Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն
Գործ. ԵԱՔԴ/0135/01/09
31 մարտի 2010թ.
ք.Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
Գ. ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ռ. ԴԱՎՈՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ս.ԱՂՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Ա.ԱԹԱՐԲԵԿՅԱՆԻ


Դռնբաց դատական նիստում քննելով ամբաստանյալ Տ. Սարգյսանի և վերջինիս շահերի պաշտպան Ա. Աթարբեկյանի վերաքննիչ բողոքները` Տիգրան Ֆեոդորի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով` Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետև դատարանի/ 2010 թվականի փետրվարի 08-ի դատավճռի դեմ.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց



1/. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
Տիգրան Ֆեոդորի Սարգսյանին ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել և դատապարտվել է այն բանի համար, որ նա 1994 թվականին Արաբկիրի զինկոմիսարիատում անցնելով կցագրման հանձնաժողովի բժշկական ստուգումները, ճանաչվել է պիտանի զինվորական ծառայության համար, սակայն 1995 թվականին մեկնել է ՌԴ, բնակություն հաստատել այնտեղ և 1995 թվականի աշնանային զորակոչից սկսած խուսափել է իսկական զինվորական ծառայությունից:
Դեպքի առթիվ 30.01.2001 թվականին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ թիվ 14200401 քրեական գործը:
05.02.2001 թվականին Տ. Սարգսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
07.02.2001 թվականին Տ. Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը և 14.01.2001 թվականին նրա նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում:
05.08.2003 թվականին Տիգրան Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
10.04.2008 թվականին Տ. Սարգսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
20.01.2001 թվականին թիվ 14200401 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է:
16.09.2009 թվականին Տ. Սարգսյանը հայտնաբերվել է:
17.09.2009 թվականին նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը վերահաստատվել է:
06.10.2009 թվականին թիվ 14200401 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան:
Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 08-ի դատավճռով Տիգրան Ֆեոդորի Սարգսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327 հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել է ազատազրկման երկու (2) տարի վեց (6) ամիս ժամկետով` պատժի սկիզբը հաշվելով 2009թ. սեպտեմբերի 16-ից:
Տիգրան Ֆեոդորի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Ապացույց ճանաչված զինկոմիսարիատից ստացված Տիգրան Սարգսյանի անձնական գործի փաստաթղթերի պատճենները վճռվել է պահել քրեական գործում:
2/. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերը նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոքներ են բերել ամբաստանյալ Տ. Սարգսյանը և նրա շահերի պաշտպան Ա. Աթարբեկյանը` հետևյալ հիմքերի սահմաններում, ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոքաբերները վերաքննիչ բողոքով հայտնել են, որ դատարանի դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանն ու ամբաստանյալի անձին:
Դատարանը հաշվի չի առել այն հանգամանքները, որ ամբաստանյալը, ընդունել է առաջադրված մեղադրանքը, զղջացել է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չի եղել:
Դատարանը պատիժ նշանակելիս խախտել է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը, այն է` արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի:
Խնդրել են հաշվի առնել նաև, որ ամբաստանյալը ՌԴ է մեկնել ուսումը շարունակելու նպատակով ընկնելով ծանր կացության մեջ և հանգամանքների բերումով ուսումը թողել է թերի, այնուհետև ինքնակամ ներկայացել է Ռոստով քաղաքում տեղակայված ՀՀ էքստրադիցիոն խմբին ` հայրենիք վերադառնալու համար:
Բացի այդ, ամբաստանյալի ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում և տան միակ աշխատողը նա է հանդիսանում:
Ելնելով վերոգրյալից բողոքաբերները, վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 62-րդ, 64-րդ, 70-րդ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ, 376-րդ, 379-րդ հոդվածների պահանջները, միջնորդել են մասնակի բեկանել և փոփոխել ընդհանուր իրավասության դատարանի 08.02.2010 թվականի դատավճիռը և հաշվի առնելով վերը նշված հանգամանքները, ինչպես նաև այն, որ ամբաստանյալի պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամաններ չկան, ամբաստանյալի նկատմամբ սահմանել մեղմ պատիժ:
3/.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.
Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանական կողմի հիմնավորումները բողոքների կապակցությամբ և մեղադրողի պատասխանը դրանց դեմ, ներկայացված բողոքների հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքները պետք է բավարարել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն <<Արարքի հանցավորությունը և պատժելիությունը որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով>>:
Սա նշանակում է, որ հանցանք կատարած անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության այն քրեական օրենքով, որը գործել է նրա կողմից հանցանքը կատարելու ժամանակ:
Հանցանքը կատարելու ժամանակը որոշվում է տևող, շարունակվող … հանցագործությունների դեպքում:
Տևող են համարվում այն հանցագործությունները, որոնց դեպքում հանրորեն վտանգավոր գործողությունը կամ անգործությունը իրականացվում են տևականորեն:
Այդպիսի հանգործությունները բնութագրվում են որոշակի հանցակազմի անընդհատ իրականացմամբ:
Ամբաստանյալ Տիգրան Ֆեոդորի Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված արարքը` ժամկետային զինվորական ծառայությունից խուսափելը, համարվում է տևող հանցագործություն և որպես հանցագործության ավարտ դիտվում է զինվորական ծառայության ենթակա լինելու սահմանված առավելագույն տարիքը լրանալը /27 տարին/:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի:
Քրեական գործի նյութերով հիմնավորվել և հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Ֆեոդորի Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա խախտելով <<զինապարտության մասին>> ՀՀ օրենքը, 1995 թվականի աշնանային զորակոչից սկսած մինչև իր 27 տարին լրանալը, այսինքն` 20. նոյեմբերի 1995 թվականից մինչև 20. նոյեմբերի 2004 թվականը օրինական հիմքերի բացակայության պայմաններում խուսափել է ժամկետային զինվորական ծառայությունից, որը տևող հանցագործություն է և հանցագործությունը համարվում է ավարտված հանցագործության սուբյեկտ հանդիսացող անձի 27 տարին լրանալը, հետևաբար սույն հանցագործությունը ավարտված է համարվում 20.11.2004 թվականին:
Փաստորեն քրեական օրենքին հետադարձ ուժ տրվում 3 դեպքերեւմ այս դեպքում խոսքը վերաբերվում է նրան, երբ օրենքը մեղնացնում է պատիժը: Նոր քրեական օրենքը համարվում է պատիժը մոեմացնող ե թե նվազագույն չափը չաթը մնում է նույնը, իսկ առավելագույն չափը իջեցվում է:
Վերոգրյալից հետևում է, որ ամբաստանյալ Տ. Սարգսյանի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակվի իր կողմից կատարած հանցանքը գործելու պահին` 2004 թվականին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի սանկցիայի շրջանակներում, որով որպես պատիժ սահմանված է տուգանք` երեք հարյուրապատիկից մինչև հինգ հարյուրապատիկի չափով, կալանք` առավելագույնը 2 ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում` առավելագույնը 2 տարի ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը, գտնում է, որ Տ. Սարգսյանի նկատմամբ պետք է նշանակվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված պատժի առավելագույն չափը` ազատազրկում 2 տարի ժամկետով, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշանակված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված ու փոխհամաձայնեցված են, /մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները, և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին/: Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի և արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում:
Այսինքն, դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա /հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության աստիճանը և այլն/:
Դատարանը հանրության համար վտանգավորության աստիճանը որոշելու ժամանակ պետք է պարզի և հաշվի առնի նաև պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը հանցանքի կատարման պահին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62 և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը:
Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, դրանք բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում են պատժի վրա:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերոգրյալ դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ Սահմանադրության 46-րդ հոդվածի համաձայն <Յյուրաքանչյուր քաղաքացի պարտավոր է օրենքով սահմանված կարգով մասնակցել ՀՀ պաշտպանությանը>>: Նշված պարտականությունը չկատարելը վնասում է զինված ուժերի նորմալ կոմպլեկտավորմանը, զինվորական ծառայության շահերին, ինչպես նաև պետության պաշտպանությանը:
Սույն քրեական գործով հիմնավորվել ու հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Տ. Սարգսյանը զինվորական ծառայությունից խուսափել է դեռևս 1995 թվականից, երբ ՀՀ գտնվում էր հետպատերազմյան ծանր իրավիճակում և ՀՀ զինված ուժերը համալրելու ու երկրի սահմանների պաշտպանության համար զին ծառայողների խիստ կարիք էր զգացվում առանց օրինական հիմքերի խուսափելով իսկական զինվորական ծառայությունից և այդ ընթացքում գտնվելով հետախուզման մեջ Ռուսաստանի Դաշնությունում կատարել է ՌԴ քր. օր.-ի – հոդվածով նախատեսված 2 հանցագործություններ, որոնք թեև մարված են սակայն ըստ էության բնութագրում են ամբաստանյալի անձը:
Ամբաստանյալ` Տ. Սարգսյանը չի արձանագրել նաև հանրապետությունում մշտապես կիրառված այն պրակտիկային ,որ զորակոչից խուսափող անձինք կազատվեն քրական պատասխանատվությունից և նրանց նկատմամբ հարուցված քրեական գործերը կկարչվեն, եթե անձը ներկայանա հորթական զորակոչին և ցանկություն հայտնի ծառայել բանակում` անկախ հերթական զորակոչերից խուսափելու քանակից, ինչը վկայում է հանցավորի հանրության համար բարձր վտանգավորության մասին ,ուստի նրա նկատմամբ նվազ խիստ պատիժ նշանակելով չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Նման պայմաններում ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող կամ մեղմացնող հանգամանքները` այն որ ընդունում է մեղքը և զղջում է կատարածի համար -- բավարար չեն վերջինիս նկատմամբ այլընտրանքային կամ մեղմ պատիժ նշանակելու համար,ուստի Տիգրան Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օևրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից պետք է նշանակել առավել խիստը` ազատազրկում`ինչը արդարացի է և համապատասխանում է հանցավորի անձին, անհրաժեշտ և բավարար է նրան ուղղելու, նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել պատժի նպատակները:
Այսպիսով, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 08-ի դատավճռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Տիգրան Ֆեոդորի Սարգսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով, պետք է բեկանել և փոփոխել` պատժի մասով:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 1-ին, 393-395, 398-րդ հոդվածներով վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց


Ամբաստանյալ Տ. Սարգսյանի և պաշտպան Ա. Աթարբեկյանի վերաքննիչ բողոքները բավարարել:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 08-ի դատավճիռն ըստ մեղադրանքի Տիգրան Ֆեոդորի Սարգսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով փոփոխել պատժի նշանակման մասով:
Ամբաստանյալ Տիգրան Ֆեոդորի Սարգսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել ազատազրկման 2 տարի ժամկետով` պատժի սկիզբը հաշվելով 06.09.2009 թվականից:
Որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը թողնել անփոփոխ` մինչև որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատին` հրապարակման պահից 1-ամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

Գ. ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ