ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԵԿԴ/0347/01/17

29 մայիսի 2018թ. ք.Երևան


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ
ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ
Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`

ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Գ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

ՊԱՇՏՊԱՆ` Կ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ս.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը` Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 15.02.2018թ. դատավճռի դեմ.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

Նախնական համաձայնությամբ ապօրինի կերպով հրազեն հանդիսացող <TT> տեսակի ատրճանակ իրացման նպատակով ձեռք բերելու և պահելու դեպքի առթիվ` 2017 թվականի նոյեմբերի 04-ին որոշում է կայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ 58216317 քրեական գործ հարուցելու մասին:
2017 թվականի նոյեմբերի 23-ին որոշում է կայացվել թիվ 58216317 քրեական գործի նյութերով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նոր քրեական գործ հարուցելու և այն վարույթ ընդունելու մասին:
2017 թվականի նոյեմբերի 24-ին որոշում է կայացվել թիվ 58217617 քրեական գործով Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2017 թվականի նոյեմբերի 24-ի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Ստեփան Պողոսյանի նկատմամբ որպես հափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը:
2017 թվականի դեկտեմբերի 20-ին որոշում է կայացվել թիվ 58217617 քրեական գործով <Մոսին> կոնստրուկցիայի հրացանը, 4 ինքնաձիգերը և տարբեր տարամաչափի և տեսակիª ընդհանուր 353 հատ փամփուշտները իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին:
2017 թվականի դեկտեմբերի 21-ին որոշում է կայացվել թիվ 58217617 քրեական գործով Մհեր Պողոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին:
2017 թվականի դեկտեմբերի 21-ին որոշում է կայացվել թիվ 58217617 քրեական գործով Ստեփան Պողոսյանին 24.11.2017թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին:
2017 թվականի դեկտեմբերի 21-ին որոշում է կայացվել թիվ 58217617 քրեական գործով Ստեփան Պողոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվելª ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2017 թվականի դեկտեմբերի 27-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 15.02.2018թ. դատավճռով` արագացված կարգի կիրառմամբ.
Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նա դատապարտվել է ազատազրկման` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով:
Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի պատժի սկիզբը հաշվվել է 23.11.2017 թվականից:
Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց` կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է նաև.
Դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված Մոսին կոնստրուկցիայի հրացանը, 4 ինքնաձիգերը և տարբեր տրամաչափի և տեսակիª ընդհանուր 353 հատ փամփուշտներըª թողնել ՀՀ ոստիկանության փորձաքրեագիտական վարչությունում:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 15.02.2018թ. դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել պաշտպանը:



Գործի փաստական հանգամանքները.

Ստեփան Պողոսյանին մեղադրանք է առաջադրվելª ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա 2017 թվականի սեպտեմբեր ամսին իր փաստացի բանակության վայրիª Երևան քաղաքի Կոնդ 198 հասցեում գտնվող տան հյուրասենյակում հայտնաբերելով հանգուցյալ ազգական Մհեր Պողոսյանի կողմից ապօրինի կերպով ձեռք բերված և դեռևս 2006 թվականին հյուրասենյակի թաքստոցում ապօրինի պահված, ակոսափոխ հրազեն հանդիսացող 4 հատ <AK-47> տեսակի ինքնաձիգերը, <Մոսին> կոնստրուկցիայի հրացանը և ռազմամթերք հանդիսացող տարբեր տրամաչափի և տեսակի ընդհանուր 353 հատ փամփուշտները, իրավապահ մարմիններին ներկայացնելու փոխարեն շարունակել է դրանք ապօրինի կերպով պահել նույն թաքստոցում, որոնք 22.11.2017 թվականին հայտնաբերվել են նրա տան խուզարկությամբ:



Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Պաշտպանը վկայակոչելով իր իսկ վերաքննիչ բողոքում նշված պատճառաբանությունները, խնդրել է սույն բողոքն ընդունել վարույթ, բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 15.02.2018թ. ԵԿԴ/0347/01/17 քրեական գործով դատավճիռը պատժի մասով, ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել կամ նշանակել մեղմ պատիժ, բավարարվել փաստացի կրած պատժաչափով և ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճից։
Վերաքննիչ բողոքը բերվել է հետևյալ հիմնավորումներով.
Գտել են, որ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի ԵԿԴ/0347/01/17 քրեական գործով դատավճիռն անհիմն է, պատճառաբանված չէ, դատարանի կողմից պաշտպանյալի նկատմամբ նշանակվել է խիստ պատիժ։
Նշանակված պատժով խախտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 11-րդ հոդվածի պահանջը, քանի որ այն դաժան, անմարդկային է, դրանով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակներին, այն խախտում է սոցիալական արդարությունը, դրանով հնարավոր չէ ուղղել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները։
Դատարանի դատավճիռն անհիմն է և անօրինական, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դրա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթները։
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Պատասխանատվությունը և պատիժր մեղմացնող հանգամանքների հետ կապված հարցերին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Թ.Տեր–Գրիգորյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այև մասին, որ <Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակաևարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով՝ դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հաևցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին՝ համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն։ Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել՝ ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս (տե ս Թամարա Իշխանի Տեր֊-Գրիգորյանի գործով Վճռաբեկ դատարաևի 2007 թվակաևի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ– 192/07 որոշումը):
ՀՀ քրեակաև օրեեսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <Պատիժ ևշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեև սույն հոդվածի 1-ին մասում>:
Դատարանի կողմից կայացված դատավճռում չկա որևէ գնաhատական պաշտպանի կողմից որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ վկայակոչված հետևյալ հանգամանքների առկայության մասին, մասնավորապես, առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ միջին ծանրության հանցանք կատարելու / ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մաս 1-ին կետ/ և հանցագործության բացահայտմանը աջակցելու /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մաս 9-րդ կետ/ հանգամանքների վերաբերյալ։
Պաշտպանը պաշտպանական ճառում վկայակոչել է առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ միջին ծանրության հանցանք կատարելու հանգամանքն այն պատճառով, քանի որ գործի տվյալների համաձայն, հանգուցյալ Մհեր Պողոսյանը, ազատ ելումուտ ունենալով Ստեփան Պողոսյանի մոր բնակության վայրը Երևանի Կոնդ 198 հասցեի տունը, այնտեղ վերջինս թաքստոցում ապօրինի կերպով պահել է ակոսափող հրազեն հանդիսացող 4 հատ ինքնաձիգերր, 1 հատ <Մոսին> կոնստրուկցիայի հրացանը և ռազմամթերք հանդիսացող տարբեր տրամաչափի և տեսակի րնդհանուր 353 հատ փամփուշտներր այդ մասին չասելով ոչ Ա.Պողոսյանին ու ոչ էլ որևէ մեկին։ Հետագայում, 2017թ.-ի սեպտեմբեր ամսին Ստեփան Պողոսյանը այդ առարկաներն այնտեղ հայտնաբերելով, չկողմնորոշվելով, թե ինչպես վարվել դրանց հետ, վախենալու պատճառով փաստացի դրանք չի հանձնել իրավապահ մարմիններին, մոտ 2 ամիս անց դրանք հայտնաբերվել և առգրավվել են։
Այսպիսով, ամբաստանյալն իր նշված պասիվ վարքագծով փաստացի առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարել է միջին ծանրության հանցանք, Ստեփան Պողոսյանը ակտիվ գործողություններ չի ձեռնարկել ապօրինի զենքերն ու ռազմամթերքը ձեռք բերելու, տեղափոխելու, պահելու համար, այլ րնդամենը վախենալու պատճառով նշված առարկաներր չի ներկայացրել իրավապահ մարմիններին, որպիսի հանգամանքն էականորեն նվազեցնում է կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը:
Անդրադառնալով Ստեփան Պողոսյանի հանցագործության բացահայտմանը աջակցելու հանգամանքի առկայությանը, պաշտպանը փաստարկել է, որ մինչե վերջինիս խոստովանական ցուցմունք տալը գործի հանգամանքները լրիվ բացահայտված չեն եղել, և միայն նշված ցուցմունքից հետո, այն հիմք ընդունելով վարույթ իրականացնող մարմինը փոփոխել և պաշտպանյալիս առաջադրել է ներկա մեղադրանքը:
Այսինքն, նշված հանգամանքի առկայությունն արդեն իսկ հաստատվել է քրեական գործի տվյալներով, քանի որ այդ ապօրինի առարկաների ձեռք բերման աղբյուրը պարզվել է միայն պաշտպանյալիս հանցագործության բացահայտմանը աջակցելու արդյունքում։
Դատարանը սույն գործով արձանագրելով պաշտպանյալիս անձը բնութագրող մի շարք հանգամանքները, անտեսել է նրա ծանր հիվանդությամբ հիվանդ լինելու հանգամանքը: Նշված հանգամանքը որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք վկայակոչել է նաև մեղադրողն իր ճառով։
Մասնավորապես դատաքննության ընթացքում հետազոտված <Դատապարտյալների հիվանդանոց> ՔԿՀ պետի 28.12.2017թ. գրությամբ հայտնած տեղեկություններն այն մասին, որ կալանավորված անձ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանը <Դատապարտյալների հիվանդանոց> ՔԿՀ, թոքախտաբանական բաժին է ընդունվել 14.12.2017թ. Երևան-Կենտրոն ՔԿՀ–ից, հիվանդանոցում կատարվել են անհրաժեշտ գործիքային և լաբորատոր հետազոտություններ, ախտորոշվել է <Թոքերի ինֆիլտրատիվ տուբերկուլյոզ, քայքայման փուլում, ԹԿԲ+>:
Պաշտպանը նաև փաստարկել է, որ ամբաստանյալ Ստեփան Պողոսյանի ծանր, վարակիչ հիվանդությամբ տառապելն էական նշանակություն ունի ինչպես նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, այլև դրա հետագա կրման հարցր լուծելու առումով, քանի որ ինքնին նշված կարգի հիվանդները լուրջ վտանգ են ներկայացնում մյուս դատապարտյալների համար ևս, իսկ նրան ազատազրկում պատժատեսակի համար օրենքով նախատեսված նվազագույն պատժաչափով դատապարտելու կամ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում մարդասիրական սկզբունքով առաջնորդվելով հնարավորություն կտրվեր հիվանդ ամբաստանյալին բուժվել նեղ մասնագիտական հիվանդանոցում, չվարակել նաև վերջինիս հետ պատիժը կրող մյուս դատապարտյալներին։
/…/
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման օրենսդրական պայմանները Վճռաբեկ դատարանը մեկնաբանել և այդ խնդրի վերաբերյալ իր իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել նաև Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192 որոշմամբ՝ <.... և այն կրելու նպատակահարմարության հարցր քննարկելիս դատարանր հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով, դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին՝ համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն։ Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել՝ ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս։
Քրեական օրենքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունր։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելր հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձր բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Ընդ որում, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված որևէ հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել։
Այսինքն՝. օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու ... >:
/…/
ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Անհասկանալի է դատարանի միակողմանի, անմարդկային մոտեցումը, որ անտեսելով դատաքննությամբ հաստատված հանգամանքները, նման ձևով է որոշել պատժի չափը և այն կրելու հարցր։ Անդրադառնալով դատավճռին, դատարանր չի նշել որևէ հանգամանք, որի պայմաններում պաշտպանյայիս ուղղվելը հնարավոր չէր համարի առանց նշանակված պատիժը կրելու, այսինքն դատարանը փաստացի միակողմանիորեն անտեսել է նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծումը։
Դատարանը վերոգրյալից ելնելով իրավասու էր պաշտպանյալիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել կամ նշանակել ավելի մեղմ պատիժ, քանի որ պատժի նպատակներին կարելի է հասնել առանց նշանակված ազատազրկումը կրելու:
/…/
Այս պահանջների անտեսմամբ դատարանի կողմից ամբաստանյալի արարքը, նրա անձը, գործով առկա մյուս մեղմացնող հանգամանքները սխալ գնահատելու հետևանքով վերջինիս նկատմամբ նշանակվել է կատարած արարքին ոչ համապատասխան, խիստ պատիժ:
Քրեական օրենքի ընդհանուր մասի վերր թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելր հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժր պայմանականորեն չկիրառելու մասին։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձր բնութագրող տվյալներր, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներր։ Ընդ որում, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված որևէ հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել։
ՀՀ քրեական և դատավարական օրենսդրության վերր թվարկված դրույթներից և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ անձին մեղսագրվող հանցանքը կատարելը հաստատված համարելու մասին դատարանի դատավճիռը պետք է լինի հիմնավորված, հիմնված լինի հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի խնդիրների իրագործման հնարավորությունը։



Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

Վերաքննիչ բողոքում նշված հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, վերլուծելով գործի նյութերը, վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ պաշտպանի կողմից ներկայացրած վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել հետևյալ պատճառաբանությամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Իսկ 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն. հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Իսկ 3-րդ մասի համաձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ մեկից հինգ տարի ժամկետով:
</…/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Այլ կերպ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս դատարանը պատժի չկիրառման յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը> /տես ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2009թ. հունիսի 2-ի` Հ.Սահակյանի վերաբերյալ գործով ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշման 17-րդ կետը/:
</…/ Պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
/…/ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին /…/> /տես ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007թ. նոյեմբերի 30-ի Կ.Հարությունյանի վերաբերյալ գործով ՎԲ-201/07 որոշումը/:
</…/ Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով, դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն:
Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Քրեական օրենքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը> /տես ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հոկտեմբերի 26-ի` Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով ՎԲ-192/07 որոշումը/:
Հարկ է նշել, որ Ա.Ավետիսյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ </…/ <հանգամանքների պատահական զուգորդում> հասկացությունը գնահատողական կատեգորիա է և որոշվում է միայն դատարանի կողմից` գործի բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ հետազոտելու արդյունքում: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ, ի թիվս այլոց, հանգամանքների պատահական զուգորդում կարող են լինել.
1. իր կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատման կապակցությամբ անձի մոլորությունը,
2.հանցավոր արարքներ կատարող անձանց խմբում մեկ անգամ պատահական գտնվելն ու այդ խմբի կողմից կատարված հանցագործությանը մեկ անգամ մասնակցելը,
3.մեղսագրվող հանցանքի կատարումն անձին ակնհայտորեն բնորոշ չլինելը,
4.հանցանքի կատարումը հոգեճնշող վիճակում, արտակարգ կամ այլ հանգամանքների ազդեցության տակ> /տես Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշման 22-րդ կետը/:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
/…/
6/ ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար,
7/ ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ,
8/ ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը,
/…/
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ընդհանուր իրավասության դատարանն /այսուհետ` դատարան/ ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնել ամբաստանյալի անձը, կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, այդ թվում` նրա գործողությունների վտանգավորության աստիճանը, այն որ կատարել է հասարակական և անվտանգության դեմ ուղված հանցագործություն, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը` դատարանը հանգել է այն համոզման, որ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի ուղղվելը հնարավոր է միայնª նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դեպքում, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայնª <Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները> /…/:
Դատարանն արձանագրել է, որ ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է կատարած արարքի համար, խնամքին է գտնվում մինչև 14 տարեկան մեկ երեխա, բնութագրվում է դրականորեն:
Որպես ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք՝ դատարանը հաշվի է առել ամբաստանյալի խնամքի տակ մինչև 14 տարեկան մեկ երեխայի /2013թ. հուլիսի 11-ին ծնված Հրաչյա Պողոսյան/ առկայությունը։
Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք այն, որ ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանը վատառողջ է /ախտորոշվել է` թոքերի ինֆիլտրատիվ տուբերկուլոզ, քայքայման փուլում, ԹԿԲ+/:
Ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք դատարանը չի արձանագրել:
Ինչ վերաբերում է պաշտպանության կողմի վերաքննիչ բողոքին` հանգամանքների պատահական զուգորդման վերաբերյալ, ապա այդ առնչությամբ պաշտպանության կողմի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները, քննարկվող պարագայում, բավարար չափով փաստարկված չեն և որպես այդպիսին /պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք/ դիտարկելու առումով որևէ իրավական հետևանք առաջացնել չեն կարող:
Ընորում, <հանգամանքների պատահական զուգորդում> հասկացությունը գնահատողական կատեգորիա է և այդ առնչությամբ հիմնավոր հետևության հնարավոր է հանգել միայն գործի բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ վերլուծության ենթարկելու արդյունքում:
Մինչդեռ, կոնկրետ դեպքում, առկա չեն Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի կողմից արարքը հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարելը հիմնավորող փաստական հանգամանքները:
Քննության առնելով ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը` վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած հանցագործության բնույթը և հասարակական վտանգավորության աստիճանը, կատարման հանգամանքները, վերը շարադրված` ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներն, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրելը:
Ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, դրա կատարման հանգամանքների համատեքստում, վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ նաև մեղադրանքում ներառված` նրա գործողությունների հանրության համար վտանգավորության աստիճանին:
Մասնավորապես այն, որ նա դեռևս 2017 թվականի սեպտեմբեր ամսին տան հյուրասենյակում հայտնաբերելով այլ անձի կողմից ապօրինի կերպով ձեռք բերված և դեռևս 2006 թվականին հյուրասենյակի թաքստոցում ապօրինի պահված, ակոսափոխ հրազեն հանդիսացող չորս հատ <AK-47> տեսակի ինքնաձիգերը, <Մոսին> կոնստրուկցիայի հրացանը և ռազմամթերք հանդիսացող տարբեր տրամաչափի և տեսակի ընդհանուր 353 հատ փամփուշտները, իրավապահ մարմիններին ներկայացնելու փոխարեն շարունակել է դրանք ապօրինի կերպով պահել նույն թաքստոցում, որոնք 22.11.2017թ. հայտնաբերվել են նրա տան խուզարկությամբ:
Հաշվի առնելով Ս.Պողոսյանի կատարած արարքի բնույթն ու այն կատարելու հանգամանքները /ակոսափոխ հրազեն հանդիսացող չորս հատ <AK-47> տեսակի ինքնաձիգերը, <Մոսին> կոնստրուկցիայի հրացանը և ռազմամթերք հանդիսացող տարբեր տրամաչափի և տեսակի ընդհանուր 353 հատ փամփուշտները, իրավապահ մարմիններին ներկայացնելու փոխարեն դրանք ապօրինի կերպով պահել շարունակելը/ և վերը մեջերված ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվություն և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դրանք չեն կարող ողջամտորեն նվազեցնել Ս.Պողոսյանի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն.
<2. Կալանքը չի նշանակվում դատավճիռը կայացնելու պահին տասնվեց տարին չլրացած անձանց կամ հղի կանանց կամ խնամքին մինչև ութ տարեկան երեխա ունեցող անձանց նկատմամբ>:
Մինչդեռ, ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի խնամքի տակ է մինչև 14 տարեկան մեկ երեխա /2013թ. հուլիսի 11-ին ծնված Հրաչյա Պողոսյան/ առկայությունը:
Բացի այդ, նվազ խիստ պատիժ նշանակելը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Որպիսի պայմաններում, վերը շարադրված հանգամանքների առկայության պայմաններում, վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում, ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի նկատմամբ արդեն իսկ նշանակվել է ազատազրկման ձևով համաչափ պատիժ`ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի ժամկետով:
Անդրադառնալով նաև, ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությանը, վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում, վերը շարադրված հանգամանքների առկայության պայմաններում, ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի նկատմամբ արդեն իսկ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկումը, պայմանականորեն չկիրառելը, չի կարող ապահովել պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում, ընդհանուր իրավասության դատարանն ամբաստանյալ Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի և չափի, ինչպես նաև ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ռեալ կրելու նպատակահարմարության հարցում հանգել է ճիշտ եզրակացության, հետևաբար` սույն գործով վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու և փոփոխելու հիմքեր չկան:
Նման պայմաններում, պաշտպանության կողմի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները` նյութական իրավունքի խախտման և այլնի վերաբերյալ, քննարկվող դեպքում, անհիմն են և այն բավարարելու առումով որևէ իրավական հետևանք առաջացնել չեն կարող:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ և 394-րդ հոդվածներով, վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ստեփան Հրաչիկի Պողոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 15.02.2018թ. դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակվելու պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է.

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ