ԵԿԴ/0278/01/17







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ

«14» նոյեմբերի 2018թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)


Նախագահող դատավոր
դատավորներ

դատական նիստերի քարտուղարներ

դատախազ
պաշտպան
ամբաստանյալ
Մ.Պապոյան
Մ.Պետրոսյան
Ռ.Բարսեղյան
Մ.Մելքոնյան
Էդ.Մկրտչյան
Ս.Մովսիսյան
Լ.Ավագյան
Ա.Հակոբյան

դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Արման Պետիկի Հակոբյանի (ծնված` 1986 թվականի հունվարի 10-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, աշխատում է «Բեստ Բոքս» ՍՊ ընկերությունում` որպես տնօրեն, նախկինում` չդատապարտված, հաշվառված է Երևան քաղաքի Ավան Դուրյան թաղամասի 31-րդ շենքի 45-րդ բնակարանում, բնակվում է Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցի 5-րդ շենքի 11-րդ բնակարանում) վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2017 թվականի դեկտեմբերի 7-ի որոշման դեմ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ս.Մովսիսյանի և ամբաստանյալ Արման Հակոբյանի պաշտպան Լուսինե Ավագյանի վերաքննիչ բողոքները`
ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2017 թվականի հուլիսի 31-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Մալաթիայի բաժնի ավագ հետաքննիչ Ա.Մնացականյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 16188217 քրեական գործը:
2017 թվականի օգոստոսի 1-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա.Արմենակյանի որոշմամբ թիվ 16188217 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2017 թվականի հոկտեմբերի 25-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա.Արմենակյանի որոշմամբ թիվ 16188217 քրեական գործով Արման Հակոբյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այն արարքի համար, որ նա, հանդիսանալով Երևան քաղաքի Ծովակալ Իսակովի պողոտայի 22/3 հասցեում գտնվող «Բեստ Բոքս» ՍՊ ընկերությանը պատկանող տպագրատանը աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ, խախտել է աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որի հետևանքով ընկերության աշխատակից Մերուժան Պինգոլցյանի առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է միջին ծանրության վնաս` առողջության տևական քայքայումով: Այսպես` «Բեստ Բոքս» ՍՊ ընկերության տնօրեն Արման Հակոբյանի 2017 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ 11 հրամանով Մերուժան Պինգոլցյանը ընդունվել է ընկերությունում աշխատանքի` որպես օպերատոր, և սահմանվել է փորձաշրջան` 2017 թվականի հուլիսի 13-ից մինչև 2017 թվականի հուլիսի 31-ը ներառյալ: Աշխատանքի ընթացքում Մերուժան Պինգոլցյանը սեղմող սարքի վրա հարթեցրել է թերթեր: Արման Հակոբյանը, հանդիսանալով հիշյալ ընկերության տնօրենը և միաժամանակ լինելով աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության պահպանման համար պատասխանատու անձ, խախտել է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետի, 217-րդ հոդվածի 4-րդ և 5-րդ կետերի, 248-րդ հոդվածի 1-ին, 3-րդ և 4-րդ կետերի և 254-րդ հոդվածի 1-ին կետի, ինչպես նաև ԳՕՍՏ 12.0.004-90-ի 7.2. «Աշխատատեղում առաջնային հրահանգավորում» կետի 7.2.1, 7.2.4 և 7.2.5 ենթակետերի և 7.9` «Անցկացված հրահանգավորումների վերաբերյալ մատյաններում համապատասխան գրառումներ կատարելու մասին» կետի պահանջները, որը դրսևորվել է Արման Հակոբյանի կողմից տուժող Մերուժան Պինգոլցյանին առանց անվտանգության տեխնիկայի վերաբերյալ պատշաճ ձևով, աշխատատեղում սկզբնական հրահանգավորմամբ` ինքնուրույն աշխատանք կատարել թույլատրելով, որն էլ հանդիսացել է տեղի ունեցած դեպքի անմիջական պատճառը: Բացի այդ, գործատու` աշխատանքի անվտանգության կանոնների պաշտպանության համար պատասխանատու անձ հանդիսացող Արման Հակոբյանի կողմից խախտվել է ԳՕՍՏ 12.0.004-90` «Աշխատանքի անվտանգության ուսուցման կազմակերպում» Միջպետական Ստանդարտի պահանջները, (ԳՕՍՏ 12.0.004-90 7.2. կետի 7.2.1, 7.2.4 և 7.2.5 ենթակետեր), այն է` վերջինը հանդիսանալով գործատու և պարտավոր լինելով ապահովելու իր աշխատակցի` բանվորին անհրաժեշտ անհատական պաշտպանության միջոցներով` արտահագուստով, աշխատանքի պաշտպանության հրահանգներով, միաժամանակ, հանդիսանալով տվյալ կազմակերպության ղեկավար, փոխանակ փորձաշրջանի մեջ գտնվող Մերուժան Պինգոլցյանին հանձնարարված աշխատանքը կազմակերպեր իր կողմից նշանակված պատասխանատու անձի ղեկավարության ներքո, այլ Մերուժան Պինգոլցյանին թույլ է տվել սեղմող սարքի վրա ինքնուրույն աշխատանք կատարելու, ինչի հետևանքով 2017 թվականի հուլիսի 21-ին` ժամը 11:30-ի սահմաններում, «Բեստ Բոքս» ՍՊ ընկերությունում սեղմող սարքի վրա աշխատելու ընթացքում Մերուժան Պինգոլցյանը ձեռքերը թողել է թերթերը հարթեցնող հարթակների տակ` ստանալով աջ դաստակի 3-րդ մատի և ձախ դաստակի 2-3-րդ մատերի ջնջխված վերքերի, աջ և ձախ դաստակների 3-րդ մատերի կոտրվածքներ ձևով մարմնական վնասվածքներ, որոնք իրենց համակցությամբ առողջությանը պատճառել են միջին ծանրության վնաս` առողջության տևական քայքայումով:
2017 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Արման Հակոբյանի վերաբերյալ թիվ 16188217 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԿԴ/0278/01/17 համարը:
Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի դեկտեմբերի 7-ի որոշման համաձայն` թիվ ԵԿԴ/0278/01/17 (16188217) քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Արման Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ամբաստանյալ Արման Հակոբյանն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից` իրադրության փոփոխման պատճառաբանությամբ: Ամբաստանյալ Արման Հակոբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, վերացվել է:
2018 թվականի հունվարի 11-ին և հունվարի 25-ին Վերաքննիչ դատարան են ստացվել համապատասխանաբար Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ս.Մովսիսյանի և ամբաստանյալ Արման Հակոբյանի պաշտպան Լուսինե Ավագյանի վերաքննիչ բողոքները` Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի դեկտեմբերի 7-ի թիվ ԵԿԴ/0278/01/17 որոշման դեմ:
Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները.
Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ս.Մովսիսյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի դեկտեմբերի 7-ի թիվ ԵԿԴ/0278/01/17 որոշումը, կայացնել գործն ըստ էության լուծող նոր դատական ակտ` Արման Հակոբյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար և նշանակել տուգանքի ձևով պատիժ` նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկի չափով:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշված է, որ Առաջին ատյանի դատարանը 2017 թվականի դեկտեմբերի 7-ի թիվ ԵԿԴ/0278/01/17 դատական ակտով թույլ է տվել դատական սխալ` նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա: Մասնավորապես` Առաջին ատյանի դատարանը սխալ է մեկնաբանել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածը, ինչի հետևանքով դատական ակտը չի կարող համարվել պատճառաբանված և հիմնավոր: Սույն դեպքով ամբաստանյալ Արման Հակոբյանը թեև առաջին անգամ է կատարել ոչ մեծ ծանրության հանցանք, սակայն քրեական գործի նյութերում առկա չէ որևէ փաստական տվյալ հանգելու հետևության, որ իրադրության փոփոխման հետևանքով անձը կամ նրա կատարած արարքը դադարել է հանրության համար վտանգավոր լինելուց: Տուժողին պատճառված նյութական վնասը վերականգնված և վերջինի հետ հաշտված լինելը, դեպքից հետո տուժողին հիմնական աշխատանքով ապահովելը, Արման Հակոբյանի կողմից ղեկավարվող ընկերության` արտերկրում բազմիցս խրախուսված լինելը, ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվության չենթարկելու տուժողի խնդրանքը, ինչպես նաև ամբաստանյալի անձնական տվյալների վերաբերյալ գործում առկա փաստական հանգամանքները չեն կարող օբյեկտիվորեն հանգեցնել իրադրության փոփոխման: Հարկ է նկատել, որ իրադրության փոփոխման հետևանքով անձը դադարում է հանրության համար վտանգավոր լինել, երբ հանցանք կատարելուց հետո անձի կյանքում կատարված փոփոխությունները զրկում են նրան նորից համանման հանցանք կատարելու հնարավորությունից: Օրինակ` երբ պետական ծառայության դեմ ուղղված հանցանք կատարած անձն ազատվում է պաշտոնից և այլն: Իրադրության փոփոխման հետևանքով անձի հասարակական վտանգավորության դադարումը պետք է հասկանալ նեղ առումով, որը վերաբերում է հանցանք կատարելու պահին նրա կյանքի և գործունեության պայմաններում տեղի ունեցած փոփոխություններին: Այդ իսկ պատճառով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու այս տեսակը չի կարող կիրառվել այն դեպքերում, երբ անձը գործուն զղջում է կամ որևէ ձևով հարթում է պատճառված վնասը: Քրեական գործում առկա փաստական տվյալների համաձայն` ամբաստանյալ Արման Հակոբյանը հանցանքը կատարելուց հետո շարունակում է հանդիսանալ տվյալ կազմակերպությունում կատարվող աշխատանքների նկատմամբ տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ, որով հնարավոր չէ հանգել հետևության, որ իրադրության փոփոխման հետևանքով անձը դադարել է հանրության համար վտանգավոր լինելուց: Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը, վկայակոչելով իրադրության փոփոխման հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԱՎԴ4/0028/01/15 որոշումը, անհասկանալիորեն կայացրել է նշված որոշմանը հակասող դատական ակտ:
Ամբաստանյալ Արման Հակոբյանի պաշտպան Լուսինե Ավագյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի դեկտեմբերի 7-ի թիվ ԵԿԴ/0278/01/17 որոշումը և Արման Հակոբյանին առաջադրված մեղադրանքում ճանաչել անմեղ, նրա նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով և կայացնել արդարացման դատավճիռ:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշված է, որ ինչպես դատաքննությամբ, այնպես էլ նախաքննությամբ առկա չէ որևէ վերաբերելի ապացույց առ այն, որ Արման Հակոբյանը Մերուժան Պինգոլցյանին փորձաշրջանի ընթացքում տվել է ինքնուրույն աշխատանք կատարելու թույլտվություն, փոխարենը դատաքննությամբ Արման Հակոբյանը հայտնել է, որ Մերուժան Պինգոլցյանին չի տվել ինքնուրույն աշխատանք կատարելու թույլտվություն, միջադեպի օրը` ժամը 11:00-ի սահմաններում, տպարանից դուրս գալով գնացել է գործնական հանդիպման, ինչի ընթացքում էլ Մերուժան Պինգոլցյանը, առանց Արման Հակոբյանի թույլտվության, կատարել է ինքնուրույն աշխատանք և վնասելով մատերը ստացել է միջին ծանրության վնասվածք: Բացի այդ, հարկ է նկատել, որ ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատաքննությամբ առկա չէ որևէ հիմնավորում առ այն, որ ԳՕՍՏ 12.0.004-90 միջպետական ստանդարտը վավերացված է ՀՀ-ի կողմից և ենթակա է կիրառման առաջադրված մեղադրանքի սահմաններում, միևնույն ժամանակ, բացի այն, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում բացակայում են նշված փաստաթղթի կիրառելիության հիմնավորումները ներպետական օրենսդրությունում, առաջադրված մեղադրանքում հիշատակված փաստաթղթի 7.2. կետի 7.2.1, 7.2.4 և 7.2.5 ենթակետերում որևէ հիշատակում առկա չէ տպարանային գործունեությամբ զբաղվող ընկերության բանվորին անհրաժեշտ անհատական պաշտպանության միջոցներ` արտահագուստ, տրամադրելու պարտադիր պայմանի վերաբերյալ, ընդ որում` Մերուժան Պինգոլցյանը չի հանդիսացել բանվոր, նա հանդիսացել է օպերատոր, 2017 թվականի հուլիսի 21-ի դրությամբ Արման Հակոբյանի կողմից նրան ինքնուրույն աշխատանք կատարելու թույլտվություն չի տրվել և եթե պայմանականորեն ընդունենք, որ առկա է իրադրություն, որ իբր Մերուժան Պինգոլցյանին տրվել է ինքնուրույն աշխատանք կատարելու թույլտվություն, ապա նրան արտահագուստ տրամադրելու պարտադիր պայմանի մեղադրանքում հիշատակված ԳՕՍՏ 12.0.004-90 միջպետական ստանդարտի 7.2. կետի 7.2.1, 7.2.4 և 7.2.5 ենթակետերում առկա չէ: Ղեկավարվելով ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետի դրույթներով` Արման Հակոբյանը Մերուժան Պինգոլցյանի հետ անհատական աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորելու նպատակով 2017 թվականի հուլիսի 13-ին ընդունել է հրաման, անհատական իրավական ակտ, որով հստակ սահմանվել է, որ Մերուժան Պինգոլցյանը գտնվում է փորձաշրջանի մեջ, ինչն արդեն իսկ նշանակում է, որ Մերուժան Պինգոլցյանը չի ունեցել ինքնուրույն աշխատանք կատարելու թույլտվություն, իսկ եթե կատարել է ինքնուրույն աշխատանք, ապա դա կատարել է առանց համապատասպան թույլտվության: Արման Հակոբյանի կողմից ապահովվել են նաև ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 217-րդ հոդվածի 4-րդ և 5-րդ կետերի պայմանները` անվտանգ և առողջության համար անվնաս աշխատանքային պայմաններ տրամադրելու, աշխատանքի ընդունելու ժամանակ, ինչպես նաև աշխատելու ընթացքում աշխատողին կազմակերպության ներքին կարգապահական կանոններին ծանոթացնելու, աշխատանքի պաշտպանության և հակահրդեհային անվտանգության անվտանգության ապահովման պահանջներին ծանոթացնելու մասով, ինչի վերաբերյալ ՀՀ աշխատանքային օրենսդրությամբ գրավոր փաստաթուղթ կազմելու պարտադիր պայման առկա չէ: Քրեական գործում առկա չէ որևէ վերաբերելի ապացույց այն մասին, որ գործատուն` տվյալ դեպքում կազմակերպության ղեկավար Արման Հակոբյանը, Մերուժան Պինգոլցյանից պահանջել է առանց աշխատանքի անվտանգության ուսուցում և (կամ) հրահանգավորում անցնելու անցնել աշխատանքային պարտականությունների կատարմանը, Մերուժան Պինգոլցյանը գտնվել է փորձաշրջանի մեջ և նման պահանջ Արման Հակոբյանը չի դրել և ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով չէր էլ կարող դնել: Այսպիսով` Արման Հակոբյանին վերագրվող հանրորեն վտանգավոր արարքը չի պարունակում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով սահմանված հանցագործության հատկանիշներ, հետևաբար` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի կիրառումը նյութական իրավունքի նորմի խախտում է, Արման Հակոբյանին վերագրվող հանրորեն վտանգավոր արարքը ճիշտ չի որակված և չի համապատասխանում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին: Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ խախտվել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 35-րդ, 331-րդ, 358-րդ, 360-րդ և 365-րդ հոդվածների պահանջները, կիրառման ենթակա չէր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը, մինչդեռ դատարանի առաքինությունն է ապացուցված համարել Արման Հակոբյանի մեղավորությունը նրան առաջադրված մեղադրանքում միայն այն դեպքում, եթե գործով ձեռք բերված ապացույցները` դրանց վերլուծությունը, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննությունը թույլ են տալիս ապացուցված համարել Արման Հակոբյանի մեղավորությունը: Ինչ վերաբերում է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի մասով կատարված հիմնավորումներին, ապա եթե պայմանականորեն ընդունենք, որ Արման Հակոբյանին վերագրված հանրորեն վտանգավոր արարքը պարունակում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներ, ապա Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կատարված հիմնավորումներն ու մեկնաբանությունները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի կիրառելիության մասով պատճառաբանված են և հիմնավորված:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, բողոքների հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, լսելով դատախազի հիմնավորումները` վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, պաշտպանի և ամբաստանյալի պատասխանները` վերաքննիչ բողոքի դեմ, ինչպես նաև ուսումնասիրելով ներկայացված վերաքննիչ բողոքները և Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները, գտնում է, որ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ս.Մովսիսյանի վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման, իսկ ամբաստանյալ Արման Հակոբյանի պաշտպան Լուսինե Ավագյանի վերաքննիչ բողոքը` բավարարման, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը քրեական պատասխանատվություն է սահմանում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները` դրանց պահպանման համար պատասխանատու անձի կողմից խախտելու համար:
Քննարկվող հանցագործության անմիջական օբյեկտը մարդու` անվտանգության և հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունքի ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են: Տուժողի դերում տվյալ դեպքում կարող են հանդես գալ ինչպես որևէ կոնկրետ կազմակերպության աշխատողները, այնպես էլ այլ անձինք, որոնց մշտական կամ ժամանակավոր գործունեությունը կապված է տվյալ արտադրության հետ:
Օբյեկտիվ կողմից այս հանցագործությունը բնութագրվում է ինչպես գործողությամբ, այնպես էլ անգործությամբ, որը դրսևորվում է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելով: Օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է հանցակազմում նշված հետևանքների վրա հասնելը, մասնավորապես` անզգուշությամբ առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնաս կամ մասնագիտական հիվանդություն պատճառելը: Ընդ որում, անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վերոհիշյալ հետևանքների ու կատարված արարքի միջև պատճառահետևանքային կապի առկայությունը: Քննարկվող հոդվածի դիսպոզիցիան բլանկետային է, հանցավորին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է բացահայտել, թե տվյալ դեպքում կոնկրետ ինչ հատուկ կանոն է խախտվել, այսինքն` առաջադրված մեղադրանքում կամ մեղադրական դատավճռում վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է հստակ մատնանշի այն իրավական ակտի կոնկրետ դրույթը` մասը, կետը, որը խախտվել է: Տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները կարող են սահմանվել բացառապես օրենքով և դրանցից բխող իրավական ակտերով, որոնք չեն կարող պարունակել իրավունքների նոր սահմանափակումներ կամ պարտականություններ:
Սուբյեկտիվ կողմից տվյալ հանցագործությունը բնութագրվում է մեղքի անզգույշ ձևով, և կարող է կատարվել ինչպես ինքնավստահությամբ, այնպես էլ անփութությամբ: Մասնավորապես` ինքնավստահությունը տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները գիտակցաբար խախտելն է, որի դեպքում հանցավորը նախատեսում է իր արարքի հանրորեն վտանգավոր հետևանքների (մարդու առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնաս, մասնագիտական հիվանդություն կամ նրան մահ պատճառելու) առաջացման հնարավորությունը, բայց առանց բավարար հիմքերի, թեթևամտորեն հույս է ունենում, որ դրանք կկանխվեն: Անփութության դեպքում հանցավորը գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար խախտում է նշված կանոնները` չնախատեսելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում նա պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դա:
Քննարկվող հանցագործության սուբյեկտը հատուկ է` մեղսունակ ֆիզիկական այն անձը, ով պատասխանատու է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար:
Անձի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն առկա է այն դեպքում, երբ`
1) խախտվել են ՀՀ կառավարության, տարբեր նախարարությունների, գերատեսչությունների, հիմնարկների և առանձին գործատուների կողմից սահմանված՝ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները,
2) առաջացել են հանրորեն վտանգավոր այնպիսի հետևանքներ, ինչպիսիք են տուժողի առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնասի կամ մասնագիտական հիվանդության պատճառումը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մաս) կամ մահվան առաջացումը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
3) առկա է պատճառական կապ արարքի (գործողության կամ անգործության) և վրա հասած հետևանքների միջև:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքով, իսկ նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործություն չի համարվում այն գործողությունը կամ անգործությունը, որը թեև ձևականորեն պարունակում է սույն օրենսգրքով նախատեսված որևէ արարքի հատկանիշներ, սակայն իր նվազ կարևորության պատճառով հասարակական վտանգավորություն չի ներկայացնում, այսինքն` ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձին, հասարակությանը կամ պետությանը էական վնաս չի պատճառել և չէր կարող պատճառել:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «(...) Արարքը հանցավոր է ճանաչվում միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեված բոլոր հատկանիշները: Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն է` օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունն անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ:
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում նկատել, որ Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով ամբաստանյալ Արման Հակոբյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա, տուժողի, վկայի ցուցմունքը և գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցները, եկել է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալ, աշխատանքի պաշտպանության համար պատասխանատու անձ Արման Հակոբյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելը, ինչի հետևանքով մարդու առողջությանը պատճառվել է միջին ծանրության վնաս` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը, վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, գտնում է, որ քրեական գործով ձեռք բերված և Առաջին ատյանի դատարանում պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված ապացույցները բավարար չեն ամբաստանյալ Արման Հակոբյանի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ նա կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարք:
Վերաքննիչ դատարանի վերոգրյալ եզրահանգումը պայմանավորված է մասնավորապես այն հանգամանքով, որ Արման Հակոբյանին առաջադրված մեղադրանքում նշված ԳՕՍՏ 12.0.004-90` «Աշխատանքի անվտանգության ուսուցման կազմակերպում» Միջպետական Ստանդարտի պահանջները Հայաստանի Հանրապետությունում դեպքի պահին չեն գործել, քանի որ նշված իրավական ակտն ընդունվել է նախկին ԽՍՀՄ-ի կողմից` 1991 թվականի հուլիսի 1-ին, իսկ 2006 թվականի նոյեմբերի 28-ի «Նախկին ԽՍՀՄ, ՀԽՍՀ, Հայաստանի Հանրապետության մի շարք օրենքներ և Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի մի շարք նորմատիվ իրավական ակտեր ուժը կորցրած ճանաչելու մասին» ՀՕ-199-Ն ՀՀ օրենքի 1-2-րդ հոդվածների համաձայն` Հայաստանի Հանրապետության տարածքում չեն գործում նախկին ԽՍՀՄ նորմատիվ իրավական ակտերը, ինչպես նաև ուժը կորցրած են ճանաչվել ՀԽՍՀ օրենքները, բացառությամբ` Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքի և դրանում կատարված փոփոխությունների ու լրացումների, ինչպես նաև «Օսմանյան Թուրքիայում 1915 թվականի ցեղասպանության դատապարտման մասին» ՀԽՍՀ 1988 թվականի նոյեմբերի 22-ի թիվ 1401-XI օրենքի:
Ինչ վերաբերում է 1992 թվականի մարտի 13-ի «Ստանդարտացման, չափագիտության և սերտիֆիկացման բնագավառում համաձայնեցված քաղաքականություն վարելու մասին» համաձայնագրին, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ թեև Հայաստանի Հանրապետությունը վավերացրել է վերը նշված համաձայնագիրը, այնուամենայնիվ, այդ համաձայնագրում որևէ նշում առկա չէ մասնավորապես տեխնիկայի անվտանգության դատատեխնիկական փորձաքննության թիվ 16-0078 եզրակացության «Հետազոտություն» բաժնում նշված` ԳՕՍՏ 12.0.004-90` «Աշխատանքի անվտանգության ուսուցման կազմակերպում» Միջպետական Ստանդարտի պահանջների, ՀՀ-ի կողմից, որպես իրավական ակտեր, ընդունված լինելու մասին:
Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ թիվ 12.0.004-90 ԳՕՍՏ կանոնն անձանց համար հասանելի եղանակով պաշտոնական որևէ աղբյուրում հրապարակված չէ, այդ կանոնը կարելի է գտնել միայն համացանցային տիրույթում առկա ոչ պաշտոնական կայքէջերում, ինչը չի երաշխավորում դրա համապատասխանությունը բնօրինակին և առաջացնում է ողջամիտ կասկած դրանով սահմանված աշխատանքի պաշտպանության կանոնների արժանահավատության վերաբերյալ: Ընդ որում` հարկ է նաև ընդգծել, որ այդ կանոններն ի սկզբանե կազմված են եղել օտար լեզվով, իսկ դրանց հայերեն թարգմանված օրինակը հասանելի չէ որևէ աղբյուրում (նման իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հասմիկ Գրիգորյանի և Էդուարդ Սարիբեկյանի գործով 2018 թվականի մարտի 20-ի թիվ ԵՇԴ/0131/01/15 որոշման մեջ):
Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի դիսպոզիցիան բլանկետային է, այն է` հանցավորին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է բացահայտել, թե տվյալ դեպքում կոնկրետ ինչ հատուկ կանոն է խախտվել, իսկ սույն քրեական գործով Արման Հակոբյանին առաջադրված մեղադրանքում նշված են ԳՕՍՏ 12.0.004-90-ի 7.2. «Աշխատատեղում առաջնային հրահանգավորում» կետի 7.2.1, 7.2.4, 7.2.5 և 7.9 ենթակետերիը, որոնք վերոգրյալ մեկնաբանությունների պայմաններում Հայաստանի Հանրապետությունում չեն գործում և դրանց հայերեն թարգմանված օրինակը հասանելի չէ որևէ աղբյուրում, գտնում է, որ վերոգրյալ հանգամանքներն ինքնին բավարար հիմք են հանդիսանում առաջադրված մեղադրանքում Արման Հակոբյանին արդարացնելու համար:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրանքի կողմի ապացույցների համակցությունը բավարար չէ Արման Հակոբյանին մեղսագրվող հանցավոր արարքի փաստական հանգամանքները հաստատված համարելու այն ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած, որպիսի պայմաններում պետք է ճանաչել և հռչակել Արման Հակոբյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում` արարքի մեջ հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Վերաքննիչ դատարանը, նկատի ունենալով, որ վերը նշված հիմնավորումներով պետք է ճանաչել և հռչակել Արման Հակոբյանի անմեղությունը, գտնում է, որ նրա նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը վերացել է, ուստի նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, պետք է վերացնել:
Միաժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ Արման Հակոբյանի անմեղությունն առաջադրված մեղադրանքում ճանաչելու և հռչակելու պայմաններում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-6-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը Արման Հակոբյանից ենթակա չեն բռնագանձման և սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Արման Հակոբյանի կողմից ՀՀ դատախազության թիվ 900008037195 դեպոզիտային հաշվին 2017 թվականի հոկտեմբերի 31-ին մուտքագրված 68.700 (վաթսունութ հազար յոթ հարյուր) ՀՀ դրամը պետք է վերադարձնել նրան:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361.1, 385-387-րդ, 390-րդ, 393-395-րդ և 412-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ

Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ս.Մովսիսյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել, իսկ ամբաստանյալ Արման Պետիկի Հակոբյանի պաշտպան Լուսինե Ավագյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի դեկտեմբերի 7-ի որոշումը բեկանել:
Ամբաստանյալ Արման Պետիկի Հակոբյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքով ճանաչել անմեղ և արդարացնել` արարքի մեջ հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Ամբաստանյալ Արման Պետիկի Հակոբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, վերացնել:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ