ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ԵԱՔԴ/0098/01/08
Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների
առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի
դատավճիռը կայացրած դատավոր` Ս․Արամյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

16 սեպտեմբերի 2021թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ`
Վերաքննիչ դատարան/ հետևյալ կազմով`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ն․ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ
Կ․ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ
քարտուղարությամբ` Հ․Հակոբյանի


դռնբաց դատական նիստում հիմնարար խախտման հիմքով ներկայացված դատապարտյալ Ա․Սիմոնյանի պաշտպան Ե․Դավթյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերանայելով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ` նաև Առաջին ատյանի դատարան/ 2009թ. փետրվարի 02-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Ալեքսանդր Արտաշեսի Սիմոնյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. Առաջին ատյանի դատարանի 2009թ. փետրվարի 02-ի դատավճռով Ա․Սիմոնյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել է տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկի /300.000/ ՀՀ դրամի չափով:
2. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը 2009թ. ապրիլի 27-ին մտել է օրինական ուժի մեջ:
3. Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ փոստին հանձնելու միջոցով 30․04․2021թ. վերաքննիչ բողոք է բերել պաշտպան Ե․Դավթյանը, որով խնդրել է հիմնարար խախտման հիմքով բեկանել Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 02․02․․2009թ․ դատավճիռը, հռչակել Ա․Սիմոնյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում և նրան ճանաչել անպարտ։
4. Վերաքննիչ դատարանի 19․05․2021թ. որոշմամբ պաշտպան Ե․Դավթյանի հիմնարար խախտման հիմքով ներկայացված վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է Վերաքննիչ դատարանի վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Ալեքսանդր Արտաշեսի Սիմոնյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել 2021թ. հունիսի 04-ին:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.
5. Ա․Սիմոնյանը մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել հետևյալ արարքի համար.
<<Ալեքսանդր Արտաշեսի Սիմոնյանը, պոռնոգրական նյութեր տարածելու դիտավորությամբ, իր Երևան քաղաքի Երզնկյան փողոցի թիվ 16 տանը տեղակայված <<Օփեն Բոքս>> արբանյակային ալեհավաքից հեռարձակվող ալիքներից <<ՆՊՎ 106 ԴՎԴ>> սարքի միջոցով պոռնոգրական բնույթի տեսաֆիլմեր պարունակող նյութերը ամրագրելով թվով 39 լազերային սկավառակների վրա, 2008թ. ընկած ժամանակահատվածում դրանց մի մասը ապօրինի տարածելու դիտավորությամբ փոխանցել է քաղաքացի Արտաշես Ալեքսանդրի Գորգինովին>>:

3. Հիմնարար խախտման հիմքով ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
6. Պաշտպան Ե․Դավթյանն իր բերած վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ ուսումնասիրելով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 2-ի դատավճիռը, համադրելով քննարկվող ոլորտը կարգավորող իրավանորմերին և ենթադրյալ արարքի /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված/ քրեաիրավական որակմանը, առհասարակ տվյալ արարքի հանցավոր լինելուն, անհրաժեշտ է համարում նշել, որ դատական քննության ընթացքում թույլ են արվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի հիմնարար խախտումներ, որոնց արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, ուստի ենթակա է բեկանման՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Սույն գործով ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է՝ արդյոք ստորադաս դատարանները թույլ չեն տվել հիմնարար խախտում, որի արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, Ալեքսանդր Սիմնյանը դատապարտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով /Պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում՝ տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ ապօրինի տարածելը, գովազդելը, իրացնելը, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելը/ այն պայմաններում, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածով նախատեսված նորմը չի համապատասխանում իրավական որոշակիության սկզբունքին, այդպիսով իսկ խախտելով <<չկա հանցագործություն ե պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> <<nullum crimen, nulla poena sine lege>> կանոնը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասի դիսպոզիցիան ձևակերպված է եղել հետևյալ բովանդակությամբ. <<Պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ ապօրինի տարածելը, գովազդելը, իրացնելը, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելը>>։ Մեջբերված հոդվածի դիսպոզիցիայի վերլուծությունից երևում է, որ անձի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն առկա է, երբ նա պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ է ապօրինի տարածում, գովազդում, իրացնում, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստում։ Այլ խոսքով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածով անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունը
ա/ պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում՝ տպագիր հրատարակություններ, կինոյի ն տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ է տարածում, գովազդում, իրացնում, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստում․
բ/ /ա/ կետում նշված գործողությունները անձը կատարել է ապօրինի։
<<Ապօրինի>> եզրույթը ենթադրում է, որ պետք է առկա լինի քննարկվող հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող համապատասխան գործողություններն իրականացնելու նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգ, իսկ իրավակիրառողը այդ կարգի հաշվառմամբ պետք է քննություն իրականացնի և գնահատման ենթարկի այդ բույսերը ցանելու կամ աճեցնելու օրինականությունը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի ձևակերպումից հետևում է, որ այն նկարագրված է եղել բլանկետային դիսպոզիցիայով քրեական պատասխանատվություն նախատեսելով, այն դեպքում, երբ անձը պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ է ապօրինի տարածում, գովազդում, իրացնում, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստում, այսինքն՝ օրենքով կամ նորմատիվ իրավական այլ ակտով սահմանված պահանջների խախտմամբ վերը նշված օբյեկտիվ կողմի գործողությունների կատարման համար՝ չսահմանելով համապատասխան օրինական պահանջները և, ըստ այդմ, ենթադրում է հղում նորմատիվ իրավական այլ ակտի /ակտերի/, որը պետք է ամրագրի դրանք։ Դրանից հետևում է, որ պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու օրինականության պահանջների վերաբերյալ կարգավորումները բացահայտելու համար անհրաժեշտ է դիմել նորմատիվ իրավական այլ ակտերի օգնությանը։
Այսպիստվ, մի կողմից նախատեսված է քրեական պատասխանատվություն օրենքով կամ նորմատիվ իրավական այլ ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ ապօրինի տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու համար, մյուս կողմից որևէ կարգ /համենայնդեպս նման կարգ հասանելի չէ որևէ պաշտոնական կայքում/ նախատեսված չէ դրա օրինական շրջանառության կազմակերպման համար։
Նախատեսելով քրեական պատասխանատվություն պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում՝ տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ ապօրինի տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու համար, օրենսդիրը նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ նշված գործողություններն իրականացնելն իրավաչափորեն դիտարկել է որպես ապօրինի շրջանառության ձև, սակայն չնախատեսելով համապատասխան կարգ՝ ըստ էության հետևողական չի եղել խնդրի համապարփակ օրենսդրական կարգավորման հարցում։
Ամփոփելով վերոգրյալը ՝ գալիս ենք այն հետևության, որ չնայած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է սահմանում պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում՝ տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ ապօրինի տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու համար, սակայն վերը նշված առարկաների օրինական շրջանառությունը օրենսդրությամբ որևէ կերպ կանոնակարգված չէ։
Այս առումով անհրաժեշտ է նշել, որ ՀՀ Սահմանադրության /2005թվականի նոյեմբերի 27-ի փոփոխություններով/ 22-րդ հոդվածի համաձայն ՝
<</․․․/ Մարդուն չի կարելի հանցագործության համար մեղավոր ճանաչել, եթե արարքի կատարման պահին գործող օրենքով այն հանցագործություն չի համարվել։ /.../>>:
<<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն ՝
<<Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել։ /.../>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն ՝
<<Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն ՝ այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րղ հոդվածի համաձայն ՝
<<1. Արարքի հանցավոյաւթյունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով։
2. Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն ՝
<<Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված՝ հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքով։ /.../>>:
Նախորդ կետում նշված նորմերը վճռաբեկ դատարանը վերլուծել է Վ․Ավետիսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում արտահայտելով այն մասին, որ. <</.../ /Անձին հանցագործության /հանցագործություններ/ կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու և այդ հանցագործության /հանցագործությունների/ համար պատիժ նշանակելու միակ հիմքն է կատարման պահին նրա արարքն օրենքով հանցագործություն համարվելը և այդ հանցագործության համար պատիժ նախատեսված լինելը։ Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի այլ կերպ, քան օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված դեպքերում, կարգով և չափով։ Անձը չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության այնպիսի արարքի համար, որն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ գործող օրենքով։
/․․․/ <<[Չ]կա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> <<nullum crimen, nulla poena sine lege>> կանոնը համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք է և իրավունքի գերակայության կարևորագույն տարր։ Այն բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգում, հետևաբար նշված սկզբունքից որևէ շեղում անթույլատրելի է>> /տես Վարուժան Գագիկի Ավետիսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ՍԴ3/0013/01/11 որոշման 13-րդ կետը/։
Դ.Սիմիդյանի գործի շրջանակներում զարգացնելով Վ.Ավետիսյանի գործով արտահայտված վերոհիշյալ դիրքորոշումը վճռաբեկ դատարանը նշել է. <</.../ միայն օրենքը կարող է սահմանել հանցանքը և նախատեսել պատիժը /.../: Արարքի հանցավորությունն ու պատժելիությունը պետք է նախատեսված լինեն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող օրենքով։ Այս առումով Եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրավունքում ձևավորել է <<օրենք>> հասկացությանն առաջադրվող այնպիսի որակական չափանիշներ, ինչպիսիք են հասանելիությունը և կանխատեսելիությունը /.../: Որակական այս պահանջները պետք է ապահովվեն ինչպես հանցագործության, այնպես էլ դրա համար պատժի նշանակման ժամանակ /.../: Անձը համապատասխան դրույթի տառացի ընկալումից և, անհրաժեշտության դեպքում, դրա կապակցությամբ դատարանների տված մեկնաբանությունից պետք է հասկանա, թե որ գործողությունների և անգործության համար է քրեական պատասխանատվություն նախատեսվում և ինչ պատիժ կնշանակվի այդ գործողությունների կատարման ե/կամ անգործության համար /.../:
/.../ օրենքի իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարելն առաջին հերթին օրենսդրական կարգավորման խնդիր է, իսկ դատական մեկնաբանումը լրացնող դերակատարություն ունի։ Օրենսդրի խնդիրն է հնարավորինս հստակ և որոշակի սահմանել հանցավոր համարվող արարքը և դրա համար պատիժը, իսկ դատարանների խնդիրն է օրենսդրի կողմից սահմանված արարքի էությանը համապատասխան մեկնաբանել նորմերը ապահովելով դրանց համապատասխանությունը զարգացող հասարակական հարաբերություններին։
/.../ ՀՀ քրեական օրենսգրքի որևէ նորմում առկա օրենսդրական բացը չի կարող վերացվել, հաղթահարվել կամ լրացվել դատական մեկնաբանման միջոցով, քանի որ օրինականության սկզբունքի անքակտելի տարրն է քրեական օրենքը տարածական մեկնաբանելու և անալոգիայով կիրառելու արգելքը։ Հետևաբար նման իրավիճակն օրենսդրական կարգավորման խնդիր է։
/.../ դատական մեկնաբանման շրջանակները սահմանափակված են օրինականության սկզբունքով։ Այդպիսի մեկնաբանումը հնարավոր է այն դեպքում, երբ իրականացվում է օրենսդրի կողմից սահմանված իրավակարգավորմաև շրջանակներում, բխում է դրա էությունից և բացառում քրեական օրենքի տարածական մեկնաբանումը կամ անալոգիայով կիրառումը։ Վերոգրյալից հետևում է, որ այն դեպքում, երբ հանցակազմի պարտադիր հատկանիշը սահմանող հասկացության բովանդակության բացահայտումը կախված չէ գործի կոնկրետ հանգամանքներից, կարող է սահմանվել դրանցից վերացարկված, սակայն սահմանված չէ օրենքով, դատարանը, չունենալով գնահատման օբյեկտիվ չափանիշներ, զրկված է դրանք մեկնաբանելու հնարավորությունից։ Նման դեպքերում օրենքը չի համապատասխանի իրավական որոշակիության սկզբունքին, հետևաբար դրա հիման վրա անձին դատապարտելը կհանգեցնի <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> <<nullum crimen, nulla poena sine lege>> /տես՝ Դավիթ Սիմիդյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԷԴ/0122/01/13 որոշման 16-18-րդ կետերը/։
Վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո կարելի է արձանագրել, որ նորմի որոշակի լինելու պահանջը հատուկ նշանակություն ունի քրեական օրենքի համար՝ հաշվի առնելով այն իրավական հետևանքների առանձնահատուկ բնույթը, որոնք առաջանում են քրեաիրավական նորմի պահանջների խախտման պարագայում։ Այս պահանջի խախտումը արժեզրկում է ոչ միայն օրինականության, այլ նաև քրեական իրավունքի մյուս սկզբունքները։ Քրեաիրավական նորմը պետք է պարունակի հստակ կարգադրագրեր /վարքագծի կանոններ/, հակառակ պարագայում այդ նորմի հասցեատերը զրկվում է իր վարքագիծը դրա պահանջներին համապատասխանեցնելու և համապատասխան իրավական հետևանքները կանխատեսելու հնարավորությունից։ Անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելը նման դեպքում հանգեցնում է նաև օբյեկտիվ մեղսայնացման՝ խախտելով ըստ մեղքի պատասխանատվության սկզբունքը։
Հաշվի առնելով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի դիսպոզիցիան նկարագրված է եղել բլանկետային դիսպոզիցիայով ՝ վերոհիշյալ նորմը պետք է դիտարկել և դրա որոշակիությունը գնահատել համապատասխան ճյուղային օրենսդրության նորմերի հետ ունեցած համակարգային կապերի լույսի ներքո։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածը, քրեական պատասխանատվություն նախատեսելով պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում տպագիր հրատարակություններ, կինոյի ե տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ ապօրինի տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու համար, այսինքն՝ օրենքով կամ նորմատիվ իրավական այլ ակտով սահմանված պահանջների խախտմամբ վերը նշված օբյեկտիվ կողմի գործողությունների կատարման համար չսահմանելով համապատասխան օրինական պահանջները և, ըստ այդմ, ենթադրում է հղում նորմատիվ իրավական այլ ակտի /ակտերի/, որը պետք է ամրագրի դրանք։ Մինչդեռ, իրավական ակտերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ օրենսդրորեն կանոնակարգված չէ պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում՝ տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու օրինական կարգը։ Այսպիսով, առկա է եղել օրենսդրական բաց այն առումով, որ սահմանված չի եղել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող գործողությունների իրականացման կարգը։ Իսկ նման պայմաններում իրավակիրառողը զրկված է եղել անձի գործողությունների հակաօրինականությունը գնահատելու, ուստի և նրա արարքում տվյալ հանցակազմի առկայությունը հաստատելու օբյեկտիվ հնարավորությունից։
Արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածով նախատեսված նորմը չի համապատասխանել իրավական որոշակիության սկզբունքին, հետևաբար դրա հիման վրա անձին դատապարտելը հանգեցրել է <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> <<nullum crimen, nulla poena sine lege>> կանոնի խախտման։
Համապատասխանաբար, Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 2-ի դատավճիռը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղավոր ճանաչելով թույլ է տվել հիմնարար խախտում, որի արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը հանգեցնելով <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> <<nullum crimen, nulla poena sine lege>> կանոնի խախտման։
3. Մատնանշված հարցի վերաբերյալ ՀՀ դատարանների իրավական դիրքորոշումները.
ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից Արա Խաչիկօղլյանի վերաբերյալ կայացրած արդարացման դատական ակտում արտահայտել է հետևյալ դիրքորոշումը, <<ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է սահմանում պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում՝ տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ ապօրինի տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու համար։
Նշվածից հետևում է, որ հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ ապօրինի տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու մեջ։ Այսինքն, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության օբյեկտիվ կողմի առկայության համար անհրաժեշտ է հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունը, անձը պետք է կատարի թվարկված գործողություններից առնվազն մեկը․
2. նշված գործողությունները անձը պետք է կատարի ապօրինի։
Դատարանը գտնում է, որ <<ապօրինի>> նշանակում է թվարկված գործողությունների կատարումը դիսպոզիցիայում նշված առակաների պատրաստումը և շրջանառությունը կարգավորող իրավական ակտի պահանջների խախտմամբ։ Մինչդեռ, պոռնկագրական առարկաների և նյութերի պատրաստումն ու շրջանառությունը կարգավորող իրավական ակտ Հայաստանի Հանրապետությունում առկա չէ, որով կորոշվեր նշված առարկաների կամ նյութերի պատրաստման ու շրջանառության օրինական կամ անօրինական լինելու սահմանագիծը։
ՀՀ Սահմանադրության 42-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<... Յուրաքանչյուր ոք ազատ է կատարելու այն, ինչն արգելված չէ օրենքով և չի խախտում այլոց իրավունքները և ազատությունները։ Ոչ ոք չի կարող կրել պարտականություններ, որոնք սահմանված չեն օրենքով ...>>: Իսկ ՀՀ Սահմանադրության 83.5-րդ հոդվածը սահմանում է, որ <<Բացառապես Հայաստանի Հանրապետության օրենքներով են սահմանվում՝
1. Ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց իրավունքների և ազատությունների սահմանափակումները, նրանց պարտականությունները, ինչպես նաև պատասխանատվության տեսակները, չափերը, պատասխանատվության ենթարկելու կարգը, հարկադրանքի միջոցներն ու դրանք կիրառելու կարգը,
/․․․/
6․ Քրեական ... պատասխանատվության ենթարկելու դեպքերը, կարգը, պայմանները․․․>>։
Այսպիսով դատարանը գտնում է, որ պոռնկագրական առարկաների և նյութերի պատրաստումն ու շրջանառությունը կարգավորող իրավական ակտի բացակայության պայմաններում, եթե այդպիսի առարկաների կամ նյութերի պատրաստումն ու շրջանառությունը չի խախտում այլոց իրավունքները և ազատությունները, ապա այդպիսի առարկաներ կամ նյութեր տարածելու, գովազդելու, իրացնելու կամ պատրաստելու որևէ եղանակ ինքնին չի կարող համարվել ապօրինի, հետևաբար և չի կարող քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հիմք հանդիսանալ>> /տես՝ ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից Արա Խաչիկօղլյանի վերաբերյալ 15.04.2010թ․ դատական ակտը/։
ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը Սուրեն Մինասյանի վերաբերյալ կայացրած արդարացման դատական ակտում արտահայտել է գրեթե նույնական դիրքորոշում այն մասին, որ․
<<ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության օբյեկտիվ կողմի առկայության համար անհրաժեշտ է որպեսզի միաժամանակ լինի, անձի պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու գործողությունները կամ դրանցից առնվազն մեկը և նշված գործողությունները անձը պետք է կատարի ապօրինի։
Դատարանը գտնում է, որ ապօրինի նշանակում է թվարկված գործողությունների կատարումը ՝ դիսպոզիցիայում նշված առակաների պատրաստումը և շրջանառությունը կարգավորող իրավական ակտի պահանջների խախտմամբ։ Մինչդեռ պոռնկագրական առարկաների և նյութերի պատրաստումն ու շրջանառությունը կարգավորող իրավական ակտ Հայաստանի Հանրպետությունում առկա չէ, որով կորոշվեր նշված առարկաների կամ նյութերի պատրաստման ու շրջանառության օրինական կամ անօրինական լինելու սահմանագիծը։
ՀՀ Սահմանադրության 42-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<... Յուրաքանչյուր ոք ազատ է կատարելու այն, ինչն արգելված չէ օրենքով և չի խախտում այլոց իրավունքները և ազատությունները։ Ոչ ոք չի կարող կրել պարտականություններ որոնք սահմանված չեն օրենքով ...>>: ՀՀ Սահմանադյաւթյան 83.5-րդ հոդվածը սահմանում է, որ․ <<Բացառապես Հայաստանի Հանրապետության օրենքներով են սահմանվում՝ ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց իրավունքների և ազատությունների սահմանափակումները նրանց պարտականությունները ինչպես նաև պատասխանատվության տեսակները, չափերը, պատասխանատվության ենթարկելու կարգը, հարկադրանքի միջոցներն ու դրանք կիրառելու կարգը, ... քրեական ... պատասխանատվության ենթարկելու դեպքերը, կարգը և պայմանները>>։
Պոռնկագրական առարկաների և նյութերի պատրաստումն ու շրջանառությունը կարգավորող իրավական ակտ Հայաստանի Հանրապետությունում գոյություն չունի:
Դատարանը գտնում է, որ պոռնկագրական առարկաների և նյութերի պատրաստումն ու շրջանառությունը կարգավորող իրավական ակտի բացակայության պայմաններում, եթե այդպիսի առարկաների կամ նյութերի պատրաստումն ու շրջանառությունը չի խախտում այլոց իրավունքները և ազատությունները, ապա այդպիսի առարկաներ կամ նյութեր տարածելու, գովազդելու, իրացնելու կամ պատրաստելու որևէ եղանակ ինքնին չի կարող համարվել ապօրինի, և հետևաբար՝ չի կարող քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հիմք հանդիսանալ>> /տես՝ Երևան քաղաքի Կեետյան և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից թիվ ԵԿԴ/0309/01/10 գործով 28.03.2011թ. Սուրեն Մինասյանի վերաբերյալ կայացրած արդարացման դատական ակտը/։
Վերը նշված դատական ակտերը դատախազության կողմից բողոքարկվել են վերադաս դատական ատյաններ, սակայն դատական ակտերը նշված հիմքերի ու հիմնավորումների շրջանականերում մնացել են ուժի մեջ։
Համապատասխանաբար, բողոքում ներկայացված հիմքերի ու հիմնավորումների համատեքստում բողոք բերած անձը գտնում է, որ բողոքարկվող դատական ակտով ստորադաս դատարանի կողմից թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի հիմնարար խախտումներ, որի հետևանքով ընդունված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, խախտում է սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը։
4. Արդյոք ՀՀ Առաջին ատյանի դատարանների և 2014 թվականից հետո ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումները պայմանավորված են օրենքի փոփոխություններով, թե կիրառելի են նաև սույն գործի շրջանակներում։
2003թ․ ապրիլի 18-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդունման և դատական ակտի կայացման դրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասը ձևակերպված է եղել հետևյալ կերպ․
<<Պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ ապօրինի տարածելը, գովազդելը, իրացնելը, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելը>>։
Գործող ՀՀ քրեական օրեսգքրի 263-րդ հոդվածը 2011թ. մարտի 24-ին ենթարկվել է փոփոխության և ձևակերպված է հետևյալ կերպ ՝
<<Պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում՝ ապագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ տարածելը, գովազդելը, իրացնելը, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելը, եթե բացակայում են սույն օրենսգրքի 132-րդ, 132.2-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործության հատկանիշները>>։
Այսինքն, <<տարածելը>> բառից առաջ հանվել է <<ապօրինի>> բառը, ինչպես նաև 1-ին մասը <<պատրաստելը>> բառից հետո լրացվել է, եթե բացակայում են սույն օրենսգրքի 132-րդ, 132.2-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործության հատկանիշները>> բառերով։
Ոչ թե տեղի է ունեցել հանցագործության ապաքրեականացում, այլ դատարանների կողմից ի սկզբանե թույլ է տրվել հիմնարար խախտում, նյութական օրենքի սխալ կիրառում այն պայմաններում, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածի հիման վրա անձին դատապարտելը հանգեցնում է <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> <<nullum crimen, nulla poena sine lege>> կանոնի խախտման, քանի որ Արարատ Խոյլունցի նկատմամբ դատական ակտ կայացնելիս գործել են մինչև փոփոխությունը գործած իրավանորմը, որը չի համապատասխանել իրավական որոշակիությանը։
1․ Ստորադաս դատարանների թույլ տված նյութական իրավունքի հիմնարար խախտումը դրսևորվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի սխալ կիրառմամբ, մասնավորապես Ալեքսանդր Սիմոնյանը մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել այնպիսի արարքի կատարման համար, որը ՀՀ քրեական օրենսգրքի իմաստով հանցագործություն չի եղել, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածով նախատեսված նորմը չի համապատասխանել իրավական որոշակիության սկզբունքին, հետևաբար դրա հիման վրա անձին դատապարտելը հանգեցրել է <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> <<nullum crimen, nulla poena sine lege>> կանոնի խախտման,
2. Ստորադաս դատարանների թույլ տված դատավարական իրավունքի հիմնարար խախտումը դրսևորվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի չկիրառմամբ, մասնավորապես, պարտավոր էր Ալեքսանդր Սիմոնյանի նկատմամբ կայացնել արդարացման դատական ակտ, քանի որ բացակայել է հանցակազմը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մկրտիչ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ԵՄԴ/0020/01/14 քրեական գործով կայացված որոշման մեջ արտահայտել է իրավական դիրքորոշում առ այն, որ <<հիմնարար խախտման հիմքով ներկայացված բողոքը վարույթ ընդունելու հիմքերը և հիմնավորումները գնահատելիս իրավասու դատական ատյանը պետք է որոշի, թե արդյոք դրանք բավարար են եզրահանգելու, որ
ա/ առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, որը ազդել է կամ կարող էր ազդել գործի ելքի վրա,
բ/ դրա արդյունքում իրականացված այպարադատությունը չէր կարող ծառայել իր նպատակներին,
գ/ այդ դատական սխալի հետևանքով խախտվում է հանրային և մասնավոր շահերի Մահմանադրությամբ երաշխավորված հավասարակշռությունը։
Այլ խոսքով՝ դատարանը պետք է որոշի, թե արդյոք առերևույթ թույլ տրված դատական սխալը կարող է արժեզրկել տվյալ գործով իրականացված արդարադատությունը, դրա արդյունքում կայացված դատական ակտի որպես արդարադատության ակտի դերն ու նշանակությունը, քրեական դատավարության համար ելակետային նշանակություն ունեցող սկզբունքները։ Այդպիսի դատական սխալն առկա է, օրինակ, երբ անձը քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ակնհայտ անհիմն ազատվել է կամ նրա նկատմամբ կայացվել է արդարացման դատական ակտ, անձը դատապարտվել է այնպիսի արարքի համար, որը ստացել է ակնհայտ սխալ իրավական գնահատական և այլն>>։
Վերոնշյալից ուղղակիորեն բխում է, որ սույն գործով առկա է հիմնարար խախտումը, քանի որ Ա․Սիմոնյանը դատապարտվել է այնպիսի արարքի համար, որը ստացել է ակնհայտ սխալ իրավական գնահատական, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի հիման վրա անձին դատապարտելը հանգեցրել է <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> <<nullum crimen, nulla poena sine lege>> կանոնի խախտման։
Բողոք բերած անձը գտնում է, որ ստորադաս դատարանները թույլ են տվել հիմնարար խախտում, դատական սխալ՝ դատավարական /մասնավորապես ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի/ և նյութական /մասնավորապես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի/ նորմերի սխալ կիրառություն, որն ազդել է գործի ելքի վրա՝ հանգեցնելով ակնհայտ անմեղ անձի դատապարտման՝ հանգեցնելով մարդու իրավունքների և ազատությունների հիմնարար խախտման։
Քանի որ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը 2009թ․ փետրվարի 2-ի դատավճռով Ա․Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղավոր ճանաչելով՝ թույլ է տվել հիմնարար խախտում, որի արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը՝ հանգեցնելով <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> <<nullum crimen, nulla poena sine lege>> կանոնի խախտման։ 
7․ Ելնելով վերոգրյալ պատճառաբանություններից, հիմնավորումներից և ղեկավարվելով <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով, ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ /1-ին և 3-րդ կետեր/, 68-րդ /մաս 2/, 71-րդ հոդվածներով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 21-րդ հոդվածով, բողոք բերած անձը խնդրում է հիմնարար խախտման հիմքով բեկանել Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2009թ․ փետրվարի 2-ի դատավճիռը, հոչակել Ա.Սիմոնյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում և նրան ճանաչել անպարտ։

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, դատական ակտը հիմնարար խախտման հիմքով վերանայելու մասին վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերանայելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը ենթակա է բավարարման, իսկ դատավճիռը պետք է բեկանել և Ա․Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
8. ՀՀ Սահմանադրության 72-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին հանցագործություն չի հանդիսացել /…/>>:
ՀՀ Սահմանադրության 79-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Հիմնական իրավունքները և ազատությունները սահմանափակելիս օրենքները պետք է սահմանեն այդ սահմանափակումների հիմքերը և ծավալը, լինեն բավարար չափով որոշակի, որպեսզի այդ իրավունքների և ազատությունների կրողները և հասցեատերերն ի վիճակի լինեն դրսևորելու համապատասխան վարքագիծ>>:
<<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն` <<Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել:
/…/>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով:
2. Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված՝ հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքով:
/…/>>:
9. Մեջբերված նորմերի համակարգված վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը Դ.Սիմիդյանի վերաբերյալ որոշմամբ արձանագրել է. <</…/ [Մ]իայն օրենքը կարող է սահմանել հանցանքը և նախատեսել պատիժը /…/: Արարքի հանցավորությունն ու պատժելիությունը պետք է նախատեսված լինեն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող օրենքով: Այս առումով Եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրավունքում ձևավորել է <<օրենք>> հասկացությանն առաջադրվող այնպիսի որակական չափանիշներ, ինչպիսիք են հասանելիությունը և կանխատեսելիությունը /…/: Անձը համապատասխան դրույթի տառացի ընկալումից և, անհրաժեշտության դեպքում, դրա կապակցությամբ դատարանների տված մեկնաբանությունից պետք է հասկանա, թե որ գործողությունների և անգործության համար է քրեական պատասխանատվություն նախատեսվում և ինչ պատիժ կնշանակվի այդ գործողությունների կատարման և/կամ անգործության համար /…/:
/…/[Օ]րենքի` իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարելն առաջին հերթին օրենսդրական կարգավորման խնդիր է, իսկ դատական մեկնաբանումը լրացնող դերակատարություն ունի: Օրենսդրի խնդիրն է հնարավորինս հստակ և որոշակի սահմանել հանցավոր համարվող արարքը և դրա համար պատիժը, իսկ դատարանների խնդիրն է` օրենսդրի կողմից սահմանված արարքի էությանը համապատասխան մեկնաբանել նորմերը` ապահովելով դրանց համապատասխանությունը զարգացող հասարակական հարաբերություններին:
/…/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի որևէ նորմում առկա օրենսդրական բացը չի կարող վերացվել, հաղթահարվել կամ լրացվել դատական մեկնաբանման միջոցով, քանի որ օրինականության սկզբունքի անքակտելի տարրն է քրեական օրենքը տարածական մեկնաբանելու և անալոգիայով կիրառելու արգելքը: Հետևաբար նման իրավիճակն օրենսդրական կարգավորման խնդիր է>> /տե՛ս Դավիթ Սիմիդյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԵԴ/0122/01/13 որոշման 16-18-րդ կետերը/:
10. Նախքան 2011 թվականի մարտի 01-ին <<Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին>> ՀՕ-69-Ն օրենքի ընդունումը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասը ձևակերպված էր հետևյալ կերպ. <<Պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ ապօրինի տարածելը, գովազդելը, իրացնելը, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելը>>:
2011 թվականի մարտի 01-ին ընդունված <<Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին>> ՀՕ-69-Ն օրենքով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասը ձևակերպվել է հետևյալ կերպ. << 1. Պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում՝ տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ տարածելը, գովազդելը, իրացնելը, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելը, եթե բացակայում են սույն օրենսգրքի 132-րդ, 132.2-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործության հատկանիշները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածը /նախքան 2017 թվականի դեկտեմբերի 6-ի ՀՕ-241-Ն օրենքի ընդունումը գործող խմբագրությամբ/ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Վարդան Ղազարյանի վերաբերյալ որոշման շրջանակներում` արտահայտելով հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <</…/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածով անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունը`
ա/ անձը ցանել կամ աճեցրել է մշակումն արգելված թմրանյութեր, հոգեմետ /հոգեներգործուն/, խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսեր խոշոր կամ առանձնապես խոշոր չափերով,
բ/ /ա/ կետում նշված չափերով համապատասխան բույսերը անձը ցանել կամ աճեցրել է ապօրինի:
Վերոնշյալ /ա/ կետում շարադրված պայմանը կարգավորված է ՀՀ քրեական օրենսգրքին կից թիվ 5 hավելվածով /այսուհետ նաև` Հավելված 5/, որը սահմանում է մշակումն արգելված թմրամիջոցներ, հոգեմետ /հոգեներգործուն/, խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը: Ինչ վերաբերում է /բ/ կետում նշված պայմանին, այն է` համապատասխան բույսեր ապօրինի ցանելը կամ աճեցնելը, ապա կոնկրետ դեպքում <<ապօրինի>> եզրույթը ենթադրում է, որ պետք է առկա լինի քննարկվող հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող համապատասխան գործողություններն իրականացնելու /ցանելու կամ աճեցնելու/` նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգ, իսկ իրավակիրառողը այդ կարգի հաշվառմամբ պետք է քննություն իրականացնի և գնահատման ենթարկի այդ բույսերը ցանելու կամ աճեցնելու օրինականությունը /…/>>:
Հաշվի առնելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածն ունի բլանկետային բնույթ և կոնկրետ չափերով համապատասխան բույսեր ցանելու կամ աճեցնելու ապօրինի լինելը որոշելու համար անհրաժեշտ է դիմել նորմատիվ իրավական այլ ակտի /ակտերի/ օգնությանը` Վճռաբեկ դատարանը, համակարգված վերլուծության ենթարկելով <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի մասին>> ՀՀ օրենքի, ՀՀ կառավարության` 2010 թվականի մարտի 18-ի <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին>> թիվ 270-Ն որոշման և <<Լիցենզավորման մասին>> ՀՀ օրենքի համապատասխան դրույթները, հանգել է այն հետևության, որ <</…/ [Մ]ի կողմից նախատեսված է քրեական պատասխանատվություն օրենքով կամ նորմատիվ իրավական այլ ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ համապատասխան բույսեր ցանելու կամ աճեցնելու համար, մյուս կողմից որևէ կարգ նախատեսված չէ: Նախատեսելով քրեական պատասխանատվություն թմրանյութեր պարունակող բույսեր ապօրինի ցանելու կամ աճեցնելու համար` օրենսդիրը նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ նշված գործողություններն իրականացնելն իրավաչափորեն դիտարկել է որպես թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության ձև, սակայն չնախատեսելով համապատասխան կարգ` ըստ էության հետևողական չի եղել խնդրի համապարփակ օրենսդրական կարգավորման հարցում:
/…/
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նորմի որոշակի լինելու պահանջը հատուկ նշանակություն ունի քրեական օրենքի համար` հաշվի առնելով այն իրավական հետևանքների առանձնահատուկ բնույթը, որոնք առաջանում են քրեաիրավական նորմի պահանջների խախտման պարագայում: Այս պահանջի խախտումը արժեզրկում է ոչ միայն օրինականության, այլ նաև քրեական իրավունքի մյուս սկզբունքները: Քրեաիրավական նորմը պետք է պարունակի հստակ կարգադրագրեր /վարքագծի կանոններ/, հակառակ պարագայում այդ նորմի հասցեատերը զրկվում է իր վարքագիծը դրա պահանջներին համապատասխանեցնելու և համապատասխան իրավական հետևանքները կանխատեսելու հնարավորությունից: Անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելը նման դեպքում հանգեցնում է նաև օբյեկտիվ մեղսայնացման` խախտելով ըստ մեղքի պատասխանատվության սկզբունքը:
/…/ Հաշվի առնելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածի դիսպոզիցիան նկարագրված է բլանկետային դիսպոզիցիայով` վերոհիշյալ նորմը պետք է դիտարկել և դրա որոշակիությունը գնահատել համապատասխան ճյուղային օրենսդրության նորմերի հետ ունեցած համակարգային կապերի լույսի ներքո: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածը, պատասխանատվություն նախատեսելով թմրանյութեր պարունակող բույսեր ապօրինի, այլ կերպ` նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված պահանջների խախտմամբ ցանելու կամ աճեցնելու համար, ինքնին համապատասխան գործողությունների իրականացման կարգ չի սահմանում` թողնելով դա այլ իրավական ակտերի կարգավորմանը: Մինչդեռ թմրանյութերի շրջանառությունը կանոնակարգող իրավական ակտերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ օրենսդրորեն կանոնակարգված չէ համապատասխան բույսեր ցանելու կամ աճեցնելու կարգը: Այսպիսով, առկա է օրենսդրական բաց այն առումով, որ սահմանված չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող գործողությունների իրականացման կարգը: Իսկ նման պայմաններում իրավակիրառողը զրկված է համապատասխան բույսեր ցանելու կամ աճեցնելու դեպքում անձի գործողությունների հակաօրինականությունը գնահատելու, ուստիև նրա արարքում տվյալ հանցակազմի առկայությունը հաստատելու օբյեկտիվ հնարավորությունից: Արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածով նախատեսված նորմը չի համապատասխանում իրավական որոշակիության սկզբունքին, հետևաբար դրա հիման վրա անձին դատապարտելը կհանգեցնի <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> /nullum crimen, nulla poena sine lege/ կանոնի խախտման: /…/>> /տե՛ս Վարդան Ղազարյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԱՎԴ/0002/01/14 որոշման 13-21-րդ կետերը/:
11. Այսպիսով, Վ.Ղազարյանի վերաբերյալ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 273-րդ հոդվածը /նախքան 2017 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ՀՕ-241-Ն օրենքի ընդունումը գործող խմբագրությամբ/ չէր բավարարում <<օրենքի>>` իրավական որոշակիության սկզբունքին: Մասնավորապես, այն պատասխանատվություն էր սահմանում թմրանյութեր, հոգեմետ /հոգեներգործուն/, խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսեր ապօրինի ցանելու կամ աճեցնելու համար, մինչդեռ իրավական որևէ ակտով համապատասխան գործողություներն իրականացնելու որևէ կարգ սահմանված չէր: Այլ կերպ` առկա էր օրենսդրական բաց, ինչի հետևանքով անհնար էր դառնում գնահատել անձի գործողությունների հակաօրինականությունը և նրան մեղսագրել համապատասխան հոդվածով արգելված արարքի կատարումը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ որակական չափանիշին չբավարարող օրենքով անձին պատասխանատվության ենթարկելու պարագայում թույլ կտրվի օրինականության սկզբունքի ու դրա բաղադրատարր հանդիսացող` <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> կանոնի խախտում: Այդպիսի խախտումն իր բնույթով հիմնարար է և ի սկզբանե վկայում է կայացված դատական ակտի անօրինական ու չհիմնավորված լինելու մասին, ուստի դրա հիման վրա անձին դատապարտելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու արդյունքում կխաթարվի արդարադատության բուն էությունը և կխախտվի սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը:
Տվյալ դեպքում, հարկ է փաստել, որ 2011 թվականի մարտի 01-ին ընդունված <<Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին>> ՀՕ-69-Ն օրենքով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդված 1-ին մասը որոշակի փոփոխությունների է ենթարկվել, ինչի արդյունքում պատասխանատվություն է նախատեսվել պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում՝ տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու համար, եթե բացակայում են սույն օրենսգրքի 132-րդ, 132.2-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործության հատկանիշները:
Այսինքն, <<տարածելը>> բառից առաջ հանվել է <<ապօրինի>> բառը, ինչպես նաև 1-ին մասը <<պատրաստելը>> բառից հետո լրացվել է, <<, եթե բացակայում են սույն օրենսգրքի 132-րդ, 132.2-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործության հատկանիշները>> բառերով։
12. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Ա․Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա պոռնոգրական նյութեր տարածելու դիտավորությամբ, իր Երևան քաղաքի Երզնկյան փողոցի թիվ 16 տանը տեղակայված <<Օփեն Բոքս>> արբանյակային ալեհավաքից հեռարձակվող ալիքներից <<ՆՊՎ 106 ԴՎԴ>> սարքի միջոցով պոռնոգրական բնույթի տեսաֆիլմեր պարունակող նյութերը ամրագրելով թվով 39 լազերային սկավառակների վրա, 2008թ. ընկած ժամանակահատվածում դրանց մի մասը ապօրինի տարածելու դիտավորությամբ փոխանցել է քաղաքացի Արտաշես Ալեքսանդրի Գորգինովին:
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով Ա․Սիմոնյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված է և այդ հոդվածով էլ նա պետք է ենթարկվի պատժի: Այլ կերպ` Ա․Սիմոնյանի արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է այդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, ինչի համար վերջինս պետք է պատասխանատվություն կրի:
13. Սույն որոշման 12-րդ կետում արձանագրված փաստերը գնահատելով սույն որոշման 11-14-րդ կետերում շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Ա․Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղավոր ճանաչելու արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ է տրվել նյութական իրավունքի նորմերի հիմնարար խախտում, քանի որ այն չի բավարարել <<օրենքի>>` իրավական որոշակիության և կանխատեսելիության չափանիշներին: Մասնավորապես, այն պատասխանատվություն է սահմանել պոռնկագրական նյութեր կամ առարկաներ, այդ թվում տպագիր հրատարակություններ, կինոյի և տեսաֆիլմերի նյութեր, պատկերներ կամ պոռնկագրական բնույթի այլ առարկաներ ապօրինի տարածելու, գովազդելու, իրացնելու, ինչպես նաև այդ նպատակով պատրաստելու համար, մինչդեռ իրավական որևէ ակտով համապատասխան գործողություներն իրականացնելու որևէ կարգ սահմանված չի եղել, հետևաբար առկա է եղել օրենսդրական բաց: Այլ կերպ` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Ա․Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտումը հանգեցրել է <<չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով>> /nullum crimen, nulla poena sine lege/ կանոնի և սույն որոշման 11-րդ կետում մեջբերված նորմերի խախտման:
14. Հիմք ընդունելով վերոնշյալը` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Ա․Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելու արդյունքում թույլ է տրվել այնպիսի հիմնարար խախտում, որի արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, խախտում սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը:
15. Ելնելով վերոգրյալներից, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հիմնարար խախտման հիմքով բերված պաշտպան Ե․Դավթյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, և Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելով` Ալեքսանդր Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով ճանաչել անմեղ և արդարացնել` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ, 393-395-րդ և 398-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1․Պաշտպան Ե․Դավթյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
2. Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2009թ. փետրվարի 02-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Ալեքսանդր Արտաշեսի Սիմոնյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով` բեկանել.
Ալեքսանդր Արտաշեսի Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով ճանաչել անմեղ ու արդարացնել` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
3. Սույն որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք կարող է բերվել այն հրապարակելու օրվանից մեկամսյա ժամկետում` ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատին:




ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ն․ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

Կ․ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ