գործ ԵԿԴ/0315/01/17

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը

Նախագահությամբ դատավոր` Արմեն Բեկթաշյանի
քարտուղարությամբ` Կարինե Կարապետյանի
Անի Ավագյանի
Անիկ Հակոբյանի
մասնակցությամբ`

մեղադրող` Դավիթ Կարապետյանի
պաշտպան` Կարեն Քամալյանի


2019 թվականի հուլիսի 26-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`

Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանի` ծնված 20.05.1971 թվականին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին 5 անձ, նախկինում չդատապարտված, բնակվում է` Երևան քաղաքի Ամիրյան 4/6 շենքի 94-րդ բնակարանում:

Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
Մեղադրյալ Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2016 թվականի դեկտեմբերի 29-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ օրավախախտումների հայտնաբերման ու վարչական վարույթների իրականացման վարչության հետաքննության բաժնի հետաքննիչ Ա.Գևորգյանի կողմից որոշում է կայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետոի հատկանիշներով թիվ 83181816 քրեական գործը հարուցելու մասին:
2017 թվականի հունվարի 10-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Տ.Հարությունյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 83181816 քրեական գործը հարուցելու մասին:
2017 թվականի հուլիսի 21-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Տ.Հարությունյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 83181816 քրեական գործով Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանին որպես մեղադրյալ ներգարավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
2017 թվականի հուլիսի 21-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Տ.Հարությունյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 83181816 քրեական գործով Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ստորագրություն չհեռանալու մասին ընտրելու վերաբերյալ:
2017 թվականի հուլիսի 26-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Տ.Հարությունյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 83181816 քրեական գործով Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանին պատկանող անշարժ և շարժական գույքի վրա կալանք դնելու մասին:
2017 թվականի նոյեմբերի 22-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Տ.Հարությունյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 83181816 քրեական գործով Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխելու և նրան նոր մեղադրանք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրելու մասին:
2017 թվականի նոյեմբերի 22-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Տ.Հարությունյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 83181816 քրեական գործով Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով այն բանի համար, որ նա հանդիսանալով օդային բեռանափոխադրումների և ուղևորափոխադրումների ոլորտում ծառայությունների մատուցման գործունեության իրականացրած, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՀՎՍՀ թիվ 3-րդ բաժնում /նախկին Կենտրոնի ՀՏ/ հաշվառված Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի Գևորգ Քոչար փողոցի թիվ 21 հասցեում գործունեություն ծավալած §Էյր Արմենիա¦ փսկ բաժնետիրական ընկերության տնօրենն ու ղեկավարվելով այդ կազմակերպության գործունեությունը, համաձայն ՀՀ կառավարության կողմից ընդունված §Հայաստանի Հանրապետության օդային տրանսպորտի միջոցներով ֆիզիկական անձանց ելքի համար պետական տուրքի գանձումը կազմակերպություններին պատվիրակելու կարգը հաստատելու մասին¦ 2009 թվականի մարտի 12-ին ընդունված թիվ 268-Ն որոշման և դրան կից Հայաստանի Հանրապետության օդային ուղևորների ելքի համար պետական տուրքի գանձումը կազմակերպություններին պատվիրակելու մասին կարգի, որպես §Էյր Արմենիա¦ փակ բաժնետիրական ընկերության տնօրեն պարտավորված լինելով գանձել ՀՀ-ից մեկնող ֆիզիկական անձանց վաճառված ավիատոմսերից առաջացած պետական տուրքի գումարները ու դրանք վճարել պետական բյուջե, 2014 թվականի ընթացքում իրականացրել է ուղևորափոխադրումներ, գանձել 681.923.052 դրամի չափով պետական տուրքի գումար և պետության կողմից իր ղեկավարած կազմակերպությանը փաստացի վստահված առանձնապես խոշոր չափերիª 681.923.052 դրամ գումարը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով պետական բյուջե վճարելու փոխարեն յուրացման եղանակով հափշտակել է այնª սեփական հայեցողությամբ տնօրինելով ամբողջ գումարը:
2017 թվականի նոյեմբերի 22-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Տ.Հարությունյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 83181816 քրեական գործով որոշման մեջ նշվածները, որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչելու մասին:
2017 թվականի դեկտեմբերի 06-ին թիվ 83181816 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Ապացույցների հետազոտում
Ամբաստանյալ` Արսեն Ավետիսյանըª ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց և ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ծնվել է 1971 թվականին Երևանում՝ Օդաչու-հրամանատարի ընտանիքում։ Հայրը եղել է ՀՀ ավիացիոն ոլորտի հիմնադիրներից և կայացնողներից մեկը, ունեցել անգնահատելի ներդրում ՀՀ ավիացիայի կայացման և նոր տեխնիկայի IL 86 օդանավի ներմուծման և շահագործման հարցում։ Այսինքն ինքը հանդիսանալով տոհմական ավիատոր, դաստիարակվել է նույն ոգով։ Այսպես՝ 1988-1994թթ սովորել և ավարտել է Կիևի Քաղաքացիական Ավիացիայի Միջազգային Համալսարանի Կառավարման և Փոխադրումների կազմակերպման ֆակուլտետը։ Համալսարանում ուսանել են 15 000 ուսանողներ, որոնց 50 տոկոսը արտերկրներից են եղել, որը ևս խթան է հանդիսացել հետագայում ՀՀ ավիացիոն զարգացմանը։ 1994 թվականին իր հոր հորդորով վերադարձել է Հայաստան և մինչև 2003 թվականը աշխատել է Հայկական Ավիաուղիներում շարքային մենեջերից մինչև գլխավոր տնօրեն։ Մասնակցել է նաև IATA, ICAO, SITA միջազգային ավիացիոն կազմակերպությունների վերապատրաստման և որակավորման տարբեր Կուրսերի և ստացել համապատասխան որակավորումներ Ավիացիոն անվտանգության, մարքետինգի, վաճառքի համակարգերի և այլ ավիացիոն ճյուղերում։ 1996-2000 թվականներին անձամբ վարել է տարբեր միջազգային կազմակերպությունների հետ բանակցություններ, որի արդյունքում կնքվել են INTERLINE, SPA, Կոդշեր պայմանագրեր AIR FRANCE, Lufthansa, KLM, BA, DL, OS,UA և այլ խոշոր ավիաընկերությունների հետ։ Այս Համաձայնագրերի և պայմանագրերի հիման վրա ՀՀ-ից հնարավոր դարցավ ուղևորների փոխադրումը ապահովել դեպի ԱՄՆ, Բրազիլիա, Չինաստան և այլ երկրներ՝ շրջանցելով Մոսկվան։ Բնականաբար այս ամենը դուր չեկավ Ռուսական ավիաընկերություններին։ Այս իրադարձությունները շատ ծանր ընկալվեց իր ԱՊՀ իր գործընկերների կողմից այդ թվում բարձր պաշտոններ զբաղեցնող իր նախկին ուսանողական ընկերների կողմից։ Ավիացիոն ոլորտում ամենակարևորը թռիչքային անվտանգությունն է։ Ինքը ավիացիոն ոլորտում այն եզակի տնօրեններից է, որը շուրջ 12 տարի ղեկավարելով ավիաընկերություններ իր կառավարման ընթացքում չի գրանցվել մարդկային զոհերով որևէ ավիացիոն միջադեպ։ 2003 թվականի Հայկական Ավիաուղիների իրավունքները փոխանցվեցին §Արմավիա¦-ին, որի բաժնետոմսերի 75%-ը պատկանում էր Ռուսական Сибирь ավիաընկերությանը և նրան էր տրամադրվել ուղևորափոխադրումների առաջնահերթության իրավունքը։ 2003 թվականին իր գործընկերոջ հետ միասին հիմնել են §Էյր Արմենիա¦ ՓԲԸ-ը։ §Էյր Արմենիա¦ ՓԲԸ 2003–2013թթ. հիմնականում զբաղվել է օդային բեռնափոխադրումներով (ուղևորափոխադրումների առաջնահերթության իրավունքը տրված էր §Արմավիա¦-ին), իրականացնելով կանոնավոր և չարթերային թռիչքներ Հայաստանի, Եվրոպայի և մի շարք այլ երկրների միջև։ Իրականացվել են կետից կետ և տարանցիկ փոխադրումներ, Երևանը օգտագործելով որպես տարանցիկ կետ։ Իր 11 տարվա գործունեության ընթացքում, բացի բիզնես հետաքրքրություններից, ծավալել է նաև մեծ հայրենանվեր գործունեություն՝ Մարդասիրական օգնության՝ թռիչքներ դեպի պատերազմող Սիրիա, ՀՀ ՊՆ պատվերով թռիչքներ..., բարեգործություն մանկատներին և ծերանոցներին։ Ստեղծվել են 274 աշխատատեղեր, ինչպես նաև այս տարիների ընթացքում ընդհանուր առմամբ պետ. բյուջե է վճարվել շուրջ 1,300,000,000 դրամի գումար հարկերի և տուրքեր տեսքով։ 2013 թվականին “Արմավիա” ավիաընկերության սնանկությունից հետո ՀՀ Նախագահի օդանավը մնացել էր առանց շահագործողի։ Իրեն հրավիրել են ՀՀ ՔԱԳՎ և քանի որ ՀՀ ում տվյալ պահին միակ գործող ավիաընկերությունը Air Armenia-ն էր իրենց հանձնարարել են Համար 1 օդանավի շահագործումը։ Որպես համար 1 օդանավի շահագործող իրենք ստիպված են ապահովել ուղևորափոխադրումների ապահովման համար անհրաժեշտ բոլոր ինֆրաստրուկտուրային և տեխնիկական ներդրումները։ Այսինքն իրենք ստպված էինք ներգրավել հավելյալ մարդկային և տեխնիկական ռեսուրսներ, որոնց ֆինանսական մոտավոր հավելյալ ծախսերը կազմում էին ամսեկան 15 000 000 ՀՀ դրամ։ Միևնույն ժամանակ իրենք պարտավոր էին Համար 1 օդանավի համար ապահովել պահեստային նույնատիպ օդանավ, որը իր հերթին ընկերության չապահովվող ծախսերը գերազանցում էր 450 000 ԱՄՆ դոլար գումար ամսական կտրվածքով։ 2013 թվականի Հունիսին ՀՀ ՔԱԳՎ-ն որոշում էր կայացրել, որ ՀՀ-ն պետք է ունենա 3 ավիափոխադրող, որոնցից յուրաքանչյուրը պետք է կատարի թռիչքներ Մոսկվա քաղաքի օդանավակայաններ ՝ Վնուկովո, Դոմոդեդովո, Շերեմետյևո: (Հետագայում պարզվեց , որ նույն ժամանակահատվածում ՀՀ կառավարությունը, ՀՀ ՔԱԳՎ-ից անկախ, շատ գաղտնի դիտարկում էր այլ տարբերակներ և իրենց շատ հայտնի համաքաղաքացի Ռուբեն Վարդանյանը Հայաստան էր հրավիրել §Մըքինզի ընդ Քոմփանի¦ ընկերությանը Հայաստանի ավիացիայի §զարգացուման¦ հնարավոր ուղիները ուսումնասիրելու և առաջարկություն ներկայացնելու համար): Հաշվի առնելով, որ “Էյր Արմենիա” ավիաընկերությունը շահագործում էր իրեն հանձնված ՀՀ նախագահի օդանավը, նրան տրամադրվեց ուղևորափոխադրումներ կատարելու շահագործողի վկայական և համապատասախան լիցենզիաներ ըստ ուղղությունների, որպեսզի ընկերությունը կատարելով ուղևորային կանոնավոր փոխադրումներ կոմպենսացնի հավելյալ օդանավի և այլ առաջացած վերոհիշյալ ծախսերը։ Թույլտվությունները ստանալու համար, ըստ ընթացակարգի, նշանակումները դիվանագիտական խողովակներով ուղղվել էին ՌԴ: Թռիչքները պլանավորված էր իրականացնել 2013 թվականի օգոստոսից: Սակայն թռիչքների կատարման թույլտվությունները ՌԴ տրամադրեց բարձր սեզոնայնության ավարտից հետո ՝ սեպտեմբեր ամսին։ Հետագայում պարզ է դարձել, որ ՌԴ ավիացիոն իշխանությունները թույլվությունները միտումնավոր ուշացրեցին ռուսական ավիաընկերություններին մեր մրցակցությունից ձերբազատելու համար: Այս պատճառով իրենց ավիաընկերությունը ստիպված եղավ իր գործունեությունը սկսկել ցածր սեզոնայնության շրջանում. առաջին թռիչքը իրակացրեց 24/10/2013թ.: “Էյր Արմենիա” ՓԲԸ- բիզնես պլանը կառուցված էր հաշվի առնելով նախապես իրենց տրամադրված լիցենզիաները և ՀՀ ավիացիոն ոլորտում ամրագրված քաղաքականությունը: Իենց ընկերությունը ՀՀ-ում ներգնա տուրիզմի զարգացման, ինչպես նաև ձմեռային շրջանում ուղևորներ ունենալու նպատակով 2013 թվականի հոկտեմբերին, իր սեփական միջոցներով, մասնակցել է Մոսկվայում կայացած տուրիստական ցուցահանդեսին և Հայաստան է հրավիրել ռուսական խոշորագույն 23 տուրիստական ընկերությունների ղեկավարներին, որոնք հետագայում սկսել են տուրիստներ ուղղարկել դեպի Ծաղկաձոր և Ջերմուկ, որի դրական արդյունքները շարունակվում են վայելել ՀՀ-ն արդեն 4 տարի։ Պետք է նշի նաև, որ իրենց ընկերությունը ուներ նախնական պայմանավորվածություն օտարերկրյա ներդրողների հետ, որոնք պետք է ներդրումները կատարեին գործունեությունը սկսվելուն պես: “Էյր Արմենիա” ավիաընկերությունը առաջին ուղևորային թռիչքը իրակացրեց 24/10/2013թ. Երևան-Ռոստով ուղղությամբ: Հարկ է համարում նշել, որ ընկերության կողմից վաճառքների սկսման օրը բոլոր ռուսական ավիաընկերությունները տոմսերի սակագները անմիջապես նվազել են առնվազն 25%-ով: Ի զարմանս իրենց նույն օրը ՀՀ Կառավարությունը անսպասելիորեն հայտարարեց բաց երկնքի քաղաքականության վերաբերյալ իր որոշումը (23.10.2013 N 1248-Ա), ինչը նշանակում է օտարերկրյա ավիաընկերությունների համար ՀՀ-ում հանվում են բոլոր տեսակի սահմանափակումները կապված թռիչքների քանակի, նշանակված փոխադրողների և երթուղիների աշխարագրության։ ՀՀ կողմից բաց երկնքի քաղաքականության որդեգրումը հիմնավորվեց §Մըքինզի ընդ Քոմփանիե¦ վերլուծությամբ և Համաշխարհային բանկի, ԱՄՆ-ի Միջազգային զարգացման գործակալության (USAID), Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (IMF), ԵՄ (EU) հորդորով։ Ծրագրի հրատապ և անպատրաստի ընդունումը պայմանավորված էր ավիացիայի հետ որևէ կապ չունեցող դրդապատճառով, որը պայմանավորված էր ՀՀ-ին 75 000 000 EUR վարկ տրամադրելու նախապայմանների հետ։ Պարզվում է, որ ՀՀ ազգային մրցունակության հիմնադրամը, §Մըքինզի ընդ Քոմփանիե¦-ն և նրանց պատվիրատուների կողմից 2013 թվականին ՀՀ կառավարությանը և իրենց հանրությանը հրամցվել է հետևյալը՝ (Ապացույց՝ Արման Խաչատրյանի հարցազրույցը, որի տեսգրության կրիչը ներկայացվում է հարգելի դատարանին գրավոր ցուցմունքիս կից։) 1. Պատերազմական կամ այլ ֆորսմաժորային իրավիճակներում Տեղական փոխադրողի առկայությունը չի կարող ապահովել անխափան փոխադրումները, 2. §Բաց երկնքի¦ առկայության պարագայում բոլոր ավիաընկերությունները շահագրգռված կլինեն թռիչքներ կատարել Հայաստան և ստեղծված §մրցակցության¦ շնորհիվ ավիատոմսերի գները կնվազեն և ուղևորափոխադրումների ծավալը կկրկնապատվի (2017թ.-ին կկրկնապատվի և կհասնի առնվազն 4 000 000 ուղևորի), 3. Ուղևորափոխադրումների հետ մեկտեղ կաճի տուրիստների հոսքը Հայաստան և ՀՀ-ում կստեղծվեն հավելյալ 20 000 աշխատատեղ իսկ ՀՆԱ-ն կավելանա 1,5%-ով, 4. §Բաց երկնքի¦ առկայության պարագայում մի շարք §Բյուջետային¦ ընկերություններ շահագրգռված կլինեն գործունեություն ծավալել Հայաստանում և թռիչքներ կկատարեն Երևանից տարբեր կետեր ապահովելով մրցակցություն... Եվ այս ամենի խթանման համար իմ կողմից հարգված մեր Հայտնի հայրենակիցը պետք է ստեղծեր 25 000 000 USD ֆոնդ և պետք է լուծվեին անվտանգության և տնտեսական հետ կապված բոլոր խնդիրներ։ Սակայն՝ 1. Խոստացված 25 000 000 USD փոխադրումների խթանման ֆոնդը չստեղծվեց, որը նաև պետք է ֆինանսավորեր ֆորսմաժորային իրավիճակներում դեպի Հայաստան թռիչքների անխափան իրականացումը, 2. Խոստացված 2017թ. առնվազն 4 000 000 ուղևորը առ այսօր չկա, 3. .§Բաց երկնքի¦ շնորհիվ խոստացված ՀՀ համախառն ներքին արդյունքի տարեկան 1,5% աճը տեղի չունեցավ, 4. Եվրոպական ավիաընկերությունների ակտիվ մուտքը չեղավ ՀՀ շուկա, 5. ...: Իր նախնական հաշվարկով 2013 թվականի հոկտեմբերի 23-ի ՀՀ կառավարության որոշման արդյունքում ՀՀ-ն տարեկան իր համեստ հաշվարկով ունեցել է առնվազն 4 000 000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ուղղակի և անուղղակի ակնկալվող չստացված պոտենցիալ հարկերի մասով։ (Այսպիսով շուկայից դուրս մղելով իրենց ընկերությանը՝ չապահովեցին իրենց խոստացածները, փաստացի իրենց պետությանը հասցվել է վնաս չստացված օգուտների մասով): Բաց երկնքի քաղաքականության հայտարարությունից հետո ընկերությունը հայտնվեց կոմերցիոն ասպեկտով շատ խոցելի իրավիճակում: Արդեն իսկ վճարված էին օդանավերի վարձակալության դեպոզիտները և կանխավճարները: Կատարված էին բոլոր տեսակի ինֆրաստրուկտուրային ծախսեր, այդ թվում անձնակազմի վերապատրաստում, վաճառքի համակարգերի, համազգեստների, տարբեր միջազգային ավիացիոն ինֆրակառուցվացքների անդամակցության (IATA) , գրասենյակների վարձակալության, օդանավերի տեխսպասարկման և այլ ծախսեր: Եվ դրանք իրականացվել էին բանկերից վարկեր վերցնելով՝ Գրավադրվելով իր և իր գործընկերոջը պատկանող Երևանի կենտրոնում գտնվող Գրասենյակային տարացքները և բնակարանները։ Բաց երկնքի քաղաքականության հայտարարությունից անմիջապես հետո §Էյր Արմենիա¦-ի պոտենցիալ ներդնողները հրաժարվել են իրենց ներդրումային նախնական ծրագրից: Բնականաբար ակնկալվող մյուս երկու հայակական ավիաընկերությունները, որոնք պետք է կատարեին թռիչքներ դեպի Դոմոդեդովո և Շերեմետյեվո օդանավակայաններ հրաժարվել են այդ գաղափարից ևս, ինչպես նաև ընդհանրապես կանոնավոր թռիչքների գործունեությունից: “Էյր Արմենիա”-ն հայտնվեց միայնակ բոլոր խոշոր մրցակիցների մեջ և արդեն իսկ կատարված ներդրումները չկորցնելու համար ստիպված է եղել իր կողմից շարունակել իր թռիչքները, իսկ մյուս կողմից հետզհետե փոխել իր բիզնես պլանը, համապատասխանացնելով այն բաց երկնքի քաղաքականության պահանջներին: ՀՀ կառավարությունը հավաստիացնում էր, որ Կառավարության N-1248-Ա որոշման շրջանակներում իրեք կստանան համապատասխան աջակցություն։ 23.10. 2013թ. N 1248-Ա հհ կառավարության որոշմամբ իրենց օգտին նախատեսված գեթ մեկ դրույթ չի կատարել։ (Ձեզ է ներկայացվում 23.10. 2013թ. N 1248-Ա հհ կառավարության որոշման կրկնօրինակը։ ) Ավելին՝ 2013 թվականի դեկտեմբերի 24-ին ՀՀ կառավարության կողմից լիազորված աշխատանքային խումբը Մոսկվայում ստորագրել է ՀՀ և ՌԴ Օդային Հաղորդակցությունների Մասին Համաձայնագրին կից հավելված (պրոտոկոլ): Ըստ որի հանվեցին բոլոր երթուղիներով ՀՀ-ից ՌԴ և հակառակ ուղղություններով հաճախականությունների բոլոր սահմանափակումները: Փաստացի փոխվել են 2013 թվականի հուլիսին իրենց տրամադրված նշանակումները կանոնակարգող Համաձայնագրի պայմանները։ Այսպիսով՝ ՀՀ կառավարությունը առանց Հայկական շահագրգիռ կողմի տեղեկացնելու փոխեց այն Միջկառավարական համձայնագրի պայմանները և դրույթները, որով իր իսկ կողմից նույն Համաձայնագրի նշանակված կողմի՝ Air Armenia – ի շահերը և իրավունքները մեղմ ասած անտեսվեցին։ Այսինքն պետությունը փաստացի զոհաբերեց իր կողմից լիցենզավորված ընկերությանը։ Օրինակ՝ եթե ՀՀ և ՌԴ Օդային Հաղորդակցության Մասին Միջպետական Համաձայնագրով Երևան Մոսկվա երթուղիուվ Ռուսական ընկերություններից նշանակված Էին միայն 3 ընկերություն՝ AEROFLOT, S7 և TRANSAERO ընկերությունները, ապա Պրոտոկոլի ստորագրումից հետո ռուսական կողմից Մոսկվա Երևան Մոսկվա ուղղությունով նշանակվեց 12 ռուսական ավիաընկերություն։ Մեր ավիաընկերությունը այդ պահին իրականացնում էր կանոնավոր թռիչքներ դեպի ՌԴ Մոսկվա, Կրասնոդար, Սոչի, Նիժնի-Նովգորոդ, Սամարա, Ռոստով, Սանկտ Պետերբուրգ: Սկզբնական շրջանում իր համար անհասկանալի էր Հայկական կողմի շտապողականությունը նշված ՌԴ հետ պրոտոկոլի կնքման մասով (չէ որ Բաց երկնքի քաղաքականությունը ենթադրում էր հիմնականում Եվրոպական ընկերությունների մուտքը ՀՀ խթանմանը)... Հետո տեղեկացել է՝ իրենց հայազգի գործարարի հորդորով հայաստանում ստեղծվում էր Ռուսական UTAir Armenia ընկերությունը, որը իբրև պետք է զարգացներ ՀՀ-ից ռուսական ուղղությունները (տես՝ ներկայացված կրիչի թ-րդ տեսանյութը։) Ընդհանուր առմամբ բաց երկնքի քաղաքականության գաղափարը իրենք համարում է դրական, միայն այն պարագայում, երբ նրա իրագործումը սկսում է պատրաստված և ծրագրավորված իր համապատասխան գործառույթներով այլ ոչ թե ժողովրդական լեզվով ասված §ՄԵԶ ՓՈՒՌԸ ՏԱԼՈՎ¦: Ընկերությունը ստիպված էր շարունակել իր գործունեությունը, արդեն իսկ կատարած աշխատանքը և ծախսերը չկորցնելու համար, բացի այդ էլ փնտրելով ցայտնոտային իրավիճակից դուրս գալու նոր ուղիներ, լավատեսորեն ակնկալելով կանոնավորել ընկերության գործունեության բնականոն ընթացքը՝ արդեն իսկ խաղի նոր կանոններով։ Դեկտեմբեր ամսին իրենց ընկերությունը ՔԱԳՎ-ի կողմից ստանալով նաև կանոնավոր թռիչքների թույլտվության իրավունք դեպի ՄԱԷ, պլանավորեց ամանորյա տոներին 4 չարթերային թռիչք դեպի Դուբայ: Ավիատոմսերի 50% արդեն վաճառված էր, երբ ՄԱԷ-ի կողմից թռիչքից ընդամենը 24 ժամ առաջ մերժվեց թույլտվությունը պատճառաբանելով, որ հայկական գրանցում ունեցող օդանավերի թռիչքները դեպի Դուբայ արգելված են ՀՀ ՔԱԳՎ թռիչքային անվտանգության պայմաններին չհամապատասխանելու պատճառով (առ այսօր որևէ հայկական փոխադրող չի կարող իրականացնել թռիչք դեպի ՄԱԷ Հայասատնում գրանցված օդանավով): Մեր ընկերությունը ստիպված է եղել Վրաստանից վարձակալել օդանավ և կրելով խոշոր ֆինանսական վնասներ ապահովելով ուղևորների տեղափոխումը՝ աշխատելով ամեն կերպ ապահովել ուղևորների նկատմամբ պայմանագրային պարտավորությունները ինչպես նաև պահպանելով ընկերության պատիվն ու բարի համբավը, որը ամենաթանկ կապիտալն է: Կրելով վնասները և հաշվի առնելով ցածր բեռնվածությունը հունվար-փետրվար ամիսներից, ինքը ստիպված է եղել գրավի տակ դնել իր ծնողներին պատկանող առանձնատունը և վերցնել 1 200 000 EUR հավելյալ վարկ HSBC բանկից, որպեսզի կարողանամ դիմակայել մրցակցությանը և կատարի ընկերության պարտավորությունները այդ թվում պետության նկատմամբ հարկերի և տուրքերի մասով: Տվյալ ժամանակահատվածում շարունակելով թռիչքների փաստացի վնասով իրականացումը և վնասներ կրելով իրատեսորեն ակնկալվել էր 2014 թվականի ամառային չվացուցակով (բարձր սեզոնայնության ժամանակ) ընկերությունը կսկսի աշխատել շահույթով և կսկսի վերականգնել իր կորուստները նույնիսկ աշխատել շահույթով: 2014 թվականի հունիս ամսին անհասականալի, անտրամաբանական ագրեսիայով և սակագներով Կրասնոդար, Սոչի, Մինվոդի և Վնուկովո ուղղություններով շուկա մուտք գործեց Utair ավիաընկերությունը: Կատարելով՝ բառի բուն իմաստով դեմպինգային քայլ հայկական ավիափոխադրողին շուկայից դուրս մղելու նպատակով։ Կատարելով անպարկեշտ գովազդ 58 ԱՄՆ դոլարով Երևան-Մոսկվա և 27 ԱՄՆ դոլար մյուս ուղղություններով ավիատոմսի արժեքով: (տվյալ հարցի վերաբերյալ ՀՀ հակամրցակցային հանձնաժողովը դատի է տվել Utair-ին): Իրենց ընկերությունը շուկան ամբողջությամբ չկորցնելու նպատակով ստիպված էր արձագանքել այդ մրցակցությանը ակընկալելով ՀՀ Կառավարության աջակցությունը: Utair –ը իրենց շուկայից դուրս մղելուց հետո, բացի Մոսկվա ուղղությունից դադարեցրեց դեպի Երևան բոլոր թռիչքները (Utair-ի աշխատակիցները առանց թաքցնելու արտահայտվում էին՝ - Մի քիչ էլ այսպես պահենք §Էյր Արմենիա¦-ն փակվելու է...) ընդանուր առմամբ Utair-ի վնասները կազմել են 2 700 000 000 ԱՄՆ դոլար, սակայն նրանց ՌԴ իշխանությունները աջակցեցին... իսկ իրենց մյուս մրցակից TransAero-ն սնանկացավ ունենալով մոտ 3 200 000 000 USD վնաս, ինչը հաստատում է իրենց այս 2 մրցակիցների կողմից վարվող դեմպինգային քաղաքականության անարդյունավետությունը): Նախկինում իր կողմից նշված “մենք պատրաստ չէին բաց երկնքի քաղաքականության” արտահայտության հիմնավորումներից մեկը հետևյալն է. ՀՀ և այլ երկրների միջև կնքված օդային հաղորդակցությունների մասին միջպետական համաձայնագրում հստակորեն նշված է, որ կողմերը պարտավորվում են ապահովել հանդիպակաց կողմի ավիափոխադրողի սպսարկման և այլ տեսակի ծառայությունները նույն սակագներով, որոնցով որ սպասարկվում է տեղական ավիափոխադրողը: ՌԴ և ՀՀ դեպքում խնդիրը հետևյալն է. ՀՀ-ի Զվարթնոց օդանավակայանում բոլոր ավիափոխադրողները ծառայություններ են ստանում նույն սակագներով ՝ ինչպես հայկական, այնպես էլ օտարերկրյա ավիաընկերությունները, ինչը համահունչ է բաց երկնքի քաղաքականությանը: Սակայն ՌԴ-ում գոյություն ունեն ներքին ավիափոխադրողների սակագներ. Մասնավորապես Վնուկովո օդանավակայանում հայկական փոխադրողը մեկ ուղևորի սպասարկման համար վճարում է 23 ԱՄՆ դոլար, իսկ ՌԴ ավիափոխադրողը նույն Երևան թռիչք կատարելու համար վճարում է մոտ 2.8 ԱՄՆ դոլար, Ռոսաէրոնավիգացիան ռուսական ավիափոխադրողների նույն տեսակի օդանավի համար մեկ թռիչքի ծախսը կազմում է մոտ 400 ԱՄՆ դոլար, իսկ հայակականի համար մոտ 2000 ԱՄՆ դոլար: Վառելիքի լիցքավորումը ռուսականի համար առնվազն 35 %-ով ավելի ցածր է դեմպինգով շուկայից դուրս հանեց իրենց ընկերությանը և ընդամենը մի քանի ամիս անց դադարեցրեց իր բոլոր թռիչքները Սոչի, Կրասնոդար, Մինվոդի, ուղղություններից։ Այս մի շարք ծառայությունների սակագնային հաշվարկները հանգեցնում են նրան, որ Հայկական փոխադրողի Զվարթնոց-Վնուկովո-Զվարթնոց ուղղությամբ ծախսը մեկ ուղևորի տեղափոխման հաշվարկով մոտ 65 ԱՄՆ դոլար ավելի թանկ է, քան ցանկացած ռուսական ավիափոխադրողինը, և, բնականաբար, որևիցէ հայկական ավիափոխադրող երբևիցէ չի կարող մրցակցել նույն ուղղությամբ ռուսական ավիափոխադրողի հետ: (ապացույց` 15.03.2019թ. Շաբոյանի հայտարարաություն․ տես ներկայացված կրիչի 3-րդ տեսանյութը): Հարկ է համարում նշել, որ այս հարցով բազմիցս դիմել է ՀՀ կառավարությանը, որը թողնվել է անհետեվանք։ Այսինքն՝ ՀՀ կառավարությունը §Էյր Արմենիա¦-ին տրամադրել է Լիցենզիաներ (նշանակումներ) ըստ՝ ՀՀ և ՌԴ Օդային հաղորդակցությունների մասին միջպետական համաձայնագրի, որով պարտաորվել է ապահովել իր ռեզիդենտ Փոխադրողի իրավունքների ապահովումը պայմանագրային հանդիպակաց կողմի տարածքում, ինչը չի կարողացել ապահովել։ (Միայն 2017 թվականի հունիսին Սոչիում կայացել է ԵՏՄ ՔԱԳՎ պետերի հանդիպումը , որտեղ քննարկվել է պայմանների հավասերցման հարցերը՝ պայմանների հավասարեցումը վերաբերում է Ռուսական ավիաընկերություններին ՌԴ-ում տրամադրվող սպասարկման պրոտեկցիոնիստական(внутренний тариф) սակագներին... Ինչը հստակ նշված է ՀՀ և ՌԴ Օդային հաղորդակցությունների մասին միջպետական պայմանագրում և արդեն 25 տարի խախտվում է ՌԴ կողմից։ Սրա արդյունքում, Հայկական ավիաընկերությունները մրցակցությանը չդիմանալով, դադարեցնում են իրենց գործունեությունը։ 1 ուղևորի հաշվարկով ՌԴ-ում ռուսական ավիաընկերություններին տրամադրվող տարբեր ծառայությունների սակագները մոտ 65$ ավելի ցածր են։ Դե արի ու դեմպինգին դիմացի...): Նույնն է պատկերը և պարսկական, և արաբական (նավթային) պետություններում: Իրենց ընկերությունը դիմակայելով մրցակցությունը կրելով վնասներ շարունակում է ուղևորների նկատմամբ իր պայմանագրային պարտավորությունների ապահովումը ակնկալելով՝ ՀՀ կառավարության կողմից նույնանման մոտեցում իր կողմից անտեսված ՀՀ ռեզիդենտ ավիաընկերության նկատմամբ, գոնե ոչ բարեխիղճ մրցակցությունը կանխելու մասով: Նույն ժամանակահատվածում իրենց ընկերությունը կուտակել էր պարտքեր օդի տուրքի և գրեթե բոլոր գործընկերների նկատմամբ։ Ինքը և ծնողներս այլևս ներդրումներ կատարելու որևէ ֆինանսական հնարավորություն չեն ունեցել, չեն ունեցել նաև որևէ գրավադրման ենթակա այլ գույք։ Իր նախկին գործընկերը հրաժարվել կատարել իր կողմից ակնկալվող 485 000 USD ներդրումը և սկսեց ընկերությունից դուրս գալու իր գործընթացը։ Ընդանուր առմամբ 2014 թվականի սեպտեմբերից-դեկտեմբեր կատարվել է մոտ 488 000 000 ՀՀ դրամի ավիատոմսերի հետ վերադարձ (տարադրամների տատանման պատճառով կարող են լինել որոշ տարբերություններ)։ Ավիատոմսերի վերադարձի գումարները ուղևորներին տրվում են կոնկրետ վաճառքն իրականացնող գործակալի կողմից և բնականաբար գործակալները սկսել են ուշացնել ավիաընկերության գումարները, ուղևորների նկատմամբ իրենց պայմանագրային ունեցած պարտավորությունները կատարելու նպատակով: Օտարերկրյա գործակալները ավիաընկերության հասույթ են համարում ավիաընկերության ավիատոմսերի վաճառքից առաջացած ամբողջ գումարը՝ անկախ նրանում առկա տուրքերից և հարկերից և երբեք չեն փոխանցում ընկերության հասույթը ընկերության հաշվեհամարին մինչև իրենց ուղևորների նկատմամբ պարտականությունները չկատարեն։ Ընկերությունը ընկավ խորը ֆինանսական ճգնաժամի մեջ: Երկու A320 տիպի օդանավերի սեփականատեր Aircap ընկերությունը պահանջել են հավելյալ ֆինանսական երաշխիքներ, օդանավերի շահագործումը շարունակելու թույլտվություն տալու համար: Տվյալ խնդիրների ապահովման նպատակով նույնպես դիմել են ՀՀ կառավարությանը ՝ բանկային երաշխիք տրամադրելու նպատակով (այս դրույթը ամրագրված է 2013թ. հոկտեմբերի 23 ՀՀ կառավարության որոշման մեջ), սակայն պատասխանի ուշացման պատճառով 01/10/2014թ. ստիպված են եղել օդանավերը վերադարձնել Ամստերդամ: Իրենց տրված էր 2 ամիս հավելյալ ժամանակ երաշխիք ներկայացնելու համար, որպեսզի վերջնականապես օդանավերը չկորցնեին: Այս պարագայում ընկերության շահագործման տակ մնացել էր B737 -500 տիպի օդանավ և ավիաընկերությունը ունենալով արդեն իսկ վաճառված մեծ քանակով ավիատոմսեր սկսել է ապահովել ուղևորների տեղափոխումը դեպի իրենց նպատակակետ, թե իր սեփական ուժերով, թե այլ ավիաընկերությունների հետ համագործակցելով: Միևնույն ժամանակ ուղևորափոխադրումից հրաժարված ուղևորներին վերադարձվել են իրենց կողմից գնված ավիատոմսերի արժեքները: 29/10/2014թ. “Էյր Արմենիան” դադարեցրեց իր գործունեությունը քանի որ B737 սեփականատերը արգելեց իր օդանավի շահագործումը (Այդ ժամանակահատվածում ընկերությունը արդեն խորը ֆինանսական ճգնաժամի մեջ էր և ի վիճակի չէր վճարել օդանավի վարձակալության կամ որևէ այլ ծախսեր)։ Պետք է նշել է, որ օդի տուրքի գումարները գործակալների կողմից փոխանցվում է մեկ թվով ՝ ներառված ավիատոմսերի վաճառքի գնի մեջ, այնպես, ինչպես օդանավակայանի տուրքը նավթի արժեքը և այլն: Ի դեպ հիմնականում օդի տուրքի պարտավորությունները առաջանում են շատ ավելի շուտ քան օտարերկրյա գործակալների կատարված փոխանցումները: Պետք է նշի, որ 2014 թվականից իրենց ընկերությունը բանակցությունների մեջ է գտնվել տարբեր պոտենցիալ ներդրողների հետ: Ընկերությունը արդեն իսկ սկսել էր համագործակցել խոշոր ավիաընկերությունների հետ, այդ թվում Etihad-ի հետ, կքնել էինք Interline և SPA համաձայնագիր: 2014 թվականի IOSA աուդիտից հետո հավանականությունը շատ մեծ էր, որ ընկերությունը մաս էր կազմելու Etihad group-ի, որը որակապես կփոխեր “Էյր Արմենիա”-ի թե որակական, թե ֆինանսական մակարդակը: Չի բացառում, որ 11/09/2014թ.-ի հայտարարությունը ուղակիորեն կապված էր դրա հետ: Տնօրինությունը շարունակում էր աշխատանքներ տանել պոտենցիալ ներդնողների հետ, սակայն ընկերությունը բնականաբար արդեն դարձել էր քիչ գրավիչ: 2015 թվականի նոյեմբերին HSBC բանկի հայցով ընկերությունը ճանաչվեց սնանկ: HSBC բանկի նկատմամբ §Էյր Արմենիա¦-ի ընդհանուր պարտավորությունները կազմոմ էին մոտ 2 100 000 Եվրո և 85 000 000 ՀՀ դրամ(HSBC գրությունը ներկայացված է)։ Բանկում գրավադրված են`, 1. Կորյուն փողոցի վրա գտնվող 2 բնակարան, 2. Գևորգ Քոչար փողոցում գտնվող մեծ գրասենյակ, 3. Կորյուն փողոցում գտնվող գրասենյակ, 4. Իր ծնողներին պատկանող Մեծ առանձնատուն (գնահատված 819 000 000 ՀՀ դրամ): Ընկերությունը ունեցել է նաև գրավով չապահովված վարկեր՝, 1. AMERIA BANK 150 000 USD, 2. Convers Bank 50 000 EUR: Այս բոլոր վարկերի համար, բացի գրավի առարկաներից, կան նաև անձնական երաշխիքներ Իր, Մոր և մյուս բաժնետիրջ կողմից, որի արդյունքում կալանքի տակ են դրվել իր ընտանիքին և թոշոկառու ծնողներս պատկանուղ բոլոր գույքերի (բնակարան, ավտոմեքենա...) և հաշվեհամարների վրա...: Իրենք իրենց կողմից ներկայացրեցինք առողջացման ծրագիր, որը առաջին փուլում մերժվեց, սակայն 2015 թվականի դեկտեմբեր ամսից ընկերության 49% բաժնետեր հանդիսացող East Prspoect ֆոնդի կողմից ներկայացված առողջացման ծրագիրը հաստատվել է դատարանի կողմից: Սնանկության պարտատերերի ցուցակում ՊԵԿ-ը ներգրավված է եղել 1 մլրդ. 400 հազ. դրամ, այդ թվում մոտ 682 մլն-ը կազմում էր զուտ պարտքը, իսկ մնացածը կազմում էր տույժ տուգանքը։ 2016 թվականի մարտի 15-ին ընկերության համասեփականատեր §Իստ Պրոսպեկտ Ֆոնդ¦-ի կողմից ներկայացված առողջացման ծրագիրը հաստատվել է գրանցված պարտատերերի ժողովի մեծամասնության դրական քվեարկությամբ (98%), որն էլ հաստատվել է Կենտրոն-Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից: Ըստ առողջացման ծրագրի պայմանների՝ ներդրումները պետք է սկսվեին 2016 թվականի հունիս ամսից, իսկ մինչ այդ պետք է իրականացվեին մի շարք գործառույթներ ընկերության բնականոն գործունեությունը վերսկսելու նպատակով: Այդ ժամանակահատվածում §Էյչ-Էս-Բի-Սի Բանկ Հայաստան ՓԲԸ¦-ում §Էյր Արմենիա¦ ՓԲԸ-ն գրավադրված գույքի մի մասը վաճառվել է, որով մարվել է ընկերության պարտավորության մի մասը հանդեպ §Էյչ-Էս-Բի-Սի¦ բանկ Հայաստան ՓԲԸ-ի: Միևնույն ժամանակ կառավարչի կողմից իրականացվել են ընկերությանը պատկանող գույքի հաշվառման և գնահատման աշխատանքները: §Էյր Արմենիա¦ ավիաընկերության շահագործողի վկայականի ժամկետը լրացել է 2016 թվականի ապրիլի 2-ին: Ներդնողների կողմից ընկերությանը վարձակալության պայմաններով տրամադրվել էր Ա320-211 (սերիա N.0726) տիպի օդանավ, որը անհրաժեշտ էր ընկերության շահագործողի վկայականի ժամկետը երկարացնելու և թռիչքները վերսկսելու համար: Ընկերության կողմից ՀՀ ՔԱԳՎ ներկայացվել է գրություն համապատասխան փաստաթղթերով, որոնք անհրաժեշտ էին վկայականի տրամադրման համար: ՀՀ ՔԱԳՎ կողմից ընկերության ներկայացրած փաստաթղթերի ուսումնասիրության արդյունքում դրական գնահատական է տրվել օդանավի տեխնիկական վիճակի, ավիացիոն անվտանգության վերաբերվող փաստաթղթերի վերաբերյալ: Բացակայել է ՀՀ տարածքում նշված Ա320-211 (սերիա N.0726) տիպի օդանավի տեխնիկական սպասարկումը ապահովող ընկերության հետ պայմանագիրը: ՀՀ տարածքում տվյալ պահին ՀՀ գրանցված օդանավերի տեխնիկական սպասարկում իրականացնելու իրավունք ուներ միայն մեկ ընկերություն: Նշված ընկերությանը §Էյր Արմենիա¦ ՓԲԸ-ն ունի դեբիտորական պարտք 15,000,000 դրամի չափով: Հաշվի առնելով այդ պարտքի առկայությունը՝ այդ ընկերությունը հրաժարվել է §Էյր Արմենիա¦ ՓԲԸ պատկանող Ա320-211 (սերիա N.0726) տիպի օդանավի §Զվարթնոց¦ օ/կ տարածքում տեխնիկական սպասարկում կատարելու վերաբերյալ պայմանագրի ստորագրումից: Այս պայմանագրի բացակայությունը արդարացի հիմք է հանդիսացել ՀՀ ՔԱԳՎ- ի համար §Էյր Արմենիա¦ ավիաընկերության շահագործողի վկայականի տրամադրման մերժման համար: Նշված իրավիճակում օդանավի տեխնիկական սպասարկումը ապահովելու համար միակ հնարավոր տարբերակը հանդիսանում է օտարերկրյա որևէ համապատասխան լիցենզիա ունեցող ընկերության հետ պայմանագրի կնքումը, որը, իր հերթին, ըստ օրենքի, պետք է ստանա ՀՀ գրանցված օդանավերի տեխնիկական սպասարկման իրավունք ՀՀ ՔԱԳՎ-ի կողմից՝ ունենալով ՀՀ տարածքում սպասարկման կետ: Նշված գործընթացը իրականացնելը բավական ժամանակատար և ծախսատար է: 2016 թվականի հուլիսի 13-ին ներդրողը դիմել է սնանկության գործերով կառավարչին առ այն, որ, չնայած օդանավի առկայությանը, առ այսօր §Էյր Արմենիա¦ ՓԲԸ-ն շահագործողի վկայականը երկարացված չէ, ևս մեկ անգամ վերահաստատել է իր կողմից ֆինանսական ներդրումներ կատարելու պատրաստակամությունը, սակայն խնդրել է ներդրումների ժամկետը սահմանել շահագործողի վկայականի տրամադրման օրից հետո մեկ ամսվա ընթացքում: Ըստ ՀՀ օրենսդրության նշված իրավիճակում պետք է քննարկման դրվի առողջացման նոր ծրագիր, նոր ժամանակացույցով: Ընդհանուր առմամբ ՀՀ օրենսգրքի §Սնանկության մասին¦ օրենքի առողջացման ծրագրին վերաբերվող դրույթները, իր անձնական կարծիքով, շատ թերի են: Դատարանի կողմից առողջացման ծրագրի հաստատումից հետո միևնույնն է ցանկացած պահի, ցանկացած կրեդիտոր կարող է կասեցնել ընկերության գործունեության բնականոն ընթացքը, և օրենքը այդ առումով որևէ լծակ կամ գործառույթ չի նախատեսում նմանատիպ խոչընդոտները կասեցնելու համար: ՀՀ օրենսդրությունը առողջացման ծրագրի առկայության պարագայում անգամ որևէ կերպ չի օգնում ընկերությանը գոնե ժամանակավորապես սառեցնել նախկինում եղած կրեդիտորական պարտքերը, այլև չի նախատեսում միջոցառումների խոչընդոտ հանդիսացող գործընկերների վրա օրենսդրական պարտադրանք գործադրել, որի արդյունքում կապահովվի ընկերության գործունեությունը (առողջացումը) : 2016 թվականի հւլիսի 01-ին, դատարանի կողմից կասեցվել է Ընկերության առողջացման ծրագիրը և սկսվել է Ընկերությանլուծարման գործընդացը։ Ընդանուր առմամբ 2013-2014թթ §Էյր Արմենիա¦ ՓԲԸ ֆինանսական վնասները կազմել են մոտ 16 000 000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամ։ Իչի վերաբերում է պետությանը հասցրած վնասին, ապա կարող է նշել, որ կոմերցիոն տեսանկյունից պետությունը որևէ վնաս չի կրել: “Էյր Արմենիան” ուղևորափոխադրումներ է իրականացրել 2013 թվականի 24/10-ից մինչև 29/10/2014թ. և եթե նույն պետական տուրքի մասով 2014 թվականի պետության կողմից ստացված գումարները համեմատենք 2013 կամ 2015 թ, հետ, ապա կտեսնենք, որ պետության կողմից 2014 թվականին ստացված պետ.տուրքի գումարները ավելի շատ են առնվազն 1 000 000 000 ՀՀ դրամով: Սա բացատրվում է Հայաստանում հայկական ընկերության առկայությամբ, որը խթանում է մրցակցությունը և տուրիզմի զարգացումը. (2014թ-ին Երևանից և դեպի Երևան ուղևորների քանակը 2 040 000-ից ավելին էր, և առնվազն 200 000 ուղևորով գերազանցում էր 2013թ ցուցանիշները) 2014թ.: Իրեն առաջադրված մեղադրանքը առաջին հերթին շատ վիրավորական է, քանի որ ինքը մեղադրվում է մի արարքի համար, որն ուղղված է պետության սեփականության դեմ և համարվու է ծանր հանցագործության։ Ինքը ծնվելով Հայաստանի Հանրապետությունում, օդաչուի ընտանիքում, ստանալով բարձրագույն ավիացիոն կառավարման կրթություն, վերադառնալով հայրենիք 1994 թվականից իմ ամբողջ մտովոր և ֆիզիկական կարողությունները, գիտելիքներն ու ջանքերը ներդրել է ՀՀ քաղաքացիական ավիացիայի զարգացման խթանման գործընթացին: Ես որպես տնտեսվարող, հավանական է, որ թույլ տված լինոմ որոշ թերություններ կամ բացթողումներ, սակայն իմ արարքը դիտել պետո(թյան գույքը յուրացնողի, որքանով տարօրինակ, այնքանով էլ անհասկանալի է։ 2013-2014 թթ. §Էյր Արմենիա¦ ՓԲԸ ներդրումներ կատարելու, ՀՀ ուղևորափոխադրումները և տուրիզմը զարգացնելու և ընկերության բնականոն գործունեությունը ապահովելու նպատակով, գրավադրել է իր և իր գործընկերոջը պատկանող անձնական գրասենյակը և իրենց բնակարանները, ինչպես նաև ծնողներիս կողմից 40 տարիների քրտնաջան աշխատանքի արդյունքում ձեռք բերած գումարներով կառուցված առանձնատունը։ Վերցրել է վարկեր բանկերից։ Այսօրվա դրությամբ գրասենյակային տարածքները և բնակարանները վաճառվել են բանկի կողմից, իսկ վերևում նշված գույքը, ինչպես նաև §Էյր Արմենիա¦ ՓԲԸ-ին պատկանող ամբողջ գույքը վաճառվում է աճուրդով՝ սնանկության կառավարչի կողմից։ Քանի որ ինքը և ծնողներս բանկերում հանդիսացել են որպես երաշխավոր, կալանքի տակ է գտնվում նաև թոշակառու ծնողներիս պատկանող բանկային հաշվեհամարները և իրենց անձնական գույքը։ Փաստացի այսօրվա դրությամբ վերը նշված պատճառների արդյունքում Ավետիսյանների ընտանիքը լիովին սննանկացել է, որի արդյունքում էլ ինքը կնոջ և իրենց 3 մանկահասակ երեխաների հետ բնակվում են վարձակալած բնակարանում։ Այժմ իրեն մեղադրում են այն բանի համար, որ ինքը ստիպված է եղել §Էյր Արմենիա¦ ՓԲԸ գործունեությունը շարունակելու և ուղևորների նկատմամբ ընկերության պայմանագրային պարտավորությունները կատարելու համար ամբողջ ֆինանսական ռեսուրսները ուղղել թռիչքների կատարման անխափան ապահովմանը, որից կարող էր միայն բխել ապագան: Կատարվել է մոտ 488 000 000 ՀՀ դրամի մոտ 8000 ուղևորների ավիատոմսերի գումարների հետ վերադարձ, միևնույն ժամանակ գործակալների կողմից §էյր Արմենիա¦-ին պատկանող հասույթի հաշվին իրականացվել են ուղևորների ավիատոմսերի վերաձևակերպումներ և ապահովվել են նրանց փոխադրումները այլ ավիաընկերությունների միջոցով։ Իր դիտարկմամբ իրավապահ մարմիններին ընդհանրապես չի հետաքրքրել, թե ինչ ընդվզման կարող էր հանգեցնել ուղևորների տեղափոխումը կամ գումարների հետվերադաձը չապահովելը։ Ճգնաժամային Կառավարում Ընկերությունը ռուսական ընկերությունների դեմպինգի պայմաններում և 2014թ. սեպտեմբերի հայտարարությունից հետո գրեթե բոլոր գործընկերները օգտագործում էին իրենց ձեռքի տակ առկա գործիքակազմը իրենց գումարները ստանալու նպատակով։ * Օրնակ՝ ՊԵԿ-ը կալանք էր դնում ընկերության հաշվեհամարներիի վրա՝ պարալիզացնելով ընկերության գործունեությունը * §Զվարթնոց¦ օդանավակայանը դադարեցնում էր ուղևորների հաշվառումը կամ հրաժարվում էր օդանավը լիցքավորել ավիավառելիքով, որի արդյունքում առնվազն 450 ուղևոր օդանավակայանում արդարացի պահանջում է իրենց պայմանագրային իրավունքները և սկսում է ընդվզում։ Ինքը ստիպված անհապաղ հայթայթում էի գումարներ և կանխիկ կամ իր անձնական կրեդիտ քարտով վճարում էի օդանավակայանի գումարը և ուղևորները սպասարկվում էին... (2014թ. սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամսին ես ներդրել եմ նույնիսկ իմ երեխաների ծննդյան դրամական նվերները...): * Օտարերկրյա բոլոր սպասարկող գործընկերները դադարեցնում էին իրենց ծառայությունների մատուցումը և կրկին հանդիպակաց օդանավակայաններում սկսում էր ուղևորների կողմից ընդվզում (մեր ներկայացուցիչներին պատին դեմ տալ և այլն...), * Նավիգացիոն ծառայությունները սպառնում էին օդանավերը երկնքում չսպասարկել...: Ունենալով ՀՀ ՊԵԿ – ի հետ պարտքի մարման ժամանակացույց (26.08.2014թ կցված է գործին) և համարելով որ արտերկրի գործակալների մոտ առկա է §Air Armenia¦-ին վճարման ենթակա բավարար հասույթ ինքը ստիպված է եղել իրականացնել ճգնաժամային կառավարում՝ 1. Ապահովել թռիչքային անվտանգությունը։ Թռիչքները անվտանգ իրականացնելու նպատակով ապահովել օդանավերը և անձնակազմը անհրաժեշտ բոլոր տեխնիկական, նյութատեխնիկական և այլ պարագաներով։ 2. Կատարել պայմանագրային պարտավորությունները ուղևորների՝ քաղաքացիների նկատմամբ: (ՀՀ սահմանադրությամբ ամրագրված է, որ ամենակարևոր արժեքը Մարդն է և Ուղևորների նկատմամբ պարտավորությունների չկատարումը վստահաբար կգնահատվեր Խարդախություն...), 3. Ծրագրվել է օտարերկրյա գործակալներից գումարները ստանալուց հետո իրականացնել պետության հանդեպ պարտավորությունների կատարում, սակայն ինչպես վերևում նշել եմ սեպտեմբերի 11-ից հետո խոշոր գործակալները գումարները ընկերությանը չփոխանցեցին, այլ անկախ գումարի ծագման և նշանակության, այն ամբողջությամբ ուղղեցին իրենց գրասենյակներում վաճառված ավիատոմսերի վերաձևակերպումներին, հետվերադարձին (ավիատոմսերի գումարների հետվերադաձը հաստատող փաստաթղթերը առկա են գործի նյութերում) կամ իրենց երկրներում §Air Armenia¦-ին սպասարկած օդանավակայաններին։ Այսինքն իրենք այդ գումարները հիմնականում չեն ստացել և չենք տնօրինել...: Ընդհանուր առմամբ ընկերությունը 2014 թվականի պետ տուրքի մասով փաստացի կատարել է մոտ 380 000 000 ՀՀ դրամի վճարումներ (վկա ՊԵԿ-ի ներկայացուցչի դատաքննական ցուցմունքը) և առանց տույժերի մոտ 682 000 000 ՀՀ դրամ մնացել է պարտք։ ՀՀ ՊԵԿ-ը §Էյր Արմենիա¦-ի սնանկության պարտատերերի ցուցակում գրանցվել է որպես պարտատեր։ Այս պարտավորությունը ներգրավված է եղել §Էյր Արմենիա¦-ի Դատարանի կողմից հաստատված առողջացման ծրագրում։ Օդի տուրքը որպես պետ գույք գնահատելու վերաբերյալ դիտարկումներ և հակափաստարկներ՝ 1. Անկախ նրանից ավիաընկերությունը ուղևորից գումարը ստացել է թե ոչ, ընկերությունը չի ազատվում պետության նկատմամբ իր ունեցած պարտավորությունից ՝այսինքն դա ապառք է ( տես վկա Վահան Հարությունյանի դատաքննական ցուցմունքը), այսինքն հնարավոր չէ հափշտակվել այն, ինչը չի ստացվել..., 2. Ավիաընկերության վաճառքների գործակալների կողմից հասույթը փոխանցվում է մեկ ընդհանուր թվով և նույն բանկային հաշվին, որը հիմնավորվեց դատաքննական վկայական ցուցմունքներով։ ( տես՝ վկաներ Նորայր Հարությունյանի և Ամալյա Գևորգյանի ցուցմունքները): Այսինքն բանկային հաշիվներում առկա գումարների վրա գրված չէ §սա օդի տուրքն է՝ ձեռք չտաս¦։ 3. ՀՀ գործակալները հաշվետվությունները ներկայացնում են դեկադային և գումարները փոխանցում են հաջորդող 5-րդ օրը (15-րդ օրը), իսկ ընկերության պարտավորությունը պետ. տուրքի մասով առաջանում է թռիչքին հաջորդող 3-րդ օրը (տես վկա Վ. Հարությունյան, Ա. Գևորգյան-ի ցուցմունքները)։ Այսինքն ընկերությունը իր միջոցների հաշվին պետք է ապահովի պետության հանդեպ պարտավորությունը հետագայում գումարի ստանալու ակընկալիքով։ 4. Օտարերկրյա գործակալները (Air Armenia-ի հասույթի առնվազն 62%-ը ձևավորվում է արտերկրներում...) հաշվետվությունները հիմնականում ներկայացնում են 15 օրը մեկ, իսկ գումարները փոխանցում են հաջորդ ամսվա 15-րդ օրը(մոտ 45 օր) իսկ ընկերության պարտավորությունը պետ. տուրքի մասով առաջանում է թռիչքին հաջորդող 3-րդ օրը( տես վկա Վ. Հարությունյան, Ա. Գևորգյան, Ն. Հարությունյանի ցուցմունքները)։ Այսինքն ընկերությունը իր միջոցների հաշվին պետք է ապահովի պետության հանդեպ պարտավորությունը հետագայում գումարը ստանալու ակընկալիքով և եթե նույնիսկ գործակալը գումարը չի փոխանցում կամ սննկանում է(օրինակ՝ «Դելտաե գործակալություն 33 000 000 ՀՀ դրամ ներգրավված որպես Դեբիտոր...), միևնույնն է Air Armenia-ն չի ազատվել պետ տուրքի պարտավորությունից։ 5. Ավիատոմսերում առկա են տարբեր տուրքեր՝ Օդի տուրք, Օդանավակայանային տուրք, անվտանգության տուրք, վառելիքի տուրք, մատնահետքի տուրք և այլն։ Գործակալները կամ ավիատոմսեր վաճառող աշխատակիցները ուղևորն ավիատոմսը վաճառելիս հայտնում են սակագինը 1 թվով(Տուրքերը ներառյալ) և գանձապահները գումարները մուտքագրում են ընկերության հաշվեհամարին 1 թվով։(տես վկա Ռուզաննայի և Ամալիայի դատաքննական ցուցմունքները)։ 6. Օտարերկրյա գործակալները ավիատոմսերը վաճառում են իրենց երկրների տարադրամով՝ վաճառքի օրվա կուրսով և գումարը փոխանցում են ընկերության հաշվեհամարին ուղևորից գանձված գումարը նույն արտարժույթով , որպես կանոն 1 ամիս անց( տես վկա Նորիկ Հարությունյանի դատաքննական ցուցմունքը)։ Այսինքն՝ գործակալը ուղևորից ՌԴ-ում գանձել է Ռուբլի, որտեղ օդի տուրքը այդ օրվա դրությամբ կազմել է 820 ռուբլի(1RUB=12.5AMD) մենք գումարը ստանում ենք մոտ 35 օր հետո և այն փոխում ենք ՀՀ դրամի(1RUB=7,8 ՀՀ դրամ) 10 000 դրամի փոխարեն ստացվում է 6 400 ՀՀ դրամ։ Սա նույնպես Ընկերությանը թույլ չի տալիս §Պետ գույքը¦-ը վճարել այնքան ինչքան ստացել է։ (2014թ. ՌԴ նկատմամբ կիրառված սանկցիաների պատճառով եղել են արտարժույթի փոխարժեքների կտրուկ տատանումներ-1USD=32-62RUB ) ՀՀ ՊԵԿ-ը միևնույնն է պահանջում է իր 10000 դրամը, իսկինքը իր գործակալներն նման հրահանգ չի կարող տալ..., 7. Ընկերությունը ունեցել է Օվերդրաֆտներ։ Օրինակ՝ 85 000 000 ՀՀ դրամ, որը նախատեսում է օգտագործել քո եղած ֆինանսական միջոցներից առավել և երբ հաշվին մուտքագրվում է գումար անմիջապես մարվում է օգտագործված Օվերդրաֆտի պակասորդը՝ անկախ հասույթում ներառված §Պետ գույքը¦-ի առկայությունից։ Այսինքն բանկը հափշտակում է §Պետ գույքը¦-ը...: 8. Սնանկության և լուծարման գործընթացում, որում գտնվում է §Էյր Արմենիա¦-ն, հաշվեհամարներին առկա գումարները, դեբիտորական պարտքերից գոյացող գումարները, գույքի վաճառքից առաջացած հասույթները բաշխվում են ըստ Սնանկության մասին Օրենքի 82րդ Ա,Բ,Գ,Դ,Ե,Զ,Է.Ը.Թ կետրի և Օդի տուրքը որևէ արտոնյալ կարգավիճակ չունի, անկախ այն հանգամանքից, որ գումարներում ներառված են Օդի տուրքի գումարները ( տես վկա՝ սննկության գործով կառավարիչ Կարեն Ասատրյանի դատաքննական ցուցմունքը)։ Այսինքն՝ ՀՀ օրենսդրությամբ §հափշտակվու՞մ է 2009թ. կառավարության որոշմամբ սահմանված §Պետ գույքըե¦... 9. Վկա Ամալիա Գևորգյանը պնդեց, որ Օրենքը գերակա է ցանկացած կառավարության որոշման նկատմամբ։ Ավելին օրենքից գերակա է միջազգային պայմանագիրը։ Այսինքն՝ օրենքով շարժվելով հափշտակվե՞լ է §Պետ գույքը¦-ը...: 10. Իր տեղեկություններով §Էյր Արմենիա¦-ից բացի կան նախադեպեր, երբ Օդի տուրքի մասով պարտավորություններ են ունեցել Հայկական և օտարերկրյա այլ ընկերություններ։ Բոլոր նախադեպերի դեպքում քրեական գործեր չեն հարուցվել կամ հարուցված քրեական գործերը կարճվել են համապատասխան ընկերության սնանկացման հիմքով։ VIM avia, TransAero, Իտալական ընկերություն և այլն։ Զավեշտի է հասնում, մեր դեպքում քրեական գործի հարուցումը ՀՀ դատարանի կողմից ընկերության սնանկ ճանաչելուց հետո... Հարգելի դատարան, այս գործով կատարվել է 4 փորձաքննություն և բոլորում հաստավում են, որ ընկերության ակտիվները 2014թ. նվազել են առնվազն 6 000 000 000 ՀՀ դրամով.(ես արդեն նշել եմ ընկերությունը 2014թ. կրել է մոտ 16 000 000USD վնաս)։ 2013-2014թ. ինքը և ծնողները կորցրել են նախկի 40 տարիներին կուտակած և ձեռք բերած դրամական միձոցները անշարժ գույքը, որի մոտավոր արժեքը կազմել է 1 200 000000 ՀՀ դրամ։ Սնանկության գործով վաճառվել և վաճառվում է ընկերությանը պատկանող գույքը՝ օդանավ, 11 ավտոմեքենա, տեխ սարքավորումներ և այլն։ Գումարները բաշխվում են ըստ ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով։ 2013-2015թթ փոխվել է 3 կառավարություն նրանց տարբեր անդամների անգործության կամ սխալ որոշումների պատճառով ընկերությունը սնանկացել է և ինքը կորցրել է ամեն ինչ, հիմա իրեն մեղադրում են։ Իր աշխատանքային գործունեության ընթացքում չի բացառում, որ թույլ տված կլինի բացթողումներ կամ թերություններ՝ , սակայն անկախ ամեն ինչից ամեն ինչ արվել է ընկերության գործունեությունը իրականացնել օրենքին համապատասխան։ ԵՎ վերջապես եթե վերոհիշյալ ֆորս մաժորային իրավիճակը չառաջանար, ապա իրենց ընկերությունը այս պահին ևս գործելուց և պետությանը օգուտներ բերելուց կլիներ: Եվ վերջապես §ԵՍ ԳՈՂ ՉԵՄ¦ և խնդրում եմ հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով, ճանաչել և հռչակել իր անմեղությունը առաջադրված մեղադրանքում:
Վկա Կարեն Ռոմիկի Ասատրյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2005 թվականի մինչ օրս հանդիսանում է սնանկության գործերով կառավարիչների ինքնակարգավորվող կազմակերպության անդամ։ 2015 թվականի նոյեմբերի 02-ին §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունը Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի վճռով ճանաչվել է սնանկ, որից հետո նույն դատարանի 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ ինքը նշանակվել է այդ կազմակերպության սնանկության գործով կառավարիչ։ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունը իր գործունեության ընթացքում պարտավորությունն է ձեռք բերել պետական բյուջեի և այլ իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց հանդեպ։ Ընկերության պարտավորությունների ընդհանուր չափը կազմել է մոտ 6 միլիոն դոլար։ Ֆիզիկական անձանց նկատմամբ պարտավորությունները առաջացել են ընկերության աշխատակիցներին նախատեսված աշխատավարձերը չվճարելու հետևանքով։ Ընկերության պարտավորությունները պետական բյուջեի հանդեպ առաջացել են ավիատոմսերի վաճառքից գանձված պետական տուրքի գումարները և դրանք չվճարելու արդյունքում հաշվարկված տույժերը պետական բյուջե չվճարելու հետևանքով։ Ընկերության տնօրենը հանդիսացել է Արսեն Ավետիսյանը, ով միաժամանակ հանդիսացել է ընկերության բաժնետերը։ Ընկերությունը փաստացի գործունեություն է ծավալել մինչև 2014 թվականի նոյեմբեր ամիսը։ Ընկերությունն իր գործունեության հիմնական ժամանակահատվածում իրականացրել է օդային բեռնափոխադրումներ, իսկ 2013–2014թթ.–ի ընթացքում կատարել է նաև ուղևորափոխադրումներ։ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության հարկային պարտավորություններն առաջացել են հիմնականում պետական տուրքի չվճարման արդյունքում։ Ընկերության ստացված դրամական միջոցները ընկերության ղեկավարության կողմից հիմնականում ուղղվել են բանկային պարտավորությունների մարմանը։ Թե որքան պետական տուրք է գանձել §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունը և դրա որ մասն է վճարել պետական բյուջե, տեղյակ չէ, սակայն գանձված պետական տուրքի գումարները ընկերության կողմից անշեղորեն պետք է վճարվեին պետական բյուջե և ընկերության ղեկավարությունը իրավունք չուներ այլ կերպ ծախսել այդ գումարները՝ համաձայն ՀՀ կառավարության կողմից ընդունված համապատասխան որոշման։
Վկա Նորիկ Պավլուշի Հարությունյանը ցուցմունք էտվել այն մասին, որ 2003 թվականից մինչև 2016 թվականի հուլիսի 01-ն աշխատել է §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունում՝ որպես մենեջեր։ Ընկերությունը մինչև 2013 թվականի հոկտեմբերի վերջերն իրականացրել է միայն օդային բեռնափոխադրումներ, իսկ տվյալ ժամանակահատվածից հետո՝ նաև ուղևորափոխադրումներ։ Ընկերության տնօրենը հանդիսացել է Արսեն Ավետիսյանը, ով նաև փաստացի ղեկավարել է ընկերության գործունեությունը։ Մինչև 2014 թվականի սեպտեմբեր ամիսն ընկերության նախագահը հանդիսացել է Վահան Հարությունյանը։ Ընկերության գրասենյակը գտնվել է ք.Երևան, Գևորգ Քոչար 21 հասցեում։ Ինքն աշխատել է այդ կազմակերպությունում որպես հասույթի հաշվարկման մենեջեր, իր աշխատանքային պարտականությունների մեջ է մտել ընկերության գործունեության ընթացքում առաջացած հասույթի հաշվառումը։ Համապատասխան համակարգչային ծրագրի միջոցով պարգել է, թե ինչ գումարի ծառայություն է մատուցվել տարբեր անձանց և կազմակերպություններին, այդ թվում քանի հատ ավիատոմս է վաճառվել, որից հետո, օրվա վերջում ամփոփելով այդ տվյալները, պարզել է, թե որքան է կազմել ընկերության հասույթը։ Որևէ հաշվետվություն չի կազմել, քանի որ տվյալ տեղեկությունները միաժամանակ հասանելի են եղել նաև գլխավոր հաշվապահ Ամալյա Գևորգյանին և տնօրեն Արսեն Ավետիսյանին։ Որևէ առնչություն չի ունեցել նաև նախատեսված հարկերը, տուրքերը և այլ վճարումները վճարելու հարցում։ Այդ ամենը կարգավորվել է ընկերության տնօրեն Արսեն Ավետիսյանի կողմից։ Տեղյակ չէ, թե ինչու ընկերության կողմից չեն վճարվել պետական տուրքի գումարները և կոնկրետ ինչպես են դրանք ծախսվել։ Վահան Հարությունյանը հանդիսացել է ընկերության 50 տոկոս բաժնեմասի սեփականատերը և մասնակցել է ընկերության ղեկավարմանը այն առումով, որ ընկերության գործունեության վերաբերյալ հիմնական որոշումները ընդունվել են Վ.Հարությունյանի և Ա.Ավետիսյանի կողմից հրավիրված ժողովների և համատեղ քննարկումների արդյունքում, սակայն ընկերության առօրյա գործունեությունը ղեկավարվել է Արսեն Ավետիսյանի կողմից։ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության ֆինանսական շարժից տերյակ չէ։
Վկա Անահիտ Նորիկի Հարությունյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2013 թվականի նոյեմբեր ամսից 2014 թվականի նոյեմբեր ամիսն աշխատել է §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունում՝ որպես հասույթի հաշվարկի մենեջեր։ Իր աշխատանքային պարտականությունների մեջ է մտել ընկերության հասույթը հաշվարկելը։ Յուրաքանչյուր 10–րդ օրը ընկերության ավիատոմսերը վաճառող մյուս կազմակերպություններից ստացել է տեղեկություններ ընկերությանը պատկանող ավիատոմսերի վաճառքի քանակի, դրանց արժեքի մասին, որից հետո այդ տեղեկությունները համեմատել ընկերության բազայում առկա տեղեկությունների հետ ու առաջացած անհամապատասխանությունների դեպքում կապ է հաստատել տվյալ կազմակերպության ներկայացուցչի հետ։ Ավիատոմսերի վաճառքից առաջացած գումարների վճարման կամ հավաքագրման հետ որևէ առնչություն չի ունեցել, այդ հարցերով չի զբաղվել։ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունը փաստացի ղեկավարել է տնօրեն Արսեն Ավետիսյանը։ Վահան Հարությունյանը հանդիսացել է ընկերության բաժնետեր։ Վերջինս իրեն աշխատանքի կատարման վերաբերյալ որևէ հանձնարարություններ չի տվել։
Վկա Գայանե Ռուբենի Վարդանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2014թվականի փետրվար ամսից մինչև 2015 թվականի մայիս ամիսն աշխատել է §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունում, նախ որպես հաշվապահ, իսկ հետագայում՝ ֆինանսական բաժնի մենեջեր։ Իրեն աշխատանքի է ընդունել ընկերության տնօրեն Արսեն Ավետիսյանը։ Որպես հաշվապահ իր աշխատանքային պարտականությունների մեջ է մտել ընկերության աշխատակիցների աշխատավարձերի վերաբերյալ հաշվարկների կատարումը, §Ե–ինվոյսինգ¦ ծրագրից ստացված հաշիվ-ապրանքագրերի տպումը և գրանցում արտացոլված տեղեկությունների համեմատումը փաստացի մատուցված ծառայությունների ծավալին, ինչպես նաև ընկերության բանկային հաշվեհամարների քաղվածքներում առկա տվյալների մուտքագրումը §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության §Հայկական ծրագրեր¦ հաշվապահական ծրագրում։ Ընկերության գործունեությունը ղեկավարվել է Արսեն Ավետիսյանի կողմից, աշխատանքի վերաբերյալ ցանկացած հարցերով դիմել է Արսեն Ավետիսյանին։
Վկա Ռուզաննա Ռաֆիկի Դանելյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2013 թվականի նոյեմբերի 01-ից մինչև 2014 թվականի հոկտեմբերի վերջերն աշխատել է §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունում՝ որպես գանձապահ։ Իրեն աշխատանքի է ընդունել ընկերության տնօրեն Արսեն Ավետիսյանը։ Իր աշխատանքային պարտականությունների մեջ է մտել հետևել չվերթների հաշվառմանը՝ ավելորդ բեռների դիմաց վճարումները գանձելու մասով, ինչպես նաև վաճառել է ավիատոմսեր ու գանձել ավիատոմսերի վաճառքից առաջացած և ավել կիլոգրամների համար վճարված գումարները։ Տվյալ գումարները օրվա վերջում մուտքագրել է §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության հաշվեհամարին։ Ավիատոմսերի արժեքի մեջ է ներառված եղել նաև պետական տուրքի գումարները, որոնք նույնպես գանձել է ավիատոմսերը վաճառելիս և այն յուրաքանչյուր աշխատանքային օրվա վերջում փոխանցել §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության հաշվեհամարին։ Ավիատոմսերի վաճառքից առաջացած գումարները՝ այդ թվում նաև պետական տուրքի գումարները փոխանցել է ընկերության նույն հաշվեհամարին։ Յուրաքանչյուր աշխատանքային օրվա վերջում կազմել և ընկերության հասույթների բաժնի աշխատակից Նորիկ Հարությունյանի էլեկտրոնային փոստի հասցեին է ուղարկել հաշվետվություններ՝ տվյալ օրվա ընթացքում ավիատոմսերի վաճառքի վերաբերյալ տեղեկությունները, որտեղ նշել է նաև, թե քանի անձ է ազատվել պետական տուրքը վճարելուց։
Վկա Սվետլանա Աշոտի Սարգսյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2013 թվականի նոյեմբերի ամսից մինչև 2014 թվականի աշունն ընկած ժամանակահատվածում աշխատել է §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունում՝ որպես գանձապահ։ Աշխատավայրը գտնվել է §Արմենիա միջազգային օդանավակայաններ¦ կազմակերպության տարածքում, որտեղ վաճառել է ավիատոմսեր և գանձել դրանց դիմաց վճարած գումարները, ինչպես նաև գանձել է թույլատրված քաշից ավել ուղեբեռների դիմաց վճարված գումարները։ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության տնօրենը հանդիսացել է Արսեն Ավետիսյանը։ Վաճառված ավիատոմսերի և լրացուցիչ քաշով ուղեբեռների դիմաց գանձված գումարների վերաբերյալ յուրաքանչյուր օր կազմել է համապատասխան հաշվետվություն, այն էլեկտրոնային փոստի միջոցով ներկայացրել ընկերության գլխամասի աշխատակից Լորիկին, իսկ գանձված գումարները փոխանցել §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության բանկային հաշվեհամարին։ Ավիատոմսերի վաճառքի արժեքի մեջ հաշվարկված է եղել նաև պետական տուրքը, որը նույնպես գանձել է և փոխանցել §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության հաշվեհամարին։ Իր կողմից գանձված գումարները միշտ և ամբողջությամբ փոխանցել է §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության միևնույն հաշվեհամարին։ Թե ինչպես են տնօրինվել ընկերության ֆինանսական միջոցները, այդ թվում ավիատոմսերի վաճառքից առաջացած և §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությանը փոխանցված պետական տուրքի գումարները, տեղյակ չէ։
Վկա Արմինե Սաշայի Կիրակոսյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 1997 թվականից մինչ օրս աշխատում է պետական եկամուտների կոմիտեի համակարգում, 2013 թվականից մինչև 2017 թվականի հուլիս ամիսն աշխատել է ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչությունում՝ որպես ավագ հարկային տեսուչ, իսկ 2017 թվականի հուլիս ամսին կատարված կառուցվածքային փոփոխություններից հետո աշխատել է ՊԵԿ ՀՎՍՀ 3-րդ բաժնում՝ որպես գլխավոր հարկային տեսուչ։ Եվ որպես Կենտրոնի ՀՏ-ում ավագ տեսուչ, և որպես ներկայիս՝ ՀՎՍՀ 3–րդ բաժնի գլխավոր տեսուչ աշխատելիս ունեցել է նույն աշխատանքային պարտականությունները, մասնավորապես՝ վարել է ՊԵԿ համակարգում հաշվառված և իրեն ի պաշտոնե ամրագրված տնտեսվարող սուբյեկտների անձնական հաշվի քարտերը, ստուգել նրանց կողմից ներկայացված հաշվետվությունները և այլն։ էլեկտրոնային քարտերում ամրագրված են եղել ընկերության կողմից կատարված հարկերի հաշվարկների, վճարումների, դրանք չվճարելու արդյունքում առաջացած տույժերի, տուգանքների, ինչպես նաև դրանց վճարումների, ստուգման ակտերի արդյունքում հաշվարկված հարկային պարտավորությունների և դրանց վճարումների, ինչպես նաև հանգամանքների վերաբերյալ տեղեկություններ։ Անձնական հաշվի քարտերը ուսումնասիրել է ՊԵԿ համակարգչային բազայում տեղադրված և գործող §Հարկատու 3¦ համակարգչային ծրագրի միջոցով, որը մուտք գործելու թույլտվությունը իրեն տրված է ի պաշտոնե։ Իր կողմից ուսումնասիրվող կազմակերպությունների ցանկում ներառված է եղել նաև §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունը, որի հարկ վճարողի հաշվառման համարն է 01545857։ 2017 թվականի օգոստոս ամսվա ընթացքում ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչությունից ստացված համապատասխան գրության հիման վրա կատարել է §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից ներկայացված ուղևորափոխադրումներից առաջացած պետական տուրքի հաշվարկների և այդ մասով կատարված վճարումների ուսումնասիրություն, որի արդյունքների մասին տեղեկացրել է ՊԵԿ քննչական վարչությանը իր կողմից կազմված 2017 թվականի սեպտեմբերի 28-ի թիվ 70-3 /(1488536)–17 գրությամբ։ Նշված գրությունը կազմելու համար ուսումնասիրել է նաև §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության անձնական հաշվի քարտերը։ Գրությանը կցել է նաև տեղեկություններ՝ բաղկացած մի քանի թերթից, որոնք վկայում են §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից կատարված ուղևորավտխւսդրումների արդյունքում առաջացած պետական տուրքի հաշվարկմանը և դրա վճարմանը։ Ներկայացված տեղեկությունները վերաբերվել են §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից ուղևորափոխադրման ծառայությունների մատուցման ողջ գործունեության ժամանակահատվածին։ Այդ տեղեկություններում ամրագրված չեն տեղեկություններ ընկերության կողմից հաշվարկված պետական տուրքի այլ տեսակների, մասնավորապես §հայ¦ բառն օգտագործելու համար հաշվարկված պետական տուրքի վերաբերյալ։ Այդ ընթացքում ընկերության կողմից հաշվարկվել և ՀՀ ԿԱ պետական եկամուտների կոմիտե են ներկայացրել գործունեության ողջ ընթացքում կատարված ուղևորափոխադրումների արդյունքում հաշվարկված և պետական բյուջե վճարման ենթակա ուղևորների փոխադրման արդյունքում առաջացած պետական տուրքի գումարների վերաբերյալ տվյալները, համաձայն որոնց՝ այդ ժամանակահատվածում ընկերությունը հաշվարկել է 1.096.320.000 դրամ, որից պետական բյուջե չի վճարվել՝ 681.923.052 դրամ։ Նշված տեղեկություններն ամբողջությամբ արտացոլված են §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության անձնական հաշվի քարտերում։ Նշված հաշվարկները վերաբերվել են միայն ուղևորափոխադրումների արդյունքում առաջացած պետական տուրքի հաշվարկմանը և վճարմանը, այլ տեսակի պետական տուրքի մասին տեղեկություններ, իր կողմից կազմված և ՊԵԿ քննչական վարչությանը հասցեագրած գրությամբ և դրան կից փաստաթղթերում, արտացոլված չեն։
Վկա Լաուրա Գրիգորի Սաֆարյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 1985 թվականից մինչև 2017 թվականի օգոստոսի 13-ն աշխատել է ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչությունում՝ որպես հաշվապահական հաշվառման բաժնի գլխավոր մասնագետ։ Իր աշխատանքային պարտականությունների մեջ է մտել հաշվապահական բնույթի տարատեսակ աշխատանքների կատարումը, ինչպես նաև ՀՀ– ում գործունեություն իրականացնող ավիաընկերությունների կողմից օդային տրանսպորտի միջոցով իրականացված ուղևորափոխադրումների արդյունքում ՀՀ-ից մեկնող ֆիզիկական անձանցից գանձված պետական տուրքի հաշվարկման վերաբերյալ կազմված հաշվետվությունների ստուգումը։ Մասնավորապես ՀՀ-ից մեկնող ուղևորների փոխադրման արդյունքում առաջացած պետական տուրքի վերաբերյալ հաշվետվություններն ընկերությունների կողմից ներկայացվել են ՀՀ ԿԱՔԱԳ վարչություն, որից հետո, ստանալով այդ հաշվետվությունները, դրանք համեմատել է §Զվարթնոց¦ օդանավակայանից՝ տվյալ ավիաընկերության կողմից իրականացված ուղևորափոխադրումների վերաբերյալ ստացված տվյալների հետ։ Նշված ավիաընկերություններից մեկն էլ հանդիսացել է §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունը, որն ուղևորափոխադրումներ է իրականացրել 2013–2014թթ.– ի ընթացքում։ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից ՀՀ ԿԱ քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչություն ներկայացված ուղևորափոխադրումների արդյունքում առաջացած պետական տուրքի վերաբերյալ հաշվետվությունները նույնպես ստուգել է։ Համաձայն ՀՀ օրենսդրության §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից այդ հաշվետվությունները ներկայացվել են յուրաքանչյուր ամիսը մեկ անգամ։ Տփալ հաշվետվություններում արտացոլված են եղել տվյալներ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության միջոցով ՀՀ-ից փաստացի մեկնած ուղևորների քանակի, այդ մասով ընկերության կողմից գանձված պետական տուրքի գումարի, պետական տուրքի գումարի պետական բյուջե վճարման չափի և այն ուղևորների քանակի վերաբերյալ տեղեկությունները, որոնք օգտվելով արտոնություններից ազատված են եղել պետական տուրքը վճարելուց։ Եղել են նաև դեպքեր, երբ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից պետական տուրքի վերաբերյալ ներկայացված հաշվետվությունների ուսումնասիրությամբ պարզել է, որ ընկերությունը որպես պետական տուրք գանձել է ավելի շատ գումար, սակայն պետական բյուջե է վճարել գանձված գումարի մի մասը։ Նման դեպքերի մասին հիմնականում բանավոր կարգով, իսկ երբեմն նաև՝ գրավոր տեղեկանքի ձևով տեղեկացրել է իր անմիջական ղեկավար Աշոտ Ազիզյանին։ Հաշվետվություններում առաջացած անհամապատասխանությունների մասով տեղյակ է պահել §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության համապատասխան աշխատակցին։ Այդ նպատակով զանգահարել է, զրուցել տփալ աշխատակցի հետ, որին չի հիշում, և հայտնել, որ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից պետական բյուջե պակաս է վճարվել պետական տուրքի գումարը, քան իրականում այն գանձվել է, իսկ ընկերության աշխատակիցը հայտնել է, որ այդ գումարները անպայման կվճարվեն։ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության գործադիր տնօրենը հանդիսացել է Արսեն Ավետիսյանը և նա էլ ղեկավարել է այդ կազմակերպությունը։
Վկա Աշոտ Ռաֆիկի Ազիզյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2010 թվականից մինչ օրս աշխատում է ՀՀ կառավարությանն առընթեր քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչությունում՝ որպես աշխատակազմի հաշվապահական հաշվառման բաժնի պետ-գլխավոր հաշվապահ։ Իր ղեկավարած բաժինը հիմնականում իրականացոեւ է ՔԱԳՎ-ի հաշվապահական հաշվառման վարումը, ինչպես նաև իրականացնրել է այլ գործառույթներ, այդ թվում՝ ավիաընկերությունների կողմից՝ Հայաստանից մեկնած ուղևորների վերաբերյալ ներկայացված հաշվետվություններում արտացոլված տվյալների և §Զվարթնոց¦ միջազգային օդանավակայանի կողմից տրամադրված տվյալների համեմատումը, այդ հաշվետվությունների ամփոփումը և դրանց ներկայացումը պետական եկամուտների կոմիտե։ Իրենց բաժնի աշխատակիցների կողմից համեմատվել են նաև §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից ներկայացված հաշվետվությունները՝ ՀՀ-ից մեկնած ուղևորների, այդ թվում պետական տուրքի վճարումից ազատված ուղևորների մասով։ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունն իր գործունեության ընթացքում յուրաքանչյուր ամիսը մեկ անգամ քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչություն է ներկայացրել հաշվետվություններ, որտեղ նշվել են հաշվետվությունում նշված ժամանակաշրջանում §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության միջոցով ՀՀ-ից մեկնած ուղևորների քանակը, այդ ուղևորներից գանձված պետական տուրքի չափը, գանձված և պետական բյուջե վճարված պետական տուրքի չափը, ինչպես նաև այն ուղևորների քանակը, որոնք թեև մեկնել են ՀՀ- ից, սակայն օրենսդրության համաձայն, օգտվելով սահմանված արտոնություններից, ազատված են եղել պետական տուրքի գումարը վճարելուց։ Ավիաընկերությունների կողմից, այդ թվում §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից ներկայացված հաշվետվությունները միշտ ուսումնասիրել է ՔԱԳՎ հաշվապահական հաշվառման բաժնի գլխավոր մասնագետ Լաուրա Սաֆարյանը։ Վերջինս ուսումնասիրել է §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից ներկայացված հաշվետվությունները, դրանցում արտացոլված տեղեկությունները համադրել §Զվարթնոց¦ օդանավակայանը շահագործող §Արմենիա միջազգային օդանավակայաններ¦ ՓԲ ընկերությունից ստացված տվյալների հետ, որից հետո այդ հաշվետվությունները ուղարկել է պետական եկամուտների կոմիտե, իսկ անհամապատասխանություններ լինելու դեպքում հայտնել է իրեն, ինչպես նաև ընկերություններից պահանջել ներկայացնել ճշգրտված հաշվետվություններ։ Որպես տվյալ բաժնի ղեկավար նույնպես ուսումնասիրել է Սաֆարյանի կողմից կազմված ամփոփիչ տեղեկանքները այդ հաշվետվությունների վերաբերյալ, որտեղ ըստ ամիսների արտացոլվել է, որ ընկեության կողմից՝ ՀՀ-ից մեկնող ուղևորներից գանձված և պետական բյուջե վճարված գումարների մեծությունները տարբերվել են, այսինքն §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունը գանձել է ավելի շատ պետական տուրքի գումար: §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության տնօրենը հանդիսացել է Արսեն Ավետիսյանը, նա է միշտ ղեկավարել այդ կազմակերպության գործունեությունը։
Դատահաշվապահական փորձաքննության թիվ 79101709 եզրակացության, համաձայն՝ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության հարկային պարտավորությունները ՀՀ-ից օդային տրանսպորտի միջոցներով ֆիզիկական անձանց ելքի արդյունքում հաշվարկված պետական տուրքի մասով կազմել են՝ 1482054742 (պետական տուրք՝ 681923052 + +տույժեր՝ 800131690) ՀՀ դրամ։ Նշված հարկային պարտավորություններն առաջացել են՝ 11.03.2014 թվականից մինչև 19.11.2014 թվականն ընկած ժամանակահատվածում ընկերության կողմից հաշվարկված և հիշյալ ընկերության հաշվառման վայրի ՀՏ֊ի կողմից ըստ հարկատեսակների ու վճարների վարվող, կոնկրետ դեպքում՝ պետական տուրքի անձնական հաշվի քարտում գրանցված՝ պետական բյուջե վճարման ենթակա պետական տուրքի գումարներն ոչ ամբողջությամբ պետական բյուջե վճարելուց և դրա արդյունքում §Պետական տուրքի մասին¦ ՀՀ օրենքի 35-րդ հոդվածի պահանջների համաձայն, հաշվարկված տույժերից։
§էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության՝ ՀՀ-ից օդային տրանսպորտի միջոցներով ֆիզիկական անձանց ելքի արդյունքում պետական բյուջեի հանդեպ պետական տուրքի գծով ունեցած պարտավորությունների առաջացման, կոնկրետ դեպքում՝ 11.03.2014 թվականից մինչև 19.11.2014 թվականն ընկած ժամանակահատվածում, ՀՀ-ից օդային տրանսպորտի միջոցներով ֆիզիկական անձանց ելքի արդյունքում, §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից պետական տուրք է գանձվել ընդամենը՝ 847093052 (681923052 + +165170000)+165170000 +165170000ՀՀ դրամ։ Հիշյալ գանձված պետական տուրքից պետական բյուջե է վճարվել ընդամենը՝ 165170000 ՀՀ դրամ։ ՀՀ–ից օդային տրանսպորտի միջոցներով ֆիզիկական անձանց ելքի արդյունքում §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից 11.03.2014 թվականից մինչև 19.11.2014 թվականն ընկած ժամանակահատվածում պետական բյուջե վճարված՝ 165170000 ՀՀ դրամ պետական տուրքի գումարը ամբողջությամբ ուղղվել է պետական բյուջեի նկատմամբ ունեցած պետական տուրքի մարմանո։
§էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունն ուղևորների փոխադրման տոմսի արժեքի մեջ ներառված պետական տուրքի գումարները անկախ այն հանգամանքից, թե §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերությունը հետազոտվող ժամանակաշրջանում ծավալած գործունեության արդյունքում զուտ ակտիվ ունեցել է, թե ոչ, պարտավոր էր ՀՀ-ից մեկնած ուղևորներից գանձված պետական տուրքի գումարները սահմանված ժամկետում վճարել պետական բյուջե։
Քրեական գործով որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված՝ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչության 2017 թվականի փետրվարի 09-ի թիվ 33–2/(1312047)–17 գրությունը, §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության հարկային գործերի համաձայն՝ 2 հատորից, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Կենտրոնի հարկային տեսչության՝ 2017թ.–ի փետրվարի 09-ի թիվ 33–2/ր313522)–17 գրությունը, §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության օդի տուրքի տեղեկությունների գործով, ընկերության կողմից՝ 2013-2016թթ.–ի վերաբերյալ էլեկտրոնային տարբերակով ներկայացված հաշվարկ– հաշվետվությունները, ՀՀ ԿԱ քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչության 2017թ.– ի մարտի 9-ին թիվ 11583-17 գրությունը և դրան կից ՀՀ-ից մեկնած ուղևորների թվի, գանձված և պետական բյուջե վճարված պետական տուրքի գումարների, պետական տուրքը վճարելուց ազատված ուղևորների թվի վերաբերյալ §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության կողմից ներկայացված տեղեկություններով, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՀՎՍՀ թիվ 3-րդ բաժնի 2017թ.–ի հուլիսի 10-ի թիվ 70֊3/ր426604|–17 գրությամբ և դրան կից էլեկտրոնային հաշվարկ– հաշվետվությունները ու §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության անձնական հաշվի քարտերով, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՀՎՍՀ թիվ 3-րդ բաժնի 2017թ.–ի սեպտեմբերի 28-ի թիվ 70– 3/(1488536)–17 գրությունը և դրան կից տեղեկություններով, ՀՀ արդարադատության նախարարության իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության՝ 2017թ.–ի նոյեմբերի 15-ի թիվ 69469-17 գրությամբ և դրան կից §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության վերաբերյալ գործակալությունում առկա բոլոր փաստաթղթերի պատճենները ՀՀ Կենտրոնական բանկից առգրավված §էյր Արմենիա¦ ՓԲ ընկերության և Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանի անվամբ §էյչ էս Բի Սի Հայաստան բանկ¦ ՓԲ, §Կոնվերս Բանկ¦ ՓԲ, §Ինեկո բանկ¦ ՓԲ, §ԱԿԲԱ-Կրեդիտ Ագրիկոլ Բանկ¦ ՓԲ, §Ամերիաբանկ¦ ՓԲ, §Արդշինբանկ¦ ՓԲ, §Մելլաթ բանկ¦ ՓԲ և §ՎՏԲ֊ Հայաստան բանկ¦ ՓԲ ընկերություններում բացված հաշվեհամարների շարժի վերաբերյալ տեղեկությունները։
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Հետազոտելով ամբաստանյալ Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանի ևվկաների ցուցմունքները, հրապարակելով և հետազոտելով գործին կցված ապացույցներն ու փաստաթղթերը, համադրելով դրանք քրեական գործի դատական քննությամբ հետազոտված ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` դատարանը գտնում է հետևյալը.
§Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին¦ եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
§1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք ¥…¤: 2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան:¥…¤¦:
§Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին¦ եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայնª §Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել: (…)¦:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն`
§Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:¦:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
§1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով:
2. Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է:¦:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
§(…) Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի: (…)¦:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
§1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ¦:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª
§Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ¦:
Վերոգրյալ նորմերի վերլուծությունից բխում է, որ արարքը հանցավոր ճանաչելու համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունըª
ա/ արարքը պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենքով,
բ/ այն պետք է բովանդակի հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Այլ կերպª նշված պայմաններից որևէ մեկի բացակայությունը բացառում է հանցանքի առկայությունը: Նշված հետևությունը բխում է նաև Վճռաբեկ դատարանիª Տիգրան Շմավոնյանի գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումից, որի համաձայնª §Արարքը ճանաչվում է հանցավոր միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեսված բոլոր հատկանիշները: Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն էª օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունը անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին:¦ (տես° ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Տիգրան Ժորայի Շմավոնյանի գործով 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշումը):
Այսպիսով, արարքը հանցագործություն ճանաչելու համար այն պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենսգրքով և բովանդակի հանցակազմի բոլոր տարրերը:
Մեջբերված նորմերով սահմանված է նաև օրինականության սկզբունքը, որի անբաժանելի տարրն է §չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով¦ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը: Վերջինս իր արտացոլումն է գտել ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ նաևª Եվրոպական դատարան), այնպես էլ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում:
Այսպես, Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության և Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործերով Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածում ամրագրված երաշխիքները, լինելով օրենքի գերակայության էական տարրեր, Կոնվենցիայի պաշտպանության համակարգում կայուն տեղ ունեն, և դա հատկապես ընդգծվում է այն փաստով, որ Կոնվենցիայի 15-րդ հոդվածի համաձայն` անգամ պատերազմի կամ արտակարգ դրության ժամանակ 7-րդ հոդվածից որևէ շեղում չի թույլատրվում: Վերջինս, ելնելով իր առարկայից և նպատակից, պետք է այնպես մեկնաբանվի ու կիրառվի, որպեսզի նախատեսի կամայական մեղադրման, դատապարտման և պատժման դեմ ուղղված արդյունավետ երաշխիքներ (տե°ս Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործով (C.R. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, գանգատ թիվ 20190/92, կետ 32, Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործով (S.W. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, գանգատ թիվ 20166/92, կետ 34):
Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի գործով վճռում Եվրոպական դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի 1-ին կետը նախատեսված չէ միայն նրա համար, որ ի վնաս մեղադրյալի հետադարձության կարգով քրեական օրենքի կիրառումն արգելվի: Այն ընդհանուր առմամբ ամրագրում է նաև այն սկզբունքը, որ միայն օրենքը կարող է սահմանել հանցանքը և նախատեսել պատիժը ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤, ինչպես նաև այն սկզբունքը, որ քրեական օրենքը չպետք է ի վնաս մեղադրյալի տարածական մեկնաբանության ենթարկվի, օրինակª այն չպետք է կիրառվի անալոգիայով (տե°ս Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի գործով (KOKKINAKIS v. GREECE), 1993 թվականի մայիսի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14307/88, կետ 52):
Քննարկվող կանոնն իր արտացոլումն է գտել նաև Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում: Մասնավորապես Վարուժան Ավետիսյանի գործով որոշմամբª Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ §(…) [Ա]նձին հանցագործություն (հանցագործություններ) կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու և այդ հանցագործության (հանցագործությունների) համար պատիժ նշանակելու միակ հիմքն է կատարման պահին նրա արարքն օրենքով հանցագործություն համարվելը և այդ հանցագործության համար պատիժ նախատեսված լինելը: Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի այլ կերպ, քան օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված դեպքերում, կարգով և չափով: Անձը չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության այնպիսի արարքի համար, որն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ գործող օրենքով: Անձը չի կարող ենթարկվել նաև այնպիսի պատժի, որը նախատեսված չէ գործող օրենքով:
(…) §[Չ]կա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով¦ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք է և իրավունքի գերակայության կարևորագույն տարր: Այն բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգում, հետևաբար նշված սկզբունքից որևէ շեղում անթույլատրելի է¦ (տե°ս Վարուժան Գագիկի Ավետիսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ՍԴ3/0013/01/11 որոշման 13-րդ կետը: Nullum crimen, nulla poena sine lege սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է նաև Երվանդ Մելքոնյանի վերաբերյալ 2011 թվականի մայիսի 11-ի թիվ ԵՇԴ/0090/01/10 որոշման 14-16-րդ կետերում):
Նախաքննական մարմնի կողմից ամբաստանյալ Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նա հանդիսանալով օդային բեռանափոխադրումների և ուղևորափոխադրումների ոլորտում ծառայությունների մատուցման գործունեության իրականացրած, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՀՎՍՀ թիվ 3-րդ բաժնում /նախկին Կենտրոնի ՀՏ/ հաշվառված Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի Գևորգ Քոչար փողոցի թիվ 21 հասցեում գործունեություն ծավալած §Էյր Արմենիա¦ փսկ բաժնետիրական ընկերության տնօրենն ու ղեկավարվելով այդ կազմակերպության գործունեությունը, համաձայն ՀՀ կառավարության կողմից ընդունված §Հայաստանի Հանրապետության օդային տրանսպորտի միջոցներով ֆիզիկական անձանց ելքի համար պետական տուրքի գանձումը կազմակերպություններին պատվիրակելու կարգը հաստատելու մասին¦ 2009 թվականի մարտի 12-ին ընդունված թիվ 268-Ն որոշման և դրան կից Հայաստանի Հանրապետության օդային ուղևորների ելքի համար պետական տուրքի գանձումը կազմակերպություններին պատվիրակելու մասին կարգի, որպես §Էյր Արմենիա¦ փակ բաժնետիրական ընկերության տնօրեն պարտավորված լինելով գանձել ՀՀ-ից մեկնող ֆիզիկական անձանց վաճառված ավիատոմսերից առաջացած պետական տուրքի գումարները ու դրանք վճարել պետական բյուջե, 2014 թվականի ընթացքում իրականացրել է ուղևորափոխադրումներ, գանձել 681.923.052 դրամի չափով պետական տուրքի գումար և պետության կողմից իր ղեկավարած կազմակերպությանը փաստացի վստահված առանձնապես խոշոր չափերիª 681.923.052 դրամ գումարը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով պետական բյուջե վճարելու փոխարեն յուրացման եղանակով հափշտակել է այնª սեփական հայեցողությամբ տնօրինելով ամբողջ գումարը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված արարքª յուրացումը ենթադրում է իրեն վստահված գույքի հափշտակությունը, այսինքն՝ այն գույքի, որը գտնվում է նրա օրինական տիրապետության ներքո, որի նկատմամբ նա որոշակի լիազորություններ ունի: Այսինքն՝ հանցավորը գույքը վերցնում է կամ գույքին տիրանում է ՝ օգտագործելով այն լիազորությունները, որոնք նրան վերապահված են այդ գույքի նկատմամբ: Օգտվելով դրանից՝ յուրացնողը իրեն վերապահված ուրիշի գույքը ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով դարձնում է իրենը կամ հանձնում է այլ անձի: Ավելին՝ յուրացման հանցակազմն օբյեկտիվ կողմից դրսևորվում է, երբ հանցավորն օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմաբ ունեցած լիազորություններն ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով դարձնում է այն իրենը կամ ուրիշինը: Ընդ որում հանցավորն այդ գույքը դուրս է բերում սեփականատիրոջ գույքի ընդհանուր ֆոնդից և դարձնում իր գույքի մաս, փաստորեն հանցավորը նախապես այդ գույքն առանձնացնում է սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և ընդգրկում իր գույքային ֆոնդի մեջ:
Առաջադրված մեղադրանքով խեղաթյուրվել է մի շատ կարևոր փաստ, այն է՝ այս դեպքում ոչ թե պետությունն է այս դեպքով ինչ որ գույք վստահել Ա.Ավետիսյանին, այլ ավիաընկերության գործունեության արդյունքում է հենց առաջացել այդ արժեքը, ակտիվը՝ գույքը, որը հանդիսանում է օդի տուրքի գումար՝ ենթակա վճարման պետությանը:
Ամբաստանյան Արսեն Ավետիսյանի վստահությանը հանձնված գույքն իր կամ մեկ այլ անձի սեփականությունը չի դարձրել, այդ գույքը դուրս չի բերել սեփականատիրոջ գույքային ընդհանուր ֆոնդից և չի ընդգրկել իր սեփական գույքային ֆոնդի մեջ և վերջապես շահադիտական դրդումներով այն չի յուրացրել, ինչպես իր, այնպես էլ մեկ այլ անձի օգտին: Ավելին՝ հայտնվելով ֆորսմաժորային իրավիճակում ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանը բանկում գրավադրել է իր և իր ընտանիքի անդամներին պատկանող անշարժ և շարժական գույքը և ողջ գումարը ուղղել ընկերությունը պահպանելուն, իսկ ինչու ոչ նաև նախկինում ներդրած մեծ գումարները չկորցնելու համար: Ավելին յուրացման հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է միմյայն ուղղակի դիտավորությամբ: Վերոգրյալի լույսի ներքո՝ Դատարանը արձանագրում է, որ քրեական գործի քննությամբ ավելի քան հիմնավորված է, որ <<Էյր Արմենիա>> ՓԲԸ –ում գեթ մեկ լումա չի ելքագրվել ընկերության դրամարկղից կամ հաշվարկային հաշվից՝ առանց նպատակային նշանակության և վերջինս հիմնավորող փաստաթղթերի:
Մեղադրանքի հիմքում ընկած է առաջին հերթին հենց պետության իսկ կողմից ընկերության հանդեպ ստանձնած պարտավորությունների չկատարումը համաձայն 2013 թվականի հոկտեմբերի 23-ի թիվ 1248Ա կառավարության որոշման: Դա է վկայում ամբաստանյալ Արսեն Արսեն Ավետիսյանի կողմից բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց հղած բազմաթիվ դիմուները կապված առաջացած խնդրի հետ և դրա արդյունքում էլ պետական լիազոր մարմնի կողմից ,,Էյր Արմենիա,, ընկերության հետ կնքած պարտքի մարման ժամանակացույցը և դրա մի մասի կատարումը ընկերության կողմից:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գործի քննությունը դատարանում կատարվում է միայն ամբաստանյալի նկատմամբ այն մեղադրանքի սահմաններում, որով նրան մեղադրանք է առաջադրվել: Այս հոդվածի կապացությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր` 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-46/07 որոշմամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ §թե° առաջին ատյանի դատարանը, թե° վերաքննիչ դատարանը և թե° վճռաբեկ դատարանը ամբաստանյալի կամ դատապարտյալի նկատմամբ գործը քննելիս և լուծելիս չեն կարող դուրս գալ նրան առաջադրված մեղադրանքի սահմաններից: Հակառակ դեպքում կխախտվի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 19-րդ հոդվածով նախատեսված սկզբունքը` §Կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքը և դրա ապահովումը¦¦:
Նույն որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ §մեղադրանք¦ հասկացությունը պետք է ընկալել որպես արարքի փաստական նկարագրության և դրա քրեաիրավական որակման միասնություն:
Իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Այսինքն արարքը հանցավոր է ճանաչվում միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեված բոլոր հատկանիշները: Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն է` օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունն անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին (նման իրավական դիրքորոշում է արտահայտել ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր` 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշմամբ):
Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. (…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)
Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը սահմանող` ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ, <Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին> միջազգային դաշնագրի 14-րդ, <Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին> եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ նաև` Կոնվենցիա) 6-րդ, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ, արդար դատական քննության հիմնարար իրավունքի ապահովումն առանց անմեղության կանխավարկածի պահպանման հնարավոր չէ:
Նշված սկզբունքը ենթադրում է, որ հանցագործություն կատարած յուրաքանչյուր ոք համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքը չի ապացուցվել օրենքով նախատեսված կարգով:
Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը կանխորոշում է քրեական գործի դատաքննության ողջ բովանդակությունը և էությունը` անկախ քրեական հետապնդման իրավական ելքից:
Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշմամբ ապացույցների բովանդակության, թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցով հայտնած այն իրավական դիրքորոշումը, որ…… քրեադատավարական օրենքով ապացույցների և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռքբերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով:
Իսկ, Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով նախադեպային որոշմամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը սահմանել է, որ`
32.Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռքբերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Շարադրվածից հնարավոր է կատարել միայն մեկ հետևություն, որ այս գործով բացակայում է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված նախադեպային որոշումներով սահմանված՝ ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանի մեղքը հիմնավորող, հիմնավոր կասկածից վեր ապացույցների բավարար համակցությունը, մասնավորապես՝ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով չի հիմնավորվել ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանին մեղսագրվող արարքի հանցակազմի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմի մեջ մտնող և ապացուցման ենթակա հանգամանքներից ոչ մեկը, այն, որ.
- օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմաբ ունեցած լիազորություններն այդ գույքը դուրս է բերում սեփականատիրոջ գույքի ընդհանուր ֆոնդից և դարձնում իր գույքի մաս, փաստորեն հանցավորը նախապես այդ գույքն առանձնացնում է սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և ընդգրկում իր գույքային ֆոնդի մեջ…:
Այսպիսով, ստուգելով ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված արարք կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` Դատարանը գտնում է, որ պետք է ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով կետով առաջադրված մեղադրանքում` հանցադեպի բացակայության հիմքով:
Դատարանի նման եզրահանգումը մեծապես պայմանավորված է նաև §Չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով¦ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը` որպես համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք և իրավունքի գերակայության կարևորագույն տարր, ապահովելու և երաշխավորելու պահանջով:
Դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո ապացույց ճանաչվածª 2017 թվականի նոյեմբերի 22-ին որոշման մեջ նշվածները պետք է թողնել քրեական գործի նյութերին կցված:
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը պետք է վերացնելª դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո:
Եզրափակիչ մաս.

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ, 151-րդ, 309-րդ, 357-360-րդ, 366-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` Դատարանը


Վ Ճ Ռ Ե Ց`

Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչել անմեղ և արդարացնելª հանցադեպի բացակայության հիմքով:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց` ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին, վերացնել:
Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանին պարզաբանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ և 67-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարացվածի և նրան պատճառված /հնարավոր/ վնասի հատուցման` նրա իրավունքներն ու հատուցման կարգը:
Դատավճիռը օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո ապացույց ճանաչվածª 2017 թվականի նոյեմբերի 22-ին որոշման մեջ նշվածներըª թողնել քրեական գործի նյութերին կցված:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Սույն դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկ ամսվա ընթացքում:

ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա. ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ

ԵԿԴ/0315/01/17





ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության
վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում
Նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան
Դատավորներ՝ Լ.Աբգարյան
Ա.Դանիելյան

8 ապրիլի 2022 թվական ք.Երևան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ դատավորներ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով ամբաստանյալ Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2021 թվականի փետրվարի 25-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Հ․Ասլանյանի վճռաբեկ բողոքը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի դեկտեմբերի 29-ին ՀՀ Կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի իրավախախտումների հայտնաբերման ու վարչական վարույթների իրականացման վարչության հետաքննության բաժնում «‎Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերության տնօրինության կողմից առանձնապես խոշոր չափերով յուրացում կատարելու փաստի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 83181816 քրեական գործը և նախաքննության կատարման համար ուղարկվել նույն մարմնի քննչական վարչություն:
Նախաքննության մարմնի՝ 2017 թվականի հուլիսի 21-ի որոշմամբ Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
Նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2017 թվականի հուլիսի 26-ին նախաքննության մարմնի կողմից որոշում է կայացվել Ա.Ավետիսյանին և «‎Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերությանը պատկանող անշարժ և շարժական գույքի, ինչպես նաև բանկային հաշվեհամարների վրա 683.723.073 ՀՀ դրամի չափով կալանք դնելու մասին:
Նախաքննության մարմնի՝ 2017 թվականի նոյեմբերի 22-ի որոշմամբ Ա.Ավետիսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է, և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով։
2017 թվականի նոյեմբերի 28-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2019 թվականի հուլիսի 26-ի դատավճռով Ա.Ավետիսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչվել է անմեղ և արդարացվել` հանցադեպի բացակայության հիմքով: Նույն որոշմամբ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
3. Մեղադրող Դ.Կարապետյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում, ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` նաև Վերաքննիչ դատարան)՝ 2021 թվականի փետրվարի 25-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Հ.Ասլանյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2021 թվականի սեպտեմբերի 3-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ: Վճռաբեկ դատարանը 2022 թվականի մարտի 22-ի որոշմամբ սահմանել է վճռաբեկ բողոքի քննության գրավոր ընթացակարգ:
Դատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
5. Նախաքննության մարմնի կողմից Արսեն Ավետիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար. «(…) [Ն]ա հանդիսանալով օդային բեռնափոխադրումների և ուղևորափոխադրումների ոլորտում ծառայությունների մատուցման գործունեություն իրականացրած, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՀՎՍՀ թիվ 3-րդ բաժնում (նախկին Կենտրոնի ՀՏ) հաշվառված և Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի Գևորգ Քոչար փողոցի թիվ 21 հասցեում գործունեություն ծավալած «Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերության տնօրենն ու ղեկավարելով այդ կազմակերպության գործունեությունը, համաձայն ՀՀ կառավարության կողմից ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության օդային տրանսպորտի միջոցներով ֆիզիկական անձանց ելքի համար պետական տուրքի գանձումը կազմակերպություններին պատվիրակելու կարգը հաստատելու մասին» 2009 թվականի մարտի 12-ին ընդունված թիվ 268-Ն որոշման և դրան կից Հայաստանի Հանրապետության օդային ուղևորների ելքի համար պետական տուրքի գանձումը կազմակերպություններին պատվիրակելու մասին կարգի, որպես «Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերության տնօրեն պարտավորված լինելով գանձել ՀՀ-ից մեկնող ֆիզիկական անձանց վաճառված ավիատոմսերից առաջացած պետական տուրքի գումարները ու դրանք վճարել պետական բյուջե, 2014 թվականի ընթացքում իրականացրել է ուղևորափոխադրումներ, գանձել 681.923.052 դրամի չափով պետական տուրքի գումար և պետության կողմից իր ղեկավարած կազմակերպությանը փաստացի վստահված առանձնապես խոշոր չափերի՝ 681.923.052 դրամ գումարը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով պետական բյուջե վճարելու փոխարեն յուրացման եղանակով հափշտակել է այն՝ սեփական հայեցողությամբ տնօրինելով ամբողջ գումարը» (1)։
6. Առաջին ատյանի դատարանը 2019 թվականի հուլիսի 26-ի դատավճռով արձանագրել է հետևյալը. «(...) Առաջադրված մեղադրանքով խեղաթյուրվել է մի շատ կարևոր փաստ, այն է՝ այս դեպքում ոչ թե պետությունն է այս դեպքով ինչ որ գույք վստահել Ա.Ավետիսյանին, այլ ավիաընկերության գործունեության արդյունքում է հենց առաջացել այդ արժեքը, ակտիվը՝ գույքը, որը հանդիսանում է օդի տուրքի գումար՝ ենթակա վճարման պետությանը:
Ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանի վստահությանը հանձնված գույքն իր կամ մեկ այլ անձի սեփականությունը չի դարձրել, այդ գույքը դուրս չի բերել սեփականատիրոջ գույքային ընդհանուր ֆոնդից և չի ընդգրկել իր սեփական գույքային ֆոնդի մեջ և վերջապես շահադիտական դրդումներով այն չի յուրացրել, ինչպես իր, այնպես էլ մեկ այլ անձի օգտին: Ավելին՝ հայտնվելով ֆորսմաժորային իրավիճակում ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանը բանկում գրավադրել է իր և իր ընտանիքի անդամներին պատկանող անշարժ և շարժական գույքը և ողջ գումարը ուղղել ընկերությունը պահպանելուն, իսկ ինչու ոչ նաև նախկինում ներդրած մեծ գումարները չկորցնելու համար: Ավելին յուրացման հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է միմիայն ուղղակի դիտավորությամբ: Վերոգրյալի լույսի ներքո՝ Դատարանը արձանագրում է, որ քրեական գործի քննությամբ ավելի քան հիմնավորված է, որ «Էյր Արմենիա» ՓԲԸ-ում գեթ մեկ լումա չի ելքագրվել ընկերության դրամարկղից կամ հաշվարկային հաշվից՝ առանց նպատակային նշանակության և վերջինս հիմնավորող փաստաթղթերի:
Մեղադրանքի հիմքում ընկած է առաջին հերթին հենց պետության իսկ կողմից ընկերության հանդեպ ստանձնած պարտավորությունների չկատարումը համաձայն 2013 թվականի հոկտեմբերի 23-ի թիվ 1248Ա կառավարության որոշման: Դա է վկայում ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանի կողմից բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց հղած բազմաթիվ դիմումները կապված առաջացած խնդրի հետ և դրա արդյունքում էլ պետական լիազոր մարմնի կողմից «Էյր Արմենիա» ընկերության հետ կնքած պարտքի մարման ժամանակացույցը և դրա մի մասի կատարումը ընկերության կողմից:
(…)
Շարադրվածից հնարավոր է կատարել միայն մեկ հետևություն, որ այս գործով բացակայում է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի (…) նախադեպային որոշումներով սահմանված՝ ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանի մեղքը հիմնավորող, հիմնավոր կասկածից վեր ապացույցների բավարար համակցությունը, մասնավորապես՝ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով չի հիմնավորվել ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանին մեղսագրվող արարքի հանցակազմի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմի մեջ մտնող և ապացուցման ենթակա հանգամանքներից ոչ մեկը, այն, որ.
- օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորություններն այդ գույքը դուրս է բերում սեփականատիրոջ գույքի ընդհանուր ֆոնդից և դարձնում իր գույքի մաս, փաստորեն հանցավորը նախապես այդ գույքն առանձնացնում է սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և ընդգրկում իր գույքային ֆոնդի մեջ (…):
Այսպիսով, ստուգելով ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված արարք կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` Դատարանը գտնում է, որ պետք է ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Արսեն Ավետիսյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում` հանցադեպի բացակայության հիմքով (...)» (2):
7. Վերաքննիչ դատարանի որոշման համաձայն՝ «(…) Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների հիման վրա գնահատելով ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ պարագայում բացակայում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը՝ ի դեմս հանցակազմի օբյեկտիվ, հետևաբար նաև սուբյեկտիվ կողմի (…)։ Ուստի Վերաքննիչ դատարանը վերը նշված և ամբաստանյալի նկատմամբ արդարացման դատավճիռ կայացնելու մասով իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին։
Տվյալ դեպքում առերևույթ առկա է համապատասխան կազմակերպության կողմից իր ստանձնած քաղաքացիաիրավական պարտականությունները չկատարելու մասով քաղաքացիաիրավական բնույթի վեճ և ստանձնած գույքային պարտավորությունների չկատարումը չի կարող հիմք հանդիսանալ քրեադատավարական կառուցակարգի կիրառման (…)։
(…) Ինչ վերաբերվում է Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևություններին, որոնք վերաբերվում են համապատասխան գույքը անձին հանձնված չլինելու և հանցադեպի բացակայության վերաբերյալ փաստարկներին, թեև դրանք էության մեջ անհիմն են, սակայն այն փաստի հաշվառմամբ, որ տվյալ դեպքում բացակայում է համապատասխան հանցակազմը, մասնավորապես հանցակազմի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմը, տվյալ դեպքում բավարար չեն արդարացման դատական ակտը բեկանելու համար։ Եվ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալը պետք է արդարացվի միայն հանցակազմի բացակայության հիմքով։
(…) Ամփոփելով (…) Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ բողոքարկված դատական ակտով ամբաստանյալին համապատասխան հոդվածով արդարացնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է կամ կարող էր ազդել գործի ելքի վրա: Ուստի բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, (…) այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել (…)» (3):

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
8. Բողոքի հեղինակի կարծիքով՝ Վերաքննիչ դատարանի որոշումն օրինական և հիմնավոր չէ, դրանով թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, որպիսի պարագայում կայացված դատական ակտը ենթակա է բեկանման։
Մասնավորապես, բողոքաբերը, վկայակոչելով ՀՀ Կառավարության՝ «Հայաստանի Հանրապետությունից օդային տրանսպորտի միջոցներով ֆիզիկական անձանց ելքի համար պետական տուրքի գանձումը կազմակերպություններին պատվիրակելու կարգը հաստատելու մասին» 2009 թվականի մարտի 12-ի թիվ 268-Ն որոշումը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածը, ինչպես նաև դրա վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի՝ Սևակ Լսկավյանի գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, նշել է, որ Հայաստանի Հանրապետության և «‎Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերության միջև ծագած իրավահարաբերությունը կրում է ոչ թե մասնավոր՝ քաղաքացիաիրավական բնույթ, ինչպես նշվել է ստորադաս դատարանների դատական ակտերում, այլ հանրային՝ վարչաիրավական բնույթ, քանի որ հիշյալ իրավահարաբերությունը ծագել է պետության գործադիր-կարգադրիչ գործունեության բնագավառում, և Հայաստանի Հանրապետությունը տվյալ դեպքում հանդես է եկել ոչ թե հավասար հիմունքներով, այլ որպես իշխանական լիազորություններով օժտված սուբյեկտ, որը մյուս կողմի հետ իր հարաբերության բովանդակությունը որոշել է միակողմանի կամահայտնությամբ, ուստի Ա.Ավետիսյանի արարքին անհրաժեշտ էր իրավական գնահատական տալ՝ հաշվի առնելով ոչ թե քաղաքացիաիրավական, այլ վարչաիրավական հարաբերությունների առանձնահատկությունները:
8.1. Վերոնշյալի հիման վրա, անդրադառնալով յուրացման հանցակազմի օբյեկտիվ կողմին՝ բողոք բերած անձը հայտնել է, որ տվյալ դեպքում պետության կողմից իր բացառիկ՝ պետական տուրքի գանձման լիազորության պատվիրակման արդյունքում «‎հիմնական» գույքային ֆոնդից բացի ձևավորվել է նաև վերջինիս մասը կազմող, սակայն առանձնացված «‎միջանկյալ» գույքային ֆոնդ, որի նպատակը պետության գույքը, տվյալ դեպքում՝ պետական տուրքը, պետության «‎հիմնական» գույքային ֆոնդ ուղղելն է։ Մինչդեռ, Ա.Ավետիսյանը, իրավական ակտի ուժով պարտավորված լինելով պետության «‎միջանկյալ» գույքային ֆոնդում եղած գույքը՝ պետական տուրքը, սահմանված ժամկետում փոխանցել պետության «‎հիմնական» գույքային ֆոնդ, չի կատարել դա՝ այդպիսով առանձնացնելով այն պետության գույքային ֆոնդից, այնուհետև միացնելով այն կազմակերպության գույքային ֆոնդին՝ վերջինիս հետ միասին իր հայեցողությամբ որոշել է դրա փաստացի ճակատագիրը, այսինքն՝ տնօրինել է այն՝ ուղղելով «‎Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերության ընթացիկ ծախսերը հոգալուն: Ընդ որում, հիշյալ գործողությունները կատարվել են կազմակերպությունը պահպանելու և նախկինում ներդրած մեծ գումարները չկորցնելու նպատակով, ինչն էլ վկայում է հիշյալ գործողությունները շահադիտական դրդումներով կատարելու մասին, քանի որ վերջինիս դիտավորությունն ուղղված է եղել կազմակերպության բնականոն ձեռնարկատիրական գործունեությունն ապահովելուն, իսկ ցանկացած ձեռնարկատիրական գործունեության նպատակը շահույթ ստանալն է:
8.2. Բացի այդ, բողոքի հեղինակն ընդգծել է նաև, որ Ա.Ավետիսյանի ֆորսմաժորային իրավիճակում հայտնվելը, պետության կողմից ընկերության հանդեպ ստանձնած պարտավորությունները չկատարելը, ինչպես նաև պարտքի մարման ժամանակացույց կազմելը որևէ իրավական նշանակություն չեն կարող ունենալ ամբաստանյալի արարքում յուրացման հանցակազմի հատկանիշների բացակայությունը հաստատելու հարցում, և կարող են վկայել ընդամենը «Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերության տնտեսական գործունեության վատթարացման և դրա պատճառների, ինչպես նաև հանցանքն ավարտելուց հետո հանցավորի բարեխիղճ վարքագծի մասին։
9. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքաբերը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2021 թվականի փետրվարի 25-ի որոշումը:


Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
10. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավորված և պատճառաբանվա՞ծ են արդյոք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում Ա.Ավետիսյանին արդարացնելու վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետևությունները:
11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն` «1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝ [պատժվում է համապատասխան պատժաչափով]:
(...)
3. Սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասով նախատեսված գործողությունը, որը կատարվել է՝
1) առանձնապես խոշոր չափերով՝ [պատժվում է համապատասխան պատժաչափով]»։
12. Յուրացման հանցակազմի և դրա հատկանիշների մեկնաբանությանը Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Սևակ Լսկավյանի գործով որոշմամբ՝ արձանագրելով հետևյալը. «(…) Յուրացումը սեփականության անվտանգությունն ապահովող հասարակական հարաբերությունների դեմ ուղղված հանցագործություն է, որը դասվում է հափշտակությունների շարքին: Յուրացման օբյեկտիվ կողմն արտահայտվում է հանցավորի կողմից իր լիազորությունների գործադրմամբ վստահված գույքն ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով իրենը կամ մեկ ուրիշինը դարձնելով: Այսինքն` յուրացման դեպքում հանցավորը գույքն առանձնացնում է դրա սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և միացնում իր կամ մեկ ուրիշի գույքային ֆոնդին` օգտագործելով այն լիազորությունները, որոնք նրան վերապահված են եղել այդ գույքի նկատմամբ: Այդ հանգամանքն ունի առանձնահատուկ նշանակություն անձի արարքում յուրացման հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայության հարցը քննարկելիս: Այդ համատեքստում անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ հափշտակության առարկան հանցավորի ունեցած լիազորությունների ուժով առնվազն պետք է հանձնված լինի հանցավորի տիրապետությանը: Ընդ որում, այդ լիազորությունները պետք է բխեն որոշակի փաստական տվյալներից և պայմանավորված լինեն հանցավորի պարտականություններով, հատուկ հանձնարարություններով կամ կնքված քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի դրույթներով:
Սուբյեկտիվ կողմից հանցավորի դիտավորությունն ուղղված է լինում իրեն վստահված գույքը հափշտակելուն: Հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և շահադիտական դրդումներով: Այսինքն` հանցանք կատարող անձը գիտակցում է իր կողմից ուրիշի գույքը յուրացնելու` հանրության համար վտանգավոր բնույթը, նախատեսում և ցանկանում է իրեն վերապահված լիազորությունների գործադրմամբ նյութական արժեքները սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից միացնել իր գույքային ֆոնդին (…)» ()4։
13. Վերահաստատելով վերոնշյալ որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ յուրացումը` որպես հափշտակության եղանակ, բնութագրվում է հափշտակության ընդհանուր հատկանիշներով, մասնավորապես` ուրիշի գույքն ապօրինի, անհատույց և շահադիտական նպատակով հանցավորինը կամ այլ անձինը դարձնելով, եթե վերջինս գույքը տնօրինելու կամ օգտագործելու իրական հնարավորություն է ունեցել (5):
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է նաև, որ յուրացումը համարվում է ավարտված, երբ հանցավորը, օգտագործելով իր օրինական տիրապետման ներքո գտնվող ուրիշի գույքի նկատմամբ իրեն վերապահված լիազորությունները, այն դարձնում է իրենը, ներառում իր սեփականության ֆոնդի մեջ։ Այլ խոսքով՝ յուրացումն ավարտված է համարվում այն պահից, երբ հանցավորին վստահված գույքի օրինական տիրապետումը դառնում է ապօրինի, հանցավորն առանց դրա օրինական հիմքերի և սեփականատիրոջ համաձայնության այն ներառում է իր գույքային ֆոնդի մեջ՝ իրական հնարավորություն ունենալով ազատորեն և սեփական հայեցողությամբ տնօրինել կամ օգտագործել այն, որոշել դրա «ճակատագիրը»։ Ընդ որում՝ յուրացման հանցակազմի համար նշանակություն չունի, թե գույքն իր սեփականության ֆոնդի մեջ ներառելուց հետո անձն ինչպես և ինչ նպատակով է այն տնօրինելու կամ դրա հետ վարվելու. այդպիսիք կարող են էական նշանակություն ունենալ, օրինակ, արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու հանցավորի անձը գնահատման ենթարկելիս։ Ավելին՝ արարքի որակման համար պարտադիր չէ նաև, որ հանցավորը գույքն անձնապես տնօրինի։
14. Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով յուրացման հանցակազմը մասնավոր-իրավական պայմանագրով ստանձնած գույքային պարտավորությունների չկատարումից սահմանազատելու անհրաժեշտությանը` Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ հանցավորի կողմից իրեն վստահված գույքի հափշտակմամբ բնութագրվող յուրացման հանցակազմը չի կարող նույնացվել մասնավոր-իրավական պայմանագրով ստանձնած գույքային պարտավորությունների չկատարման հետ, երբ կնքված պայմանագրով սահմանված կարգին համապատասխան քաղաքացիական իրավունքի օբյեկտը պարտավորական իրավահարաբերության մի սուբյեկտի կողմից չի հանձնվում մյուսին։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ գույքի սեփականատիրոջ իրավունքների ենթադրյալ խախտումների կապակցությամբ քրեադատավարական իրավահարաբերություններում իրավական պաշտպանություն հայցելու մեխանիզմները չեն կարող օգտագործվել, երբ պաշտպանության առարկան կազմող իրավահարաբերություններն իրենց բնույթով ենթակա են կարգավորման քաղաքացիական իրավանորմերի գործադրման արդյունքում: Այլ կերպ` քրեադատավարական կառուցակարգերը չեն կարող կիրառվել քաղաքացիական իրավունքների ենթադրյալ խախտումները վերացնելու, քաղաքացիական իրավահարաբերության օբյեկտի շուրջ ձևավորված վեճը լուծելու համար (6):
15. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ նախաքննության մարմնի կողմից Ա.Ավետիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, որպես «Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերության տնօրեն, պարտավորված լինելով գանձել և պետական բյուջե վճարել Հայաստանի Հանրապետությունից մեկնող ֆիզիկական անձանց վաճառված ավիատոմսերից առաջացած պետական տուրքի գումարները, 2014 թվականի ընթացքում իրականացրել է ուղևորափոխադրումներ, գանձել 681.923.052 դրամի չափով պետական տուրքի գումար և պետության կողմից իր ղեկավարած կազմակերպությանը փաստացի վստահված առանձնապես խոշոր չափերի՝ 681.923.052 դրամ գումարը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով պետական բյուջե վճարելու փոխարեն յուրացման եղանակով հափշտակել է՝ սեփական հայեցողությամբ տնօրինելով այն (7)։
Առաջին ատյանի դատարանը, առաջադրված մեղադրանքում Ա.Ավետիսյանին արդարացնելով, արձանագրել է, որ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով չի հիմնավորվել ամբաստանյալին մեղսագրվող հանցակազմի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմի մեջ մտնող և ապացուցման ենթակա հանգամանքներից ոչ մեկը, այն, որ Ա.Ավետիսյանն օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորությունները՝ նախապես այդ գույքն առանձնացրել է սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և ընդգրկել իր գույքային ֆոնդի մեջ (8):
Վերաքննիչ դատարանն իր հերթին արձանագրել է, որ Ա.Ավետիսյանին առաջադրված մեղադրանքում արդարացնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել կամ կարող էր ազդել գործի ելքի վրա:
Վերաքննիչ դատարանը նաև արձանագրել է, որ տվյալ դեպքում առերևույթ առկա է համապատասխան կազմակերպության կողմից իր ստանձնած քաղաքացիաիրավական պարտականությունները չկատարելու մասով քաղաքացիաիրավական բնույթի վեճ, և ստանձնած գույքային պարտավորությունների չկատարումը չի կարող հիմք հանդիսանալ քրեադատավարական կառուցակարգի կիրառման համար (9)։
16. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 11-14-րդ կետերում մեջբերված իրավադրույթների և արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարաններն Ա.Ավետիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղսագրվող արարքում արդարացնելով, պատշաճ վերլուծության և իրավական գնահատականի չեն արժանացրել սույն քրեական գործով հաստատված փաստական տվյալների ամբողջությունը:
Այսպես՝ սույն գործի փաստական հանգամանքներից հետևում է, որ «‎Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերության և Հայաստանի Հանրապետության միջև ծագած իրավահարաբերություններն իրենց բնույթով հանրային են, դրանք ծագել են ոչ թե կողմերի միջև փոխադարձ համաձայնությամբ կնքված պայմանագրից կամ քաղաքացիական օրենսդրությամբ նախատեսված պարտավորական իրավահարաբերությունների ծագման այլ հիմքերից, այլ ՀՀ Կառավարության կողմից 2009 թվականի մարտի 12-ին ընդունված՝ «Հայաստանի Հանրապետության օդային տրանսպորտի միջոցներով ֆիզիկական անձանց ելքի համար պետական տուրքի գանձումը կազմակերպություններին պատվիրակելու կարգը հաստատելու մասին» թիվ 268-Ն որոշումից։ Այսպես՝ վերոնշյալ որոշմամբ պետությունն իր՝ Հայաստանի Հանրապետությունից օդային տրանսպորտի միջոցներով մեկնող ֆիզիկական անձանց ելքի համար պետական տուրքի գանձման լիազորությունը Հայաստանի Հանրապետության ավիափոխադրողների կողմից օդային փոխադրումների իրականացման դեպքում պատվիրակել է Հայաստանի Հանրապետության ավիափոխադրողներին՝ վերջիններիս պարտավորեցնելով հաշվարկել և սահմանած կարգով ու ժամկետում պետական բյուջե փոխանցել պետական տուրքի գումարները։ Այսինքն՝ տվյալ դեպքում Հայաստանի Հանրապետությունը՝ որպես իրավահարաբերության սուբյեկտ, ավիափոխադրողի հետ հանդես է եկել ոչ թե հավասար հիմունքներով, այլ որպես իշխանական լիազորություններով օժտված սուբյեկտ, որն իրավական նորմի ուժով՝ միակողմանի կարգադրությամբ որոշել է մյուս կողմի հետ իր հարաբերության բովանդակությունը։
Վերոնշյալ հանգամանքը ցույց է տալիս, որ «‎Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերության՝ ի դեմս տնօրեն Ա.Ավետիսյանի և Հայաստանի Հանրապետության միջև ծագած իրավահարաբերությունն ունեցել է հետևյալ բովանդակությունը. Ա.Ավետիսյանը, հանդիսանալով Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված կարգով պետական գրանցում ստացած ավիափոխադրող «‎Էյր Արմենիա» փակ բաժնետիրական ընկերության տնօրենը, ենթաօրենսդրական ակտի ուժով պարտավորված է եղել գանձել և օրենքով սահմանած կարգով ու ժամկետում պետական բյուջե փոխանցել ֆիզիկական անձանց ելքի համար պետական տուրքի գումարները։ Այսինքն՝ Ա.Ավետիսյանին պատկանող ավիաընկերությունը տվյալ իրավահարաբերության շրջանակներում կատարել է բացառապես միջնորդական դեր, այն է՝ ի կատարումն պետության կողմից իրեն պատվիրակված լիազորության, ապահովել է ավիատոմսի վճարի բաղկացուցիչ մասը կազմող և իր կողմից գանձվող պետական տուրքի վճարը պետության ֆոնդ ուղղելու պարտականությունը։
Վերոգրյալի հիման վրա, անդրադառնալով ստորադաս դատարանների այն դատողությանը, թե ամբաստանյալ Ա․Ավետիսյանի վստահությանը հանձնված գույքը դուրս չի բերվել սեփականատիրոջ գույքային ընդհանուր ֆոնդից և չի ընդգրկվել իր սեփական գույքային ֆոնդի մեջ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ յուրացման հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի արտաքին հատկանիշների դրսևորման տեսանկյունից սույն գործով էական համարվել չի կարող այն փաստը, թե տվյալ գույքը դուրս է բերվել արդեն իսկ պետության գույքային ֆոնդում գտնվող միջոցներից, թե ենթաօրենսդրական ակտի ուժով պարտադիր կերպով հօգուտ պետության գանձման ենթակա պետական տուրքերից, որոնցից էլ գոյացած միջոցները փաստացի կազմում են պետությանը պատկանող ֆոնդին պարտադիր կերպով փոխանցման ենթակա գումարներ։ Այլ խոսքով՝ այն պայմաններում, երբ պետության կողմից ավիափոխադրողին պատվիրակված է եղել հավաքագրելու և պետությանը փոխանցելու վաճառված ավիատոմսերից գանձված պետական տուրքերը, դա նշանակել է, որ դրանց հանրույթն ի սկզբանե զատված է եղել կազմակերպության հասույթից, և թեև ուղղակիորեն չի ներառվել պետական ֆոնդի մեջ, սակայն ենթակա է եղել փոխանցման պետության ֆոնդին, իսկ մուտքագրված միջոցները չէին կարող տնօրինվել այլ կերպ, քան պետության ֆոնդ ուղղելու ձևով։
16.1. Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, սույն որոշման 13-րդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով ստորադաս դատարանների կողմից մատնանշված՝ Ա.Ավետիսյանի ֆինանսական բարդ իրադրության մեջ հայտնվելու, պետության կողմից ընկերության հանդեպ ստանձնած պարտավորությունները չկատարելու, «Էյր Արմենիա» ընկերությունում առանց նպատակային նշանակության «գեթ մեկ լումա» չելքագրվելու, ինչպես նաև պետական լիազոր մարմնի կողմից «Էյր Արմենիա» ընկերության հետ պարտքի մարման ժամանակացույց կազմելու և դրա մի մասն ընկերության կողմից կատարելու հանգամանքներին, Վճռաբեկ դատարանը դրանց առնչությամբ իր համաձայնությունն է հայտնում բողոքաբերի՝ սույն որոշման 8.2-րդ կետում հայտնած փաստարկներին և գտնում, որ դրանք որևէ իրավական նշանակություն չէին կարող ունենալ ամբաստանյալի արարքում յուրացման հանցակազմի հատկանիշների առկայությունը բացառելու համար:
17. Ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ստորադաս դատարանները, Ա.Ավետիսյանին առաջադրված մեղադրանքում արդարացնելով, պատշաճ գնահատման չեն ենթարկել վերջինին պատկանող՝ «Էյր Արմենիա» ընկերության և Հայաստանի Հանրապետության միջև ձևավորված իրավահարաբերությունների բնույթն ու այդ համատեքստում տվյալ կազմակերպությանը՝ ենթաօրենսդրական ակտի ուժով վստահված ու փաստացի պետության ֆոնդին ուղղման ենթակա միջոցների տնօրինման հանգամանքները՝ նյութաիրավական նորմի մեկնաբանման հարցում հանգելով սխալ եզրահանգման։
Ուստի, հիմք ընդունելով վերոնշյալը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Ա.Ավետիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնելու վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետևությունները հիմնավորված և պատճառաբանված չեն:
18. Ամփոփելով՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Վերաքննիչ դատարանը, օրինական ուժի մեջ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը, թույլ է տվել նյութական իրավունքի նորմի խախտում, մասնավորապես, սխալ է մեկնաբանել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածը, ինչն իր բնույթով էական է և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի համաձայն՝ հիմք է Վերաքննիչ դատարանի որոշումը բեկանելու և գործը նույն դատարան՝ նոր քննության ուղարկելու համար:
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի նոր քննության ընթացքում, Վերաքննիչ դատարանը, հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, Ա.Ավետիսյանի արարքի քրեաիրավական որակման հարցում պետք է հանգի համապատասխան հետևության։
Միաժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը պետք է թողնել անփոփոխ։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ, 171-րդ հոդվածներով, «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 11-րդ հոդվածով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 39-րդ, 43-րդ, 3611-րդ, 403-406-րդ, 415․1-րդ, 418․1-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: Ամբաստանյալ Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2021 թվականի փետրվարի 25-ի որոշումը բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան՝ նոր քննության:
2. Ամբաստանյալ Արսեն Վարդգեսի Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման:


Նախագահող ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ
Դատավորներ` Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ


1 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 6, թերթեր 268-269:
Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 10, թերթեր 87-124:
3 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 11, թերթեր 102-121:
4 Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Սևակ Լսկավյանի գործով 2018 թվականի մարտի 20-ի թիվ ԵԿԴ/0303/01/16 որոշման 12.1-րդ կետը։
5 Տե՛ս, mutatis mutandis, Վճռաբեկ դատարանի` Դավիթ Ղամբարյանի և մյուսների գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԿԴ/0087/01/12, Գրիգոր Ղլիջյանի գործով 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ5/0005/01/14 որոշումները:
6 Տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Սևակ Լսկավյանի գործով վերը հիշատակված որոշման 12-12.3-րդ կետերը։
7 Տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը։
8 Տե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը։
9 Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը։