավունքի շրջանակներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` փաստելով. «(…) [Կոնվենցիայի] 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի «դ» ենթակետով սահմանված երաշխիքներն այդ դրույթի 1-ին կետով սահմանված` արդար դատաքննության իրավունքի հատուկ ասպեկտներ են (…)։
(…) [Բ]ոլոր ապացույցները սովորաբար պետք է ներկայացվեն դռնբաց դատական քննության ժամանակ մեղադրյալի ներկայությամբ` մրցակցային դատավարության սկզբունքի պահպանմամբ փաստարկներ ներկայացնելու հնարավորությունն ապահովելու համար։ Այս սկզբունքից բացառություններ կան, սակայն դրանք չպետք է խախտեն պաշտպանության կողմի իրավունքները. որպես կանոն, 6-րդ հոդվածի 1-ին կետով և 3-րդ կետի «դ» ենթակետով պահանջվում է, որ ամբաստանյալին համարժեք և պատշաճ հնարավորություն տրվի վկայի` իր դեմ տված ցուցմունքը վիճարկելու կամ իր դեմ ցուցմունք տված վկային հարցաքննելու` վկայի կողմից ցուցմունք տալու ժամանակ կամ հետագա փուլերում (…)։
(…)
Հաշվի առնելով վերոգրյալը հարկ եմ համարում անդրադառնալ մեր կողմից դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներին:
«Ինեկոբանկ» ՓԲԸ֊ի կողմից տրված գրություն որտեղ ընդամենը նշված է, որ պաշտպանյալս չի կատարել որևէ գործարք «Ինեկոբանկի» միջոցով 2009թ հուլիսի 15-ին:
Առարկաների ճանաչման ներկայացնելու մասին 26.03.2010թ արձանագրությունը, որտեղ իրեն ներկայացված համակարգիչների շարքում չի ճանաչել իրեն պատկանող համակարգիչը:
Հետազոտվել է պաշտպանյալիս ցուցմունքը, որում պաշտպանյալս հստակ նշել է, որ իրեն մեղավոր չի ճանաչում և հերքում է իր առնչությունը մեղսագրվող հանցանքում:
Հրապարակվել է նաև տուժողի ցուցմունքը պաշտպանական կողմին զրկելով հակնդեմ հարցման իրավունքից դատարանը չնայած, որ ըստ իր արձանագդրման կատարել է անհրաժեշտ բոլոր գործողությունները նկատի ունենալով ՍԷԿՏ հարցումը, սակայն քրեական դատավարությունը տալիս է ավելի լայն հնարավորություններ անձանց հարցաքննելու միջոցների վերաբերյալ մասնավորապես տեսակապի միջոցով: Այսպես գտնում եմ, որ դատարանը պետք է հարցում կատարեր տուժողի քաղաքացիության երկիր և փորձեր համապատասխան իրավասու մարմինների միջոցով կապ հաստատեր տուժողի հետ, որից հետո տեսակապի միջոցով հարցաքններ տուժող: Քանի որ սույն գործում տուժողի ցուցմունքը հանդիսացել է միակ և վճռորոշ ապացույց, բացի այդ ապացույցից նաև ապացույց է, որը նույնպես հարցաքննության տեսակ է առերեսումն է, որտեղ հարցաքննվողները պնդել են իրենց նախկինում տրված ցուցմունքները:
Այսպիսով չի պահպանվել հակընդեմ հարցման իրավունքը և բոլոր անհրաժեշտ քայլերը դատարանի կողմից չեն ձեռնարկվել:
(…) հետազոտված ապացույցներով չի հիմնավորվել և չի ապացուցվել պաշտպանյալիս մեղավորությունը: (...)»։
5․1․ Վերոգրյալ հիմնավորումներով Պաշտպանը խնդրել է բեկանել Դատավճիռը և կայացնել արդարացման դատական ակտ:


Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
6․Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահման¬նե¬րում դատական վերանայման ենթարկելով թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 31-ի դատավճիռը, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
6.1․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայաց¬վ¬ում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«1․Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում
2. Վերադաս դատարանն իրավասու է ի շահ մեղադրյալի դուրս գալու վերաքննիչ կամ վճռաբեկ բողոքի սահմաններից, եթե՝
1) ստորադաս դատարանի դատական ակտը հրապարակելուց հետո հայտնաբերվում է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք.
2) հայտնաբերվում է, որ մեղադրյալի արարքին տրվել է սխալ իրավական գնահատական.
3) հայտնաբերվում են սույն օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված հանգամանքներ.
4) հայտնաբերվում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվել է նրան վերագրվող հանցագործության համար օրենքով չնախատեսված պատժատեսակ, պատժաչափ, կամ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը սխալ է հաշվարկվել.
5) բողոքարկված դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքն ակնհայտորեն վերաբերում է նաև դատական ակտը չբողոքարկած մեղադրյալին:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն` «Դատական վերանայման արդյունքով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե`
1)ճիշտ չի կիրառվել Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
2) ճիշտ չի կիրառվել նյութական օրենքը.
3) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
4) առկա է որևէ փաստական կամ իրավական հանգամանք, որի հետևանքով բողոքարկ¬վող դատական ակտը դարձել է ոչ իրավաչափ։
(...)։
5. Բողոքարկվող դատական ակտը ոչ իրավաչափ դարձնող փաստական կամ իրավական հանգամանք է դատական ակտ կայացնելիս դատարանին և կողմերին անհայտ մնացած կամ դատական ակտը հրապարակելուց հետո առաջացած որևէ փաստ կամ ուժի մեջ մտած որևէ իրավական ակտ կամ արտահայտված որևէ իրավական դիրքորոշում: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Բողոքը քննելու արդյունքով վերաքննիչ դատարանը կայացնում է եզրափակիչ դատա¬¬կան ակտ, որը՝
1) հաստատում կամ լրացնում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը.
2) ամբողջությամբ կամ մասամբ փոխարինում է առաջին ատյանի դատարանի դատա¬կան ակտին.
3) ամբողջությամբ կամ մասամբ վերացնում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակ¬տը:
2. Վերաքննիչ դատարանը եզրափակիչ դատական ակտը կայացնում է սույն օրենսգրքով սահմանված ընդհանուր կանոններով` հաշվի առնելով սույն հոդվածում շա¬րադրված պահանջները:
3․Վերաքննիչ դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հար¬ցե¬րը.
1) հիմնավոր է արդյոք վերաքննիչ բողոքը(վերաքննիչ բողոքներից յուրաքանչյուրը).
2) հայտնաբերվել է արդյոք սույն օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված որևէ հանգամանք.
3) պետք է արդյոք փոխել սույն օրենսգրքի 348-րդ հոդվածով սահմանված որևէ հարցի առաջին ատյանի դատարանի տված պատասխանը.
4) բողոքարկվող դատական ակտը պետք է արդյոք բեկանվի կամ փոփոխվի.
5) եթե բողոքարկվող դատական ակտը ենթակա է բեկանման, ապա այն պետք է բեկանվի ամբողջությամբ, թե որոշակի մասով.
6) եթե բողոքարկվող դատական ակտը ենթակա է ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանման, ապա պետք է կայացվի նոր դատական ակտ, թե վարույթը պետք է փոխանց¬վի առաջին ատյանի համապատասխան դատարան.
7) եթե վարույթը ենթակա է փոխանցման առաջին ատյանի համապատասխան դատա¬րան, ապա ինչ ծավալով պետք է իրականացվի նոր վարույթը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննության արդյունքով վերաքննիչ դատարանը`
դատական ակտը թողնում է անփոփոխ: Այն դեպքում, երբ վերաքննիչ դատարանը մեր¬ժում է վերաքննիչ բողոքը, սակայն գտնում է, որ գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատա¬¬կան ակտը թերի կամ մասնակի սխալ է հիմնավորված, ապա հիմնավորում է անփո¬փոխ թողնված դատական ակտը.
2) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը: Բեկանված մասով կայացնում է նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցում է առաջին ատյանի համապատասխան դատարան` նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը.
3) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ, և եթե դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից.
2. Դատական ակտը բեկանելիս վերաքննիչ դատարանն իրավասու է վարույթը փոխանցելու առաջին ատյանի դատարան միայն այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքով իրեն վերապահված լիազորությունները և հնարավորությունները բավարար չեն իր կողմից կայացվելիք նոր դատական ակտի իրավաչափությունն ապահովելու համար:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 372-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննության կարգով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե՝
1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված հետևութ¬¬յունները չեն համապատասխանում դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
2) ճիշտ չի կիրառվել Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
3) ճիշտ չի կիրառվել նյութական օրենքը.
4) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
5) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին.
6) առկա է որևէ փաստական կամ իրավական հանգամանք, որի հաշվառմամբ բողո¬քարկվող դատական ակտը դարձել է ոչ իրավաչափ»:
7․ Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ուսումնասիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված քրեական գործի նյութերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
6. Խոստովանական ցուցմունքը չի կարող անձին դատապարտելու հիմք հանդիսանալ, եթե այն չի հիմնավորվել պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված բավարար ապացույցներով:
7. Մեղադրյալի դատապարտումը հակակշռող բավարար գործոնների բացակայության պայմաններում չի կարող միայն կամ առավելապես հիմնվել այնպիսի անձի ցուցմունքի վրա, որի հակընդդեմ հարցման հնարավորություն տվյալ մեղադրյալը կամ նրա պաշտպանը կամ ներկայացուցիչը չի ունեցել:
8. Դեպոնացված ցուցմունքը չի կարող դրվել դատավճռի հիմքում, եթե դատարանում վերաբերելի մասով չի հետազոտվել դրա տեսաձայնագրությունը»։
ՀՀ քրեական դատավարության 101-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1.Ապացուցումը սույն օրենսգրքով նախատեսված` ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ հաստատելու կամ հերքելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»։
ՀՀ քրեական դատավարության 102-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5.(…):»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Ներկայացված բոլոր ապացույցները հետազոտելուց հետո դատարանը կողմերին հարցնում է, թե արդյոք նրանք միջնորդում են լրացնել հետազոտման ենթակա ապացույցների ծավալը:
2. Հետազոտման ենթակա ապացույցների ծավալը լրացնելու միջնորդություն հարուցելու դեպքում կողմը հիմնավորում է, թե լրացուցիչ ինչ ապացույց պետք է հետազոտվի` ինչ փաստական հանգամանք հաստատելու կամ հերքելու համար:
3. Միջնորդությունը մերժելու դեպքում դատարանը կայացնում է որոշում: Միջնորդությունը բավարարվելու դեպքում ապացույցների հետազոտումը շարունակվում է:
4. Այն դեպքում, երբ հետազոտման ենթակա ապացույցների ծավալը լրացնելու միջնորդություն չի հարուցվում, կամ այն որոշմամբ մերժվում է, դատարանն իրավասու է իր նախաձեռնությամբ քննարկման առարկա դարձնելու հետազոտման ենթակա ապացույցների ծավալը լրացնելու հարցը: Դատարանը միջոցներ է ձեռնարկում հետազոտման ենթակա ապացույցների ծավալը լրացնելու համար, եթե գտնում է, որ դա չանելը կասկածի տակ կդնի վարույթի արդարացիությունը:»։
7․1․ «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում: Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը: Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը):
Անդրադառնալով «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման մեջ արձանագրել, որ այդպիսիք են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
Միաժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը նույն որոշմամբ հայտնել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումները․ «(...)Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը:
Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա. Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը:(…)(տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
8․ Սույն որոշման 7-րդ և 7․1․-ին կետերում մեջբերված օրենսդրական կարգավորումների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիին 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունների իրավաչափությունը, որը վիճարկում է բողոքաբերը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, գնահատելով սույն քրեական գործով հետազոտված ապացույցները, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների և դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, մեղադրյալ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, հանգել է ճիշտ հետևության՝ ապացուցված համարելով վերջինիս առաջադրված մեղադրանքը(տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետում)։
Ինչ վերաբերվում է բողոքաբերի այն պնդմանը, որ Առաջին ատյանի դատարանը, հրապարակելով տուժողի ցուցմունքը, պաշտպանական կողմին զրկել է հակընդդեմ հարցման իրավունքից, ապա Վերաքննիչ դատարանը նախ արձանագրում է, որ Մեղադրյալն իրացրել է իր հակընդդեմ հարցման իրավունքը դեռևս գործի մինչդատական վարույթի ընթացքում՝ 2010 թվականի փետրվարի 6-ին Տուժողի հետ առերես հարցաքննությամբ, երբ տուժող Մահյար Մոթահարին նախկինում տված իր ցուցմունքները պնդել է մեղադրյալ Էհսան Ռահիմիին առերես, և երկրորդ՝ գործի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարանում գտնվելու ժամանակ մեղադրյալ Էհսան Ռահիմին դիմել է փախուստի և նրա նկատմամբ հետախուզում է հայտարարվել 2010 թվականի մայիսի 18-ի որոշմամբ, մինչդեռ, ըստ սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական համակարգի տեղեկությունների տուժող Մահյար Մոթահարին ՀՀ տարածքը լքել է ամիսներ անց՝ 2010 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, որպիսի հանգամանքը փաստում է, որ Մեղադրյալն ինքն է իրեն զրկել և հրաժարվել դատաքննության ընթացքում Տուժողի հետ առերես հարցաքննվելու իրավունքից։
Անդրադառնալով բողոքաբերի այն դիրքորոշմանը, որ Առաջին ատյանի դատարանը պետք է հարցում կատարեր Տուժողի քաղաքացիության երկիր և փորձեր իրավասու մարմինների միջոցով կապ հաստատեր նրա հետ, որից հետո տեսակապի միջոցով հարցաքններ Տուժողին՝ ապահովելով հակընդդեմ հարցման իրավունքը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ կոնկրետ դեպքում դրա անհրաժեշտությունը բացակայել է, քանի որ տուժողի Մահյար Մոթահարիի՝ նախաքննության ընթացքում տված նույնաբովանդակ ցուցմունքների արժանահավատությունը կասկածի տակ առնելու օբյեկտիվ հիմքեր առկա չեն եղել, պայմանավորված այն հանգամանքով, որ մինչդատական վարույթի ընթացքում Մեղադրյալի և Տուժողի առերես հարցաքննության ժամանակ մեղադրյալ Էհսան Ռահիմիին հայտնի են եղել գործի ամբողջական տվյալները, մասնավորապես, այն փաստական հանգամանքները՝ ապացույցները, որոնք հետազոտվել են դատաքննության ընթացքում և դրվել են մեղադրական դատավճռի հիմքում։ Այսինքն, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ մեղադրյալ Էհսան Ռահիմին իրացրել է հակընդդեմ հարցման իր իրավունքը և հակառակի մասին բողոքաբերի պնդումներն անհիմն են։
9․ Վերը նշված վերլուծությունների համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը դատական վերանայման սահմաններում գալիս է եզրահանգման, որ վերաքննիչ բողոքն անհիմն է․ սույն գործի փաստական հանգամանքների մասին բողոքարկվող դատական ակտում շարադրված հետևությունները համապատասխանում են հետազոտված ապացույցներին, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել նյութական օրենքի և քրեադատավարական օրենքի խախտումներ, որոնք կարող էին ազդել գործի ելքի վրա, հետևաբար, վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքերը բացակայում են։
10․ Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործով Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 31-ի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ։

Եզրափակիչ մաս․
11․ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-371-րդ և 379-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Թիվ ԵԱՔԴ/0041/01/10 քրեական գործով ըստ մեղադրանքի՝ Էհսան Ֆարհադի Ռահիմիի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 31-ի դատավճիռը թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։






ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ռ․ՊԱՊՈՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Մ․ՊԱՊՈՅԱՆ


Ա․ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ