ԵԿԴ/0312/01/17

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

« 20 » փետրվարի 2023թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով՝
նախագահող դատավոր՝ Ա.Վարդանյանի,
դատավորներ՝ Վ.Ռշտունու և
Ա.Նիկողոսյանի,

քարտուղարությամբ՝ Ա.Մարտիրոսյանի,

մասնակցությամբ՝
դատախազ՝ Տ.Պողոսյանի,

ամբաստանյալ՝ Ա.Խաչատրյանի,

պաշտպաններ՝ Ե.Վարոսյանի և
Լ.Սահակյանի,

դռնբաց դատական նիստում, Վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահ¬¬ման¬ված կանոններով քննելով թիվ ԵԿԴ/0312/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատ¬յա¬նի ընդ¬հանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունիսի 30-ի դա¬տավճռի դեմ Երևա¬նի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Տ.Պո¬ղոս¬յանի ներ¬կա¬¬¬յաց¬¬¬րած վե¬րաքննիչ բո¬ղո¬ք¬ը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց ՝

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2017 թվականի հունվարի 14-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 13101117 քրեական գործը և ընդունվել ավագ քննիչ Հ.Համբարձումյանի վարույթ:
Նույն օրը որոշում է կայացվել Նարնե Գեդեոնյանին տուժող ճանաչելու մասին:
2017 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Արմեն Հարությունի Խաչատրյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Նույն օրը Արմեն Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2017 թվականի դեկտեմբերի 4-ին թիվ 13101117 քրեական գործը Արմեն Խաչատրյանի վերա¬բեր¬¬յալ հաստատված մեղադրական եզ¬րա¬¬կա¬ցութ¬¬յամբ ստացվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների առա¬ջին ատ¬յա¬նի ընդհա¬նուր իրա¬վա¬¬¬¬սության դա-տա¬¬րան, որտեղ քրեական գործին շնորհ¬վել է ԵԿԴ/0312/01/17 համարը:
Քրեական գործը մակագրվել և 2017 թվականի դեկտեմբերի 5-ին ընդունվել է դատա-վոր Ա.Բեկթաշյանի վարույթ:
2019 թվականի հուլիսի 25-ին Երևան քաղաքի առաջին ատ¬յա¬նի ընդ¬հանուր իրա¬վա-սութ¬յան դա¬տա¬¬րանը, բավարարելով պաշտպանի միջնորդությունը, որոշում է կա¬յաց¬րել ամ¬բաստանյալ Արմեն Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհե¬ռա¬նա¬լու մասին ստորագրությունը վերացնելու մասին:
Դատավոր Ա.Բեկթաշյանի` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավորի պաշ¬տո-նում նշանակվելու կապակցությամբ քրեական գործը վերամակագրվել և 2019 թվականի օգոստոսի 20-ին ընդունվել է դատավոր Ռ.Պապոյանի վարույթ:
Երևան քաղաքի առաջին ատ¬յա¬նի ընդ¬հանուր իրավասության դա¬տա¬¬րանը (այսու¬¬¬հետ նաև՝ Առաջին ատյանի դա¬տա¬րան) թիվ ԵԿԴ/0312/01/17 քրեական գործով 2022 թվա¬կա¬նի հունիսի 30-ին վճռել է.
«Արմեն Հարությունի Խաչատրյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մա¬սով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել` արարքում հանցակազմի բացա¬կա-յութ¬¬յան հիմքով: (…)»։
Առաջին ատյանի դատարանի հիշյալ դատավճիռը Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն ստա¬ցվել է 2022 թվականի օգոստոսի 18-ին։
2022 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել վե¬րոնշյալ դատավճռի դեմ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազի տեղա¬¬¬կալ Տ.Պողոսյանի ներ¬¬¬¬¬¬¬¬կա¬¬¬յաց¬¬¬¬րած վե¬րաքննիչ բո¬ղո¬ք¬ը։
Վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0312/01/17 քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեա¬¬¬¬¬¬կան դատարան է ստացվել 2022 թվականի սեպտեմբերի 15-ին, իսկ նախագահող դա¬¬տա¬¬վո¬¬ր Ա.Վար¬¬դանյանին (կազ¬մի դատավորներ՝ Վ.Ռշտունի և Ա.Նիկո¬ղոսյան) է հանձնվել 2022 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։
Վերաքննիչ դատարանի 2022 թվականի սեպտեմբերի 22-ի որոշմամբ Առա¬ջին ատ¬¬յա-նի դատարանի դա¬տավճռի դեմ ներկայացված վե¬րաքննիչ բո¬ղոքն ընդուն¬վել է վա¬րույթ, և քրեական գործը նշանակվել է դռնբաց դատական նիստում քննութ¬յան:

2. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազի տե¬¬ղա¬¬¬կալ Տ.Պողոսյանը (այսուհետ նաև՝ Դա¬տա¬խազ), վերաքննիչ բողոք ներ¬կայաց¬¬¬¬նելով, խնդ¬րել է թիվ ԵԿԴ/0312/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատ¬յա¬նի ընդ¬հանուր իրավա¬սության դատարանի 2022 թվականի հունիսի 30-ի դա¬տավճի¬ռը բեկանել, Արմեն Խաչատրյանին մե¬ղա¬վոր ճա¬նա¬չել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հան¬¬ցա¬գոր¬ծութ¬յան կատարման մեջ և նրան ազատել պատժից՝ քրեական պատաս¬խա¬նատվության են¬թար¬կելու վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով։
Այսպես, ներ¬կա¬¬յացրած վե¬րաքննիչ բողոքում բողոքաբերը նշել է հետևյալը.
«(…) Գտնում եմ, որ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դա-տա¬րանը թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել օրենքը, սխալ է մեկնաբանել և գնահատել գործի փաստական հանգամանքները և ապացույցները, խախտել է ՀՀ քրեա-կան դատավարության օրենսգրքի 126-րդ, 127-րդ, 358-րդ հոդվածներով սահմանված պա¬-հանջ¬ները, որի արդյունքում կայացվել է չհիմնավորված և ոչ օրինական դատավճիռ, ուս-տի դատարանի կողմից կայացված դատավճիռն ենթակա է բեկանման՝ հետևյալ պատ¬ճա-ռաբանություններով:
(…)
Ինչ վերաբերում է Դատարանի դիրքորոշմանը, որ վերը նշված եզրակացություններով պարզվել է, որ տուժողի առողջությանը վնաս չի պատճառվել, ինչպես նաև դատաքննութ-յան ընթացքում պաշտպանական կողմից հայտարարություններին առ այն, որ տուժողի առողջությանը ծանր վնաս չի պատճառվել, քանի որ հղիության ընդհատումն արտաքին ներգործության հետևանք չէ և արդյունքում Ա.Խաչատրյանի արարքում բացակայում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հան¬ցակազմը, ապա գտնում եմ, որ դատարանի դիրքորոշումը անհիմն է՝ հետևյալ պատ-ճա¬ռաբանությամբ.
Այսպես, Կառավարության 14 օգոստոսի 2014 թվականի N 860-Ն որոշման 47-րդ կետի համա¬ձայն՝ կյանքի համար վտանգավոր՝ առողջության վնասի հատկանիշի բացակա-յության դեպ¬քում առողջությանը պատճառվածը ըստ հետևանքների ծանր համարվող, սակայն կյանքի համար ոչ վտանգավոր վնասի դեպքում առողջությանը պատճառված ծանր վնասի չափա¬նիշ են հանդիսանում՝
տեսողության կորուստը.
խոսքի կորուստը.
լսողության կորուստը.
որևէ օրգանի կորուստը կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստը.
հղիության ընդհատումը.
Նույն որոշման 56-րդ կետի համաձայն՝ հղիության ընդհատումը՝ անկախ ժամկետ-ներից, հանդիսանում է առողջությանը պատ¬ճառված ծանր վնաս, եթե այն գտնվում է ուղղակի պատճառական կապի մեջ արտա¬քին ներգործության հետ և պայմանավորված չէ օր¬գանիզմի առանձնահատկություններով կամ հիվանդություններով: Այս դեպքում դա-տաբժշկա¬կան փորձաքննությունը կատարվում է հանձնաժոզովային կարգով՝ ման¬կա-բարձ-գինեկոլոգի մասնակցությամբ:
Ինչ վերաբերում է հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննությունների եզրա-կա¬ցութ¬յուններին, առ այն, որ արտաքին ներգործություն չի եղել և Նարինե Գեդեոնյանի առողջությանը վնաս չի պատճառվել, ապա գտնում եմ, որ նշված հանգամանքները ենթա¬կա են իրավական գնահատման իրավակիրառողի կողմից:
Հարկ է արձանագրել, որ ՀՀ կառավարության վերը նշած որոշմամբ որևէ դրույթ նա-խա¬տեսված չէ արտաքին ներգործության մեկնաբանման վերաբերյալ, թե արտաքին ներ-գործությունն ինչպես է բնութագրվում, կոնկրետ ինչ գործողությամբ է դրսևորվում և այլն, որպիսի պայմաններում հիշյալ հանգամանքը ենթակա է գնահատման իրավակիրառողի կողմից՝ յուրաքանչյուր հանցագործության դեպքով հաշվի առնել դեպքի հանգամանքերը, հանցագործության օբյեկտը, օբյեկտիվ կողմը, սուբյեկտը և սուբյեկտիվ կողմը, ուստի միանշանակ պնդել, որ սույն դեպքով՝ ըստ Կառավարության 2014 թվականի օգոստոսի 14-ի N 860-Ն որոշման, արտաքին ներգործություն չկա, առնվազն ճիշտ չէ:
Հարկ է նշել, որ ներգործությունն ի թիվս այլ բացատրությունների նշանակում է նաև ար¬արքի և թողած ազդեցությունը մի բանի կամ որևէ մեկի վրա, այսինքն՝ ներգոր¬ծութ-յունն արարք է, որն իր ազդեցությունն է թողում որևէ մեկի վրա:
Հաշվի առնելով, որ արարքը դրսևորվում է ինչպես գործողությամբ, այնպես էլ անգոր-ծութ¬յամբ, ուստի՝ արտաքին ներգործությունը կարող է դրսևորվել (բնութագրվել) նաև որպես արտաքին անգործություն:
Հարկ է նշել նաև, որ վերը նշված բոլոր դատաբժշկական փորձաքննությունների եզրա¬¬կացություններով ուղղակիորեն հաստատվել է, որ տուժող Նարինե Գեդեոնյանը ողջ հղիության ընթացքում որևէ խնդիր չի ունեցել, եղել է առողջ: Լիովին առողջ է եղել նաև պտուղը, մասնավորապես՝ փորձագետները նշել են հետևյալը. 2800.0 գրամ քաշով և 51.0 հասակով պտուղը հանդիսանում է լիովին զարգացած և առկա չէ թերզարգացվածություն:
Բացի այդ, դիակի դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0095 եզրակացության համա¬ձայն՝ «իգական սեռի հասուն պտղի մահը վրա է հասել սուր հիպօքսիայից (թթված-նա¬քաղցից), որն առաջացել է ներարգանդային կյանքում՝ մեռելածին է: Իգական սեռի պտղի մահը պայմանավորված է նորմալ բիոմեխանիզմով, 38 շաբաթական, ժամկետային ծննդաբերության, ծննդաբերության առաջնային շրջանում, երկար պորտալարի՝ պտղի պա¬րա¬նոցի և վերին վերջույթների շրջաններում փաթաթվելու հետևանքով»:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ պետք է արձանագրել, որ պտղի մահը, այսինքն՝ հղիութ-յան ընդհատումը պայմանավորված չէ օրգանիզմի առանձնահատկություններով կամ հիվան¬¬դություններով:
Տվյալ դեպքում հաստատված պետք է համարել, որ պտղի մահը վրա է հասել սուր հի-պօք¬սիայից (թթվածնաքաղցից), որն առաջացել է ներարգանդային կյանքում, երկար պոր¬տալարի՝ պտղի պարանոցի և վերին վերջույթների շրջաններում փաթաթվելու հետևան¬¬քով, որպիսի պայմաններում ակնհայտ է, որ հիշյալ հետևանքները վրա են հասել բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողի՝ սույն գործով ամբաստանյալ Ա.Խա¬չատրյանի կողմից մասնագիտական պարտականությունները չկատարելու հետևան¬քով, որը դրսևոր¬վել է վերջինիս անգործությամբ, որպիսի արարքը գտնվում է ուղղակի պատ¬ճառական կապի մեջ արտաքին ներգործության (անգործության) հետ և պայմանա¬վոր¬ված չէ տուժողի կամ պտղի օրգանիզմի առանձնահատկություններով կամ հիվան¬դութ¬¬¬յուն¬ներով, քանի որ որևէ այլ պատճառ չի եղել, ինչը կարող էր բերել հղիության ընդհատ¬ման և պտղի մահվան, բացառությամբ բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողի՝ սույն գործով ամ¬բաս¬տանյալ Ա.Խաչատրյանի կողմից մասնագիտական պարտականութ¬յուն¬ները չկատա¬¬րե¬լու հետևանքով:
Պատահական չէ, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածով քրեական պատաս-խա¬նատվություն է նախատեսված բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող-ների կողմից նաև մասնագիտական պարտականությունները չկատարելու համար, եթե բուժվող հիվանդի առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծան-րութ¬յան վնաս, այսինքն խոսքը գնում է բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականաց¬նող¬ների կողմից անգործություն դրսևորելու վերաբերյալ, որպիսի պայմաններում հաշվի առնելով գործով ձեռք բերված ապացույցները, այդ թվում՝ դատաբժշկական փոր¬ձաքննութ¬յունների եզրակացությունները՝ հիմնավորվում է, որ Արմեն Հարությունի Խա¬չատրյանն աշխատելով «Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետա¬զո¬տա¬կան կենտրոն» ՓԲ ընկե¬րությունում որպես մանկաբարձական բաժնի ղեկավար, բժիշկ մանկաբարձ-գինեկոլոգ և փաստացի հանդիսանալով բժշկական օգնություն և սպասար¬կում իրականացնող անձ, ունենալով պարտականություն անմիջականորեն ղեկավարելու բաժնի կառուցվածքում ընդգրկված բաժանմունքների, կաբինետների և ենթաբաժինների գործունեությունը, կազ¬մա¬կեր¬պելու և ապահովելու հիվանդների ժամանակին հետազոտու¬մը և բուժումը, 2017 թվա¬կանի հունվարի 14-ին՝ ժամը 13:15-ին, «Մոր և մանկան առողջութ¬յան պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն» ՓԲ ընկերություն ընդունված և նույն օրը՝ ժամը 13:20-ից մինչև 14:10-ն ընկած ժամանակահատվածում հետազոտված՝ 38 շա¬բա¬¬թական հղիութուն ունեցող Նարինե Ազատի Գեդեոնյանի պտղի հիպօքսիա հայտ¬նա¬բե¬րելու և ծննդալուծումը կեսարյան հատման միջոցով կատարելու ցուցումի պայմաններում, տվյալ վիրահատութ-յու¬նը նախապատրաստող բժիշկ մանկաբարձ գինեկոլոգ Սոնա Աբելի Աբելյանին հանձ-նա¬րա¬րել է մասնակցել մեկ այլ վիրահատության կատարմանը, ինչպես նաև հիշյալ բուժհիմնարկի մանկաբարձական բաժնում այդ պահին գտնվող հերթապահ այլ մանկաբարձ-գինեկոլոգին չի հանձնարարել Ն.Գեդեոնյանի ծննդալուծումը կատարել կեսարյան հատման միջոցով, այսինքն՝ վերջինիս բուժման գործունեությունը չի կազմա-կեր¬պել՝ դրանով իսկ չկատարելով իր մասնագիտական պարտականությունները, դրանց նկատմամբ դրսևորել է անփույթ և անբարեխիղճ վերաբերմունք, որի հետևանքով Նարի-նե Գեդեոնյանի իգական սեռի հասուն պտուղը մահացել է, տեղի է ունեցել հղիության ընդ¬հատում՝ Նարինե Գեդեոնյանի առող¬ջութ¬յանն անզգուշությամբ պատճառելով ծանր վնաս:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ պետք փաստել, որ ողջ հղիության ընթացքում որևէ խնդիր չունեցող, առողջ Նարինե Գեդեոնյանի լիովին զարգացած, առողջ պտուղը մահացել է, հղիությունը ընդհատվել է ամբաստանյալ Ա.Խաչատրյանի անգործության հետևանքով, այն է՝ պտղի հիպօքսիա հայտնաբերելու և ծննդալուծումը կեսարյան հատման միջոցով կատա¬րե¬լու ցուցումի պայմաններում Նարինե Գեդեոնյանի բուժման գործունեությունը չի կազմա¬կերպել՝ դրանով իսկ չկատարելով իր մասնագիտական պարտականությունները, դրանց նկատմամբ դրսևորել է անփույթ և անբարեխիղճ վերաբերմունք:
Վերոգրյալի հիման վրա գտնում եմ, որ ամբաստանյալ Արմեն Խաչատրյա¬նի նկատ-մամբ հարուցված մեղադրանքը հիմնավորված է և նրա արարքին տրվել է իրավական ճիշտ գնահատական. վերջինս կատարել է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որի համար նա ենթակա է քրեական պատասխանատվության:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…)»:
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավա-կան դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…)» (տե՛ս Մակար Ռազմիկի Հովհան¬նիս-յա¬նի և Աշոտ Վաղարշակի Մարտիրոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Զարգացնելով Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշումը՝ Հմայակ Դավթյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ ՀՀ վճռա-բեկ դատարանն արձանագրում է, որ «(…)» (Հմայակ Դավթյանի վերաբերյալ ՇԴ/0126 /01/12 գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի մայիսի 8-ի որոշումը):
Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրա-վա¬կան դիրքորոշում է արտահայտել, որ «(…)» (Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0168/ 01/12 քրեական գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ի որոշումը):
Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է, որ «(…)»: (…)»:

3. Վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
3.1 Գործով ամբաստանյալ Արմեն Հարությունի Խաչատրյանին 2003 թվականի ապ-րի¬լի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով մե¬¬ղադ¬րանք էր առա¬ջադրվել այն բանի հա¬¬¬մար, որ «նա, աշխատելով «Մոր և մանկան առող¬ջութ¬յան պահ¬պանման գիտահետազոտական կենտրոն» ՓԲ ընկերությունում որպես մանկաբար-ձական բաժնի ղեկավար, բժիշկ ման¬կա¬բարձ-գինեկոլոգ և փաստացի հանդիսանալով բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող անձ, ունենալով պարտականություն անմիջականորեն ղեկավարելու բաժ¬նի կառուցվածքում ընդգրկված բաժանմունքների, կա¬բինետների և ենթաբաժինների գոր¬ծու¬նեությունը, կազմակերպելու և ապահովելու հի¬վանդների ժամանակին հետազոտու¬մը և բուժումը, 2017 թվականի հունվարի 14-ին՝ ժամը 13:15-ին, «Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն» ՓԲ ընկերություն ընդունված և նույն օրը՝ ժամը 13:20-ից մինչև 14:10-ն ընկած ժամա¬նա¬կա¬¬հատվածում հետազոտված 38 շաբաթա¬կան հղիություն ունեցող Նարինե Ազատի Գե¬դեոն¬յանի պտղի հիպօքսիա հայտնաբերելու և ծննդալուծումը կեսարյան հատման մի¬ջո¬¬ցով կատարելու ցուցումի պայմաններում, տվյալ վիրահատությունը նախապատրաստող բժիշկ մակաբարձ գինեկոլոգ Սոնա Աբելի Աբելյա-նին հանձնարարել է մասնակցել մեկ այլ վիրահատության կատարմանը, ինչպես նաև հիշյալ բուժհիմնարկի մանկաբարձական բաժնում այդ պահին գտնվող հերթապահ այլ ման¬¬կաբարձ-գինեկոլոգին չի հանձնարարել Ն.Գեդեոնյանի ծննդալուծումը կատարել կեսար¬¬յան հատման միջոցով, այսինքն՝ վերջինիս բուժման գործունեությունը չի կազմա-կեր¬պել՝ դրանով իսկ չկատարելով իր մասնագիտա¬կան պարտականությունները, դրանց նկատ¬մամբ դրսևորել է անփույթ և անբարեխիղճ վերաբերմունք, որի հետևանքով Նա-րինե Գեդեոնյանի իգական սեռի հասուն պտուղը մահացել է, տեղի է ունեցել հղիության ընդ¬հատում՝ Նարինե Գեդեոնյանի առողջության անզգուշությամբ պատճառելով ծանր վնաս»:
3.2 Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում, մասնավորապես, նշված է.
«(…) Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.
Դատարանի հետևությունները հիմնված են մեղադրանքի հիմքում դրված և դա-տաքննութ¬յան ընթացքում հետազոտված ներքոհիշյալ ապացույցներով.
- Ամբաստանյալ Արմեն Խաչատրյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղա¬վոր չի ճանաչել և դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, 2017 թվականի հունվարի 14-ը ոչ աշխատանքային օր է եղել՝ շաբաթ օր, ինքը գտնվել է տանը, հիվան-դանոց գնալու մտադրություն չի ունեցել: Այդ օրը, սակայն իրեն զանգահարել է իր հսկո-ղության տակ գտնվող հղիներից Իզաբելա Գևորգյանը և տեղեկացրել, որ ցավեր ունի և արնահոսում է: Ինքը նրան ասել է, որ անմիջապես գնա հիվանդանոց, և որ ինքն էլ կգնա: Հասնելով հիվանդանոց՝ արագ զննել է Իզաբելլային, ում մոտ շտապ վիրահա-տութ¬յան ցու¬ցում է եղել: Անհապաղ իրականացրել է վիրահատությունը և փրկել երեխայի կյան¬քը: Վիրահատության ավարտից հետո իրեն տեղեկացրել են, որ կա ևս մեկ ծանր հղի՝ Լուի¬զա Վիրաբյան տվյալներով: Զննել է վերջինիս, ում մոտ առկա է եղել հղիի կյանքին սպառ¬նա¬ցող վտանգ, անհապաղ վիրահատության ցուցում է եղել: Անհապաղ կազմա¬կեր¬պել են նրա վիրահատությունը: Հերթապահ բժիշկը Սոնյա Աբելյանն է եղել, բայց քանի որ հղիի վիճակը ծանր է եղել, որոշել է նրա հետ մտնել վիրահատության՝ նախապես այդ մասին հայտնելով կենտրոնի տնօրենին: Լուիզա Վիրաբյանի վիրահատությունից առաջ իրեն ասել են, որ էլի հղի կա, ում պտղի մոտ դիմային դիրք է առկա, սակայն շտապ վիրա¬հա¬տության ցուցում չի եղել: Այդ մասին կրկին տեղյակ է պահել տնօրենին: Նարինե Գե¬դեոն¬յանին ևս սկսել են նախապատրաստել վիրահատության: Լուիզա Վիրաբյանի վիրա¬հատության ավարտից հետո իջել է ներքև, հերթապահ բժիշկը խնդրել է, որ հաստատի երրորդ պտղի դիմային դիրքը: Զննել է նրան, հաստատել, որ պտղի դիրքը դիմային է: Կարճ ժամանակ անց, սակայն, իրեն հայտնել են, որ պտղի սրտի բաբախներն արդեն չեն լսվում: Իր համար ծանր և ցավալի է տեղի ունեցածը, սակայն համոզված է, որ չի եղել որևէ գործողություն, որն ինքը պետք է աներ կամ կարող էր անել, որի չանելու հետևան¬քով տեղի է ունեցել պտղի սրտի աշխատանքի կանգը: Անհնար է պատկերացնել իրավի¬ճակ, որ առկա լինի շտապ վիրա-հա¬տության ցուցում և դա անմիջապես չիրականացվի:
- Տուժող Նարինե Գեդեոնյանը դատաքննության ժամանակ ցուցմունք է տվել այն մա-սին, որ հղիությունն անցել է նորմալ, համապատասխան հետազոտություններ մշտա¬պես անցել է, խնդիրներ չեն եղել: Դեպքի օրը գանգատներ է ունեցել, մասնավորպես՝ որո-վայնի հատվածը ձգված է եղել, պտղի խաղը չի զգացել, դիմել է բժշկի: Մինչ այդ էլ է դիմել, ասել են, որ պտուղը ճիշտ դիրքում չի գտնվում, բայց գնացել է տուն, հետո նորից է եկել: Դեպքի օրը հիվանդանոցում իրեն դիմավորել է Սոնան, ով հրավիրել է մյուս բժշկին, որ նա էլ նայի: Այդ ժամանակ հասկացել է, որ ինչ-որ խնդիր կա, որ պետք է կեսարյան հա¬տում կատարվի: Պտղի սրտի աշխատանքն այդ պահին նորմալ է եղել: Հետո ծննդա-բե¬րել է, պորտալարը փաթաթված է եղել պտղի պարանոցին: Չի կարող ասել, թե ում մեղքն է: Հիվանդանոց գալուց առաջ միայն որովայնն է ձգված եղել, իսկ ցավեր զգացել է արդեն հիվանդանոցում: Արմեն Խաչատրյանը չարաշահել է իր պաշտոնը, նա խոչընդոտել է իր կոլեգաներին իրենով զբաղվելու հարցում: Այն ընթացքում, երբ Սոնան և Լևոնը հետազո¬տել են իրեն, ասել են, որ տեղյակ կպահեն Արմեն Խաչատրյանին, եթե թույլ տա, ծննդա¬լու¬ծումը կեսարյան հատման միջոցով կկատարվի: Իր ներկայությամբ խնդիրների մասին ասել են Արմեն Խաչատրյանին: Նա ասել է, որ սպասեն, կգա, կնայի և կասի կեսարյան հատման համար: Այդ ժամանակ Արմեն Խաչատրյանն ուրիշ հղի է բերել, ասել է, որ կրկին հետազոտեն, ապա ասել է նաև, որ ծննդալուծումը կատարեն կեսարյան հատման միջոցով: Արմեն Խաչատրյանը մյուս բժշկի հետ գնացել է մեկ այլ հիվանդի վիրահա¬տութ¬յան: Այդ ընթաքում բուժքույրից բացի ոչ ոք չի եղել իր մոտ: Վերջինս ասել է, որ խնդիրներ է տեսնում, կգան կասեն: Պտղի սրտի աշխատանքի հետ կապված անհանգստություն չի նկատել: Երբ արդեն եկել են, որ իրեն տանեն կեսարյան հատման, պտղի սրտի աշխա¬տանքն են փորձել լսել, որն արդեն չի եղել, սկսել են խոսել, հետո էխո են հրավիրել, նայե¬լուց հետո ասել են, որ պտուղը մահացել է: Իր բժիշկը Սոնան է եղել: 3 օր մնացել է հիվան¬դանոցում: Այդ ընթացքում առողջական գանգատներ չի ունեցել:
- Վկա Գագիկ Շահինյանը դատաքննության ժամանակ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրն առավոտյան կնոջը տարել է հիվանդանոց, սպասել է, կինը զան¬գա¬հա¬րել և ասել է, որ երեխան մահացել է: Դրանից հետո հարցրել է, թե բժիշկն ով է եղել, ասել են, որ Արմեն Խաչատրյանը: Կնոջ հղիության ընթացքում խնդիրներ չեն եղել: Պտղի մա¬հա-նալու պատճառը վիրահատության ուշացումն է եղել: Այդ ամենից հետո կինը մի քա¬նի օր պառկել է հիվանդանոցում, հետո դուրս է գրվել, առողջական գանգատներ չեն եղել:
- Վկա Գոհար Կարապետյանը դատաքննության ժամանակ ցուցմունք է տվել այն մա-սին, որ Արմեն Խաչատրյանին ճանաչում է, նա հանդիսանում է իր ղեկավարը: Նարի¬նե Գեդեոնյանի հետ կապված դեպքի օրն ինքը սրտի զարկերի ստուգման նպատակով մոնիտոր է միացրել ընդամենը: Հիշում է, որ պտղի դիրքի խնդիր է եղել, ինքն էլ մոնիտոր է միացրել: Պետք է վիրահատեին, պտղի դիրքի խնդիր է եղել: Հետո Նարինեին տարել են սանմշակում կատարելու, վերադարձել են, արդեն պտղի սրտի աշխատանքը չի լսվել: Հետո էխո հետազոտություն է կատարվել, իմացել են, որ մահացել է երեխան: Տեղյակ չէ, թե ինչ գանգատներ է ունեցել Նարինեն: Մոնիտոր է միացրել Սոնա Աբելյանի կարգադ-րութ¬յամբ: Պտղի դիրքի հետ է խնդիր եղել, որի համար պետք է կեսարյան հատում կատա¬¬րեին: Ինքը չի լսել, որ Սոնա Աբելյանը զեկուցի Արմեն Խաչատրյանին Նարինե Գե-դեոն¬յանի վիճակի վերաբերյալ: Տեղյակ չէ, թե ինչն է պտղի մահվան պատճառը: Տվյալ պահին չի իմացել: Երբ մոնիտեր է միացրել, Սոնան է եկել պտղի սրտի աշխատանքը լսելու, չի հիշում՝ տատանում եղել է, թե` ոչ: Սոնա Աբելյանն ասել է, որ կեսարյան հատման անհրաժշետություն կա: Ինքը բաժնի ղեկավորին տեղյակ է պահել: Արմեն Խաչատրյանն ասել է, որ Նարինեին պետք է վիրահատեն:
Նախաքննական և դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքների միջև էական հա¬կասությունների առկայության պայմաններում հրապարակվել և հետազոտվել է վկա Գո¬հար Կարապետյանի նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի՝ աշ¬խատել է Երևան քաղաքի Մաշտոցի 22 հասցեում գործող «Մոր և մանկան առող-ջութ¬¬յան պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն» ՓԲ ընկերությունում որպես ման-կա¬¬բարձ։ 2017 թվականի հունվարի 14-ին հիվանդանոց է այցելել հղի Նարինե Գեդեոնյա-նը, ով գան¬գատվել է պտղի խաղը չզգալու հանգամանքից։ Վերջինիս հետազոտել է ավագ հեր¬թա¬պահ բժշկուհի Սոնա Աբելյանը, ում կարգադրությամբ կատարել են պտղի սրտի զարկե¬րի մոնիտորինգ, որի արդյունքներով պարզվել էր, որ դրանք նվազել են, ապա վերա¬կանգն¬վել։ Սոնա Աբելյանը որոշում է կայացրել ծննդալուծումն ավարտել կեսարյան հատ¬ման միջոցով, որի մասին զեկուցել էր իր բաժնի ղեվակար Արմեն Խաչատրյանին։ Վերջինս որոշել է, որ սկզբում նրանք միասին կատարեն մեկ այլ հղի կնոջ վիրահա¬տութ¬յունը, ապա նոր՝ Նարինե Գեդեոնյանին կատարեն կեսարյան հատում։ Սոնա Աբելյանի խնդրանքով բժշկուհի Ամալյա Քեշիշյանի հետ մնացել են Նարինե Գեդեոնյանի կողքին և հսկել պտղի սրտի զարկերը, որից հետո Նարինե Գեդեոնյանը գնացել է ընդունարան և վե¬րադարձել մոտ 20 րոպե անց։ Այդ ժամանակ Սոնա Աբելյանը վերադարձել է վիրահա¬տութ¬յունից և փոր¬ձել լսել պտղի սրտի զարկերը, որոնք չեն լսվել, ապա ուլտրաձայնային հետազոտութ¬յուն կատարող մաս¬նա¬գետը հայտնել է, որ երեխան մահացել է։ Նարինե Գեդեոնյանին վիրահատություն կա¬րող էր կատարել մեկ այլ բժիշկ, սակայն վերջինիս ղեկավարի կար¬գադ¬րությամբ և թույլտ¬վութ¬յամբ (հ. 1, գ.թ. 46-47)։
Նախաքննական և դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքերի մեջ առկա հակասությունների վերաբերյալ հարցերին ի պատասխան վկա Գոհար Կարապետ¬յա¬նը ցուց¬մունք տվեց այն մասին, որ երբ մոնիտորը միացրել է, Սոնա Աբելյանը ներկա է գտնվել: Արմեն Խաչատրյանը երևի «աբխոդի» է եղել: Վերջինս պաթոլոգիայի բաժնի հղիի մոտ է եղել: Եթե պտղի դիրքը ճիշտ չէ, ապա շտապ վիրահատում են: Եթե սուր հիպօքսիա է լինում, կրկին շտապ վիրահատում են: Այն ժամանակ, երբ տատանում է եղել, սուր չի եղել:
- Վկա Լևոն Հակոբյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիասնում է ծնարանի բաժնի վարիչը: Հղին՝ Նարինե Գեդեոնյանն ընդունվել է ըն-դու¬նա¬րան, ինքն այդ ժամանակ ծնարանում է եղել, բժշկուհին իրեն խնդրել է նայել պտղի դիր¬քը: Ինքը նայել է և եկել եզրակացության, որ պտղի մոտ դիմային առաջադրություն է: Ապա ինքը գնացել է ծնարան: Դրանից հետո վիրահատության հարց է եղել մեկ ուրիշ հղիի հետ կապված: Հետո, երբ Նարինե Գեդեոնյանի պտղի սրտի աշխատանքը չի լսվել, ծննդաբերել է բնական ճանապարհով: Ինքը միայն դիրքն է նայել, սրտի աշխատանքը չի նայել: Իր ներ¬կա¬յությամբ սրտի աշխատանքի մասին չի խոսվել: Սոնա Աբելյանը զբաղված է եղել այդ հղիով և մեկ այլ հղիով:
- Վկա Սոնա Աբելյանը դատաքննության ժամանակ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատել է Երևան քաղաքի Մաշտոցի 22 հասցեում գործող «Մոր և մանկան առող¬ջութ-յան պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն» ՓԲ ընկերությունում որպես մանկա-բարձ-գինեկոլոգ։ 2017թվականի հունվարի 14-ին սահմանված գրաֆիկի համաձայն հեր-թա¬պահել է, երբ ժամը 13:00-ի սահմաններում, հիվանդանոց է ընդունվել 38 շաբաթական ժամկետով հղի Նարինե Ազատի Գեդեոնյանը։ Վերջինս գանգատվել է ցավերից և պտղի խաղը չզգալու հանգամանքից։ Շաբաթ օր է եղել, իրեն զանգահարել է բժշկուհի Մարիամ Շահինյանը և ասել, որ եղբոր հարսը 38 շաբաթական հղի է, եկել է, որ ինքը նայի: Ինքն ընդունարանում նայել է, լսել է սրտի սրտի զարկը: Պտղի դիրքը սխալ է եղել` դիմային: Հրա¬վիրել է իրենց բաժնի վարիչին, նա էլ է նայել և ասել, որ դիրքը ճիշտ չէ: Որոշել են կարդիոմոնիտորինգ անել, որից հետո կատարվել կեսարյան հատում: Այդ ժամանակ իրենց մոտ եղել է նաև մեկ այլ հղի շատ վատ վիճակում, որը պետք է գնար շատ շտապ կեսարյան հատման: Որոշվել է առաջինը կեսարյան կատարել առավել ուշադրությանն արժանի հղիին, որից հետո Նարինեին: Առաջին կեսարյանը հատումը կարճ է տևել, որից հետո Նարինեին անցնելու համար կրկին պտղի սրտի զարկերն են լսել, զարկերը չեն եղել, հետո արձանագրվել է պտղի մահ: Նարինեն ունեցել է թեթև ցավեր, խաղը թույլ է զգացել: Սկզբում մոնիտորով լսել են պտղի սրտի ձայները, եղել են նորմայի մեջ: Դիրքի մա¬սին Արմեն Խաչատրյանին հայտնել է: Այդ պահին ոչ մի շտապ բան ձեռնարկելու անհրա¬ժեշտություն չի եղել: Եթե չլիներ մյուս դեպքը, ապա կանեին կեսարյան հատում Նարինե Գեդեոնյանին, բայց նրա մոտ այդ կարգի շտապ չի եղել: Պտղի մահանալու պատճառը փաթաթված պորտալարն է եղել: Պորտալարի փաթաթում չի կարող շատ արագ լինել, ասենք՝ կես ժամվա մեջ: Պոր¬տա¬լարի փաթաթում կարող է լինել, սակայն որևէ նշան չլինել: Մյուս հղիին վիրահատելու առաջնահերթությունը որոշել են կոլեգիալ կարգով: Արմեն Խաչատրյանը չէր կարող միայ¬նակ վիրահատել մյուս հիվանդին: Միայ¬նակ վիրահատում են, սակայն դա այդ դեպքը չի եղել: Մահը կարող է շատ արագ լինել, չի կարող ասել, եթե այդ պահին վի¬րա¬հատեին, կկա¬¬րողանային փրկել պտղի կյանքը, թե` ոչ: Մյուս հիվանդի վիրահատությունը տևել է 20-25 րոպե: Եթե մահացած պտուղ է ծնվում, ապա դա ծննդաբերություն է համարվում: Պտղի մահացած լինելու դեպքում ծննդկանի մոտ ծայրահեղ ծանր վիճակ լինելու դեպքում է ար¬վում կեսարյան հատում: Մյուս ծննդա¬կա¬նի մոտ խնդիրը պտղի հետ չի եղել, այլ՝ հենց հղի կնոջ հետ: Ընդհատումը կատարվում է, երբ փոքր է պտուղը: Եթե մահացած պտուղ է, կա-րող են անել սիմուլյացիա, որ ծնվի:
Նախաքննական և դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքների միջև էական հակ¬ասությունների առկայության պայմաններում հրապարակվել և հետազոտվել է վկա Սոնա Աբելյանի` նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքները, մասնավորապես՝
- 2017 թվականի հունվարի 14-ի հարցաքննության արձանագրությունը՝ հետևյալ բովան¬¬դակությամբ. «(…) Ես համոզված եմ, որ պտղի կյանքը փրկել կլիներ, կամ պտուղը մահա¬ցած չէր ծնվի, եթե ես Խաչատրյանի կարգադրությամբ չգնայի այլ կեսարյան վի¬րա-հատման: Ես համոզված դա ասում եմ, քանի որ Նարինեի հետազոտության արդ¬յունք-ներն այդ պահին չէին կարող հանգեցնել պտղի մահվանը: Ձեր բանավոր հարցին պատաս¬խանում եմ, որ կեսարյան հատումների առաջնայնությունները որոշում է բաժնի ղեկավար Ա.Խա¬չատրյանը: Ավելացնելու ոչինչ չունեմ: (…)»: (հ. 1, գ.թ. 8-11)
- 2017 թվականի հոկտեմբերի 18-ի լրացուցիչ հարցաքննության արձանագ¬րութ¬յու¬նը՝ հետևյալ բովանդակությամբ. «(…) Հարց - Համաձայն Նարինե Գեդեոնյանի ծննդաբե¬րու-թ¬յան պատմության զննության՝ բժշկուհի Ամալյա Քեշիշյանը 14.01.2017թ.՝ ժամը 13:40-ին արձա¬նագրել է պտղի հիպօքսիայի սկզբնական խանգարումներ, բացի այդ ժամը 13:20-ին Դուք արձանագրել եք, որ Նարինե Գեդեոնյանին անհրաժեշտ է կատարել կար¬դիո¬տո-մոգրաֆիա: Պարզվել է նաև, որ Դուք, ինչպես նաև բաժնի ղեկավար Արմեն Խա-չատրյանը, նախքան հղի Լուիզա Վիրաբյանի վիրահատությանը գնալը, տեղյակ եք եղել պտղի սրտի զարկերի սկզբնական խանգարման մասին, հայտնեք, թե կոնկրետ ինչ գոր-ծո¬ղութ¬յուններ եք Դուք և Արմեն Խաչատրյանը կատարել:
Պատասխան - Նշեմ, որ այդ խանգարումները եղել են, սակայն դրանք վերակագնվել են և եղել են նորմայի սահմաններում, կատաստրոֆիկ արդյունքներ չեն եղել, այսինքն չի արձանագրվել սուր հիպօքսիա: Նարինե Գեդեոնյանի ծննդալուծումը որոշվել էր կատարել կեսարյան հատման միջոցով, որը համաձայնեցված էր Արմեն Խաչատրյանի հետ և որը պետք է կատարվեր միայն պտղի դիմային առաջադրության պատճառով, այլ ոչ թե սուր հի¬¬պօք¬սիայի: Եթե Նարինե Գեդեոնյանի պտղի մոտ լիներ սուր հիպօքսիա կա ծանր ման¬կա¬¬բարձական վիճակ, ապա կկատարվեր շտապ կեսարյան հատում, եթե անհրա¬ժեշտ լիներ նաև կկատարվեր մյուս վիրահատության հետ զուգահեռ, սակայն այդպիսի ծանր վիճակ չի նկատվել Նարինեի մոտ: Ինչ վերաբերվում է պորտալարի փաթաթմանը, ապա դա ի հայտ է եկել ծննդաբերությունից հետո:
Հարց - Դուք Ձեր նախկին ցուցմունքում նշել եք, որ եթե Արմեն Խաչատրյանի ցուցու-մով չգնա¬յիք մյուս վիրահատության և կատարեիք Նարինեի վիրահատությունը, ապա պտղի կյան¬քը փրկել հնարավոր կլիներ: Տվյալ դեպքում, եթե նույնիսկ Դուք չգնայիք մյուս վի¬րա¬հատության, ապա որքան ժամանակում պետք է կատարեիք Նարինե Գեդեոնյանի կեսար¬յան հատումը:
Պատասխան - Ես ինչպես նշեցի Նարինեի հետազոտության արդյունքում սուր վիճակ չէր, այսինքն՝ սուր հիպօքսիա կամ այլ ծանր վիճակ չէր, անհանգստացնում էր ինձ միայն այն փաստը, որ հղին նշում էր, որ պտղի խաղը չէր զգում, ուստի՝ ես առաջարկել եմ սկզբից կատարել Նարինեի վիրահատությունը, սակայն, Արմեն Խաչատրյանը, նայելով մոնիտո¬րին¬գի արդյունքները, որոնք թույլ էին տալիս սպասել, որոշեց սկզբից Լուիզա Վիրաբյանի վիրա¬հատությունը կատարել, հետո նոր Նարինեինը: Ձեր բանավոր հարցին պատաս¬խա¬նում եմ, որ ես Արմեն Խաչատրյանին տեղեկացրել եմ, որ հղին գանգատվում է պտղի խաղը չզգալու մասին: Ես հայտնել եմ, որ հնարավոր է, որ պտղի կյանքը փրկվեր, եթե կատարվեր վիրահատությունը, սակայն եթե ես չգնայի մյուս վիրահատությանը, միևնույնն է, որոշ ժա¬մա¬նակ անհրաժեշտ էր Նարինեի վիրահատությունը սկսելու համար, նա¬խապատրաս¬տա¬կան աշխատանքներ պետք է կատարվեին, որն իմ կարծիքով կտևեր 20 րոպե: (…)» (հ.1, գ.թ. 247-252)
Նախաքննական և դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքերի մեջ առկա հակասությունների վերաբերյալ հարցերին ի պատասխան՝ վկա Սոնա Աբելյանը ցուց-մունք տվեց, որ Նարինե Գեդեոնյանի պտղի սրտի աշխատանքի խանգարում եղել է, որը վերա¬կանգ¬վել է: Խանգարումը, որը վերականգնվում է, պոթոլոգիա չէ: Դա եղել է նորմայի սահ¬ման¬ներում: Այդ խանգարումը հիվանդության պատմագրում նշվում է, նաև կցվում է մոնի¬տո¬րի լենտան: Ինքը պատմագրում չի նշել, որ եղել է հիպօքսիա: Չի կարող ասել, կա¬րող էին փրկել պտղի կյանքը, թե` ոչ: Կեսարյան հատում այսպես, թե այնպես անելու էին: Պոր¬տա¬լարի փաթաթումը «պոստ ֆակտ» եղել է: Հղիին հետազոտել է դրանից առաջ: Եթե պոր¬տալարը ձիգ է փաթաթված, ապա առաջ է գալիս հիպօքսիա: Փաթաթումը տեսել են միայն ծննդաբերությունից հետո: Բարձր ռիսկի բաժնում պառկում են պոթոլոգիայով հղի¬նե¬րը:
- Վկա Ամալյա Քեշիշյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մա¬սին, որ աշխատում է «Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կետրոնում» որպես մանկաբարձ-գինեկոլոգ: Շատ բան չի հիշում, հիշում է, որ երբ Նարի-նեն ծննդաբերել է, պտուղը մահացած է եղել: Տեղյակ չէ, թե ինչ հետազոտություններ են կատարվել: Մոնիտոր արվել է: Հիպօքսիայի թեթև նշաններ են եղել: Բոլորը տեղյակ են եղել: Պոթոլոգիայի բաժանմունքում գտնվող կնոջը վիրահատել են Արմեն Խաչատրյանը և Սոնա Աբելյանը: Բոլորը տեղյակ են եղել, որ հիպօքսիա է եղել: Քանի որ պոթոլոգիայի բաժնում գտնվող հղիի վիճակը ծանր է եղել, նրան են վիրահատել: Ինքը չի կարող լուծել վիրահատության առաջնահերության հարցը: Վիրահատարանում 4 տեղ կա: Չի կարող ասել, որ եթե ժամանակին կեսարյան հատում կատարելու դեպքում Նարինեի պտղի կյան-քը կփրկվեր, թե` ոչ: Հիպօքսիան շատ բարդ հասկացություն է: Դա թթվածնի քիչ սրա-ցումն է: Լենտայից է երևում՝ թեթև է, թե` ոչ: Նարինեի պտղի մոտ արտահայտված հիպօս¬քիա չի եղել: Նորմաները 120-170-ն է: Եթե դրանից ցածր կամ բարձր է, ուշադրություն է գրավում: Չի հիշում, թե ինչ տատանումներ են եղել, հիպօքսիա է եղել, երբ մյուսին տարել են վիրա¬հա¬տելու, այդ ընթացքում մոնիտորը շարունակվել է, և ինքը տեսել է թթվածնային քաղց: Բժիշկների կողմից մյուս հիվանդի համար վիրահատության բարձրանալիս մոնի¬տո¬րը նոր¬մալ է եղել:
Նախաքննական և դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքների միջև էա¬կան հակասությունների առկայության պայմաններում հրապարակվել և հետազոտ¬վել է վկա Ամալյա Քեշիշյանի՝ նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի՝ 2017 թվականի հունվարի 14-ին, ըստ սահմանված գրաֆիկի եղել է հերթապահության։ Այդ օրը հիվանդանոց է ընդունվել Նարինե Ազատի Գեդեոնյանը, ում տեսել է այն ժամա¬նակ, երբ վերջինիս ավագ հերթապահ բժշկուհի Սոնա Աբելյանը կատարել է մոնիտորինգ, որի արդ¬յունքներով պարզվել է, որ պտղի սրտի զարկերն ունեցել են խանգարումներ, հիպօ-քսիա¬յի՝ թթվածնային քաղցի նախանշաններ։ Սոնա Աբելյանը որոշել էր ծննդալու¬ծումն ավար¬տել կե¬սարյան հատման միջոցով, քանի որ պտղի մոտ ախտորոշվել է դիմա¬յին առաջադրութ¬յուն։ Դրանից հետո հղիների բարձր ռիսկի բաժանմունքից մանկաբար¬ձա-կան բաժնի ղեկա¬վար Արմեն Խաչատրյանն իջեցրել է մի հղի կնոջ և որոշել է սկզբից կատարել նրա վիրա¬հա¬տությունը՝ չթույլատրելով Սոնա Աբելյանին առաջնահերթ կատա-րել Նարինե Գեդեոնյա¬նի վիրահատությունը, և իրեն հրավիրելով մասնակցել այդ վիրա-հա¬տությանը։ Սոնա Աբել¬յա¬նի խնդրանքով մնացել է Նարինե Գեդեոնյանի կողքին և հատուկ ընկալիչի միջոցով լսել պտղի զարկերը, որոնք լսվել են։ Որոշ ժամանակ անց Նարինե Գեդեոնյանը գնացել է ընդունարան, որպեսզի պատրաստվի վիրահատությանը։ Սոնա Աբելյանը վերադարձել է նրա մոտ և փորձել է լսել պտղի սրտի զարկերը, որոնք չեն լսվել, որից հետո պարզվել է, որ պտուղը մահացել է։ Կեսարյան հատումների կատարել կամ չկատարելը, ինչպես նաև առաջնահերթությունը որոշում է բաժնի ղեկավար Արմեն Խաչատրյանը։ Նարինե Գեդեոն¬յա¬նի պտղի հիպօքսիայի նախանշանների մասին տեղյակ են եղել ինչպես Սոնա Աբելյանը, այն¬պես էլ Արմեն Խաչատրյանը և տվյալ պարագայում վերջինս պետք է որոշում կայացներ և կազմակերպեր կեսարյան հատման կատարումը։ Երկու զուգահեռ վիրահատությունների կատարման հնարավորությունը միշտ էլ եղել է հիվան¬դանոցում (հ. 1, գ.թ. 43-44, 241-242)։
Ցուցմունքներում առկա հակասությունների պարզաբանման վերաբերյալ հարցե¬րին ի պատասխան՝ վկա Ամալյա Քեշիշյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ խանգա¬րում ասե¬լով՝ կարող է հասկանալ նաև տատանում: Դա նույնն է: Այդ խանգարումները կա¬րող են լինել նախանշաններ: Եթե ուղղակի իջնի և բարձրանա մեկ անգամ, դա հիպօքսիա չէ, 4-5 անգամ պետք է լինի:
- Վկա Նաթելա Ազատյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատել է Երևան քաղաքի Մաշտոցի 22 հասցեում գործող «Մոր և մանկան առող¬ջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն» ՓԲ ընկերությունում որպես բժիշկ-սոնոգրաֆիստ։ Նարինե Գեդեոնյանը որպես տեղամասային հղի 2016 թվականի սեպտեմ¬բե¬րի 20-ին վերցրել է հաշվառման: Ողջ հղիության ընթացքում որևէ խնդիրներ չեն եղել: Նարինե Գեդեոնյանի պտղի մահված մասին իմացել է դեպքից հետո:
- Վկա Հասմիկ Բադալյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մա-սին, որ հանդիսացել է թիվ 2 բուժմիավորման ամբուլատոր գինեկոլոգիական ծառա¬յութ-յան ղեկավարը։ Նարինե Գեդեոնյանը որպես տեղամասային հղի 2016 թվականի սեպ-տեմբերի 20-ին վերցվել է հաշվառման և հղիության ամբողջ ընթացքում նրա մոտ որևէ խնդիրներ չեն եղել։ Նարինե Գեդեոնյանի պտղի մահվան մասին տեղեկացել է դեպքից հետո։
Դատաքննության ընթացքում հրապարակվել և հետազոտվել է վկա Բելլա Դա¬նիել-յանի նախաքննության ընթացքում ցուցմունքն այն մասին, որ աշխատել է Երևան քաղաքի Մաշ¬տոցի 22 հասցեում գործող «Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտա¬հետա¬զոտական կենտրոն» ՓԲ ընկերությունում որպես անեսթեզիոլոգ-ռեանիմա-տո¬լոգ։ Նարինե Գեդեոնյանի պտղի մահանալու մասին տեղեկացել է հետագայում, վերջի-նիս կեսարյան հատ¬ման կատարման վերաբերյալ որևէ մեկն իրեն չի տեղեկացրել։ Զու-գահեռ վիրահա¬տութ¬յուններ կատարելու գործնական հնարավորություն միշտ էլ եղել է, և ինքը կարող էր երկու վիրահատական սեղանների վրա կատարեր անզգայացումները, հիվան¬դանոցում բուժանձնակազմ և անհրաժեշտ քանակի գինեկոլոգներ եղել են (հ. 2, գ.թ. 243-246):
Հետազոտվել են նաև հետևյալ ապացույցները.
- Հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 105/հձ եզրակա-ցութ¬¬յու¬նը, որի «Հետևություններ» մասի համաձայն. «(…) 1.2.3.7. Ն.Գեդեոնյանի պտղի մա¬հը վրա է հասել մինչև ծննդաբերությունը՝ 14.01.2017թ.՝ ժամը մինչև 14:10-ը, որը պայ-մա¬¬նա¬վոր¬ված է եղել ներարգանդային կյանքում պտղի հիպօքսիայով՝ պորտալարի փա-թաթ¬ման պայմաններում, որի մասին խոսում է նաև ժամը 13:40-ին կատարված պտղի կար¬դոտո¬կոգ¬րամմա հետազոտությունը, որտեղ արձանագրվել է սկսվող հիպօքսիան (թթվածնա¬քաղց): Ուստի՝ այդ ժամանակահատվածում՝ հաշվի առնելով պտղի դիմային առաջադ¬րութ¬յունը, պար¬տալարի փաթաթումը, հիպօքսիայի ի հայտ գալը, անհրաժեշտ էր կատա¬րել ծննդա¬լուծում՝ Կեսարյան հատման միջոցով: Վերջինիս կատարումը ադ ժամա-նակա¬հատ¬վածում կա¬¬րող էր տալ հնարավորություն՝ կենդանի պտուղ ստանալու համար: Կեսար¬յան հատման կա¬¬յացման որոշման կայացումը և վիրահատության իրականացումը պետք է կատարվեր տվյալ օրվա հերթապահ բժշկի կողմից՝ տեղյակ պահելով ծառայութ-յան պատասխա¬նա¬տուին, անհրաժեշտության դեպքում հրավիրելով նաև իրենց՝ համա-ձայն կենտրոնում գոր¬ծող կանոնակարգի:
4. 2800,0 գրամ քաշով և 51,0 սմ հասակով պտուղը հանդիանում է լիովին զարգացած և առկա չէ թերզարգացվածություն:
5. Պորտալարի փաթաթումը պարանոցի և վերին վերջույթների շրջանում նպաստել է հիօքսիայի առաջացմանը և միշտ չէ, որ հնարավոր է լինում նախքան ծննդաբերությունը հայտնաբերել և ախտորոշել այդ հիմնախնդիրը:
6. Ինչպես նշվել է վերը, Կեսարյան հատման ցուցումներ եղել են ժամը 13:40-ից հետո, երբ ի հայտ են եկել պտղի հիպօքսիայի նշաններ:
8. Քանի որ պտղի մահը եղել է մինչ ծննդաբերությունը, ապա պտղի ծնվելուց հետո վերակենդանացման միջոցառումների կատարումը չի եղել ցուցված: Ծննդկան Լ.Վիրաբ-յա¬նի մոտ ժամը 13:00-ի սահմաններում եղել է վիճակի վատացում, զարկերակային ճնշման բարձրացում, միզարտադրության նվազում, ինքնազգացողության վատացում, որոնք եղել են ցուցումներ Կեսարյան հատման համար:
9. Համաձայն փորձաքննության ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի տվյալների՝ հանձնաժողովը գտնում է, որ քանի որ Լ.Վիրաբյանի մոտ առաջացել է վիճակի վատա-ցում, իսկ Ն.Գեդեոնյանի մոտ այդ պահին դեռևս չեն եղել պտղի հիպօքսիայի նշաններ, ուստի վի¬րահատության կատարման որոշման առումով Լ.Վիրաբյանի առաջնահեր¬թութ-յու¬նը եղել է արդարացված: Սակայն հարկ է նշել, որ Լ.Վիրաբյանի վիրահատության կա-տար¬ման ըն¬թացքում, երբ Ն.Գեդեոնյանի պտղի մոտ առաջացել է հիպօքսիայի նշաններ, ապա շտապ պետք է կատարվեր վիրահատություն՝ կեսարյան հատում:
10. Հիվանդների վիրահատության կատարման առաջնահերթությունը որոշվում է հեր-թա¬պահ բուժանձնակազմի և ծառայության պատասխանատուների կողմից՝ ելնելով հիվան¬դի վիճակից և վիրահատության ցուցումից:
11. Պտղի մահվան հետևանքով Ն.Գեդեոնյանի առողջության վնաս չի պատճառվել: (...)» (հ. 1, գ.թ. 107-113):
- Թիվ 105/հձ հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության եզրակա¬ցութ¬յան շուրջ դատաքննության ընթացքում հարցաքննվել է ՀՀ ԱՆ դատաբժշկական գիտագործ-նական կենտրոնի բարդ դատաբժշկական փորձաքննությունների բաժնի վարիչ Գագիկ Հարությունյանը և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ փորձաքննության հետևությունների 11-րդ կետով արձանագրվել է, որ պտղի մահվան հետևանքով Գեդեոն¬յա¬նի առողջությանը վնաս չի պատճառվել: Հանձնաժողովը եզրակացության մեջ արձա¬նագ¬րել և ֆիքսել է, թե ինչ է տեղի ունեցել, որ կան թերություններ և ինչի արդյունքում են դրանք առաջացել: Պտու¬ղը սոցիալական միավոր չէ, քանի դեռ պտուղը պորտալարով միացված է մորը, այն դեռ չի դիտարկվում որպես մարդ: Ծննդկանի առողջությանը վնաս չի պատճառվել, պտու¬ղը ծնվել է մահացած: Գեդեոնյանի մոտ չի եղել արնահոսություն կամ կյանքին վտանգ սպառ¬նա¬ցող այլ հանգամանք: Հղիության ընդհատումը որպես առողջությանը ծանր վնաս հասց¬նել դի¬տարկելու համար հղիության ընդհատումը պետք է լինի արտաքին ներգոր¬ծություն արդ¬յուն¬քում:
- Դիակի դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0095 եզրակացությունը, որի «Հետևություններ» մասի համաձայն. «(...) իգական սեռի հասուն պտղի մահը վրա է հա-սել սուր հիպօքսիայից (թթվածնաքաղցից), որն առաջացել է ներարգանդային կյանքում՝ մեռե¬լածին է: Իգական սեռի պտղի մահը պայմանավորված է նորմալ բիոմեխանիզմով, 38 շաբա¬¬թական ժամկետային ծննդաբերության, ծննդաբերության առաջնային շրջանում եր-կար պորտալարի՝ պտղի պարանոցի և վերին վերջույթների շրջաններում փաթաթվելու հետևան¬¬քով: (...)» (հ. 1, գ.թ. 66-76):
- Կրկնակի դատաբժշկական հանձնաժողավային փորձաքննության թիվ 16/կ եզրա¬¬կա¬ցութ¬յունը, որի «Հետևություններ» մասի համաձայն. «Ելնելով վերոգրյալից և պա¬տասխա¬նելով որոշմամբ փորձաքննությանն առաջադրված հարցերին՝ հանձնաժողովը հանգում է հետևյալ հետևությունների.
1,2,3. Նարինե Գեղեոնյանի պտղի մահը վրա է հասել մինչ ծննդաբերությունը համա-ձայն ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի գրառումների տվյալների՝ ծննդաբերութ-յու¬նը գրանցվել է 14.01.2017թվ-ին՝ ժամը 17:20-ին, իսկ պտղի մահը, համաձայն գերձայ-նային հետազոտության տվյալների, արձանագրվել է 14.01.2017թ-ին՝ 14:30-ին, որն էլ պայ-մանա¬վոր¬ված է եղել պորտալարի փաթաթման հետևանքով ներարգանդային կյանքում առաջա¬ցած թթվածնաքաղցով (հիպօքսիա), որի մասին է վկայում նաև ժամագրային առու¬մով՝ 13:40-ին իրականացված պտղի կարդիոտոգրամ հետազոտության տվալները, ըստ որի՝ նկատ¬վել են սկսվող թթվածնաքաղցի նշանները: Հանձնաժողովը հարկ է համա-րում նշելու, որ ելնելով վերոգրյալներից՝ այն է՝ պորտալարի փաթաթման առկայությունը, թթվածնա¬քաղ¬ցի նշանների ի հայտ գալը, ինչպես նաև պտղի դիմային առաջադրությունը անհրա¬ժեշտ էր այդ ժամանակահատվածում ծննդալուծումը ավարտել Կեսարյան հատու-մով, որն էլ իր հերթին կարող էր հնարավորություն ընձեռներ փրկելու պտղի կյանքը, սակայն միանշա¬նակ ասել հնարավոր չէ:
4. 2800,0 գրամ քաշով և 51,0 սմ հասակով պտուղը հանդիսանում է հասուն և լիովին զարգացած և համաձայն ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի և դիակի դա-տաբժշկա¬¬¬կան փորձաքննության տվյալների՝ պտղի մոտ թերզարգացվածություն չի արձա-նագրվել:
5. Պորտալարի փաթաթումը պարանոցի և վերին վերջույթների շրջանում կարող է նպաս¬¬տել ներարգանդային կյանքում պտղի մոտ թթվածնաքաղցի առաջացմանը և բերել է մահվան: Համաձայն ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի գրառումների տվյալների պտղի մոտ պարտալարի փաթաթումը պարանոցին և վերին վերջույթին արձանագրվել է 14.01.2017թվ-ին՝ ժամը 14:30-ին իրականացված գերձայնային հետազոտության ժամա¬նակ: Հանձնաժողովը հարկ է համարում նշելու, որ միշտ չէ, որ հնարավոր է լինում հայտ¬նա¬բերել պորտալարի փաթաթումը, նախքան ծննդաբերությունը և ախտորոշել այդ խնդի¬րը:
6. Կեսարյան հատման ցուցումներ, ինչպես նշվել է թիվ 1,2,3. կետերում եղել են սկսած ժամը 13:40-ից հետո, երբ ի հայտ են եկել պտղի հիպօքսիայի նշաններ:
7. Քանի որ պտղի մահը համաձայն ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի տվյալ-նե¬րի արձանագրվել է մինչ ծննդաբերությունը, այդ իսկ պատճառով էլ, ծնվելուց հետո բուժանձնակազմի կողմից վերակենդանացման միջոցառումներ չեն ձեռնարկվել, քանի որ այն կլիներ անիմաստ:
8. Համաձայն Լ.Վիրաբյանի անվամբ լրացված պատմագրի գրառումների տվյալների՝ նրա մոտ ժամը 13:00-ի սահմաններում արձանագրվել է վիճակի կտրուկ վատացում՝ զար-կե¬րակային ճնշման բարձրացում, միզարտադրության քանակի պակասում, մեզում սպի-տա¬¬կուցի ավելացում, կրեատինինի բարձրացում և ինքնազգացողության վատացում, որոնք էլ եղել են ցուցումներ շտապ Կեսարյան հատման միջոցով ծննդալուծումը իրա¬կա-նաց¬նելու համար:
9. Ըստ ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի տվյալների՝ Լուիզա Վիրաբյանի մոտ երբ սկսվել է առողջական վիճակի վատացում, համաձայն բժշկական փաս¬տաթղթե-րի ժամային գրառումների տվյալների՝ Նարինե Գեդեոնյանի պտղի մոտ թթվածնա¬¬քաղ¬ցի նշաններ արձանագրված չեն եղել, այդ իսկ պատճառով էլ վիրա¬հա¬տութ¬յան կատար¬ման առաջնահերթությունը տրվել է Լուիզա Վիրաբյանին: Հանձնաժողովը հարկ է համա¬րում նշելու, որ երբ Նարինե Գեդեոնյանի պտղի մոտ արձանագրվել է հիպօքսիայի նշան¬նե¬¬րը, ապա անհրաժեշտ էր իրականացնել ծննդալուծումը Կեսարյան հատումով:
10. Հիվանդների վիրահատության կատարման առաջնահերթությունը որոշվում է հեր-թա¬¬պահ բուժանձնակազմի և ծառայության պատասխանատուների կողմից՝ ելնելով հի-վան¬¬դի վիճակից և վիրահատության ցուցումից:
11․12. Ծննդաբերության հետևանքով Նարինե Գեդեոնյանի առողջությանը վնաս չի պատ¬¬ճառվել և արտաքին ներգործություն չի եղել: (...)»:
Որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված՝
- «Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն» ՓԲ ըն¬¬կե¬րության տնօրենի՝ 2017 թվականի փետրվարի 10-ի գրությունը՝ հասցեագրված մինչ-դա¬տական վարույթն իրականացնող մարմնին, համաձայն որի՝ տվյալ ՓԲԸ-ում գործում են երկու վիրաս¬¬րահներ՝ չորս վիրահատական սեղաններով, ուր իրականացվում են որո-վայ¬նա¬հատ¬ման վիրահատություններ, ինչպես նաև մեկ վիրասրահ՝ էնդոսկոպիկ վիրահա-տութ¬յուն¬նե¬րի համար (հ. 1, գ.թ. 52):
- «Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն» ՓԲ ըն¬¬¬կերության տնօրենի՝ 2017 թվականի սեպտեմբերի 25-ի գրությունը՝ հասցեագրված մինչ¬¬¬դատական վարույթն իրականացնող մարմնին, համաձայն որի՝ տվյալ ՓԲԸ-ում 2017 թվականի հուն¬¬¬վարի 14-ի դրությամբ եղել է պտղի սրտի զարկերը վերահսկելու 5 սարք, որից 2-ը գտնվում են ծննդաբերական բաժանմունքում (հ. 1, գ.թ. 231):
- Արմեն Խաչատրյանի հեռախոսահամարների վերծանումները և զննություն կատա¬րե-լու մասին արձանագրությունը, որոնց համաձայն՝ 091 40-27-36 հեռախոսահամարը հաշ-վառ¬ված է Արմեն Խաչատրյանի անվամբ, այն 2017 թվականի հունվարի 14-ին՝ ժամը 11:03-ից 15:43:16-ը սպասարկվել է Երևան քաղաքի Արամի փողոցի 54 և Մաշտոցի պողո-տա¬յի 11 ալեհավաք կայանների կողմից (հ. 1, գ.թ. 232):
- 2010 թվականի օգոստոսի 9-ի N353 աշխատանքային պայմանագիրը, համաձայն որի՝ պայմանագիրը կնքվել է մի կողմից գոր¬ծատուի՝ «Մոր և մանկան առողջության պահ-պան¬ման գի¬տա¬հետազոտական կենտրոն» ՓԲ ընկերության գլխավոր տնօրեն Գ.Օկոևի և մյուս կողմից Արմեն Հարությունի Խաչատրյանի՝ աշխատողի միջև: Աշխատողը ընդուն-վել է աշխատանքի մանկաբարձական բաժին՝ որպես բաժնի ղեկավար:
Պայմանագ¬րի 2-րդ կետի «Կողմերի պարտավորությունները» բաժնում 2.1.1. կետի համա¬¬¬ձայն՝ աշխատողը պարտավոր է բարեխղճորեն կատարել իր աշխատանքային պար-տա¬¬¬կանությունները՝ պայմանագրին և աշխատանքային պարտականությունների նկարագ¬րութ¬յանը համապատասխան:
Պայմանագրին կից հավելվածի «Բաժնի վարիչ» վերտառությամբ մասնակիցների պաշ¬¬տոնի հրահանգի 1-ին կետի համաձայն՝ կենտրոնի բաժնի վարիչն անմիջականորեն ղեկավարում է բաժնի կառուցվածքում ընդգրկված բաժանմունքների, կաբինենտների և ենթաբաժինների գործունեությունը (h. 1, գ.թ. 204-218):
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Անդրադառնալով Արմեն Խաչատրյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքին, վերլուծելով գործով ձեռք բերված և դատաքննութ¬յան ընթացքում հետազոտված ապացույցները, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույ¬լատ¬րելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննութ¬յան վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` Դատարանն գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատ¬մամբ պետք է կայացնել արդարացման դատավճիռ՝ հետևյալ պատճառաբա¬նութ¬յամբ.
ՀՀ քրեական օրենսրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` «(...)»:
Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքն ամրագրած է ՀՀ քրեական դատավարութ-յան օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, համաձայն որի. «(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «(...)», նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` «(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն` «(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «(...)»:
Դատարանն արձանագրում է, որ հանրության համար վտանգավոր արարք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է հավաստել, որ նրա կատարած արարքն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենսգրքով նախատեսված որևէ հանցագործության հատկանիշներ: Այլ կերպ ասած անձի կատարած արարքը պետք է համապատասխանի որոշակի կոնկրետ հանցակազմի:
Այս դրույթը բխում է քրեական օրենսգրքի հոդված 3-ի բովանդակությունից, որի համա¬ձայն՝ «(...)»:
Հանցակազմի նշանակությունն այն է, որ դրա առկայությունը կատարված արարքում վկայում է հանցագործության առկայության մասին, ուստի և քրեական պատասխա¬նատ-վութ¬յան հիմքի առկայության մասին: Հանցակազմի բացակայությունը, հակառակը, նշա-նա¬կում է, որ կատարված արարքը հանցագործություն չէ, ուստի և բացակայում է քրեա-կան պատասխանատվության հիմքը:
Դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտման ենթար¬կելով այն ապացույցները, որոնցով մեղադրանքի կողմն ապացուցված է համարել ամբաստանյալ Արմեն Խաչատրյանի կողմից իրեն մեղսագրվող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը կատարելու հանգամանքը, սույն դատավճռի 4-5-րդ կետերում մեջբերված իրավակարգավորումների, իրավական դիրքորո¬շում¬ների լուսի ներքո անհրաժեշտ է համարում առաջնահերթության կարգով քննարկման առարկա դարձնել այն հանգամանքը, թե արդյոք մեղսագրվող հանցավոր արարքի օբյեկ¬տիվ և սյուբեկտիվ կողմին բնորոշ ենթադրյալ գործողություններն ու անգործությունն անզգու¬շությամբ հանգեցրել են քննարկվող հանցավոր արարքի որակման անհրաժեշտ պայման հանդիսացող հետևանքի առաջացմանը, մասնավորապես, տուժողի առողջութ¬յա¬նը ծանր վնաս պատճառելուն, այլ կերպ, անհրաժեշտ է պարզել մեղադրանքում նշված՝ Արմեն Խաչատրյանի ենթադրյալ հանցավոր վարքագծով պայմանավորված քննարկվող հանցակազմով «պահանջվող» հետևանքի առաջացման հարցը:
Անդրադառնալով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է հա-մա¬րում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «(...)»:
Քննարկվող հանցագործության օբյեկտը մարդու կյանքի և առողջության անվտան-գութ¬յան ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են:
Հանցագորության օբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անգործությամբ՝ բժշկական օգ-նութ¬յուն և սպասարկում իրականացնողների կողմից իրենց մասնագիտական պար¬տա-կա¬նությունները չկատարելով կամ ոչ պատշաճ կատարելով, եթե դրա արդյունքում բուժվող հիվանդի առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնաս է պատճառվում:
Քննարկվող հանցագործությունը նախատեսված է նյութական հանցակազմով. հանցա-գոր¬ծության պարտադիր հատկանիշ է որոշակի հետևանքների առաջացումը (բուժվող հիվան¬դի առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնաս պատճառելը): Հետևաբար՝ ա¬ր¬արքի որակման անհրաժեշտ պայման է նաև հանցավորի վարքագծի և նշված հետևանք¬ների միջև պատճառական կապի առկայությունը:
Սուբյեկտիվ կողմից այն արտահայտվում է համապատասխան պարտականությունների նկատմամբ հանցավորի անփույթ կամ անբարեխիղճ վերաբերմունքի մեջ, որի հետևան¬քով բուժվող հիվանդի առողջությանն անզգուշությամբ ծանր կամ միջին ծանրության վնաս է պատճառվում: Այսինքն՝ քննարկվող հանցագործությունը բնութագրվում է մեղքի անզգույշ ձևով:
Արմեն Խաչատրյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադ-րանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա աշխատելով «Մոր և մանկան առողջութ-յան պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն» ՓԲ ընկերությունում որպես մանկաբար¬ձական բաժնի ղեկավար, բժիշկ մանկաբարձ-գինեկոլոգ և փաստացի հանդիսանալով բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող անձ, ունենալով պարտականություն անմի¬ջա¬կանորեն ղեկավարելու բաժնի կառուցվածքում ընդգրկված բաժանմունքների, կաբի¬նետ¬ների և ենթաբաժինների գործունեությունը, կազմակերպելու և ապահովելու հիվանդ¬¬նե¬րի ժամանակին հետազոտումը և բուժումը, 2017 թվականի հունվարի 14-ին հղի Նա¬րինե Գեդեոնյանի բուժման գործունեությունը չի կազմակերպել՝ դրանով իսկ չկա¬տարե¬¬¬լով իր մաս¬նագիտական պարտականությունները, դրանց նկատմամբ դրսևորել է անփույթ և անբարեխիղճ վերաբերմունք, որի հետևանքով Նարինե Գեդեոնյանի իգական սեռի հասուն պտուղը մահացել է, տեղի է ունեցել հղիության ընդհատում՝ Նարինե Գեդեոն¬յանի առող¬ջութ¬յան անզգուշությամբ պատճառելով ծանր վնաս:
Միևնույն ժամանակ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի համաձայն. «(...)»:
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ դատաբժշկական հանձնաժողովային փոր-ձաքննութ¬յունների, համապատասխանաբար, թիվ 105/հձ և թիվ 16/կ եզրակացութ¬յուն¬նե-րի հետևությունների համաձայն` պտղի մահվան հետևանքով Նարինե Գեդեոնյանի առող-ջութ¬յանը վնաս չի պատճառվել, հղիության ընդհատման համար արտաքին ներգոր¬ծութ-յուն չի եղել:
Նշված հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննությունների եզրակացութ¬յուն-նե¬րի արդյունքները Դատարանին հիմք են տալիս հանգելու այն հետևության, որ Արմեն Խաչատրյանին մեղսագրվող ենթադրյալ գործողությունների (անգործության) արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածով նախատեսված կանկրետ հետևանքները չեն առաջացել, մասնավորապես՝ տուժող Նարինե Գեդեոնյանի առողջությանը վնաս չի պատ¬ճա¬ռել, ինչը տվյալ դեպքում արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մա¬սով որակելու համար անհրաժեշտ պայման է հանդիսանում:
Անդրադառնալով Մեղադրողի այն դիրքորոշմանը, որ Նարինե Գեդեոնյանի առող-ջութ¬յանը վնաս պատճառելու հանգամանքը ենթակա է իրավական գնահատման՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
«Առողջությանը պատճառված վնասի ծանրությունը պարզելու նպատակով դա-տաբժշկա¬¬¬¬¬կան փորձաքննության իրականացման կարգը և տարբեր վնասվածքների հետևան¬¬քով առաջացած ընդհանուր աշխատունակության կայուն կորստի տոկոսները հաս¬տատելու մասին» ՀՀ կառավարության 2014 թվականի 14 օգոստոսի N 860-Ն որոշ-ման (այսուհետև նաև՝ Որոշում) «Հավելված» N1-ով (այսուհետև նաև՝ Հավելված) նա¬խա-տեսված՝ «առող¬ջութ¬յանը պատճառված վնասի ծանրությունը պարզելու նպատակով նշա-նակված դա¬տաբժշկա¬կան փորձաքննության իրականացման» կարգի (այսուհետև նաև՝ Կարգ) 1-ին կետի համաձայն՝
«1. Սույն կարգով կարգավորվում են առողջությանը պատճառված վնասի ծանրությունը պարզելու նպատակով նշանակված դատաբժշկական փորձաքննության իրականացման հետ կապված հարաբերությունները»:
Կարգի 2-րդ կետի համաձայն՝
«2. Առողջությանը պատճառված վնասի ծանրությունը պարզելու նպատակով նշանակ-ված դատաբժշկական փորձաքննությունների հետ կապված հարաբերությունները կար-գա¬վորվում են Հայաստանի Հանրապետության օրենքներով և սույն կարգով սահմանված պահանջներին համապատասխան»:
Կարգի 4-րդ կետի համաձայն՝
«4. Առողջությանը պատճառված վնասի ծանրությունը պարզելու նպատակով նշանակ-ված դատաբժշկական փորձաքննության արդյունքում կազմվում է փորձագետի կամ փոր-ձագետների հանձնաժողովի եզրակացություն:
5. Առողջությանը պատճառված վնասի ծանրությունը պարզելու նպատակով նշանակ-ված դատաբժշկական փորձաքննությունը կատարում է օրենքով սահմանված կարգով նշա¬¬նակված դատաբժշկական փորձագետը կամ փորձագետների հանձնաժողովը` փոր-ձաքննության ենթարկվող անձի բժշկական քննության եղանակով կամ բժշկական փաս-տաթղթերում (բնօրինակներ) պարունակվող տվյալների հիման վրա` սույն կարգով նախա¬տես¬ված դեպքերում»:
Մեջբերված իրավադրույթների բովանդակային վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ քրեական գործով վարույթի ընթացքում առողջությանը հասցված վնասի բնույթը և ծան-րության աստիճանը կարող են հաստատվել միայն դատաբժշկական փորձաքննության արդ¬¬¬յունքում ստացված փորձագետի եզրակացությամբ, իսկ դատաբժշկական փոր-ձաքննութ¬¬յունը կատարվում է քրեադատավարական օրենքի պահանջների և «Առողջութ-յա¬նը պատճառված վնասի ծանրությունը պարզելու նպատակով դատաբժշկական փոր-ձաքննության իրականացման կարգը և տարբեր վնասվածքների հետևանքով առաջացած ընդհանուր աշխատունակության կայուն կորստի տոկոսները հաստատելու մասին» ՀՀ կա¬ռա¬¬վարության 2014 թվականի 14 օգոստոսի N 860-Ն որոշման «Հավել¬ված» N1-ի Կարգով նախատեսված պահանջների պահպանմամբ:
Կարգի 3-րդ կետի համաձայն.
«Սույն կարգում կիրառվում են հետևյալ հասկացությունները՝
1) առողջությանը պատճառված վնաս` օրգանների և հյուսվածքների անատոմիական ամբողջականության խախտում կամ դրանց ֆիզիոլոգիական ֆունկցիայի խանգարում կամ հիվանդություններ և ախտաբանական վիճակներ, որոնք ծագում են արտաքին միջա¬վայ¬րի տարբեր ազդակների ազդեցության հետևանքով. (...)»:
Կարգի 47-րդ կետի համաձայն.
«(...) Կյանքի համար վտանգավոր՝ առողջության վնասի հատկանիշի բացակայության դեպքում առողջությանը պատճառված՝ ըստ հետևանքների ծանր համարվող, սակայն կյան¬¬քի համար ոչ վտանգավոր վնասի դեպքում առողջությանը պատճառված ծանր վնա-սի չափանիշ են հանդիսանում՝
(...)
5) հղիության ընդհատումը. (...)»:
Նույն որոշման 56-րդ կետի համաձայն.
«(...) Հղիության ընդհատումը` անկախ ժամկետներից, հանդիսանում է առողջությանը պատճառված ծանր վնաս, եթե այն գտնվում է ուղղակի պատճառական կապի մեջ ար¬տա-քին ներգործության հետ և պայմանավորված չէ օրգանիզմի առանձնահատկութ¬յուն¬նե¬րով կամ հիվանդություններով: Այս դեպքում դատաբժշկական փորձաքննությունը կա¬տար-վում է հանձնաժողովային կարգով` մանկաբարձ-գինեկոլոգի մասնակցությամբ: (...)»:
Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ առողջությանը պատճառ-ված վնաս է համարվում օրգանների և հյուսվածքների անատոմիական ամբողջակա-նության խախտումը կամ դրանց ֆիզիոլոգիական ֆունկցիայի խանգարումը կամ հի¬վան-դութ¬յուն¬ներն ու ախտաբանական վիճակները, որոնք ծագում են արտաքին միջավայրի տարբեր ազդակների ազդեցության հետևանքով, իսկ կյանքի համար վտանգավոր՝ առող-ջութ¬յան վնասի հատկանիշի բացակայության դեպքում հղիության ընդհատումը կարող է համարվել առողջությանը պատճառված՝ ըստ հետևանքի ծանր վնաս, եթե այդ ընդհատու-մը գտնվում է ուղղակի պատճառական կապի մեջ արտաքին ներգործության հետ և պայ-մա¬նավորված չէ օրգանիզմի առանձնահատկություններով կամ հիվանդություններով:
Հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննությունների թիվ 105/հձ և թիվ 16/կ եզրա¬կացությունների համաձայն` բժշկական փաստաթղթերով հաստատվել է, որ Նարինե Գեդեոնյանի պտղի մահը վրա է հասել մինչև ծննդաբերությունը, իսկ ծննդաբերության հետևանքով Նարինե Գեղեոնյանի առողջությանը վնաս չի պատճառվել և արտաքին ներ¬գոր¬ծություն չի եղել:
Հարկ է նշել, որ «Առողջությանը պատճառված վնասի ծանրությունը պարզելու նպա-տա¬¬¬կով դատաբժշկական փորձաքննության իրականացման կարգը և տարբեր վնաս-վածք¬¬ների հետևանքով առաջացած ընդհանուր աշխատունակության կայուն կորստի տո-կոս¬¬ները հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 2014 թվականի 14 օգոստոսի N 860-Ն որոշման «Հավելված» N1-ի Կարգով նախատեսված չէ դրույթ, որով անգործութ¬յան դրսևորումը կարող է համարվել արտաքին ներգործություն, որը հիմք կհանդիսանա կաս-կա¬ծի տակ դնել հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության եզրակա¬ցութ¬յուն-նե¬րը տուժողի առողջությանը պատճառված վնասի ծանրության աստիճանը որոշելու հար¬ցում:
9. Անդրադառնալով հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 105/հձ եզրակացությանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ նշված հանձնաժողովային դա¬տաբժշկա¬կան փորձաքննությունը կատարվել և դրա վերաբերյալ թիվ 105/հձ եզրա-կացութ¬յու¬նը կազմվել է փորձագիտական հանձնաժողովի կազմում ընգրկված փորձագետ չհանդիսացող անդամների կողմից (մասնագետներ, ովքեր մինչդատական վարույթն իրա¬կա¬նացնող մարմնի որոշմամբ փորձագետներ չեն ճանաչվել), այսինքն` նշված փոր-ձաքննութ¬¬¬յունն իրականացվել է փորձաքննության կատարման դատավարական կանոն-նե¬րի խախտմամբ, որպիսի հանգամանքը հիմք ընդունելով` դատաքննության ընթաց¬քում՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 17-ին նշանակել է կրկնակի հանձնաժողովային դա¬տաբժշկա-կան փորձաքննություն (հ. 7, գ.թ. 200-209) և դրա արդյունքում ստացվել է թիվ 16/կ փոր-ձա¬գիտական եզրակացությունը (հ. 8, գ.թ. 16-27):
Վերոգրյալի հիման վրա անդրադառնալով հանձնաժողովային դատաբժշկական փոր-ձաքննության թիվ 105/հձ եզրակացությունը որպես ապացույց անթույլատրելի ճանաչելու և ապացույցների զանգվածից հանելու հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ «(...)»:
Տվյալ դեպքում պաշտպանական կողմը դատաբժշկական հանձնաժողովային փոր-ձաքննության թիվ 105/հձ եզրակացությունը որպես անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու միջնորդություն չի ներկայացրել, ավելին, նշված փորձաքննության եզրակացությունը կաս¬կա¬ծի տակ դրվելու հիմքով կրկնակի դատաբժշկական հանձնաժողովային փորձաքննութ¬յուն նշանակելու հարցը քննության առնելիս դրա դեմ առարկել է:
Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ քրեադատավարական օրենքի պա-հանջ¬¬ների խախտմամբ ձեռք բերված դատաբժշկական հանձնաժողովային փոր-ձաքննութ¬¬¬յան թիվ 105/հձ եզրակացությունը որպես ապացույց կարող է գնահատվել ապա¬ցույցների զանգվածում, առավել ևս այն պայմաններում, երբ կրկնակի դատաբժշկական հանձնա¬ժո¬ղո¬վային փորձաքննության եզրակացության հետևությունները չեն հակասում թիվ 105/հձ եզրակացության հետևություններին:
Միևնույն ժամանակ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության 360-րդ հոդվածի համաձայն` «(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության 35-րդ հոդվածի համաձայն` «(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «(...)»:
ՀՀ քրեական և քրեադատավարական օրենսդրության վերոհիշյալ իրավադրույթների պահանջների համատեքստում սույն դատավճռի 7-րդ կետում արձանագրված հիմնավո-րում¬ներով Դատարանը գտնում է, որ Արմեն Խաչատրյանին մեղսագրվող ենթադրյալ գոր¬ծո¬ղությունների (անգործության) արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածով նախատեսված կանկրետ հետևանքները չեն առաջացել, ինչը տվյալ դեպքում արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով որակելու համար անհրաժեշտ պայման է հանդիսանում, որպիսի պայմաններում Արմեն Խաչատրյանի արարքում բացակայում է մեղ¬սագրվող արարքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախա¬տես¬ված հանցագործության հանցակազմը: (…)»:

4. Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորո¬շում¬ները.
Դատական նիստի ժամանակ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջան-նե¬րի դատախազի տե¬¬ղա¬¬¬կալ Տ.Պողոսյանը ներկայացրած վե¬րաքննիչ բողոքը պնդեց՝ խնդրե¬¬լով այն բավարա¬րել:
Ամբաստանյալ Ա.Խաչատրյանը, վերջինիս պաշտպաններ Ե.Վարոսյանն ու Լ.Սա-հակ¬յանը ներ¬կա¬¬յաց¬ված վե¬րաքննիչ բողոքի դեմ առարկեցին և խնդրեցին այն մեր¬¬¬ժել:
Կողմերի համաձայնությամբ, Վերաքննիչ դատարանի արձանագրային որոշմամբ վե-րաքննիչ բողոքը քննարկվեց և լուծվեց դատական նիստերի վայրի ու ժամանակի վե¬րա-բեր¬¬¬¬յալ ծանուցված տուժող Ն.Գեդեոնյանի բացա¬կա¬¬յութ¬յամբ:

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահան¬գումը.
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահման¬նե¬րում դատական ստուգ-ման են¬թար¬կելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնա-վոր¬վա¬ծութ¬¬¬յունը, ուսում¬նա¬սիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված քրեական գործի նյու-թե¬րը՝ Վե¬րաքննիչ դատարանը հանգում է հետևյալ հետևությունների.
5.1 ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նորմերի կիրառելիության հարցի պար¬¬¬¬զում.
Վերաքննիչ դատարանը նախևառաջ արձանագրում է, որ սույն բողոքը քննարկել և լու¬¬ծել է ՀՀ ազգային ժողովի կողմից 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեա-կան դա¬տա¬վարության օրենսգրքով (այսուհետ՝ Հին օրենսգիրք) սահ¬մանված կանոննե-րով, դրանք սույն վարույթի համատեքստում շարունակում են գործել՝ հետևյալ հիմնավոր-մ¬ամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը (այսուհետ՝ Նոր օրենսգիրք) ուժի մեջ է մտել 2022 թվականի հուլիսի 1-ին, որի 482-րդ հոդվածի 2-րդ համաձայն՝ Նոր օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած է ճանաչվել 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդուն-ված Հայաստանի Հանրապե¬տության քրեական դատավարության օրենսգիրքը՝ հետագա բո¬լոր փոփոխություններով և լրացումներով, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 483-րդ հոդ¬¬վա¬¬ծով նախատեսված դեպ¬քերի:
Նոր օրենսգրքի 483-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…):
8. Մինչև սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը կայացված դատական ակտերով վե-րաքննիչ և վճռաբեկ բողոքները բերվում և քննվում են մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գոր¬ծող կարգով: (…)»:
Սույն գործով վիճարկվող դատական ակտն Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է 2022 թվականի հունիսի 30-ին, հետևաբար՝ դրա դատական ստուգումը վերաքննիչ ատ-յա¬¬¬նում պետք է իրակա¬նացվի մինչև 2022 թվականի հու¬լիսի 1-ը գործող կարգով, այն է՝ ՀՀ քրեական դատավարության հին օրենսգրքի կանոն¬ներով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376.1 հոդվածի համաձայն՝ «վե¬րաքն¬նութ-յան կար¬¬¬¬գով բողոքարկման ենթակա են՝
1) առաջին ատյանի դատարանների՝ գործն ըստ էության լուծող օրինական ուժի մեջ չմտած դատական ակտերը. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 379-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վերաքննիչ բողոք բերվում են՝
1) առաջին ատյանի դատարանների՝ գործն ըստ էության լուծող դատական ակտե¬րը՝ հրա¬¬¬պարակվելու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 380.1 հոդվածի համաձայն՝
«1. Վերաքննիչ բողոք բերելու հիմքերն են՝
1) դատական սխալը՝ նյութական կամ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախ¬տու-մը, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմ-քե¬րի և հիմնավորումների սահմաններում (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանն ստուգում է գործի փաս¬տա-կան հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչ-պես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեական դատավարական օրենքի նորմերի պահ¬պա-նու¬մը (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Բողոքը քննելու արդյունքում՝ վերաքննիչ դատարանը կայացնում է դատական ակտ, որն ամբողջությամբ կամ մասամբ փոխարինում է առաջին ատյանի դատարանի դա¬¬¬տական ակտին: (…)
4. Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտում պետք է նշվեն, թե ինչ հիմքերով է ա-ռա¬¬¬ջին ատյանի դատարանի դատական ակտը համարվում ճիշտ, իսկ բողոքում բերված եզ¬րահանգումները՝ անհիմն, ինչն է հիմք ծառայել առաջին ատյանի դատա¬րա¬նի դատա-կան ակտն ամբողջությամբ կամ մի մասով բեկանելու կամ փոխելու հա¬մար (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վե-րաքննիչ դատարանը՝
1) մերժում է վերաքննիչ բողոքը՝ դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ: Այն դեպքում, երբ վերաքննիչ դատարանը մերժում է վերաքննիչ բողոքը, սակայն դա¬տա¬րանի կայացրած գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտը թերի կամ սխալ է պատ¬ճա-ռա¬բան¬ված, ապա վերաքննիչ դատարանը պատճառաբանում է ան¬փոփոխ թողնված դա-տա¬¬¬կան ակտը. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դա-տական սխալ, այն է՝
1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված դա-տա¬րա¬նի հետևությունները չեն համապատասխանում վերաքննիչ դատարանում հետա-զոտված ապացույցներին.
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջ-ազգային պայմանագիրը.
3) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
4) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հան¬ցան-քի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:
2. Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե հաստատվել է նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքը, որն ազդել է դատական ակտի օրինակա¬նութ-յան կամ հիմնավորվածության վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պարզելով, որ գործի փաստական հանգամանքների մասին առաջին ատյանի դա-տա¬¬¬¬րանի դատական ակտում շարադրված՝ դատարանի հետևությունները չեն համա¬պա-տաս¬խա¬նում գործի փաստական հանգամանքներին, վերաքննիչ դատարանը ամբող¬ջութ-յամբ կամ մասնակիորեն բեկանում և փոփոխում է դատական ակտը կամ գործը ուղար-կում է առա¬ջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության:
2. Վերաքննիչ դատարանը, գնահատելով դատաքննության ընթացքում իր կողմից հե-տա¬¬զոտ¬ված ապացույցները, իրավունք ունի ապացուցված ճանաչելու այն փաստերը, որոնք չեն հաս¬տատվել կամ հաշվի չեն առնվել առաջին ատյանի դատական ակտում: Այդ դեպ¬քում վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանում և փո¬փո-խում է դա¬տա¬կան ակտը կամ գործը ուղարկում է առաջին ատյանի դատարան նոր քննութ¬¬¬յան:
3. Դատական ակտը փոփոխելիս վերաքննիչ դատարանը կարող է անձին դատա¬պար-տել ավելի ծանր հանցագործության համար կամ ավելի խիստ պատժի, քան ստո¬րադաս դա¬տարանը, միայն այն դեպքում, երբ բողոքը բերել է դատախազը, տուժողը կամ նրա ներ¬կա¬յացուցիչը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրեն¬¬քի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդ¬¬վածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրեն-քի կամ մի¬ջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իս¬կա¬¬կան իմաստին (…)»:
5.2 Վերոգրյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգ-ման ենթար¬կելով Ա.Խաչատրյանի նկատմամբ կայացված արդարացման դատավճռի հիմնա¬վոր¬վա¬ծությունը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաս¬տում է, որ Դատախազի ներկայացրած վե¬րաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժ¬¬¬ման. Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Արմեն Խաչատրյանի նկատմամբ իրա¬վաչափորեն կայացրել է արդարացման դա¬տա¬¬¬կան ակտ, որը սույն որոշման մեջ նշված լրացուցիչ պատճառաբա-նութ¬յամբ անհրաժեշտ է թող¬նել անփոփոխ:
Վերը նշված հետևութ¬յան Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևյալ իրավա¬կան վեր¬լու¬ծությունների և դատողութ¬յունների արդ¬յունքներով.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը: Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպա¬նութ¬յան կող¬-մի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալի կամ մեղադրյալին ի պաշտ¬պա¬նութ¬-յուն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կող¬մը:
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկա-պակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կա-րող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավա¬կան ըն¬¬¬թա¬ցակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կաս¬կած¬յա-լի: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական դատավարությունն իրականացվում է մրցակցության սկզբունքի հիման վրա:
2. Քրեական հետապնդումը, պաշտպանությունը և գործի լուծումը տարանջատված են. դրանք իրականացնում են տարբեր մարմիններ և անձինք:
3. Դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և ար-տա¬հայտում է միայն իրավունքի շահերը:
4. Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմ¬նա-կա¬լութ¬յունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար ստեղծում է գործի հան-գա¬¬մանք¬ների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ: Դա¬տա¬-րանը կաշ¬կանդված չէ կողմերի կարծիքներով և իրավունք ունի սեփական նախաձեռ¬նութ¬-յամբ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել քրեական գործով ճշմարտությունը բացա¬հայ¬տե-լու հա¬մար:
5. Քրեական դատավարությանը մասնակցող կողմերը քրեական դատավարական օ-րենսդ¬¬¬րութ¬յամբ օժտված են իրենց դիրքորոշումը պաշտպանելու հավասար հնարա-վորութ¬յուն¬ներով: Դատարանը դատավճիռը հիմնավորում է միայն այն ապացույցներով, որ¬ոնց հե¬տա¬զոտման ընթացքում կողմերից յուրաքանչյուրի համար ապահովվել են հավա¬սար պայ¬ման¬ներ:
6. Քրեական դատավարության ընթացքում կողմերն իրենց դիրքորոշումը, այն պաշտ-պա¬նե¬լու եղանակները և միջոցներն օրենքի շրջանակներում ընտրում են ինք¬նու¬րույն՝ ան-կախ դա¬տարանից, այլ մարմիններից և անձանցից: Դատարանը, կողմի միջնոր-դությամբ, սույն օ¬րենսգրքով սահմանված կարգով, աջակցում է նրան ձեռք բերելու անհրաժեշտ նյու¬թեր: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգ-ման՝ ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ա¬պացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջո-ցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույ¬լատ¬րե-լիութ¬յան, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բա¬¬-վա¬¬րարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկա-վար¬¬¬¬վելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ՝ դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին հա¬մոզ-մամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կա-յաց¬¬¬վում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղա¬վո-րութ¬¬¬յունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամ¬¬¬¬¬բաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատա¬րանը, ղե¬¬¬կա¬վարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ըն¬թա-ցա¬¬¬կարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգա¬մանք¬ների հետա¬զոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հա¬վաս¬տի ապա¬ցույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփա¬րատ¬վող բոլոր կաս¬¬կած¬ները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360-րդ հոդ¬վածի առաջին մա-սի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին՝
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաս¬տան¬յա-լը;
2) այդ արարքը համապա¬տաս¬խանում է արդյոք քրեա¬կան օրենսգրքի հատուկ մասի նոր¬¬մե¬րի հատկանիշներին;
3) ա¬պա¬¬ցուցված է արդյոք ամ¬բաս¬¬տան¬յալի կողմից այդ արարքը կատարելը;
4) ապա¬ցուց¬ված է արդյոք ամբաստանյալի մե¬ղա¬վո¬րությունը տվյալ հանցանքը կա¬տա¬-րե¬¬լու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օ¬րենսգր¬քի որ հոդ¬վածով, մասով, կետով է նա¬խա-տես¬¬ված այն] տալիս է հաստատող պատասխան¬ներ»:
Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 քրեական գործով 2011 թվակա-նի դեկտեմ¬բե¬¬րի 22-ի որ¬ոշ¬¬ման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրա¬վա¬կան դիր¬քո¬րո¬շումը.
«Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատ¬ճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների հա¬մակ-ցութ¬¬¬յուն» հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե՝
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանա¬կություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորութ-յամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում»:
Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեա-կան գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ար-տա¬¬հայտել է հետևյալ իրա¬վա¬¬¬կան դիրքորոշումը.
(…)
Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով՝ պետք է հասկանալ թույլատ-րե¬լի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղ¬թա¬հարե-լով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնա¬վոր կասկա¬ծից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գոր¬ծով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարա-վորություն կտա կայաց¬նել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
(…)
Քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավա-րա¬¬րութ¬յան շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չա¬փա¬¬նիշը: Ընդ ո¬¬րում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հաս¬¬¬¬¬կա¬նալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացա¬ռում է հա¬կա¬ռակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հան¬ցանք գոր¬ծելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կա¬ս¬¬կած, սակայն այդ¬¬¬պիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաս¬¬¬տական հան¬¬¬¬գամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբա¬ցառի դրա ապացուց¬վա¬ծութ¬¬յան վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ իրավական դիրքորո¬շում¬նե¬¬¬¬¬րի լույսի ներքո Վե-րաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատա¬րա¬նը, ղեկավար¬վե¬լով իրավական որոշակիության և անմեղության կան¬խա¬վարկածի սկզբունքներով, հիմնվելով դա¬տա¬կան քննության ընթացքում գործի հան¬գամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, անդ¬րադառ¬նա¬լով առա¬ջադրված մե¬ղադրանքի հիմնավորվածության հարցին և ամ-բաu¬¬տանյալ Ա.Խաչատրյանի մեղավո¬րութ¬յան մաuին չփա¬րատ¬վող բոլոր կաuկածները նրա oգտին մեկնաբանելով, եկել է իրա¬վա¬չափ եզրա¬հանգ¬ման, որ Արմեն Խաչատրյանին ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 130-րդ հոդ¬վա¬¬¬ծի 1-ին մա¬սով մեղսագրված արարքում բացակայում է հան¬ցա¬կազ¬մը, և նա պետք է արդարաց¬վի՝ հանցակազմի բա¬ցա¬կայության պատճա¬ռա¬բա¬նութ¬յամբ:
Վերաքննիչ դատարանը, ստորև ներկայացվող դատողությունները կատարելիս, հաշվի է առնում այն, որ Առաջին ատյանի դատա¬րա¬նում հար¬ցաքննվել են հետևյալ անձինք և հետա¬զոտվել են հետևյալ ապա¬ցույցները՝
- ամբաստանյալ Արմեն Խաչատրյանը, տուժող Նարինե Գեդեոնյանը, վկաներ Գագիկ Շա¬¬¬հինյանը, Լևոն Հակոբյանը, Նաթելա Ազատյանը, Հասմիկ Բադալյանը, Գոհար Կա¬րա-պետ¬յանը, Սոնա Աբելյանը և Ամալյա Քեշիշյանը, հրապարակվել և հետազոտվել է վկա Բելլա Դա¬նիել¬յանի նախաքննական ցուցմուն¬քը,
- դիակի դա¬տաբժշկա¬կան փորձաքննության թիվ 0095, հանձնաժողովային դա-տաբժշկա¬կան փորձաքննության թիվ 105/հձ և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշա-նակված կրկնակի դատաբժշկական հանձնաժողովա¬յին փորձաքննության թիվ 16/կ եզրա¬կա¬ցութ¬¬յու¬նները,
- թիվ 105/հձ հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության եզրակա¬ցութ¬¬յան շուրջ դատաքննության ընթացքում հարցաքննվել է ՀՀ ԱՆ դատաբժշկական գիտագործ-նա¬կան կենտրոնի բարդ դատաբժշկական փորձաքննությունների բաժնի վարիչ Գագիկ Հարությունյանը,
- «Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն» ՓԲ ըն¬կե¬րության տնօրենի՝ 2017 թվականի փետրվարի 10-ի և 2017 թվականի սեպտեմբերի 25-ի գրությունները,
- Արմեն Խաչատրյանի հեռախոսահամարների վերծանումները և դրանք զննե¬լու մա-սին արձա¬նագրությունը,
- 2010 թվականի օգոստոսի 9-ի թիվ 353 աշխատանքային պայմանագիրը:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դատաքննությամբ հետազոտված վերը թվարկ¬ված ապա¬ցույցնե¬րի համակցությունը բավարար չէր և բավարար չէ արձանագրելու, որ ամբաստանյալ Արմեն Խաչատրյա¬նը կա¬տա¬րել է ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 130-րդ հոդ¬վա¬¬¬ծի 1-ին մա¬սով նախա¬տես¬ված արարք, նրան վերագրված արարքում վերոնշյալ հոդվածով նախատեսված հան¬ցա¬¬կազմի բացա¬կա¬յությունն արձանագրելով՝ Առաջին ատյանի դատա¬րանը կատարել է ճիշտ եզրահանգում:
Այսպես, գործող իրավակարգավորումների, այդ թվում՝ «Առողջությանը պատճառված վնասի ծանրությունը պարզելու նպա¬տա¬¬¬կով դա¬տաբժշկական փորձաքննության իրակա-նաց¬ման կարգը և տարբեր վնաս¬վածք¬¬ների հետևանքով առաջացած ընդհանուր աշխա-տունա¬կութ¬յան կայուն կորստի տո¬կոս¬¬ները հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարութ¬յան 2014 թվակա¬նի 14 օգոստոսի N 860-Ն որոշ¬ման համաձայն՝ առողջությանը պատճառ¬ված վնաս է հա¬մար¬վում օրգանների և հյուսվածքների անա¬տոմիական ամբողջակա¬նության խախ¬տումը կամ դրանց ֆիզիոլոգիական ֆունկցիայի խանգարումը կամ հի¬վան¬դութ¬յուն-ներն ու ախ¬տա¬բանական վիճակները, որոնք ծագում են արտաքին միջավայրի տարբեր ազդակ¬նե¬րի ազ¬դեցության հետևանքով: Կյանքի համար վտանգավոր՝ առող¬ջութ¬յան վնասի հատ¬կա¬նի¬¬շի բացակայության դեպքում հղիութ¬յան ընդհատումը կարող է համարվել առողջությանը պատճառված՝ ըստ հետևանքի ծանր վնաս, եթե այդ ընդհատու-մը գտնվում է ուղղակի պատ¬ճառական կապի մեջ արտաքին ներգործության հետ և պայ-մա¬նավորված չէ օրգա¬նիզ¬մի առանձնահատկություններով կամ հիվանդություններով:
Պտղի դիակի դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0095 եզրակացության համա-ձայն «(...) իգական սեռի հասուն պտղի մահը վրա է հա¬սել սուր հիպօքսիայից (թթվածնա-քաղ¬ցից), որն առաջացել է ներարգանդային կյանքում՝ մեռե¬լածին է: Իգական սեռի պտղի մահը պայ¬մանավորված է նորմալ բիոմեխանիզմով, 38 շաբաթական ժամ¬կետային ծննդա¬բերության, ծննդաբերության առաջնային շրջանում երկար պորտալարի՝ պտղի պա¬րա¬նոցի և վերին վերջույթների շրջաններում փաթաթվելու հետևանքով»:
Հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 16/կ եզրա¬կացության, դրա շուրջ ՀՀ ԱՆ դատաբժշկական գիտագործ¬նական կենտրոնի բարդ դատաբժշկական փոր¬ձաքննությունների բաժնի վարիչ Գագիկ Հարությունյանի տված ցուցմունքի համա-ձայն՝ ծննդա¬բերության հետևանքով Նարինե Գեդեոնյանի առողջությանը վնաս չի պատ-ճառվել և արտաքին ներգործություն չի եղել:
Վերոգրյալներից և առհասարակ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից հետևում է, որ Ն.Գեդեոնյանի կամ նրա պտղի վրա արտաքին ներգործություն կամ միջամ¬տություն չի եղել, պտուղը մահացել է (ըստ մեղադրող կողմի վարկածի) Ա.Խա-չատրյա¬նի կողմից ճիշտ ժամանակին նրա կեսարյան հատումը չիրականացնելու, այդ վի-րահա¬տութ¬յունը ձգձգելու հետևանքով: Ընդ որում, թեև դատաքննությամբ հե¬տա¬զոտված ապա¬ցույց¬նե¬րից, այդ թվում՝ փորձագիտական եզրակացություններից հնարավոր չէ եզրահան¬գել, որ պտղի վրա պորտալարի փաթաթումը ևս հիվանդություն է, միանշա¬նակ է, որ տվյալ դեպ¬քում պորտալարի փաթաթումը պայմանավորված է եղել ծննդկան Ն.Գեդեոնյանի օր¬գա¬նիզ¬մի առանձնա¬հատ¬կություններով, առնվանզ չի առաջացել ոչ պատշաճ բժշկական մի¬ջամ¬տութ¬¬յան, առա¬վել ևս՝ ոչ բժշկական (արտաքին) մի-ջամտության հետևանքով:
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով, այդ թվում՝ դատաբժշկական եզրա¬կա¬ցություններով և բժշկական փաս¬տաթղթե¬¬րով հաստատվել է, որ Ն.Գեդեոնյանի պտղի մահը վրա է հասել մինչև ծննդաբերությունը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ «Առողջությանը պատճառված վնասի ծան¬րությունը պարզելու նպա¬տա¬¬¬կով դա¬տաբժշկական փորձաքննության իրականացման կար¬գը և տարբեր վնաս¬վածք¬¬ների հետևանքով առաջացած ընդհանուր աշխատունա¬կութ-յան կայուն կորստի տո¬կոս¬¬ները հաստատելու մասին» ՀՀ կառավա¬րության 2014 թվա¬կա-նի օգո¬ս¬տոսի 14-ի N 860-Ն որոշ¬ման «Հավելված» N 1-ի Կարգով նախատեսված չէ որևէ նորմ կամ գոնե բժշկական չափանիշներ, որոնց հիման վրա բժշկական սպա¬սար¬կում իրակա¬նաց¬նող անձի կողմի անգործութ¬յան դրսևորելու հետևանքով առաջացած պտղի մահը կարող է դի¬տարկ¬վել որպես «արտա¬քին ներգործություն»:
Կրկնակի դատաբժշկական հանձնաժողովային փորձաքննության թիվ 16/կ եզրա¬¬կա-ցութ¬¬յան համաձայն՝ 2017 թվականի հունվարի 14-ին՝ ժամը 13:40-ին իրա¬կա¬նացված Նարի¬նե Գեդեոնյանի պտղի մոտ սկսվող թթվածնաքաղցի նշանները նկատվել են կարդիո¬տոգ¬րամ հետազոտության ժամանակ, իսկ ուղիղ 50 րոպե անց՝ ժամը 14:30-ին արձա¬նագրվել է պտղի մահը, որը պայ¬մանավորված է եղել պորտալարի փաթաթման հետևանքով ներար¬գանդային կյանքում առաջացած թթվածնաքաղցով (հիպօքսիայով): Ընդ որում, ըստ փոր¬ձա¬¬գետների, միշտ չէ, որ նախքան ծննդաբերությունը հնարավոր է լինում հայտ¬նա¬բերել պոր¬¬տա¬լարի փաթաթումը և ախտորոշել այդ խնդի¬րը:
Այսպիսով, Վերաքննիչ բողոքի համատեքստում ուսումնասիրության ենթակա է Ա.Խա-չատրյանի կողմից մասնագիտական պարտա¬կանությունները կատարելու կամ չկա¬տա-րելու (լիարժեքորեն չկատարելու) արարքի փաստական և իրավական կողմերը՝ քննվող դեպքի օրը՝ ժամը 13:40-ից մինչև 14:30-ն ընկած ժամանակահատվածի կտրվածքով:
Դատաքննությամբ հիմնավորվել է, որ պորտալարի փաթաթման առկայության, թթված¬նա¬քաղցի նշանների ի հայտ գալու և/կամ պտղի դիմային առաջադրության պայ-մաններում անհրաժեշտ էր Ն.Գեդեոնյանի ծննդալու¬ծումն ավարտել կեսարյան հատ¬մամբ, որն էլ իր հերթին կարող էր հնարավորություն ընձեռնել փրկելու պտղի կյանքը, թեև, ըստ փոր¬ձա¬գետ¬ների, տվյալ դեպքում միանշանակ դա պնդելը հնարավոր չէ:
Համաձայն առաջինը վիրահատված ծննդկան Լ.Վիրաբյանի անվամբ լրաց¬ված հի-վանդութ¬¬յան պատ¬մագրի գրառումների՝ նրա մոտ դեռևս ժամը 13:00-ի սահմաններում, այսինքն՝ Նարինե Գեդեոնյանի պտղի մոտ թթվածնաքաղցի նշանները նկատվելուց 40 րոպե առաջ, արձա¬նագրվել է Լ.Վիրաբյանի վիճակի կտրուկ վատացում՝ զար¬կե¬րակային ճնշ¬ման բարձ¬րա¬ցում, միզարտադրության քանակի պակասում, մեզում սպի¬տա¬¬կուցի ավե-լա¬ցում, կրեա¬տի¬նի¬նի բարձրացում և ինքնազգացողության վատացում, որոնք եղել են ցու¬ցումներ շտապ կեսարյան հատման միջոցով նրա ծննդալուծումը իրա¬կա¬նաց¬նելու համար: Վե¬րոնշյալ պատ¬¬¬ճա¬ռով վիրա¬հա¬տութ¬յունների կատար¬ման առաջնահերթությունը որոշելիս, ըստ փորձա¬գետ¬ների, նախա¬պատվությունը պետք է տրվեր և փաստացի տրվել է Լուիզա Վի¬րաբյանի վիրահատությանը, որին ի սկզբանե մասնակցել է նաև Արմեն Խաչատրյանը:
Այսպիսով, այն պահին, երբ Նարինե Գեդեոնյանի պտղի մոտ ենթադրաբար արձա-նագրվել են հիպօքսիա¬յի առաջին նշան¬նե¬¬րը և ի հայտ է եկել կեսարյան հատումն այդ ցուցու¬¬¬մով այլևս անհապաղ իրականացնելու անհրաժեշտություն, Արմեն Խաչատրյանը գտնվում էր վիրահատարանում և մասնակցում էր Լ.Վիրաբյանի վիրահատությանը:
Դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցներով, այդ թվում՝ Ն.Գեդեոնյանի ցուց¬մունքով հիմ¬նավորվել է, որ վերջինիս ծննդալուծումը կեսարյան հատումով իրակա-նացնելու որո¬շու¬մը կայացվել էր ոչ թե պորտալարի փաթաթման առկայությունն ու դրանով պայ¬մա¬նա¬վոր¬ված՝ թթվածնաքաղցի նշանների ի հայտ գալու, այլ պտղի դիմային առա¬ջադրութ¬յան կա¬պակցությամբ, որը ևս կեսարյան հատում իրականացնելու ցուցում է, սա¬կայն ան¬հապաղ կեսարյան հատում չի պահանջում:
Ամբաստանյալ Ա.Խաչատրյանը նշել է, որ մինչ Լ.Վիրաբյանի վիրահատության սկիզբը, այնպես էլ դրա ընթացքում Ն.Գեդեոնյանի պտղի մոտ հիպոքսիայի բավարար նշաններ չեն եղել, դրանց ի հայտ գալու վերա¬բերյալ տեղեկատվություն իրեն չի փոխանցվել, որի պայ¬ման¬¬նե¬րում վեր¬ջինիս կեսարյան հատումը կարող էր իրականացվել և իրականացվելու էր Լ. Վի¬րաբ¬յանի վիրահատության ավարտից անմիջապես հետո, իր մասնակցությամբ: Առա¬ջին վիրահա¬տութ¬¬յան ավարտական փուլում, երբ Ն.Գեդեոնյանը նախա¬պատ¬րաստվում էր վի¬¬րա¬¬¬հա¬տության կեսարյան հատմամբ, գործիքային հետազոտմամբ պարզ¬վել է, որ պտուղն արդեն մա¬հացած է, ուստի ծննդա¬լուծումն իրականացվել է բնական ճանա¬պարհով: Վե¬րաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Ա.Խա¬չատրյանի վերոնշյալ փաս¬տարկ¬ները դատաքննությամբ հետա¬զոտված ապացույց-ներով չի հերքվել, որի պայման¬ներում չփա¬րատ¬¬ված այդ կասկածը կարող է և պետք է մեկնաբանվի հօգուտ նրա:
Ավելին, Ա.Խաչատրյանի մեղավորությունն առաջադրված մեղադրանքում չէր կարող փաստվել՝ հաշվի առնելով, որ առկա է կիրառման ենթակա քրեաիրավական նորմերի, այդ թվում՝ բլանկետային նորմի որոշա¬կիութ¬յան խնդիր:
Այսպես, հանցանքի կատարաման պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդ¬վածի համաձայն՝
«1. Բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողների կողմից մասնագի¬տա-կան պարտականությունները չկատարելը կամ ոչ պատշաճ կատարելը՝ դրանց նկատմամբ անփույթ կամ անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով, եթե բուժ¬վող հիվանդի առող¬ջութ¬յանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծան¬րութ¬յան վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից երկուհար-յու¬րապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երեք ամիս ժամկետով:
2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է բուժվող հիվանդի մահ կամ մար¬դու իմունային անբավարարության վարակի հարուցիչով վարակում՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից վեց տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելա-գույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա»:
Գործով ամբաստանյալ Արմեն Խաչատրյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդ-վա¬ծի 1-ին մասով առա¬ջադրված մեղադրանքը ձևակերպելիս քրեական հետապնդման մար¬մին¬¬ները վստահա¬բար օգտվել են ոչ միայն ՀՀ կառավա¬րության 2014 թվականի օգոս-տո¬սի 14-ի N 860-Ն որոշ¬¬ման «Հավելված» N 1-ի Կարգից, այլև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդ¬վածի 1-ին մասով նախատեսված դի¬տավորյալ հանցագործության համար պա-տաս¬խա¬նատ¬վություն նա¬խատեսող քրեա¬իրա¬վական նորմի դիսպոզիցիայից, համա¬ձայն որի՝ առող¬¬ջությանը ծանր վնաս պատճառել է դիտարկվում նաև մեկ ուրիշին մարմ¬նական վնաս¬վ¬ածք կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որն առաջացրել է հղիության ընդ¬հա¬տում:
2022 թվականի հուլիսի 1-ից ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ նրա առողջությանն այլ վնաս պատճառելը, որը`
1) վտանգավոր է կյանքի համար,
(...),
5) առաջացրել է հղիության ընդհատում կամ (...):
պատժվում է (...)»:
Նույն օրենսգրքի 187-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Բուժաշխատողի կողմից մասնագիտական պարտականությունները չկատարելը կամ ոչ պատշաճ կատարելը, եթե նրա անզգուշության հետևանքով հնարավոր չի եղել կանխել հիվանդության հետագա ընթացքը կամ բարդությունների առաջացումը, կամ եթե մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծան¬րության վնաս, կամ առաջացել է սաղմի կամ պտղի վնասում՝
պատժվում է (...)»:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ի տարբերություն ՀՀ նոր քրեական օրենսգրքի, 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը սույն բո-ղո¬քի շրջանակներում քննարկվող հարաբերությունները հատուկ նորմերով հստակորեն չի սահ¬մա¬նել ու կանոնակարգել, որի պայմաններում նույնիսկ իրավակիրառ մարմինների տես¬անկ¬յու¬նով հնարավոր չէ միանշանակ եզրակա¬ցութ¬յան հանգել առ այն, որ բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողի կողմից մասնագիտական պարտակա¬նութ-յուն¬նե¬րը չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարելու հետևանքով պտղին անզգուշությամբ մահ պատ¬ճառելը քրեորեն պատժելի արարք էր:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ՝ նյութական կամ դատավարական իրավունքի խախ¬-տումներ, ուստի՝ դա¬տավճիռն օրինա¬կան, հիմնա¬վոր¬¬ված ու պատ¬¬ճա¬ռա¬բանված է, այն բեկանելու փաս¬տական և իրավական հիմքերը բացակայում են։ Առաջին ատյանի դատարանն իրա¬վա¬չափորեն արձանագրել է, որ հետազո¬տած ապա¬¬¬ցույց¬նե¬րի հա¬մակ-ցութ¬յունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապա¬ցու¬¬ցողա¬կան չափանի¬շին համա-պա¬տասխան հաս¬տատ¬ված համարելու, որ ամբաստանյալ Արմեն Խաչատրյանը կատա¬րել է իրեն վե¬րագրված արարքը, այն բովանդակում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդ-վածի 1-ին մասով նա¬խա¬տես¬ված հանցակազմ։
Մարդու իրավունքների եվրոպական և ՀՀ վճռաբեկ դատարանները մի շարք նա¬խա-դե¬պա¬յին որոշումներով անդրադարձել են դատական ակտի պատճառաբանվա¬ծության խնդրին՝ ընդգծելով դրա կարևորությունը անձի իրավունքները երաշխավորելու, այդ իրա-վունք¬ների սահմանափակումների և խախտումների իրավաչափությունն արդյու¬նա¬վե¬տո-րեն դատական ստուգման ենթարկելու տեսանկյունով:
Այսպես, Եվրոպական դատարանն իր մի շարք վճիռներում (օրինակ՝ «Hiro Balani v. Spa¬in», գանգատ թիվ 18064/91, 1994թ. դեկտեմբերի 9-ի վճիռ և այլն) փաստել է, որ Մար¬դու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասը պարտավորեց¬նում է դատարաններին՝ նշելու իրենց վճիռների և որոշումների պատճառները, սակայն այն չի կա¬րող հասկացվել որպես յուրաքանչյուր փաստարկին հանգամանալից պատաս¬խան տալու պարտականություն: Եվրոպական դատարանը նաև փաստել է, որ պատ¬ճառ¬ները նշե¬լու պարտականության կիրառման սահմանը կարող է տարբեր լինել՝ պայմա¬նա¬¬վորված դա¬տա¬¬¬կան ակտի բնույթով: Դատարանն արձանագրել է, որ անհրաժեշտ է հաշվի առնել «inter alia» փաստարկների բազմազանությունը, որոնք դատավարության կողմը կա¬¬րող է ներկա¬յաց¬նել դատարանին և Պայմանավորվող կողմերի տարբեր մոտեցումները օրենքի դրույթ¬նե¬րի, սովորութային կանոնների, իրավական կարծիքի և վճիռների, որո¬շում¬ների ներկա¬յաց¬ման և շարադրման վերաբերյալ: Հետևաբար՝ այն հարցը, թե արդյոք դատարա¬նը թերա¬ցել է պատճառաբանելու իր պարտականությունը կատարելու հարցում, կարող է որոշ¬վել միայն կոնկրետ գործի հանգամանքների լույսի ներքո:
Դատական ակտի պատճառաբանվածության մասին Ֆրունզիկ Գալստյանի վերաբեր-յալ թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 գործով 2010թ. մարտի 26-ին ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտա-հայ¬¬¬տած իրավական դիրքորոշման համաձայն՝ դատական ակտն օրինական է, եթե կա-յաց¬¬վել է գործող օրենսդրության պահանջների պահպանմամբ, և հիմնավորված՝ եթե դրա¬¬նում ար¬ված հետևությունները հիմնված են դատական քննության ժամանակ հետա-զոտ¬ված ապա¬¬ցույցների վրա: Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պար¬¬զաբա¬նե¬լու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանոր-մերով է ղեկա¬վար¬վել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնա-վոր¬վածութ¬յան ստուգ¬ման համար:
Հիմնավորված դատական որոշման իրավունքը թույլատրելի է համարում, որ ավելի բարձր ատյանի դատարաններն ուղղակի հաստատեն ավելի ցածր ատյանների հիմնավո-րում¬ները՝ դրանք չկրկնելով: Վերաքննիչ դատարանի կողմից վերաքննիչ բողոքի մերժման չափազանց հակիրճ հիմնավորումը՝ ստորին ատյանի եզ¬րա¬¬հանգումների ամբողջական հղմամբ, չի խախտում հիմնավորված դատական որոշ¬ման իրա¬¬վունքը:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատա¬րանն արձանագրում է, որ Առաջին ատ¬յա-նի դատարանը գործի ելքի վրա ազդող դատական սխալներ՝ նյութական և դատա¬վա¬րա-կան իրա¬վունքի խախտումներ թույլ չի տվել, ուստի՝ մեղադրող Տ.Պո¬ղոս¬յանի ներ¬կա¬-յացրած վե¬րաքննիչ բողոքը սույն որոշման մեջ նշված լրացուցիչ պատճառա¬բա¬նութ¬յամբ են¬թա¬¬¬կա է մերժման, իսկ Առա¬ջին ատ¬յանի դա¬տա¬րա¬¬նի դա¬տավճիռն անհրա¬¬¬ժեշտ է թող-նել ան¬փո¬փոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ, 361.1, 377-րդ, 385-րդ և 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց ՝

Սույն որոշման մեջ նշված լրացուցիչ պատճառաբանությամբ՝ Երևա¬նի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Տ.Պո¬ղոս¬յանի ներ¬կա¬յաց¬րած վերաքննիչ բողո¬քը մերժել՝ թիվ ԵԿԴ/0312/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատ¬¬¬յա¬նի ընդ¬հանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունիսի 30-ի դա¬տավճի¬ռը թող¬նե¬լով անփո¬փոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստաց¬ման պահից մեկամս-յա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Վ.ՌՇՏՈՒՆԻ


Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ