ԵԿԴ/0305/01/17






ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ


«18» հունիսի 2018թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)

Նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյան
դատավորներ Կ.Մարդանյան
Մ.Արղամանյան

քարտուղարությամբ Մ.Մահտեսյանի

մասնակցությամբ`
պաշտպան Է.Ալեքսանյանի
ամբաստանյալ Խ.Հովսեփյանի

դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննելով թիվ ԵԿԴ/0305/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի փետրվարի 20-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2017 թվականի մարտի 11-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժնի հետաքննիչ Է.Պետրոսյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 324-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 13176617 քրեական գործը:
2017 թվականի մարտի 14-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Վ.Բավեյանի որոշմամբ թիվ 13176617 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2017 թվականի ապրիլի 12-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Վ.Բավեյանի որոշմամբ թիվ 13176617 քրեական գործով վարույթը կասեցվել է` որպես մեղադրյալ ներգրավման ենթակա անձը հայտնի չլինելու հիմքով:
2017 թվականի ապրիլի 28-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժնի հետաքննիչ Տ.Գևորգյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 324-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 15165717 քրեական գործը:
2017 թվականի մայիսի 3-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Վ.Բավեյանի որոշմամբ թիվ 15165717 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2017 թվականի հունիսի 9-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ժ.Մովսիսյանի որոշմամբ թիվ 15165717 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2017 թվականի հունիսի 22-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ժ.Մովսիսյանի որոշմամբ թիվ 15165717 քրեական գործով հանցագործությունը վերաորակվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 324-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ինչպես նաև քրեական գործով վարույթը կասեցվել է` որպես մեղադրյալ ներգրավման ենթակա անձը հայտնի չլինելու հիմքով:
2017 թվականի օգոստոսի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ժ.Մովսիսյանի որոշմամբ թիվ 15165717 քրեական գործով վարույթը վերսկսվել է:
2017 թվականի օգոստոսի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Բավեյանի որոշմամբ թիվ 13176617 քրեական գործով վարույթը վերսկսվել է:
2017 թվականի օգոստոսի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Բավեյանի որոշմամբ թիվ 15165717 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ, միացվել է թիվ 13176617 քրեական գործին, և նախաքննությունը շարունակվել է 13176617 համարով:
2017 թվականի օգոստոսի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Բավեյանի որոշմամբ թիվ 13176617 քրեական գործով Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդում չի իրականացվել` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
2017 թվականի օգոստոսի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Բավեյանի որոշմամբ թիվ 13176617 քրեական գործով Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով` 2 (երկու) դրվագով:
2017 թվականի նոյեմբերի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Բավեյանի որոշմամբ թիվ 13176617 քրեական գործով Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով` 2 (երկու) դրվագով:
2017 թվականի նոյեմբերի 27-ին Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի վերաբերյալ թիվ 13176617 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԿԴ/0305/01/17 համարը:
2018 թվականի փետրվարի 20-ին թիվ ԵԿԴ/0305/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան) դատավճռով.
-Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով` 2 (երկու) դրվագով,
-ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով (1-ին դրվագ) Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով,
-ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով (2-րդ դրվագ) Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով,
-ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված կարգով` նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով, Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 2 (երկու) տարի 9 (ինը) ամիս ժամկետով,
-Նշանակված պատժին հաշվակցվել է նախաքննության ընթացքում` 2017 թվականի օգոստոսի 7-ից մինչև 2017 թվականի դեկտեմբերի 27-ն անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածը, և Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է թողնվել կրելու ազատազրկում` 2 (երկու) տարի 4 (չորս) ամիս 9 (ինը) օր ժամկետով,
-Պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է արգելանքի վերցնելու պահից,
-Վճռվել է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո վերացնել Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված գրավը և գրավի գումարը` 1.500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամը, այդ խափանման միջոցի պայմանները չխախտելու պարագայում վերադարձնել վճարող Սարգիս Հովսեփյանին,
-Տուժողներ Գագիկ Մարտիրոսյանին, Լևոն Գևորգյանին և Հովհաննես Մարգարյանին հանցագործություններով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի փոխհատուցման հարցը համարվել է լուծված` դերևս մինչդատական վարույթից այն ամբողջությամբ փոխհատուցվելու պատճառաբանությամբ,
-Լուծվել է իրեղեն ապացույցի ճակատագիրը:
2018 թվականի մարտի 20-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը, որը փոստային ծառայությանն է հանձնված եղել 2018 թվականի մարտի 19-ին:
2018 թվականի մարտի 26-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և ստացված քրեական գործը նշանակվել է դատական նիստում քննության:
Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով` այն բանի համար, որ «նա 2017 թվականի մարտի 8-ին` ցերեկային ժամի, իր մոտ առկա` ավտոմեքենաների դռները բացելու համար նախատեսված հեռակառավարման վահանակի (կոդ գրայբեր) միջոցով բացել է պահեստարան հանդիսացող` Երևան քաղաքի Թամանյան փողոցի թիվ 1 հասցեի մոտակայքում կայանված` Գագիկ Հարությունի Մարտիրոսյանին պատկանող «ԲՄՎ» մակնիշի 85CC008 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի դուռը, ապա ապօրինի մուտք գործել պահեստարան հանդիսացող հիշյալ ավտոմեքենայի սրահ, գաղտնի հափշտակել Գագիկ Մարտիրոսյանին պատկանող զգալի չափի` ընդհանուր խոշոր չափի` 450.000 ՀՀ դրամ արժողության «Էփլ Մաքբուք» տեսակի համակարգիչը և լիցքավորման լարը:
Բացի այդ, Խաչատուր Հովսեփյանը 2017 թվականի ապրիլի 26-ին` ժամը 18։20-ից մինչև ժամը 20։10-ն ընկած ժամանակահատվածում, նկատելով, որ Երևան քաղաքի Իսահակյան փողոցի թիվ 36 հասցեի դիմաց կայանված` Հովհաննես Մարգարյանին պատկանող «Տոյոտա Քեմրի» մակնիշի 34QU050 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի դռները փականներով փակված չեն, դուռը բացելու միջոցով ապօրինի մուտք է գործել պահեստարան հանդիսացող հիշյալ ավտոմեքենայի սրահ և այնտեղից գաղտնի հափշտակել Հովհաննես Մարգարյանին և Լևոն Գևորգյանին պատկանող զգալի չափի` 490.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության համակարգչի և հեռախոսի լիցքավորիչները, վերարկուն, պայուսակները, «բլութութ» սարքը, որսորդական բաժակը, «Սիլուեթ» տեսակի օպտիկական ակնոցը, «Այփադ» տեսակի պլանշետը և հեռախոսի լիցքավորիչները»:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում, մասնավորապես նշված է.
«Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դատարանը հաստատված համարեց հետևյալը.
Խաչատուր Հովսեփյանը 2017 թվականի մարտի 8-ին` ցերեկային ժամի, ավտոմեքենաների դռները բացելու համար նախատեսված հեռակառավարման վահանակի (կոդ գրայբերի) միջոցով բացել է Երևան քաղաքի Թամանյան փողոցի թիվ 1 հասցեի մոտակայքում կայանված` Գագիկ Մարտիրոսյանին պատկանող, պահեստարան հանդիսացող «ԲՄՎ» մակնիշի 85CC008 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի դուռը, ապա, ապօրինի մուտք գործելով մեքենայի սրահ, գաղտնի հափշտակել է Գագիկ Մարտիրոսյանին պատկանող զգալի չափի` 450.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ «Էփլ Մաքբուք» ապրանքանիշի համակարգիչը և դրա լիցքավորման լարը, այսինքն` կատարել է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։
Բացի այդ, 2017 թվականի ապրիլի 26-ին` ժամը 18։20-ից մինչև ժամը 20։10-ն ընկած ժամանակահատվածում, նկատելով, որ Երևան քաղաքի Իսահակյան փողոցի թիվ 36 հասցեի դիմաց կայանված` Հովհաննես Մարգարյանին պատկանող «Տոյոտա Քեմրի» մակնիշի 34QU050 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի դռները կողպված չեն, դուռը բացելու միջոցով ապօրինի մուտք է գործել պահեստարան հանդիսացող հիշյալ ավտոմեքենայի սրահ, որտեղից գաղտնի հափշտակել է Հովհաննես Մարգարյանին և Լևոն Գևորգյանին պատկանող զգալի չափի` 490.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողությամբ գույք, այն է՝ համակարգչի և հեռախոսի լիցքավորիչները, վերարկուն, պայուսակները, «բլութութ» սարքը, որսորդական բաժակը, «Սիլուեթ» տեսակի օպտիկական ակնոցը, «Այփադ» ապրանքանիշի պլանշետը և հեռախոսի լիցքավորիչները, այսինքն՝ կատարել է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։
(...)
Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված (...) ապացույցները` Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանը պահեստարան ապօրինի մուտք գործելով` կատարել է զգալի չափերի գույքի գաղտնի հափշտակություններ (գողություններ), այսինքն` մեղավորությամբ կատարել է հանցավոր արարքներ, որոնք համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով (2 դրվագներով) նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, հետևաբար` նա քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթակա է այդ հոդվածների վերոնշյալ մասերով և կետերով։
Ամբաստանյալին վերագրված արարքներին սխալ քրեաիրավական որակում տալու վերաբերյալ պաշտպանական կողմի վիճարկման համատեքստում Դատարանը փաստում է, որ պահեստարանը հատուկ կառույց կամ հատկապես առանձնացված տեղ է՝ գույքը մշտապես կամ ժամանակավորապես պահպանելու համար, որով գույքն ապահովագրվում է հափշտակությունից, ոչնչացումից, վնասումից կամ փչացումից։ Առաջին հերթին պահեստարան են համարվում հատուկ սարքավորումները, որոնցում պահպանվում են նյութատեխնիկական միջոցներ և արժեքներ` ապրանքներ, դրամ, թանկարժեք մետաղներ և զարդեր։ Պահեստարան են համարվում նաև այն տարածքները, որոնք հատուկ հարմարեցված են մշտապես կամ ժամանակավորապես նյութական միջոցներ պահպանելու համար։
Տվյալ հարցի համատեքստում, հաշվի առնելով նախ՝ ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի դիտավորության ուղղվածությունը` հափշտակության առարկան կազմող գույքերի տեսանկյունով, ինչպես նաև ավտոմեքենաների սրահներից փաստացի հափշտակված գույքի տեսականին՝ դյուրակիր և պլանշետ համակարգիչներ, դրանց և հեռախոսների լիցքավորման լարեր և լիցքավորիչներ, վերարկու, պայուսակ, «բլութութ» սարք, որսորդական բաժակ, օպտիկական ակնոց՝ Դատարանը փաստում է, որ այդ ապրանքներն ավտոմեքենայի բաղկացուցիչ մասեր չեն կազմում, ավտոմեքենայի սրահը հանդիսացել է այդ ապրանքների ժամանակավոր պահման տեղ, որում ավտոմեքենայի սեփականատերը կամ վերջինիս համաձայնությամբ այլ անձինք ապահովվել են իրենց գույքի պահպանությունը հնարավոր հափշտակությունից, կորստից, փչացումից, ոչնչացումից և այլնից։ Նման պայմաններում ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի արարքը սխալ որակելու հետ կապված պաշտպանական կողմի փաստարկներն անհիմն են և մերժման ենթակա։
Ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
(...)
Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի անձը բնութագրող տվյալներ է գնահատում խնամքին կենսաթոշակառու ծնողների առկայությունը, իսկ որպես պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք` իրեն մասնակիորեն մեղավոր ճանաչելը, կատարվածի համար զղջալը, տուժողներին պատճառած գույքային վնասները կամովին և ամբողջությամբ փոխհատուցելը։
Օտարերկրյա պետության դատարանի դատավճռով նշանակված պատժի և որպես դրա քրեաիրավական հետևանք` չմարված (ընդհատված) դատվածության վերաբերյալ տվյալները սույն դատական ակտում օգտագործելու հնարավորության հարցը պարզելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
(...)
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ բացակայում է որևէ օրենսդրական կամ կոնվենցիոն պահանջ, որը դատարանին պարտավորեցնում է նախապես ճանաչել օտարերկրյա պետության դատավճիռը, որից հետո միայն հիմք ընդունել չմարված դատվածությունը և նոր արարքի հետ համադրությամբ ռեցիդիվը գնահատել որպես անձի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակելով համաչափ պատիժ։
(...) Դատարանը որպես ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է գնահատում հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը, քանի որ, համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2017 թվականի օգոստոսի 8-ին կատարված հարցման արդյունքների, վերջինս ՌԴ քրեական օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 30-րդ հոդվածի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանք կատարելու համար 2016 թվականի ապրիլի 20-ին ՌԴ իրավասու դատարանի դատավճռով դատապարտվել է տուգանքի` 6.000 ՌԴ ռուբլու չափով և չմարված կամ չհանված դատվածություն ունի չափահաս տարիքում դիտավորությամբ կատարված այդ հանցանքի` գողության փորձի համար։
Չնայած ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի վերաբերյալ դատվածության տեղեկանքում նրա նկատմամբ նշանակված տուգանքը վճարելու, դրա վճարման օրվա վերաբերյալ տվյալների սղությանը, այդ տվյալները ՀՀ ոստիկանության Ինտերպոլի ազգային կենտրոնական բյուրոյի միջոցով հստակեցնելու անհնարինությանը` Դատարանն արձանագրում է, որ Խաչատուր Հովսեփյանն այդ դատավճռով նշանակված տուգանքը կարող էր վճարել ոչ շուտ, քան նրա նկատմամբ 2016 թվականի ապրիլի 20-ին կայացված և հրապարակված դատավճռի օրը։ Տվյալ պայմաններում (նույնիսկ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու ժամկետը մի պահ հաշվի չառնելու պարագայում) սույն գործով ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանին վերագրված առաջին հանցանքը վերջինս կատարել է 2017 թվականի մարտի 8-ին, այսինքն` այդ օրվա դրությամբ դատվածության ժամկետի հոսքն ընդհատվել է, քանի որ ինչպես և ՀՀ քրեական օրենսգրքով, ՌԴ քրեական օրենսգրքով (86-րդ հոդվածի 3-րդ մաս) ազատազրկումից ավելի մեղմ պատժի դատապարտված անձանց դատվածությունը մարված է համարվում նշանակված պատիժը կրելուց, տվյալ դեպքում` տուգանքը վճարելուց 1 տարի անց։
Դատարանը նաև արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում գործով ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանը նախորդ հանցանքը կատարել է ՌԴ տարածքում, դատապարտվել է օտարերկրյա այդ պետության քրեական օրենքի կիրառմամբ և դատարանի դատավճռով։ ՌԴ քրեական օրենսգրքով նախատեսված է նաև հանցագործությունների ռեցիդիվի ինստիտուտը, որի առկայության պայմաններում, անկախ ռեցիդիվի տեսակից, անձի նկատմամբ ՌԴ քրեական օրենսգրքի հիման վրա նշանակվող պատիժը չի կարող ցածր լինել Հատուկ մասով նախատեսված հոդվածի առավել խիստ պատժի 1/3-ից։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1 հոդվածը, ի համեմատություն ՌԴ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածի, վերոնշյալ հոդվածից ավելի խիստ, հետևաբար` ամբաստանյալի վիճակը վատթարացնող է, մասնավորապես` ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու կանոնն ավելի խիստ է. յուրաքանչյուր դրվագով նրա նկատմամբ նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել առավել խիստ պատժի 2/3-ից։
Դատարանը փաստում է, որ ռեցիդիվի կանոնի կիրառմամբ նվազագույն պատժի չափը որոշելու վերաբերյալ վերոնշյալ օրենսգրքերում առկա տարբերությունները չեն սահմանափակում ՀՀ քրեական օրենսգրքի կիրառմամբ ռեցիդիվի կանոնով համաչափ պատիժ նշանակելու Դատարանի հնարավորությունը, քանի որ ռեցիդիվի ինստիտուտը երկու օրենսգրքերում էլ առկա և կիրառելի է։
Հետևաբար, հաշվի առնելով այն, որ սույն գործով քննվող հանրորեն վտանգավոր արարքը կատարելիս ամբաստանյալն ունեցել է չմարված և չվերացված դատվածություն ի հաշիվ ՌԴ-ում կատարված դիտավորյալ հանցագործության` Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի 1-ին մասի և 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն, որպես ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է դիտում հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը։
Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող վերոնշյալ հանգամանքները ողջամտորեն համապատասխանաբար նվազեցնում և բարձրացնում են ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի անձի և նրա կատարածի հանրային վտանգավորության աստիճանը։
Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով անդրադառնալով ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի ընտրությանը` Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված են այլընտրանքային պատժատեսակներ՝ տուգանքի և որոշակի ժամկետով ազատազրկման ձևով, հետևաբար` սույն գործով քննարկման ենթակա են` նշանակվող պատժի տեսակի, պատժի չափի, տվյալ հոդվածով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառում), հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժ նշանակելու, դրա չափի, ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժ նշանակելու դեպքում` այն կրելու կամ չկրելու հարցերը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառում)։
Դատարանը, հաշվի առնելով հանցանքների ռեցիդիվի առկայությունը` փաստում է, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի նկատմամբ յուրաքանչյուր դրվագով պատիժ, այդ թվում` վերջնական պատիժ կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով, ընդ որում՝ յուրաքանչյուր դրվագով նշանակվող պատիժը չի կարող պակաս լինել 2 տարի 6 ամսից։ Նույն փաստարկով Դատարանը նաև արձանագրում է, որ նշանակվող վերջնական պատիժն ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանը պետք է կրի։
Ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները Դատարանը հաշվի է առնում նրա նկատմամբ յուրաքանչյուր դրվագով պատժի, ինչպես նաև վերջնական պատժի չափերը որոշելիս։
Ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի կատարած յուրաքանչյուր հանցանքի համար պատիժ, իսկ հանցանքների համակցությամբ վերջնական պատիժ սահմանելիս Դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ նրան մեղսագրվում է ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգավորության աստիճանի միջին ծանրության հանցագործությունների կատարում, հետևաբար` նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, որը կիրառելի է համարում նաև պատիժները մասնակիորեն գումարելու կանոնը։
Դատարանն արձանագրում է, որ վերջնական այդ պատիժն է արդարացի ու միաժամանակ անհրաժեշտ ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանին ուղղելու, հնարավոր նոր հանցագործությունները կանխելու, սոցիալական արդարությունը վերականգնելու համար»:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Ամբաստանյալ Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանել և Խաչատուր Հովսեփյանին արդարացնել, կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Խաչատուր Հովսեփյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես նշված է.
Առաջին ատյանի դատարանը նշել է, որ Խաչատուր Հովսեփյանի արարքներին տրվել է ճիշտ քրեաիրավական որակում, այսինքն` փաստացի հաստատված է համարել վերջինի կողմից պահեստարան ապօրինի մուտք գործելով հափշտակություններ կատարած լինելու հանգամանքը:
Առաջին ատյանի դատարանը, իր վերլուծություններում սահմանելով պահեստարան հասկացության իր տեսակետը, նույնպես այն կարծիքն է հայտնել, որ պահեստարան են համարվում այն տարածքները որոնք հատուկ նախատեսված են մշտապես կամ ժամանակավորապես գույք կամ այլ արժեքներ պահելու, պահպանելու համար: Այսինքն` Առաջին ատյանի դատարանն այս կամ այն կառույցը պահեստարան դիտարկելու հարցում փաստացի կարևորել է տվյալ տարածության ֆունկցիոնալ կողմը, որն ի դեպ համընկնում է քրեական իրավունքի տեսության մեջ առկա` քրեագետների գերակշիռ կարծիքի հետ, որի հետ պաշտպանական կողմը նույնպես համակարծիք է: Սակայն, Առաջին ատյանի դատարանը, սույն քրեական գործով տուժողներին պատկանող մարդատար ավտոմեքենաները դիտարկելով որպես պահեստարան միայն այն պատճառով, որ տուժողների ապրանքներն ավտոմեքենաների բաղկացուցիչ մասեր չեն կազմել և ավտոմեքենաների սրահները հանդիսացել են այդ ապրանքների ժամանակավոր պահման տեղ, փաստացի հակասել է իր իսկ կարծիքին, քանի որ ինչպես Առաջին ատյանի դատարանի, այնպես էլ տեսության մեջ առկա գերակշռող կարծիքի համաձայն` պահեստարան է հանդիսանում ոչ թե յուրաքանչյուր տարածություն, որտեղ կարող են ժամանակավորապես պահվել որևէ ապրանքներ, այլ այնպիսի տարածքներ, որոնք հատուկ նախատեսված են գույք և այլ արժեքներ մշտապես կամ ժամանակավորապես պահելու և պահպանելու համար: Այլ կերպ ասած` որպեսզի այս կամ այն տարածքը համարվի պահեստարան, այն պետք է հատուկ նախատեսված լինի գույք պահելու համար, քանի որ միայն նման կերպ հնարավոր կլինի տարբերել պահեստարանն այլ տարածքներից: Հակառակ դեպքում` ստացվում է, որ յուրաքանչյուր տարածությունից, (կլինի դա բաց, թե փակ) կատարած հափշտակությունը պետք է որակել որպես գողություն, որը կատարվել է պահեստարան ապօրինի մուտք գործելով, օրինակ` նույն բնակարանից, շինությունից: Ինչու հենց բնակարանից կամ շինությունից, որովհետև բնակարանում, շինությունում պահվող գույքը կամ արժեքները նույնպես պահվում են այդտեղ ժամանակավոր կամ մշտապես` այլ անձանց մատչելի չդարձնելու, հափշտակելուց, վնասումից, ոչնչացումից զերծ պահելու համար, սակայն պետք է ընդունել այն հանգամանքը, որ նշված տարածքներից կատարած գողությունների դեպքում, հանցավորի արարքն արդարացիորեն որակվում է որպես գողություն, որը կատարվել է ոչ թե պահեստարան, այլ բնակարան կամ շինություն ապօրինի մուտք գործելով:
Քրեական իրավունքի տեսության մեջ հանրահայտ է, որ պահեստարան հասկացությունն իր մեջ ներառում է այն կառույցը, շենքը, տարածքը և այլ միավորը, որը ցանկապատված է, կամ ապահովված է այլ տեսակի պահպանությամբ և հատուկ նախատեսված է գույք և այլ արժեքներ մշտապես կամ ժամանակավորապես պահելու և պահպանելու համար: Այսինքն` որպեսզի որևէ տարածք, շենք կամ այլ միավոր հանդիսանա պահեստարան, այն պետք է համապատասխանի հետևյալ չափանիշներին.
-ցանկապատված լինի կամ ապահովված այլ տեսակի պահպանությամբ,
-հատուկ նախատեսված լինի մշտապես կամ ժամանակավորապես գույք և այլ արժեքներ պահելու և պահպանելու համար:
Ցանկապատված լինելու չափանիը հնարավորություն է տալիս տարբերել պահեստարանն այլ տարածքներից, որոնք չնայած օգտագործվում են այս կամ այն նյութերի, ապրանքների պահեստավորման համար, սակայն պահեստարան չեն հանդիսանում` ցանկապատված և այլ ձևով ապահոված չլինելու պատճառով:
Պահպանության համար հատուկ նախատեսված լինելու չափանիշը հնարավորություն է տալիս տարբերել պահեստարանն այն տարածքներից, որոնք չնայած ցանկապատված են, սակայն հատուկ նախատեսված չեն մշտապես կամ ժամանակավորապես գույք և այլ արժեքներ պահելու համար. դրանք նախատեսված են այլ նպատակների համար, օրինակ` որևէ արտադրանք մշակելու համար:
Սույն քրեական գործով տուժողներին պատկանող ավտոմեքենաները չեն կարող հանդիսանալ պահեստարան, և հետևաբար` Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից կատարած գողությունները չեն կարող համարվել պահեստարանից կատարված գողություններ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների, մասնավորապես` տուժողների ցուցմունքների ուսումնասիրության արդյունքում պարզ է դարձել, որ տուժողներն իրենց ավտոմեքենաները, թե հանցանքի կատարման պահին և թե դրանից առաջ և հետո բացառապես օգտագործել են ոչ թե գույք կամ արժեքներ պահելու, այլ որպես փոխադրման միջոց և այդ հանգամանքը կրկին հաստատվել է, երբ տուժողներն ի պատասխան պաշտպանական կողմի այն հարցին, թե որն է նրանց պատկանող ավտոմեքենաների օգտագործման առաջնային և հիմնական նշանակությունը` հայտնել են, որ իրենք ավտոմեքենաներն օգտագործում են որպես փոխադրման միջոց` միաժամանակ բացառելով իրենց ավտոմեքենաների օգտագործումը գույք կամ այլ արժեքներ պահելու համար:
Փաստորեն, ստացվում է, որ սույն քրեական գործով տուժողներին պատկանող ավտոմեքենաները ոչ միայն ֆունկցիոնալ կողմով պահեստարան չեն հանդիսանում, այլև անգամ հանցանք կատարելու պահին ժամանակավորապես չեն օգտագործվել որպես գույք պահելու միջոց: Հակառակ դեպքում տուժողները չէին հայտարարի իրենց կողմից ավտոմեքենաները միանշանակ որպես փոխադրման միջոց օգտագործելու մասին:
Բացի այդ, տվյալ հարցը լուծելիս անհրաժեշտ է անդրադառնալ նաև Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից հանցանք կատարելու պահին ունեցած դիտավորությանը:
Անհասկանալի է, թե քրեական գործում առկա որ ապացույցներն են հիմք հանդիսացել Առաջին ատյանի դատարանի համար հանգելու հետևության, որ Խաչատուր Հովսեփյանը հափշտակություն կատարելու ժամանակ ուղղակի դիտավորություն է ունեցել հափշտակությունը կատարել հենց որպես պահեստարան հանդիսացող տարածությունից:
Առաջին ատյանի դատարանը նախքան փաստելը, որ Խաչատուր Հովսեփյանն ուղղակի դիտավորություն է ունեցել հափշտակություն կատարել հենց որպես պահեստարան հանդիսացող տարածությունից (որը տվյալ դեպքում հանդիսանում է մարդատար ավտոմեքենան), պետք է պատասխաներ մի շարք հարցերի (օրինակ` արդյոք Խաչատուր Հովսեփյանն այդ արարքը կատարելու պահին կարող էր կամ գոնե որևէ հիմք ուներ ենթադրելու, որ ապագայում իր արարքը կարող է ստանալ նման որակում, այսինքն` կարող էր ենթադրել, որ ավտոմեքենան կգնահատվի որպես պահեստարան):
Գործող ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի սահմանում «պահեստարան» հասկացության բովանդակությունը, մինչդեռ իրավական որոշակիության սկզբունքը պահանջում է, որպեսզի օրենքը լինի բավարար չափով կանխատեսելի, որպեսզի անձը կարողանա հստակորեն կանխատեսել իր գործողությունների քրեաիրավական հետևանքները:
Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից հանցանք կատարելու պահին ոչ օրենքից և ոչ էլ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից տրված մեկնաբանություններից որևէ կերպ չի բխել, որ ավտոմեքենան կարող է դիտվել պահեստարան: Եթե քրեական օրենսգրքում որևէ հասկացության սահմանումը բացակայում է, դա նշանակում է, որ այդ հասկացությունը պետք է կիրառվի դրա սովորական, բոլորի համար հասկանալի և կիրառելի իմաստով: Դա նշանակում է, որ դրա իմաստը պետք է նախ և առաջ փնտրել ոչ թե իրավաբան-գիտնականների աշխատանքներում (որոնց մասին գողություն կատարելու պահին Խաչատուր Հովսեփյանը ոչ գիտեր և ոչ էլ պարտավոր էր իմանալ), այլ բացատրական բառարաններում: Ի դեպ` Հրաչյա Աճառյանի և Էդուարդ Աղայանի բացատրական բառարանների համաձայն` «պահեստարան» բառը բացատրվում է որպես` պահեստ, առհասարակ որևէ բան մեծ քանակությամբ պահելու տեղ: Նշվածից արդեն իսկ պարզ է դառնում, որ յուրաքանչյուր անձ, ելնելով պահեստարան բառի բացատրական իմաստից, երբևէ չէր կարողանա կանխատեսել, որ մարդատար ավտոմեքենան կարող է պահեստարան դիտարկվել:
Բացի այդ, սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքներից ակնհայտ է, որ տուժողներին պատկանող ավտոմեքենաների մեջ առկա գույքը որևէ կերպ իր մեջ պահեստավորված գույքի հատկանիշներ չի պարունակել, հետևաբար` Խաչատուր Հովսեփյանը նման պայմաններում նույնպես չէր կարող ընկալել և գիտակցել, որ նշված ավտոմեքենաները կարող են պահեստարան համարվել:
Թե մեղադրանքի կողմը և թե Առաջին ատյանի դատարանը չեն մատնանշել գործում առկա որևէ ապացույց, որը կհաստատեր Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից պահեստարան հանդիսացող տարածքից հափշտակություն կատարելու ուղղակի դիտավորության առկայության մասին, իսկ միայն Առաջին ատյանի դատարանի սուբյեկտիվ կարծիքը` մարդատար ավտոմեքենան պահեստարան դիտարկելու հարցում, բոլորովին չի կարող վկայել այն մասին, որ Խաչատուր Հովսեփյանը հափշտակության կատարման պահին դիտավորություն է ունեցել այն կատարել հենց պահեստարան հանդիսացող տարածքից, առավել ևս այն դեպքում, երբ Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից հանցանք կատարելու պահին, ոչ օրենքից և ոչ էլ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից տրված մեկնաբանություններից որևէ կերպ չի բխել, որ ավտոմեքենան կարող է դիտվել պահեստարան:
Ինչ վերաբերում է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատժի տեսակին և չափին, ապա այն չի համապատասխանում թե կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանին (կատարված հանցագործությունները ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգավորության աստիճանի միջին ծանրության հանցագործություններ են) և թե Խաչատուր Հովսեփյանի անձը բնութագրող տվյալներին (խնամքին կենսաթոշակառու ծնողների առկայությունը, երաշխիքով ազատ արձակվելուց հետո դրսևորած պատշաճ վարքագիծը), ինչպես նաև վերջինի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին (մասնակիորեն մեղավոր ճանաչելը, կատարվածի համար զղջալը, տուժողների պատճառված գույքային վնասները կամովին և ամբողջությամբ նախաքննության փուլում փոխհատուցելը):
Առաջին ատյանի դատարանը պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, ինչպես նաև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս հանգամանորեն չի ուսումնասիրել Խաչատուր Հովսեփյանի անձը բնութագրող հատկանիշները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչն էլ իր հերթին հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման:
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Դատական նիստի ժամանակ ամբաստանյալ Խ.Հովսեփյանը և նրա պաշտպան Է.Ալեքսանյանը պնդեցին ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեցին այն բավարարել:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված քրեական գործը` Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ պաշտպանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքի հիմքերում ու հիմնավորումներում, ըստ էության, չեն վիճարկվում Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից «ԲՄՎ» մակնիշի 85CC008 հաշվառման համարանիշի և «Տոյոտա Քեմրի» մակնիշի 34QU050 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաներ ապօրինի մուտք գործելու և դրանցից հափշտակություններ կատարելու հանգամանքները, այդ թվում` հափշտակված գույքի չափը: Պաշտպանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքում, ըստ էության, վիճարկվում է նշված փաստական հանգամանքներին տրված իրավական գնահատականը (դրանց համապատասխանությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներին), ինչպես նաև նշանակված պատժի համաչափությունը և այն կրելու անհրաժեշտության իրավաչափությունը:
Վերը նշված պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում նախ պետք է անդրադառնալ այն հարցին` արդյոք Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից «ԲՄՎ» մակնիշի 85CC008 հաշվառման համարանիշի և «Տոյոտա Քեմրի» մակնիշի 34QU050 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաներ ապօրինի մուտք գործելու և դրանցից հափշտակություններ կատարելու հանգամանքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներին, թե ոչ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Գողությունը՝ ուրիշի գույքի զգալի չափերով գաղտնի հափշտակությունը`
(…)
2. Գողությունը, որը կատարվել է՝
(…)
3) պահեստարան կամ շինություն ապօրինի մուտք գործելով`
(…)
3. Գողությունը, որը կատարվել է՝
(…)
1.1) բնակարան ապօրինի մուտք գործելով,
(…)»:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պահեստարանը բնակարան կամ շինություն չհամարվող այն կառույցը, առարկան (սարքավորումը) կամ վայրն է, որը նախատեսված կամ հարմարեցված է գույքի մշտական կամ ժամանակավոր պահպանության համար, որով գույքը ապահովագրվում է հափշտակումից, ոչնչացումից կամ վնասումից:
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ այս կամ այն կառույցի, առարկայի (սարքավորման) կամ վայրի` պահեստարան համարվելու համար էական չի կարող լինել այն հանգամանքը, որ դա հատուկ հարմարեցված կամ հատուկ նախատեսված լինի գույք պահպանելու համար կամ գույքի պահպանությունը լինի դրա հիմնական (առաջնային) գործառույթը: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ այս կամ այն կառույցի, առարկայի (սարքավորման) կամ վայրի` պահեստարան համարվելու համար բավարար է ընդամենը, որ այն իր հատկանիշներով ունակ լինի գույքը ապահովագրելու հափշտակումից, ոչնչացումից կամ վնասումից:
Վերոգրյալ եզրահանգումների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ի թիվս այլոց, մարդատար ավտոմեքենան նույնպես կարող է հանդիսանալ պահեստարան, քանի որ այն իր հատկանիշներով ունակ է որոշակի տեսակի գույքը ապահովագրելու հափշտակումից, ոչնչացումից կամ վնասումից:
Վերը նշված պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից «ԲՄՎ» մակնիշի 85CC008 հաշվառման համարանիշի և «Տոյոտա Քեմրի» մակնիշի 34QU050 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաներից հափշտակված առարկաների (գույքի) բնույթը, գտնում է, որ տվյալ դեպքում նշված ավտոմեքենաներն այդ առարկաների (գույքի) համար հանդիսացել են պահեստարան, որպիսի պայմաններում Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի են Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից կատարված հափշտակությունները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով որակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքում նշված այն փաստարկին, որ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի տալիս «պահեստարան» հասկացության սահմանումը, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն որևէ կերպ չի առաջացնում իրավական անորոշություն, քանի որ օրինականության սկզբունքով սահմանափակված դատական մեկնաբանման շրջանակները լիովին հնարավորություն են տալիս մեկնաբանելու այդ հասկացությունը: Հակառակ մոտեցման պայմաններում` կստացվի այնպիսի անտրամաբանական վիճակ, որ դատական մեկնաբանումը պետք է բացառվի, իսկ իրավական որոշակիություն ապահովելու համար ՀՀ քրեական օրենսգիրքը պետք է տա դրանում օգտագործվող բոլոր եզրույթների սահմանումը:
Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքում նշված այն փաստարկին, որ որևէ ապացույցով չի հաստատվել Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից պահեստարանից հափշտակություն կատարելու ուղղակի դիտավորությունը և նա չի գիտակցել, որ իր արարքը կորակվի որպես պահեստարանից կատարված հափշտակություն, ապա Վերաքննիչ դատարանն այն հիմնավոր չի համարում` նկատի ունենալով, որ Խաչատուր Հովսեփյանն ուղղակի դիտավորությամբ ապօրինի մուտք է գործել «ԲՄՎ» և «Տոյոտա Քեմրի» մակնիշի ավտոմեքենաներ և դրանցից կատարել հափշտակություն (որպիսի հանգամանքները վերաքննիչ բողոքի հիմքերում և հիմնավորումներում չեն վիճարկվում), իսկ իր կատարած արարքների հնարավոր իրավաբանական որակումը Խաչատուր Հովսեփյանի կողմից չգիտակցվելը որևէ նշանակություն չի կարող ունենալ նրա մեղքի հարցը լուծելու համար:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանին արդարացնելու վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքի պահանջը չի կարող բավարարվել:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Վերաքննիչ դատարանը պետք է անդրադառնա նաև ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտությանը (պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությանը):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԳԴ1/0003/01/10, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։
Վերոնշյալ որոշումներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն` պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել`
ա) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,
բ) պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները,
գ) հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը,
դ) հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները,
ե) հանցանք կատարած անձի մեղքի ձևը,
զ) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը և այլն։
Վերը նշված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո անդրադառնալով ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու (այդ թվում` համակցությամբ) և այն կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտությունը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործությունների բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել է համաչափ ռեալ (իրական) պատիժ, որը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից (համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար), ինչպես նաև կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Այս համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ Խաչատուր Հովսեփյանը, նախկինում դատապարտված լինելով գողության փորձի համար և ունենալով դատվածություն, կրկին կատարել է նույնական հանցագործություններ:
Վերը նշված եզրահանգումների պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ առկա չեն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալներ, որոնք թույլ կտան ամբաստանյալ Խաչատուր Հովսեփյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը:
Ամփոփելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմք չկա, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ պաշտպանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ, 361.1, 377-րդ, 385-րդ, 393-րդ և 394-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Խաչատուր Սերյոժայի Հովսեփյանի պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը մերժել` թիվ ԵԿԴ/0305/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի փետրվարի 20-ի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ

Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ