Գործ ԵԿԴ/0233/01/17

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
17.08.2021 թվական ք.Երևան

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԴԱՏԱՐԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Դ.ԲԱԼԱՅԱՆ
ՆԻՍՏԻ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՆԵՐ՝ Ս.ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ, Տ.ԵՐԱՆՈՍՅԱՆ
Ա.ՇԱՀՄՈՒՐԱԴՅԱՆ, Զ.ՍՈՒՎԱՐՅԱՆ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ` ՄԵՂԱԴՐՈՂՆԵՐ` Տ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ, Շ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
ՏՈՒԺՈՂԻ ԻՐԱՎԱՀԱՋՈՐԴ՝ Հ.ՍԱՆԹՐՈՍՅԱՆ
ՊԱՇՏՊԱՆՆԵՐ՝ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ, Հ.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ՝ Ա.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով գործն ըստ մեղադրանքի
Արմեն Սլավիկի Թումանյանի, ծնված 20.06.1986 թվականին, ՀՀ Կոտայքի մարզի
Չարենցավան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, չամուսնացած, խնամքին ոչ ոք, ֆիզիկապես առողջ, չդատված, աշխատում է «Ռուբեն պլյուս» ՍՊԸ-ում որպես վաճառող, բնակվում է ՀՀ Կոտայքի մարզ, քաղաք Չարենցավան, 2-րդ թաղամաս, 22-րդ շենք, 28-րդ բնակարան հասցեում, որպես խափանման միջոց է ընտրված ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով

I.Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2016 թվականի հուլիսի 10-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ ՀԿԳ քննիչ Գ.Հարությունյանը որոշում է կայացրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով թիվ 60109516 քրեական գործը հարուցելու և այն վարույթ ընդունելու մասին /հատոր 1-ին գ.թ. 1/:
2017 թվականի հունիսի 26-ին որոշում է կյացվել Կ.Սանթրոսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չիրականացնելու և քրեական գործով վարույթի մասը կարճելու մասին՝ հանցակազմի բացակայության հիմքով /հատոր 1-ին գ.թ. 190-194/:
2017 թվականի հուլիսի 3-ին Արմեն Թումանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով /հատոր 1-ին գ.թ. 204-206/:
Նույն օրը որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին /հատոր 1-ին գ.թ. 211-212, 213/:
2017 թվականի հուլիսի 10-ին նույն քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Գ.Գալստյանը որոշում է կայացրել քրեկան գործը վարույթ ընդունելու և վերսկսելու մասին /հատոր 1-ին գ.թ. 233/:
2017 թվականի հուլիսի 17-ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը /հատոր 1-ին գ.թ. 244-252/:
2017 թվականի հուլիսի 20-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Մարգարյանը որոշում է կայացրել լրացուցիչ քննություն կատարելու, ինչպես նաև մեղադրական եզրակացությունը վերակազմելու համար քրեական գործը քննիչին վերադարձնելու մասին /հատոր 1-ին գ.թ. 255-259/:
2017 թվականի հուլիսի 24-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ ՀԿԳ քննիչ Գ.Գալստյանը որոշում է կայացրել քրեկան գործը վարույթ ընդունելու և վերսկսելու մասին /հատոր 1-ին գ.թ. 266/:
2017 թվականի հուլիսի 31-ին որոշում է կայացվել Արմեն Թումանյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և նրան նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին: Նույն օրը Արմեն Թումանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ նա 2016 թվականի հուլիսի 10-ին՝ ժամը 08.20-ի սահմաններում, «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ալ.Մանուկյան փողոցի կողմից՝ Սայաթ-Նովա փողոցով դեպի Նալբանդյան փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի ձախ շարքով, հոծ գծի կողքով: Հասնելով Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների խաչմերուկին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007թ. հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների 90 կետի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ լուսացույցի թույլատրող՝ կանաչ ազդանշանի առկայության պայմաններում, ձախ շրջադարձ կատարելիս ուշադրությունը շեղել է երթևեկությունից, ճանապարհը չի զիջել հանդիպակաց ուղղությամբ, 80 կմ/ժամ արագությունը չգերազանցող արագությամբ, ուղիղ ընթացող՝ Կարեն Արմենի Սանթրոսյանի վարած «ԲՄՎ» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմեքենային և ավտոմեքենայի առջևի ձախ մասով ընդհարվել է «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմեքենայի ձախ կողային մասին, որի արդյունքում «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմեքենան ուղղությունը շեղելով դեպի աջ, ընդհարվել է խաչմերուկի անկյունում գտնվող սյանը, շրջվել, որի հետևանքով Կ.Սանթրոսյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ՝ ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից /հատոր 1-ին գ.թ. 265-266, 267, 268-269/:
2017 թվականի օգոստոսի 1-ին որոշում է կայացվել Ա.Թումանյանին պատկանող շարժական և անշարժ գույքի վրա կալանք դնելու մասին /հատոր 1-ին գ.թ. 277/:
2017 թվականի օգոստոսի 29-ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը /հատոր 1-ին գ.թ. 311-319/:
2017 թվականի օգոստոսի 30-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Մարգարյանը որոշում է կայացրել մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին /հատոր 2-րդ գ.թ. 2-3/:
2017 թվականի սեպտեմբերի 1-ին քրեական գործը մուտք է եղել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների առաջին ատյանի դատարան, մակագրվել և երեք օր անց հանձնվել է դատավոր Ա.Վարդանյանին /հատոր 2-րդ գ.թ. 1, 4-5/:
2017 թվականի սեպտեմբերի 4-ին որոշում է կայացվել քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին /հատոր 2-րդ գ.թ. 6/:
2017 թվականի սեպտեմբերի 19-ին որոշում է կայացվել դատական քննություն նշանակելու մասին /հատոր 2-րդ գ.թ. 13/:
2018 թվականի հոկտեմբերի 25-ին դատավոր Ա.Վարդանյանը քրեական գործը վերամակագրելու նպատակով այն հանձենել է՝ նշելով, որ նշանակվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավոր /հատոր 5-րդ գ.թ. 1/:
2018 թվականի հոկտեմբերի 26-ին քրեական գործը վերամակագրվել է և երեք օր անց հանձնվել դատավոր Դ.Բալայանին /հատոր 5-րդ գ.թ. 2, 3/:
2018 թվականի հոկտեմբերի 29-ին որոշում է կայացվել քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին /հատոր 5-րդ գ.թ. 4/:
2018 թվականի նոյեմբերի 14-ին որոշում է կայացվել դատական քննություն նշանակելու մասին /հատոր 5-րդ գ.թ. 13/:
2019 թվականի փետրվարի 18-ին Երևան քաղաքի դատախազ Գ.Բաղդասարյանը մեղադրանքի պաշտպանությունը հանձնարարել է նույն դատախազության ավագ դատախազ Տ.Հակոբյանին /հատոր 5-րդ գ.թ. 39/:
2021 թվականի հուլիսի 21-ին Երևան քաղաքի դատախազ Ս.Հովհաննիսյանը մեղադրանքի պաշտպանությունը հանձնարարել է նաև նույն դատախազության ավագ դատախազ Շ.Խաչատրյանին /հատոր 5-րդ գ.թ. 152/:

II. Դատաքննություն.

Դեպքի վայրի զննության արձանագրության համաձայն՝ ճանապարհատրանսպորտային պատահարը տեղի է ունեցել Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների խաչմերուկում, որն ասֆալտապատ է, հարթ, ուղիղ և հորիզոնական: Սայաթ-Նովա փողոցը բաժանված է երկու ուղեմասերի, իսկ ուղեմասերը` երեք գոտիների` Սայաթ-Նովա փողոցից դեպի Աբովյան փողոց տանող ուղեմասը համապատասխանաբար 3.3, 2.9 և 2.5 մետր, իսկ դեպի Ալ.Մանուկյան փողոց տանող ուղեմասը` 3.1, 3 և 2.8 մետր լայնություններով: Խաչմերուկը կարգավորվել է լուսացույցով: Ավտոմեքենաների դիրքը, թափված դետալների տեղակայումն արտացոլված է տեղազննության արձանագրության մեջ /հատոր 1-ին գ.թ. 2-7, լուսանկարչական հավելված գ.թ. 8-10/:
«BMW» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմեքենայի զննության արձանագրության համաձայն՝ դեֆորմացվել են ավտոմեքենայի աջ և ձախ կողմերը, օդազրկվել է աջ անվադողը /հատոր 1-ին գ.թ. 11-12, լուսանկարչական հավելված գ.թ. 13/:
«Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմեքենայի զննության արձանագրության համաձայն՝ դեֆորմացվել է առջևի ձախ պահպանիչ վահանակը, վթարից բացակայել է առջևի հաշվառման համարանիշը /հատոր 1-ին գ.թ. 14-15, լուսանկարչական հավելված գ.թ.16/:
Քննիչի 22.05.2017 թվականի որոշմամբ իրեղեն ապացույցներ են ճանաչվել և ՃՈ ի պահ են հանձնվել «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ և «ԲՄՎ» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմեքենաները, որոնց վրա հայտնաբերվել են մեխանիկական բնույթի վնասվածքներ, որոնք իրենց բնույթով վթարային են /հատոր 1-ին գ.թ. 141/:
Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0186 եզրակացության համաձայն՝ Կ.Սանթրոսյանի մահվան պատճառն է հանդիսացել տրավմատիկ-հեմոռագիկ շոկը, որը պայմանավորված է գլխի, կրծքավանդակի, որովայնի, կոնքի, փակ բութ համակցված վնասվածքներով, ինչը հիմնավորվում է փորձաքննությամբ հայտնաբերված հետևյալ վնասվածքներով՝ քթի ոսկրերի, աջից՝ 1,2,3,5,7,8,9-րդ կողոսկրերը պտկային գծով ուղղակի, ձախից՝ 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10-րդ կողոսկրերի պտկային գծով՝ ուղղակի, ձախից՝ անրակոսկրի մ/3-ի տեղաշարժով, ձախից՝ զստոսկրի կատարի տեղաշարժով կոտրվածքներով, աջ և ձախ թոքերի, լյարդի, փայծաղի պատռվածքներով՝ հեղուկ արյան առկայությամբ որովայնի և պլևրալ խոռոչներում, գլխի փափուկ հյուսվածքների, ուղեղանյութի ներքին օրգանների դրունքների արյունազեղումներով, մարմնի բազմաթիվ քերծվածքներով, արյունազեղումներով, վերքերով՝ որոնք առաջացել են կենդանության օրոք, բութ առարկաների ներգործության հետևանքով, հնարավոր է որոշմամբ նշված ժամկետին և հանգամանքներում, նման վնասվածքները կենդանի անձանց մոտ դասվում են առողջությանը ծանր վնաս պատճառող մարմնական վնասվածքների շարքին, որոնցով էլ պայմանավորված է եղել մահը: Համաձայն բժշկական փաստաթղթերի մահը վրա է հասել 10.07.2016 թվականին՝ ժամը 09:10-ին, ինչը չի հակասում փորձաքննությամբ ձեռք բերված տվյալներին: Կ.Սանթրոսյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ ավոմեքենայի անվադողերի գծանախշերի հետքեր չեն հայտնաբերվել, սակայն այն հարցին՝ ինչպես նաև պարզել, թե առաջին տրավմատիկ հարվածը մարմնի որ մասին է հասցվել՝ ավելի կոնկրետ հնարավոր կլինի պատասխանել հագուստների, որոնք եղել են դեպքի պահին վերջինիս հագին, հետքաբանական ուսումնասիրությամբ: Կ.Սանթրոսյանը կենդանության օրոք եղել է գործնականապես առողջ: Կ.Սանթրոսյանի դիակից վերցված արյունը պատկանում է երկրորդ /Ա/ խմբին: Կ.Սանթրոսյանի դիակից վերցված արյան մեջ ալկոհոլ չի հայտնաբերվել /հատոր 1-ին գ.թ. 42-44, սխեմա՝ գ.թ. 45, լուսանկարչական հավելված՝ գ.թ. 46-47/:
Դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 29561608 եզրակացության համաձայն՝ փորձաքննությանը տրամադրված վիճակում «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ և «BMW» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլների տեխնիկական վիճակի հետազոտությամբ պարզվել է, որ բանվորական արգելակային ու ղեկային կառավարման համակարգերի, ընթացքային մասերի՝ կախոցների և անիվների այնպիսի անսարքություններ, որպիսիք գոյություն ունեցած լինեին մինչև տվյալ պատահարը կամ առաջացած լինեին պատահարին նախորդող պահին և պայմանավորած լինեին այդ ավտոմոբիլների կառավարելիության կորստի ու տվյալ պատահարի առաջացումը, չեն հայտնաբերվել: Ընդ որում, նշված համակարգերում առկա դեֆորմացիաները և վնասվածքները, ելնելով դրանց բնույթից, առաջացել են տվյալ պատահարի պարագաներում, «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ և «BMW» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլների ընդհարումից և «BMW» մակնիշի 34TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի ճանապարհի երթևեկելի մասից դուրս գալուց հետո էլեկտրական սյան հետ բախման ժամանակ ավտոմեքենայի վրա այնպիսի հարվածային ուժերի ներգործության արդյունքում, որպիսիք նորմալ շահագործական պայմաններում չեն առաջանում: Ընդ որում, պատահարին նախորդող պահին «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ և «BMW» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլների ղեկային կառավարման ու բանվորական արգելակային համակարգերը, կախոցները և անիվները գտնվել են աշխատունակ վիճակում /հատոր 1-ին գ.թ. 64-66, լուսանկարչական հավելված՝ գ.թ. 67-69/:
Տուժողի իրավահաջորդ՝ միաժամանակ վկա Համբարձում Սանթրոսյանը ցուցմունք տվեց, որ ամբաստանյալին նախկինում չի ճանաչել, և այժմ հակակրանք ունի նրա նկատմամբ՝ պայմանավորված դեպքով: 2016 թվականի հուլիսի 10-ին՝ առավոտյան ժամը 8:40-ից 09:00-ի սահմաներում, զանգ է ստացել իր քեռուց, ով հայտնել է, որ վթար է տեղի ունեցել, որին մասնակից է եղել նաև իր եղբայրը, ում տեղափոխել են առաջին համալսարանական հիվանդանոց: Տեղեկացել է, որ դեպքը տեղի է ունեցել Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների խաչմերուկում: Գնացել է հիվանդանոց, որտեղ իրեն հայտնել են, որ իր եղբայրը մահացած է: Դրանից հետո գնացել է դեպքի վայր, տեսել է, թե ինչ դիրքում են տեղակայված ավտոմեքենաները. ամբաստանյալի՝ «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենան կանգնած է եղել խաչմերուկի մեջտեղում՝ առաջնային մասով թեքված դեպի Սայաթ-Նովա ուղղությունը, այսինքն ամբաստանյալը, գալով Ալեք Մանուկյան փողոցի կողմից, փորձել է շրջադարձ կատարել դեպի Խանջյան փողոց, սակայն հարվածի պատճառով շեղվել է ուղղությունից, իսկ իր եղբոր ավտոմեքենան առջևի մասով ուղղված է եղել դեպի Ալեք Մանուկյան փողոցը՝ սյանը բախված և ձախ կողմի վրա շրջված վիճակում: Բացի այդ, տեսել է հավաքված մարդկանց, այդ թվում՝ ծանոթների, որոնք դեպքի մասին լսելով հավաքվել էին դեպքի վայրում: Դատարանին է ներկայացրել քաղաքացիական հայց, որով պահանջել է ամբաստանյալից բռնագանձել 6 միլիոն ՀՀ դրամ գումար, որից 2.8 միլիոն ՀՀ դրամը ավտոմեքենային պատճառված վնասի արժեքն է, իսկ մնացած մասը՝ հուղարկավորության ծախսերը: Նշեց, որ ամբաստանյալը սկզբում հայտնել է, որ քաղաքացիական հայցի մասով առարկություն չունի, իսկ դեպքից ամիսներ հետո, երբ գործն արդեն մուտքագրվել է դատարան, առաջարկել է 3.000 ԱՄՆ դոլար գումար՝ քաղաքացիական հայցով պահանջված 6 միլիոն ՀՀ դրամի փոխարեն: Ավելացրեց, որ դեպքի վայրը տեսանկարահանող սարքերից ստացված տեսագրությունների բովանդակությանը ծանոթ է և դրանք տեսնելով է ծանոթացել վթարի առաջացման մեխանիզմին /դատական նիստի արձանագրություն/:
Վկա Կարապետ Հակոբյանը ցուցմունք տվեց, որ հարցաքննությունից մոտ երեք տարի առաջ, Խանջյան և Սայաթ-Նովա փողոցների խաչմերուկում իրար են բախվել Սայաթ-Նովա փողոցով իրաի հանդիպակաց երթևեկող 2 ավտոմեքենա՝ «Մերսեդես» և «BMW» մակնիշների, իսկ իր ավտոմեքենան կայանած է եղել Խանջյան փողոցի վրա՝ լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո, երթևեկության 2-րդ գծում, առաջին շարքում: «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենան ընթացել է Ալեք Մանուկյան փողոցի կողմից՝ Խանջյան փողոց թեքվելու նպատակով, իսկ մյուս ավտոմեքենան ընթացել է «Անի» հյուրանոցի կողմից: «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը այն վարել է հավանաբար 60-70 կմ/ժամ արագությամբ, իր գնահատմամբ նա չէր կարող նախորդ լուացույցից մինչև Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների խաչմերուկը զարգացնել ավելի մեծ արագություն: «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենան ընթացել է դեպի Խանջյան փողոց, դեպի «Կինոյի տուն»: Ինքն ավտոմեքենաները տեսել է միայն խաչմերուկում միմյանց բախվելու պահին, իսկ դրանից առաջ, թե նրանցից ով, ինչ արագությամբ է վարել, հաստատապես նշել չի կարող, քանի որ ինքն ուղիղ իր առջևն է դիտարկել, և աջ ու ձախ կողմերին ուշադրություն չի դարձրել: Խաչմերուկի մեջտեղում այդ ավտոմեքենաները բախվել են իրար, որից հետո «BMW» մակնիշի ավտոմեքենան կողաշրջվել է աջ կողմի վրա: Երբ լուսացույցի ազդանշանը փոխվել է կանաչի, ինքն ավտոմեքենան վարել և հատել է խաչմերուկն այնուհետև ավտոմեքենան մոտ 7-8 րոպե կայանել է «Շաղմատի տան» դիմաց և այնտեղից տեսել է, որ ժամանել է շտապ օգնության ավտոմեքենան: Նկատել է ոստիկանության աշխատակից սպայի, ով դեպքի վայրից, իր ընկալմամբ վերցրել է տուժողին պատկանող ոստիկանական կրծքանշանը: Տուժողին օգնություն է ցույց տվել դեպքի վայրում հավաքված հանրությունը: Նախաքննության ընթացքում որևէ փորձարարության չի մասնակցել, որի ընթացքում կստուգվեր իր՝ ընթացող ավտոմեքենաների արագությունը որոշելու ունակության ճշտությունը: Իր նկատմամբ գործի քննության ժամանակ որևէ ճնշում կամ ուղղորդումներ տեղի չեն ունեցել, հիշողության հետ կապված խնդիրներ չունի:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով և հիմք ընդունելով, որ վկայի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա են էական հակասություններ հրապարակեց վերջինիս նախաքննական ցուցմունքը: Այսպես, 2017 թվականի ապրիլի 3-ին որպես վկա հարցաքննվելիս, Կ.Հակոբյանը ցուցմունք է տվել, որ ինքը դեպքի օրը վարել է «ՎԱԶ 2107» մակնիշի ավտոմեքենան, 2016 թվականի հուլիսի 10-ին՝ առավոտյան 08:30-ի սահմաններում, կանգնած է եղել Խանջյան և Սայաթ-Նովա փողոցների խաչմերուկում՝ լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո, իր ուղեմասի մեջտեղի գոտում, «կանգ գծի» դիմաց, և տեսել է, թե ինչպես է իր ձախ կողմից, մոտ 80 կմ/ժամ արագությամբ, խաչմերուկ մուտք գործել մի «BMW» մակնիշի ավտոմեքենա, որը բախվել է խաչմերուկում գտնվող և ձախ շրջադարձ կատարող «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենային, որից հետո «BMW» մակնիշի ավտոմեքենան շեղելով ուղղությունն ընդհարվել է խաչմերուկի աջ անկյունում գտնվող սյանը, շրջվել, ինչի հետևանքով դրա վարորդը մահացել է /հատոր 1-ին գ.թ. 106-108/:
Ցուցմունքի հրապարակումից հետո, իրեն առաջադրված հարցերին վկան պատասխանեց, որ մինչև բախման պահը տեղի ունեցած իրադարձությունները չի տեսել, և երկու ավտոմեքենաներին նկատել է հենց բախման պահին: Ինչ վերաբերում է «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագությանը, ապա 80կմ/ժամ արագության մասին տվյալ է հայտնել մոտավորապես, ենթադրության հիման վրա՝ հիմք ընդունելով ավտոմեքենայի կողաշրջվելու հանգամանքը, ուստի հաստատապես չի կարող ասել, թե ավտոմեքենայի արագությունը մինչ բախման պահը կոնկրետ որքան է եղել /դատական նիստի արձանագրություն/:
Դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննության թիվ 31771608 եզրակացության համաձայն՝ փորձաքննությանը տրամադրված «maxell» ապրանքանիշի, «DVD-R» ֆորմատի լազերային սկավառակի /հերթական համարը՝ «gCH207144524E»/ վրա առկա են «SayatnKhanjy_10_07-16» անվանումով պանակում գրառված են «KNJ_SNV0_1607_082535_1607_092400_arch_3», «KNJ_SNV1_1607_082535_1067_092400_arch_2», «PTZ_SayatNova_1607_082535_1067_092400_arch_33», «SYNV_KNJ1_1607_082535_1067_092400_arch_4» անվանումներով, «scv» ֆորմատի թվով 5 ֆայլեր: Ֆայլերը պարունակում են տեսագրություններ, որոնք չունեն համապատասխան ձայնային ուղեկցություն:
Առաջադրված պայմաններում «Մերսեդես-Բենց C240» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմոբիլի վարորդը, տվյալ խաչմերուկում լուսացույցի թույլատրող՝ կանաչ ազդանշանի առկայության պայմաններում, ձախ շրջադարձ կատարելիս, ուշադրությունը շեղելով երթևեկությունից և ճանապարհը չզիջելով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլին, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 90 կետի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություն, տեխնիկական տեսակետից ստեղծել է վթարային իրադրություն, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ պատահարի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:
«BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի արագության 80 կմ/ժամ մեծության դեպքում ու նաև «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոոբիլի արագության 100-110 կմ/ժամ մեծությունների և նաև «Մերսեդես-Բենց C240» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմոբիլի կողմից հանդիպակաց ուղղության երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործելուց հետո մինչև ընդհարումը տևած ժամանակի 1.5 վայրկյան մեծության համակցությունների դեպքում «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի վարորդը, տվյալ ընդհարումը կանխելու տեխնիկական հնարավորություններ և թույլ տրված այնպիսի գործողություններ, որպիսիք տեխնիկական տեսակետից հակասելով ՃԵԿ-ի պահանջներին պայմանավորած լինեին տվյալ պատահարի առաջացումը, չեն դիտվել: Իսկ «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի վարորդը, ավտոմոբիլը վարելով բնակավայրերում սահմանված 60 կմ/ժամը գերազանցող արարգությամբ, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջին հակասող գործունեություն, ինչը վերոհիշյալ դեպքերում տեխնիկական տեսակետից պատճառական կապի մեջ չէ տվյալ պատահարի առաջացման հետ:
«BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի արագության 100/110 կմ/ժամ մեծությունների և «Մերսեդես Բենց C240» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ աբտոմոբիլի կողմից հանդիպակաց ուղղության երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործելուց հետո մինչև ընդհարումը տևած ժամանակի 2.0 վայրկյան մեծության համակցությունների դեպքում «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի վարորդը, ավտոմոբիլը վարելով բնակավայրերում սահմանված 60 կմ/ժամը գերազանցող (100/110 կմ/ժամ) արարգությամբ, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջին հակասող գործունեություն, դրանոթվ իսկ պայմանավորել տվյալ պատահարի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից /հատոր 1-ին գ.թ. 128-135, լուսանկարչական հավելված գ.թ. 136-139, 140/:
Փորձագետ Վաչե Նինոյանը ցուցմունք տվեց, որ մասնակցել է թիվ 31771608 համալիր փորձաքննության իրականացմանը և եզրակացության կազմմանը, որպես տեսաձայնագրային փորձագետ, ունի 20 տարվա փորձագիտական աշխատանքի ստաժ՝ փորձաքննությունը կատարելու ժամանակ՝ 17 տարվա մասնագիտական ստաժ: Ինքն իրականացրել է դատատեսաձայնագրային փորձաքննությունը, որով իրեն առաջադրված է եղել հարցը՝ տեսագրությամբ որոշել. թե ավտովարորդ Ա.Թումանյանը կանգ ավտոգծից որքան տարածություն է անցել մինչև ընդհարումը և միաժամանակ որոշել «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 407 հաշվառման համարանիշի ավտոմոբիլի արագությունը մինչև ընդհարումը, և ձեռք բերված տվյալները օգտագործել փորձաքննության ընթացքում: Ինքը հետազոտելով փորձաքննության համար տրամադրված նյութերը՝ հանգել է հետևության, որ հնարավոր չի եղել որոշել ինչպես «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագությունը, այնպես էլ՝ «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի անցած ճանապարհը, ինչի պատճառաբանությունը ներկայացրել է հետազոտության պատճառաբանական մասում: Ավտոմեքենայի արագությունը որոշել է V=S /T բանաձևով, որի կիրառման համար անհրաժեշտ է տեսագրության մեջ գտնել երկու կետ, չափել այդ կետերի միջև հեռավորությունը, հստակ որոշել ավտոմեքենայի դիրքը, չափելով բաժանել տեսագրության կադրերի վրա՝ դրանք վերածելով ժամանակի, քանի որ կադրը ժամանակային տիրույթ է: Որպես այդպիսին այլ մեթոդիկա չի կիրառել: Ինչ վերաբերում է «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագությունը որոշելու անհնարինությանը, ապա դա պայմանավորված է նրանով, որ հնարավոր չի եղել ավտոմեքենայի դիրքը հստակ որոշել, որևէ անշարժ համակարգի նկատմամբ, այլ կերպ ասած, անհրաժեշտ է եղել հայտնաբերել երկու կետ, ապա վերցնել ավտոմեքենայի վրա որևէ կետ և հստակ որոշել առաջին և երկրորդ կետերում ավտոմեքենայի դիրքը: Տեսագրության մեջ երկու կետ չի երևացել, ընդամենը տեսանելի է եղել ավտոճանապարհի գծանշումը սլաքի տեսքով, որի նկատմամբ, ինչպես նշված է եզրակացության մեջ, ավտոմեքենան եղել է շեղված դիրքով: Տվյալ պարագայում ավտոմեքենայի արագություն որոշելը կհանգեցներ սխալ արդյունքի, քանի որ տարածության որոշման ընթացքում յուրաքանչյուր 1 մետրի չափով սխալը հանգեցնում է արագության տարբերության՝ 3.6 կմ/ժամով: Այս պատճառով ավտոմեքենայի դիրքը հստակ որոշել հնարավոր չի եղել: Ավտոմեքենայի՝ խաչմերուկում գտնվելիս, անշարժ հաշվարկամ համակարգ հնարավոր չի եղել սահամնել, որի նկատմամբ նրա դիրքը հստակ հնարավոր կլիներ ֆիքսել, քանի որ միայն մեկ տեսանկարահանող սարքով է երևում ավտոմեքենայի ընթացքը՝ մինչև բախումը: Տեսագրությունը նկարահանվել է վայրկյանում 2 կադր արագությամբ, և իրար հաջորդող երկու կադրերից առաջինում երևում է ավտոմեքենան մինչև կանգ գիծը, իսկ երկրորդում՝ կանգ գծից հետո: Բացի այդ, վթարից մոտավորապես 1.5 վայրկյան առաջ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արգելակման հետին լուսարձակներն ակտիվացել են, այս պարագայում արագությունը Ա կետում կստացվի X, իսկ Բ կետում կստացվի՝ X-Y, և այս տվյալները հաշվի առնելով անհնար կլինի որոշել ավտոմեքենայի միջին արագությունը, այլ կերպ՝ եթե մինչև արգելակելն ավտոմեքենան ընթանար 100 կմ/ժամ արագությամբ, իսկ արգելակելուց հետո ընթանա 50 կմ/ժամ արագությամբ, ապա ավտոմեքենայի միջին արագությունը ստացվում է 75 կմ/ժամ արագությամբ, ինչը սխալ է, ուստի սրանով պայմանավորված «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագությունը հստակ որոշել չի կարողացել: Ինչ վերաբերում է «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենային, ապա այն շարժվել է կորագծով, իսկ խաչմերուկում չի երևացել գծանշում, որի հիման վրա անշարժ հաշվարկման համակարգ հնարավոր կլիներ ֆիքսել: Քանի որ տեսանկարահանող սարքերը տեղակայված են թեք՝ անկյան տակ, այդ պատճառով հնարավոր չէ հստակ ֆիքսել երկու կետ, հակառակ դեպքում չափման սխալ կարող է առաջանալ /դատական նիստի արձանագրություն/:
Փորձագետ Արշակ Հարությունյանը ցուցմունք տվեց, որ թիվ 31771608 համալիր փորձաքննության իրականացման ժամանակ աշխատել է «ՀՀ փորձագիտական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի ՃՏՊ փորձաքննությունների բաժնում՝ որպես ավագ փորձագետ: Փորձագիտական եզրակացությունից հետևում է, որ «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը, հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող «BMW» մակնիշի ավտոմեքենային չզիջելով, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 90 կետի և ՃԵԱՄ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասին հակասող գործողություն, որը պատճառական կապի մեջ է տվյալ վթարի առաջացման հետ: Ինչ վերաբերում է «BMW» մակնիշի ավտոմեքենային՝ ստացվում է որ 80 կմ/ժամ արագության դեպքում «BMW» ավտոմոբիլի վարորդի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի գործողություն, որը կպայմանավորեր ավտովթարը, ուստի նա վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորություն չի ունեցել: Թեև պետք է քննարկվեր մինչև 80 կմ/ժամ արագությունը, սակայն փորձաքննության ընթացքում հաշվի է առնվել հենց 80 կմ/ժամ արագությունը: Ինչ վերաբերում է 100/110 կմ/ժամ արագությանը՝ «BMW» ավտոմոբիլի վարորդի կողմից 65 կետի պահանջին հակասող գործողությունը պատճառական կապի մեջ է մտնում պատահարի առաջացման հետ: Եզրակացության մեջ նշված 1.5 և 2.0 վայրկյանի մասին նշումը պայմանավորված է, համալիր փորձաքննության ընթացքում տեսաձայնագրային փորձաքննության բնագավառի փորձագետի կողմից նշմամբ, ինչն էլ կիրառել է իր հաշվարկները կատարելու ընթացքում: Դեպքի վայրը տեսանկարահանող սարքերը նկարահանում իրականացրել են՝ վայրկյանում 2 կադր արագությամբ, և ստացված նկարներն այդքան էլ բարձր որակի չեն ստացվել: Վտանգի առաջացման պահի որոշման հարցը, կարող է առաջադրվել ինչպես քննիչի կողմից, այնպես էլ փորձագետի կողմից՝ սեփական նախաձեռնությամբ: Տեխնիկական տեսակետից վտանգն առաջանում է ճանապարհի կենտրոնը հատելու և հանդիպակաց երթևեկելի ուղղության ուղեմաս մուտք գործելու պահին: Այն պահից, երբ ավտոմեքենան հատում է այդ կենտրոնական-երևակայական գծանշումը, այդ պահից է ինքը կատարում իր հաշվարկները: Հայտնեց, որ քննիչի որոշումը ստացել է 2016 թվականի հուլիսի 28-ին, իսկ մինչև եզրակացությունը տալը՝ 2017 թվականի փետրվարը, ծանոթացել է քրեական գործին, կատարել համապատասխան վերլուծություններ, սպասել է, տեսաձայնագրային փորձաքննության փորձագետի եզրակացությանը և բացահայտելով, որ տրամադրված ելակետային տվյալները բավարար չեն եղել՝ միջնորդություն է ներկայացրել քննիչին՝ պահանջելով «BMW» մակնիշի ավտոմոբիլի՝ մինչ ընդհարումն ունեցած արագության մեծությունը, ինչպես նաև պատահարի մասնակից ավտոմեքենաների տեխնիկական վիճակի մասին անցկացված փորձաքննության եզրակացությունը: Քննիչի կողմից ներկայացվել է ելակետային 1 տվյալ, որը վերաբերում է «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագության հնարավոր մեծություններին՝ 100-110 կմ/ժամ, 80 կմ/ժամ: Այն պայմաններում, երբ փորձաքննության համար ներկայացված տվյալները բավարար չեն եզրակացություն կատարելու համար, փորձագետը եզրակացություն չի կատարում և քննիչին է վերադարձվում ներկայացված նյութերը: Իսկ պրակտիկայում քննիչից լրացուցիչ տվյալներ պահանջում է այն դեպքում, երբ տվյալներն առկա են, սակայն կոնկրետ հանգամանքի մասին տվյալները բացակայում են, ինչպես սույն գործով՝ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի՝ մինչև ընդհարումն ունեցած արագություն մասին տվյալը: Փորձագիտական եզրակացությունը կազմելիս օգտագործված գրականության ցանկի մասին նշումներ կատարել է եզրակացույթյան 4-րդ բաժնում: Այդ գրականությունը ռուսալեզու է, հանդիսանում է մեթոդիկա դատաավտոեխնիկական փորձաքննության կատարելու համար: Ավտոտեխնիկական փորձագետն արագությունը որոշում է, իմպուլսի պահպանման մեթոդով՝ հիմք ընդունելով ավտոմեքենայի արգելակման արդյունքում մնացած հետքերը, սակայն այս գործի պարագայում այդ մեթոդը կիրառել հնարավոր չէ, քանի որ չեն պահպանվել ավտոմեքենաների արգելակման հետքերը, ինչի պատճառով նաև անհնար է եղել ավտոմեքենաների հստակ դիրքը փաստելը, ուստի հնարավոր չի եղել նաև այդ մեթոդով ավտոմեքենաների արագությունները որոշել /դատական նիստի արձանագրություն/:
Թիվ 17-0007-EFI-MK մասնագիտական կարծիքի համաձայն՝ վթարին մասնակից BMW մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլը՝ 46-րդ վայրկյանի առաջին կադրից մինչև 47-րդ վայրկյանի առաջին կադրը (մինչև արգելակման դիմելու սկզբնապահը) անցել է մոտ 32.5 մետր տարածություն, իսկ վթարի մասնակից Mercedes C մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմոբիլի անցած տարածությունը 45 վայրկյանի առաջին կադրից մինչև 48 վայրկյանի առաջին կադրը (մինչև արգելակման դիմելու սկզբնապահը) կազմել է մոտ 19.6 մետր տարածություն:
Վթարին մասնակից BMW մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլը տեսախցիկի տեսադաշտում 46-րդ վայրկյանի առաջին կադրից մինչև 47-րդ վայրկյանի առաջին կադրը (մինչև արգելակման դիմելու սկզբնապահը) ընթացել է մոտ 117 կմ/ժարագությամբ, իսկ վթարի մասնակից Mercedes C մակնիշի 34 AN 407 հ/հ/ ավտոմոբիլը տեսախցիկի տեսադաշտում 45 վայրկյանի առաջին կադրից մինչև 48 վայրկյանի առաջին կադրը (մինչև արգելակման դիմելու սկզբնապահը) ընթացել է մոտ 23.5 կմ/ժամ արագությամբ /հատոր 2-րդ գ.թ. 72-85/:
Փորձագիտական եզրակացության թիվ 4100/14-6 ակտի համաձայն՝
1.ԲՄՎ ավտոմեքենայի շարժման արագությունը մինչև Մերսեդես ավտոմեքենային բախվելը կազմում է առնվազն 87 կմ/ժամ և առավելագույնը՝ 118 կմ/ժամ:
2.Մերսեդես ավտոմեքենայի կանգ-գիծը հատելու պահից և մինչ ԲՄՎ ավտոմեքենային բախվելու պահը շարժման ժամանակը կազմում է առնվազն 3.0վ և առավելագույնը 4.0 վ:
3.Մերսեդես ավտոմեքենայի շարժման արագությունը մինչ ԲՄՎ ավտոմեքենայի հետ բախվելը կազմում է առնվազն 22 կմ/ժամ և առավելագույնը 28 կմ/ժամ /հատոր 3-րդ գ.թ. 90-106, 107,108-115/:
Վկա Արմինե Գրիգորյանը ցուցմունք տվեց, որ աշխատում է «Շիրակ» սուպերմարկետում որպես գանձապահ, դատավարության մասնակիցներին չի ճանաչում, դեպքի օրը Երևան քաղաքի Ալավերդյան փողոցի ուղղությամբ քայլելու ընթացքում, լսել է ձայներ, շրջվել և տեսել է, որ «Մերսեդես» և «BMW» մակնիշի ավտոմեքենաների մասնակցությամբ տեղի է ունեցել վթար, ավտոմեքենաներից մեկը կողաշրջված է եղել, իսկ դրա վարորդը եղել է վիրավոր: Դրանից հետո ինքը զանգահարել է շտապ օգնություն, սակայն աշխատանքից ուշանալու պատճառով, չի սպասել շտապ օգնության ծառայության ժամանելուն:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով և հիմք ընդունելով, որ վկայի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա են էական հակասություններ հրապարակել է վերջինիս նախաքննական ցուցմունքը: Այսպես. 2017 թվականի մայիսի 26-ին, որպես վկա հարցաքննվելիս, Արմինե Գրիգորյանը ցուցմունք է տվել, որ 2016 թվականի հուլիսի 10-ին՝ ժամը 08:00-ի սահմաններում, գտնվել է երթուղային տաքսու մեջ, աշխատանքի գնալիս է եղել, հասնելով Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների խաչմերուկին՝ իջել է երթուղայինից որպեսզի գնա աշխատանքի վայր՝ Հանրապետության փողոցում գտնվող սուպերմարկետ: Խանջյան փողոցով քայլելիս լսվել է ուժեղ հարվածի ձայն, շրջվելով տեսել է Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների հատման անկյունում՝ դեպի Չարենցի փողոցի կողմը տանող ուղեմասում էլեկտրական սյանն ընդհարված և ձախ կողքի վրա շրջված «BMW» մակնիշի ավտոմեքենա, իսկ խաչմերուկի միջնամասում կանգնած է եղել «Մերսեդես» մակնիշի մի ավտոմեքենա, որն առջևի ձախ հատվածում ունեցել է վնասվածք: Հետո տեսել է, որ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի կողքը՝ գետնին ընկած է եղել մի երիտասարդ տղա, իսկ նրա շուրջը հավաքված են եղել մարդիկ, որոնք ավտոմեքենան մի կողմ են հրել որպեսզի տակից հանեն այդ տղային, ով ամբողջովին արյունահոսել է: Մի քանի րոպես անց, իր՝ 093-67-33-35 հեռախոսահամարից զանգահարել է շտապ օգնություն և հայտնել դեպքի մասին, ինչից հետո, աշխատանքից ուշանալու պատճառով չի սպասել շտապ օգնությանը և գնացել է աշխատանքի: Հետագայում տեղեկացել է, որ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը, որին ինքը տեսել էր, մահացել է: Չի տեսել թե ինչ պայմաններում է տեղի ունեցել ընդհարումը, չի ճանաչում վարորդներին, սակայն իր ընկալմամբ՝ «Մերսեդեսի» վարորդը եղել է շփոթված /հատոր 1-ին գ.թ. 160-161/:
Ցուցմուքնի հրապարակումից հետո իրեն առաջադրված հարցերին վկան պատասխանեց, որ «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վնասվածքը բնութագրել չի կարող, քանի որ դեպքից երկար ժամանակ է անցել, միայն հիշում է, որ առջևի հատվածում է վնասվել ավտոմեքենան: «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի կողքը մի տղա է կանգնած եղել շփոթված վիճակում, ով ենթադրաբար եղել է դրա վարորդը /դատական նիստի արձանագրություն/:
Հիմք ընդունելով, որ Վկա Էդուարդ Դանիելյանին դատարան հրավիրելու պատշաճ միջնոցներ ձեռնարկելու պայմաններում հնարավոր չի եղել նրա ներկայությունը դատական նսիտին ապահովել, և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ դատարանը հրապարակել է նրա նախաքննական ցուցմունքը: 2017 թվականի մայիսի 29-ին, որպես վկա հարցաքննվելիս, Էդ. Դանիելյանը ցուցմունք է տվել, որ 2016 թվականի հուլիսի 10-ին՝ ժամը 08:00-ի սահմաններում գտնվել է Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների խաչմերուկում գտնվող «Դոկա պիցցա» սրճարանում և լսել է ուժեղ հարվածի ձայն, որից հետո դուրս է եկել փողոց և տեսել, որ խաչմերուկում մի «BMW» մակնիշի ավտոմեքենա ընդհարվել է սյանը և կողաշրջվել ձախ կողմի վրա: Անմիջապես վազել է դեպի ավտոմեքենան, որի շուրջ հավաքված են եղել նաև այլ քաղաքացիներ, տեսել է, որ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը մարմնի կեսով եղել է ավտոմեքենայի և գետնի մեջտեղում, հրել են ավտոմեքնեն դեպի սյունը, դուրս հանել վարորդին և իր՝ 091-55-33-30 հեռախոսահամարից զանգահարել է շտապ օգնություն ու հայտնել է դեպքի մասին: Մյուս ավտոմեքենան չի հիշել, ուշադրություն չի դարձրել դրա ուղղությամբ: Որոշ ժամանակ անց ժամանել է շտապ օգնությունը և տուժողին տեղափոխել հիվանդանոց, իսկ հետո հիվանդանոցից տեղեկացել է, որ ճանապարհին վերջինս մահացել է: Վարորդներին չի ճանաչել, դեպքի այլ հանգմանքներ չի նկատել /հատոր 1-ին գ.թ. 164-165/:
Որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց են ճանաչվել ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանության ծառայությունից» և Երևանի «Շտապբուժօգնություն» ՓԲԸ-ից ստացված, թվով երկու լազերային սկավառակները, առկա տեսագրությունը և ձայնագրությունն այն մասին, որ տեսանյութը պարունակում է նշված ճանապարհատրանսպորտային պատահարի ու դրա նախորդող ու հաջորդող պահերը, որոնցով էլ ապացուցվում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող մի շարք հանգամանքներ, ինչպես նաև ձայնագրությունները, որոնց ժամանակ քաղաքացիները, ոստիկանության և այլ ծառայության աշխատակիցները հայտնում են դեպքի մասին /հատոր 1-ին գ.թ. 199-201/:
Ամբաստանյալ Արմեն Թումանյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց և ցուցմունք տվեց, որ դեպքը տեղի է ունեցել 2016 թվականի հուլիսի 10-ին՝ առավոտյան 08:00-ից 09:00-ն ընկած հատվածում, ինքն այդ ժամանակ Երևան քաղաքի Ալեք Մանուկյան փողոցի կողմից Սայաթ-Նովա փողոցով երթևեկելիս է եղել դեպի աշխատանքի վայր, իր առջևից ընթացել է սպիտակ տաքսի ավտոմեքենա, որը նույնպես պետք է թեքվեր Խանջյան փողոց: Երբ տաքսին շարժվել է և կատարել ձախ շրջադարձ, ինքը հետևել է վերջինիս, մուտք է գործել Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների խաչմերուկ, որտեղ այդ պահին հանդիպակաց ուղղությամբ ընթացող «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի հետ վթարի է ենթարկվել: Իր հիշելով ինքը երթևեկել է 15-20 կմ/ժամ արագությամբ, իսկ հանդիպակաց ուղղությունից եկող ավտոմեքենային տեսել է, թե ոչ՝ չի հիշում: Դրանից հետո դուրս է եկել ավտոմեքենայից, մոտեցել մյուս ավտոմեքենային, որը կողաշրջված է եղել, ու նկատել է, որ դրա վարորդը մնացել է կողաշրջված ավտոմեքենայի տակ, անցորդների հետ ավտոմեքենան հրել են դեպի սյունը, որին բախվել էր վթարված ավտոմեքենան, և վարորդին դուրս են հանել ավտոմեքենայի տակից: Այնուհետև ժամանել են ոստիկանության, շտապ օգնության և փրկարար ծառայության աշխատակիցները, ոստիկանության աշխատակիցներն իրեն ավտոմեքենայով տեղափոխել են ոստիկանության հիվանդանոց, որտեղ ստուգվել է իր խմածության աստիճանը, պարզվել է, որ ինքը եղել է սթափ վիճակում, ինչից հետո իրեն տեղափոխել են Երևան քաղաքի Կիլիկայի քննչական վարչություն, որտեղ իր փաստաթղթերը վերցնելուց հետո, իրեն բաց են թողել: Խնդրեց կայացնել արդարացի դատական ակտ /դատական նիստի արձանագրություն/:

III.Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.

Ստուգելով ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում գործով ձեռք բերված ապացույցները, դրանք գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, դատարանը գտնում է, ամբաստանյալ Արմեն Թումանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը դատարանում չապացուցվեց, և սպառվել են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու հնարավորությունները, հետևաբար վերջինիս նկատմամբ պետք է կայացնել արդարացման դատավճիռ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրեմսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձյան՝ «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազն ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեկան դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում՝
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն)
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին
3) հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դաատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթական է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ՝ դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 գործով կայացված որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է ապացույցների բավարարություն հասկացության էությանը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշներին և իրավական դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը՝ վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ինչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ինչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից՝ այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն՝ օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև երբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե երբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած:
(…)
Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…): Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքն անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում»:
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով կայացված որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ «(...) Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ՝ ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տես Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տես, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ: Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (…)» (տես Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին: Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում՝ դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տես նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված: Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները:
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ): Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը:
Գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով՝ պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
(…)
Այսպիսով, քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»:
Հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները և դրանք համադրելով սույն գործի փաստական հանգամանքների հետ՝ դատարանն արձանագրում է, որ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հնարավոր չէ հետևություն անել այն մասին, որ ամբաստանյալ Արմեն Թումանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված է, քանի որ գործով ձեռք բերված և պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցներն իրենց ամբողջության մեջ բավարար չեն ամբաստանյալի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու և մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար:
Սույն գործի մեղադրական եզրակացության համաձայն՝ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրվել են տուժողի իրավահաջորդ Հ.Սանթրոսյանի, վկա Կ.Հակոբյանի փորձագետ Ա.Հարությունյանի կողմից տրված ցուցմունքները, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0786, դատավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 298561608, դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննության թիվ 31771608 եզրակացությունները, դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, «BMW» և «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենաների զննության արձանագրությունները, հիշյալ ավտոմեքենաները որպես իրեղեն ապցույց ճանաչելու փաստն ու դրանց առկայությունը, որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանության ծառայությունից» և Երևանի «Շտապբուժօգնություն» ՓԲԸ-ից ստացված երկու լազերային սկավառակները, և դրանցում առկա տեսագրությունը և ձայնագրությունները:
Վերոշարադրյալ ապացույցների բովանդակային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրանք ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցությամբ չեն հաստատում կոնկրետ գործով ապացուցման առարկան կազմող այնպիսի հանգամանք, ինչպիսն է՝ Արմեն Թումանյանի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված և նրան մեղսագրված արարքը կատարելու մեջ:
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված ապացույցներով հիմնավորվում է, որ 2016 թվականի հուլիսի 10-ին՝ ժամը 08:20-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների խաչմերուկում, «BMW» մակնիշի 34 TQ 085 հաշվառման համարանիշի և «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաների մասնակցությամբ, տեղի է ունեցել վթար, որի հետևանքով «BMW» մակնիշի ավտոմեքենան, թեքելով իր ընթացքի ուղղությունը, բախվել է խաչմերուկի անկյունում գտնվող էլեկտրական սյանը և կողաշրջվել, ինչի հետևանքով դրա վարորդ Կարեն Սանթրոսյանը մահացել է:
Հատկանշական է, որ վերը թվարկված ապացույցների գերակշիռ մասի ձեռք բերումից հետո նշանակվել է դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննություն որով տրվել է թիվ 31771608 փորձագիտական եզրակացությունը, առանց որի առկայության հնարավոր չէր լինի իրավական գնահատական տալ ամբաստանյալ Արմեն Թումանյանին մեղսագրված արարքը նրան կողմից կատարած լինելու հանգամանքին:
Անդրադառնալով դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննության թիվ 31771608 եզրակացությանը՝ դատարանն արձանագրում է, որ 2016 թվականի հուլիսի 28-ին քննիչ Գ.Հարությունյանը որոշում է կայացրել, դատավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին, որի կատարումը հանձնարարվել է ՀՀ «Փորձագիտական Կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի փորձագետներին /հատոր 1-ին գ.թ. 38-39/: 2017 թվականի փետրվարի 7-ին փորձագետ Ա.Հարությունյանը վարույթն իրականացնող մարմնին է ներկայացրել միջնորդություն՝ որում մասնավորապես հայտնել է. «ըստ տեսաձայնագրային հետազոտության արդյուքների՝ մինչ ընդհարումը «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի արագությունը որոշել հնարավոր չէ, և մինչ ընդհարումը նույն ավտոմոբիլի արագությունը հնարավոր չէ որոշել նաև ավտոտեխնիկական հետազոտությունների արդյունքում, ուստի ՀՀ քր. դատ. օր-ի 85 հոդվածի սահմանված կարգով միջնորդում եմ քննչական եղանակով պարզել և փորձաքննությանը լրացուցիչ կերպով առաջադրել մինչ ընդհարումը «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի արագության մեծությունը, նաև փորձաքննությանը տրամադրել պատահարին մասնակից «MERCEDS-BENZ C240» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ և «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլների տեխնիկական վիճակի վերաբերյալ անցկացված փորձաքննության եզրակացությունը /հատոր 1-ին գ.թ. 86/:
Դատարանն, անդրադառնալով փորձագետի ներկայացրած միջնորդությանը և դրանով լրացուցիչ նյութեր պահանջելուն, արձանագրում է, որ փորձագետը չի ունեցել նման տվյալ պահանջելու իրավասություն:
Այսպես.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Փորձագետը քրեական գործով չշահագրգռված այն անձն է, որին քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ կամ փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշման համապատասխան` նշանակում է փորձագիտական հաստատության ղեկավարը` գիտության, տեխնիկայի, արվեստի կամ արհեստի որևէ բնագավառում իր հատուկ գիտելիքներն օգտագործելով գործի նյութերը հետազոտելու և դրա հիման վրա եզրակացություն տալու համար: Փորձագետը կարող է նշանակվել դատավարության մասնակցի առաջարկած անձանցից:
(...)
4. Փորձագետը պարտավոր է`
(...)
2) իրեն առաջադրված հարցերին տալ հիմնավորված և օբյեկտիվ եզրակացություն.
3) հրաժարվել փորձաքննություն կատարելուց, եթե առաջադրված հարցերը դուրս են գալիս իր հատուկ գիտելիքների շրջանակներից, կամ ներկայացված նյութերը բավարար չեն այդ հարցերին պատասխանելու համար` այդ մասին կազմելով եզրակացություն (...):
6. Փորձագետն իրավունք ունի`
1) քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից եզրակացություն տալու համար պահանջել անհրաժեշտ օբյեկտներ, նմուշներ և այլ նյութեր` համեմատական հետազոտման համար.
2) քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվությամբ ծանոթանալ եզրակացություն տալու համար անհրաժեշտ նյութերին և գործի նյութերից դուրս գրել անհրաժեշտ տեղեկություններ, իր պարտականությունները պատշաճ կատարելու համար հարցեր տալ կասկածյալին, մեղադրյալին, տուժողին, վկաներին, ծանոթանալ փորձաքննության առարկային վերաբերող նյութերին, դրանցից դուրս գրել անհրաժեշտ տեղեկություններ(...):
Նույն օրենսգրքի 250-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
(...)
4. Եթե ներկայացված նյութերն անբավարար են կամ հարցի լուծումը դուրս է փորձագետի հատուկ գիտելիքների սահմաններից, փորձագետի եզրակացությունը պետք է բովանդակի առաջադրված բոլոր կամ որոշ հարցերին պատասխանելու անհնարինության մասին հիմնավորում:
Վերը նշված նորմերի համակարգային վերլուծությունից հետևում է, որ փորձաքննության կատարման համար քննիչի կողմից ներկայացված նյութերի անբավարարության դեպքում փորձագետը պարտավոր է պատճառաբանել ներկայացված նյութերով փորձաքննություն իրականացնելու անհնարինությունը, իսկ եթե այդ անհնարինությունը պայմանավորված է այնպիսի նյութերի անբավարարությամբ, որոնք գտնվում են վարույթն իրականացնող մարմնի տիրապետության ներքո, ապա փորձագետն իրավունք ունի պահանջել դրանք՝ համեմատական հետազոտություն կատարելու նպատակով: Այն պարագայում, երբ քննիչին հայտնի չէ կամ նրա տիրապետության ներքո առկա չէ պահանջվող տվյալը, հետևաբար նա չի կարող բավարարել փորձագետի միջնորդությունը, փորձագետը պետք է կայացնի համապատասխան եզրակացություն՝ նշելով իրեն առաջադրված հարցին պատասխանելու անհնարինության պատճառը: Ինչ վերաբերում է դատաքննության ընթացքում փորձագետի այն պատճառաբանությանը, որ ինքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն իրավունք ունի քննիչից պահանջել փորձաքննության համար անհրաժեշտ նյութեր և այլ տվյալներ, և նույն իրավունքի իրականացման շրջանակներում նաև իրավունք ունի պահանջել նոր նյութեր, ապա դատարանն արձանագրում է, որ փորձագետի նման պնդումն անհիմն է, քանի որ սույն գործով, ինչպես երևում է գործի նյութերից, փորձագետը քննիչից ոչ թե միջնորդել է տրամադրել նրա տիրապետության տակ առկա և իրեն անհրաժեշտ տվյալները, այլ միջնորդել է քննիչին՝ կատարել համապատասխան քննչական գործողություններ, այլ կերպ ասած ցուցում է տվել քննիչին՝ պարզել «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի մինչ ընդհարումը ունեցած արագության մեծությունը, և այն փոխանցել իրեն որպես ելակետային տվյալ: Դատարանի համար ընդունելի չէ փորձագետի կողմից ներկայացված միջնորդության մեջ վերոհիշյալ տվյալի ձեռք բերման պահանջ քննիչին ներկայացնելը, այն պայմաներում, երբ քննիչն իր՝ 28.07.2016 թվականի՝ համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշման մեջ ի թիվս այլ հարցերի փորձագետին առաջադրել է նաև՝ «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմեքենայի արագությունը մինչև ընդհարում որոշելու հարցը: Այլ կերպ ասած, փորձագետը քննիչից միջնորդությամբ պահանջել է այն տվյալը, որը քննիչն է ակնկալել ստանալ համալիր փորձաքննության արդյունքում: Ավելին, վերը հիշատակված քրեադատավարական նորմերի համաձայն փորձագետը պետք է հրաժարվեր փորձաքննություն կատարելուց՝ նշելով առաջադրված հարցին պատասխանելու անհնարինության մասին հիմնավորում:
Փորձագետի վերը նշված միջնորդությունից հետո, քննիչը հանձնարարություն է տվել օպերատիվ-հետախուզական միոցառումներ իրականացնելու և դեպքին ականատես վկաներ հայտնաբերելու մասին /հատոր 1-ին գ.թ. 87/: Ինչից հետո՝ 2017 թվականի մարտի 17-ին հայտնաբերվել են փնտրվող վկաները /հատոր 1-ին գ.թ. 102/, որոնցից միայն Կարապետ Հակոբյանն է, որ 2017 թվականի ապրիլի 3-ին որպես վկա հարցաքննվելիս, ցուցմունք տվել այն մասին, որ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը վթարից առաջ ավտոմեքենան վարել է, իր կարծիքով, 80 կմ/ժամ արագությամբ /հատոր 1-ին գ.թ. 106-108/: Դրանից հետո 10.04.2017 թվականին քննիչը քրեական գործը ստացված տվյալի հետ միասին ուղարկել է փորձագետին, ով իր հերթին տվյալը համարելով հավաստի, դրանով իրականացրել է փորձաքննություն և 20.05.2017 թվականին ուղարկել համապատասխան եզրակացությունը /հատոր 1-ին գ.թ. 122-127/՝ անտեսելով, որ փորձաքննությանը առաջադրված հարցերից է «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագությունը որոշելը:
Անդրադառնալով վկա Կ.Հակոբյանի ցուցմունքին և դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննության եզրակացությանը, դատարանն արձանագրում է, որ դրանք արժանահավատ համարվել չեն կարող և դրանք պետք է հանել ապացույցների զանգվածից՝ հաշվի առնելով այն փաստը, որ վկա Կ.Հակոբյանին վարույթն իրականացնող մարմինը հայտնաբերել և հարցաքննել է 2017 թվականի ապրիլի 3-ին, այսինքն՝ դեպքից շուրջ 10 ամիս անց, իսկ վերջինս «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի՝ մինչև վթարն ունեցած արագության մեծության մասին հայտնել է զուտ իր պատկերացումների մակարդակում և մոտավորապես՝ հիմնվելով ենթադրությունների վրա:
Ընդ որում, վկան իր դատաքննական ցուցմունքում հայտնել է, որ տուժողն ավտոմեքենան վարել է ենթադրաբար 60-70 կմ/ժամ արագությամբ, քանի որ իր կարծիքով տուժողը չէր կարող նախորդ լուսացույցից մինչև Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների խաչմերուկը զարգացնել ավելի մեծ արագություն: Իսկ վկայի նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո, իրեն առաջադրված հարցերին պատասխանել է, որ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագությունը գնահատել է 80 կմ/ժամ մոտավորապես, ենթադրելով, ինչը պայմանավորված է ավտոմեքենայի կողաշրջվելու հանգամանքով, և ավելացրել է, որ հաստատապես չի կարող ասել, թե ավտոմեքենայի արագությունը մինչ բախման պահը կոնկրետ ինչքան է եղել: Բացի այդ, ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ վկան իր ցուցմունքում հայտնել է իրարամերժ տվյալներ, մի դեպքում հայտնել է, որ մինչև վթարի պահը դիտարկել է ճանապարհի միայն իր առջևն ընկած հատվածը, իսկ ավտոմեքենաները տեսել է միայն բախման պահին, մյուս դեպքում նշել է, որ չի տեսել, թե ինչպես է վթարը տեղի ունեցել և միայն բախման ձայնից հետո է ուշադրություն դարձրել խաչմերուկին, իսկ մեկ այլ դեպքում նշել է, որ ուշադրությամբ դիտարկել է խաչմերուկի աջ և ձախ կողմերը և տեսել, թե ինչպես են ավտոմեքենաներն իրար հանդիպակաց ընթանում, այնուհետև՝ բախվում: Դատարանն արձանագրում է, որ առաջին երկու դեպքերում վկան չէր կարող հայտնել «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագության մասին տեղեկություն, քանի որ ըստ նրա չի տեսել, թե ավտոմեքենաները մինչև բախումն ինչ արագությամբ են ընթացել: Ինչ վերաբերում է երրորդ դեպքին՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից չի նախաձեռնվել որևէ քննչական գործողություն, որով կհաստատվեր՝ վկա Կ.Հակոբյանի կողմից ավտոմեքենաների արագությունները միայն տեսնելով ճիշտ որոշելու ունակությունը: Ընդ որում, վկան դատաքննության ընթացքում ցուցմունք տալիս նշել, որ արագության մասին տվյալը հայտնել է ենթադրելով և դրա մեծությունը հստակ չի կարող նշել: Դատարանն արձանագրում է, որ նման պայմաններում վկայի ցուցմունքը և մասնավորապես նրա հայտնած՝ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի մոտ 80կմ/ժամ արագության մասին տվյալը չի կարող համարվել հավաստի և արժանահավատ:
Ինչ վերաբերում է վերը նշված համալիր փորձաքննության եզրակացությանը, ապա դատարանն արձանագրում է, որ այն հիմնված է ելակետային մի տվյալի վրա, որը վերաբերում է «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագության հնարավոր մեծություններին՝ 100-110 կմ/ժամ, 80 կմ/ժամ: Ընդ որում, «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագության 80կմ/ժամ լինելու դեպքում, փորձագետը հանգել է եզրակացության, որ վերջինիս վարորդը թեև թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություն՝ գերազանցելով բնակավայրերում սահմանված թույլատրելի առավելագույն արագությունը, սակայն տվյալ դեպքում դա պատճառական կապի մեջ չէ ավտովթարի առաջացման հետ: Իսկ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագության 100/110 կմ/ժամ մեծության դեպքում, ավտոմեքենայի վարորդը թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություն՝ այդպիսով պայմանավորել տվյալ պատահարի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից: Հիմք ընդունելով, որ 80 կմ/ժամ արագության մասին տվյալը հայտնել է վկա Կ.Հակոբյանը, ինչը վերը նշված պատճառաբանությամբ անարժանահավատ տվյալ է, դատարանն արձանագրում է, որ դրա հիման վրա կատարված փորձաքննության արդյունքները ևս չեն կարող համարվել արժանահավատ /թունավոր ծառի պտուղներ/: Ինչ վերաբերում է՝ 100/110 կմ/ժամ արագությանը, ապա այն հաշվի առնելու դեպքում կասկած է ձևավորվում, որ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդի գործողություններն իրենց հերթին պայմանավորել են վթարի առաջացումը, և զրկել են վերջինիս այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:
Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ նաև դատաքննության ընթացքում պաշտպանության կողմի ներկայացրած թիվ 17-0007-EFI-MK մասնագիտական կարծիքին, ըստ որի՝ վթարին մասնակից «BMW» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլը մինչև արգելակման դիմելու սկզբնապահը ընթացել է մոտ 117 կմ/ժարագությամբ, իսկ վթարի մասնակից «Mercedes C» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմոբիլը մինչև արգելակման դիմելու սկզբնապահը ընթացել է մոտ 23.5 կմ/ժամ արագությամբ /հատոր 2-րդ գ.թ. 72-85/:
Պաշտպանության կողմի ներկայացված փորձագիտական եզրակացության թիվ 4100/14-6 ակտի համաձայն՝
1. «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի շարժման արագությունը մինչև «Մերսեդես» ավտոմեքենային բախվելը կազմում է առնվազն 87 կմ/ժամ և առավելագույնը՝ 118 կմ/ժամ:
2. Մերսեդես ավտոմեքենայի կանգ գիծը հատելու պահից և մինչև ԲՄՎ ավտոմեքենայի բախվելու պահը շարժման ժամանակը կազմում է առնվազն 3.0 վայրկյան և առավելագույնը 4.0 վայրկյան:
3. Մերսեդես ավտոմեքենայի շարժման արագությունը մինչ ԲՄՎ ավտոմեքենայի հետ բախվելը կազմում է առնվազն 22 կմ/ժամ և առավելագույնը 28 կմ/ժամ /հատոր 3-րդ գ.թ. 90-106, 107,108-115/:
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի՝ մինչև վթարն ունեցած արագության մասին, վկա Կ.Հակոբյանի կողմից հայտնած տեղեկությունը, ինչպես նաև դրա հիման վրա կատարված թիվ 31771608 փորձագիտական եզրակացությունը չեն կարող համարվել արժանահավատ: Այլ կերպ ասած՝ վկայի, աչքաչափով հայտնած տեղեկությունը չի կարող համարվել հավաստի և դրվել ինչպես փորձաքննության այնպես էլ՝ մեղադրական եզրակացության հիմքում, ուստի դրանով չի կարող հիմնավորվել Ա.Թումանյանին մեղսագրվող արարքում նրա մեղքի առկայությունը: Դեռ ավելին, վերը նշված մասնագիտական կարծիքը և փորձագիտական եզրակացության թիվ 4100/14-6 ակտում առկա տվյալներն կասկած են ձևավորում այն մասին, որ Ա.Թումանյանն ավտովթարի առաջացման և այն կանխելու տեխնիկական հնարավորություն չունենալու հարցում մեղք չունի, ինչը չի հաղթահարվում գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցներով:
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ հնարավոր չէ հաստատված համարել, որ ամբաստանյալ Արմեն Թումանյանի գործողություններում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքը, ուստի նախաքննական մարմնի հետևությունները հիմնված չեն գործով ձեռք բերված ապացույցների բավարար ամբողջության վրա, այլ հակասում են դրանց, հետևաբար հիմնավորված ու պատճառաբանված չեն դատական նիստի ժամանակ մեղադրողի հետևություններն այն մասին, որ Արմեն Թումանյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորվել է դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով և այն ճիշտ է որակված:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ «Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե արարքի մեջ հանցակազմ չկա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Դատարանը պարտավոր է սույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ»:
Նման պայմաններում դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արմեն Թումանյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական դատավության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի ուժով, պետք է կայացնել արդարացման դատավճիռ՝ նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Նման պայմաններում դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալից դատական ծախսերը բռնագանձման ենթակա չեն, ուստի այդ հարցը պետք է համարել լուծված:
Դատարանն անդրադառնալով իրեղեն ապացույց ճանաչված ավտոմեքենաների տնօրինման հարցին և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով գտնում է, որ «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմեքենան պետք է հանձնել դրա օրինական տիրապետող՝ Արմեն Թումանյանին, իսկ «BMW» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմեքենան՝ տուժողի իրավահաջորդ Համբարձում Սանթրոսյանին:
Քննության առնելով տուժողի իրավահաջորդի կողմից ամբաստանյալ Արմեն Թումանյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը՝ 6.000.000 ՀՀ դրամի չափով դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 160-րդ հոդվածով, 238-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 11-րդ կետով և հաշվի առնելով, որ սույն գործով ներկայացված քաղաքացիական հայցը թողնվել է առանց քննության՝ գտնում է, որ Արմեն Թումանյանին ընդհանուր համատեղ սեփականության իրավունքով պատկանող ՀՀ Կոտայքի մարզի, Չարենցավան համայնքի, 2-րդ միկրոշրջանի, 2-րդ թաղամասի, 22-րդ շենքի, 28-րդ բնակարանի վրա դրված արգելանքը պետք է վերացնել սույն դատական ակտն ուժի մեջ մտնելուց մեկ ամիս անց:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին դատարանը գտնում է, որ այն պետք է վերացնել: Անհրաժեշտ է վերացնել նաև Արմեն Թումանյանի նկատմամբ կիրառված ՀՀ պետական սահմանը հատելու ու անձնագրային գործարքներ կատարելու արգելքները:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 366-րդ, 369-372-րդ հոդվածներով, դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արմեն Սլավիկի Թումանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչել անպարտ և արդարացնել՝ հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Տուժողի իրավահաջորդի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը թողնել առանց քննության:
Արմեն Թումանյանին ընդհանուր համատեղ սեփականության իրավունքով պատկանող ՀՀ Կոտայքի մարզի, Չարենցավան համայնքի, 2-րդ միկրոշրջանի, 2-րդ թաղամասի, 22-րդ շենքի, 28-րդ բնակարանի վրա դրված արգելանքը վերացնել դատական ակտի օրինական ուժի մեջ մտնելուց մեկ ամիս հետո:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմեքենան հանձնել Արմեն Թումանյանի տնօրինությանը, իսկ «BMW» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմեքենան հանձնել տուժողի իրավահաջորդ Համբարձում Սանթրոսյանի տնօրինությանը:
Արմեն Թումանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին, և նրա կողմից ՀՀ պետական սահմանը հատելու ու անձնագրային գործարքներ կատարելու արգելքները վերացնել:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:




ԴԱՏԱՎՈՐ Դ.ԲԱԼԱՅԱՆ

ԵԿԴ/0233/01/17






ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության դատարան,
նախագահող դատավոր՝ Դ.Բալայան

Հայաստանի Հանրապետության
վերաքննիչ քրեական դատարան,
նախագահող դատավոր` Վ.Ռշտունի
դատավորներ` Մ.Հարությունյան
Ա․Նիկողոսյան


11 հուլիսի 2025 թվական ք.Երևան

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ՝ Վճռաբեկ դատարան),

նախագահությամբ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ դատավորներ` Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
Լ․ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ

գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով մեղադրյալ Արմեն Սլավիկի Թումանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 22-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Գ․Բաղդասարյանի վճռաբեկ բողոքը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի հուլիսի 10-ին, ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում, 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի (այսուհետ՝ նաև ՀՀ քրեական օրենսգիրք) 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 60109516 քրեական գործը։
Նախաքննության մարմնի՝ 2017 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ Արմեն Սլավիկի Թումանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
2017 թվականի օգոստոսի 30-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ` նաև Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2021 թվականի օգոստոսի 17-ի դատավճռով ճանաչվել ու հռչակվել է Արմեն Թումանյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում՝ արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։
3․ Դատախազի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործը` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան), 2022 թվականի նոյեմբերի 22-ին որոշում է կայացրել բողոքը մերժելու, Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի օգոստոսի 17-ի դատավճիռն անփոփոխ թողնելու մասին։
4. Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Գ․Բաղդասարյանը բերել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի` 2023 թվականի հունիսի 23-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ ու սահմանվել է դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ։


Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ փաստարկներով.
5. Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի խախտում, որը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը:
Այսպես, բողոք բերած անձը գտել է, որ մեղադրյալ Ա․Թումանյանին ներկայացված մեղադրանքը հաստատվում է քրեական վարույթով ձեռք բերված և դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների ամբողջությամբ։ Անդրադարձ կատարելով դատարանների՝ ներկայացված մեղադրանքում Ա․Թումանյանի արդարացման հիմքում դրված հիմնավորումներին, բողոքաբերը փաստարկել է, որ 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք) վերաբերելի նորմերի համադրված վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ եզրակացություն տալու համար փորձագետը վարույթն իրականացնող մարմնից կարող է պահանջել նաև այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք վարույթի նյութերում առկա չեն և պետք է ձեռք բերվեն քրեական հետապնդման մարմնի կողմից որոշակի դատավարական գործողությունների կատարմամբ։
«ԲՄՎ» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի արագության մեծության մասին վկա Կ․Հակոբյանի ցուցմունքը համալիր փորձագիտական եզրակացությամբ օգտագործվել է տուժողի կողմից ճանապարհատրանuպորտային պատահարը կանխելու հնարավորությունը պարզելու տեսանկյունից, իսկ մեղադրյալի կողմից ՀՀ Կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ (այսուհետ՝ նաև Ճանապարհային երթևեկության կանոններ) սահմանված կանոնի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի պահանջի խախտումը հիմնավորվել է վարույթի մյուս փաստական հանգամանքներով՝ անկախ ճանապարհատրանuպորտային պատահարը կանխելու տուժողի հնարավորության առկայությունից։ Հետևաբար՝ վկայի ցուցմունքի արժանահավատ չլինելը չի կարող կասկածի տակ դնել վթարի և մեղադրյալի գործողությունների պատճառական կապի մասով փորձագիտական եզրակացությունը։
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, բողոքաբերն արձանագրել է, որ նույնիսկ փորձագիտական համալիր եզրակացությունն անարժանահավատ համարելու դեպքում, սույն վարույթով ապացուցված է մեղադրյալին ներկայացված մեղադրանքը։ Որպես հիմնավորում, բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ եթե վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորության կամ որոշակի բարդ մեխանիզմով վթարի հանգամանքների պարզման համար պահանջվում են որոշակի բնագավառի հատուկ գիտելիքներ, ապա քննարկվող դեպքում, մեղադրյալի գործողություններում Ճանապարհային երթևեկության կանոնների 90-րդ կետի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի պահանջների խախտումը կարող է հաստատվել առանց հատուկ գիտելիքների կիրառման։ Մասնավորապես՝ վարույթի նյութերից, հատկապես համապատասխան տեսագրությունից, ակնհայտ է, որ խաչմերուկում, լուսացույցի կանաչ ազդանշանի պայմաններում ձախ շրջադարձ կատարելիս, մեղադրյալը ճանապարհը չի զիջել երթևեկության հանդիպակաց ուղեմասով ուղիղ երթևեկող՝ տուժողի կողմից վարած տրանսպորտային միջոցին՝ այդ կերպ չի պահպանել համապատասխան պահանջները և իր գործողությամբ ստեղծել է վթարայի իրադրություն։ Այս համատեքստում բողոքի հեղինակը նաև փաստարկել է, որ ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջը կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելու հանգամանքը բացառապես դատաավտոտեխնիկական փորձագիտական եզրակացությամբ հաստատելու քրեադատավարական պահանջ նախատեսված չէ։
6. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 22-ի որոշումը փոփոխել․ մեղադրյալ Ա․Թումանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, և նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով։

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
7. Արմեն Թումանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նա․ «2016 թվականի հուլիսի 10-ին՝ ժամը 08։20-ի սահմաններում, «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ա.Մանուկյան փողոցի կողմից՝ Սայաթ-Նովա փողոցով դեպի Նալբանդյան փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի ձախ շարքով, հոծ գծի կողքով: Հասնելով Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների խաչմերուկին՝ թույլ է տվել ՀՀ Կառավարության 2007թ. հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների 90-րդ կետի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ լուսացույցի թույլատրող՝ կանաչ ազդանշանի առկայության պայմաններում, ձախ շրջադարձ կատարելիս ուշադրությունը շեղել է երթևեկությունից, ճանապարհը չի զիջել հանդիպակաց ուղղությամբ, 80 կմ/ժամ արագությունը չգերազանցող արագությամբ, ուղիղ ընթացող՝ Կ․Սանթրոսյանի վարած «ԲՄՎ» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմեքենային և ավտոմեքենայի առջևի ձախ մասով ընդհարվել է «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմեքենայի ձախ կողային մասին, որի արդյունքում «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմեքենան ուղղությունը շեղելով դեպի աջ, ընդհարվել է խաչմերուկի անկյունում գտնվող սյանը, շրջվել, որի հետևանքով Կ.Սանթրոսյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ՝ ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից» (1):
8․ Դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննության թիվ 31771608 եզրակացության՝ «հետևություններ» բաժնի համաձայն՝ «(․․․) Առաջադրված պայմաններում «MERCEDES-BENZ C240» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմոբիլի վարորդը, տվյալ խաչմերուկում լուսացույցի թույլատրող՝ կանաչ ազդանշանի առկայության պայմաններում, ձախ շրջադարձ կատարելիս, ուշադրությունը շեղելով երթևեկությունից և ճանապարհը չզիջելով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլին, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 90-րդ կետի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություն, տեխնիկական տեսակետից ստեղծել է վթարային իրադրություն, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ պատահարի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:
«BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի արագության 80 կմ/ժամ մեծության դեպքում ու նաև «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի արագության 100-110 կմ/ժ մեծությունների և «MERCEDES-BENZ C240» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմոբիլի կողմից հանդիպակաց ուղղության երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործելուց հետո մինչ ընդհարումը տևած ժամանակի 1.5 վայրկյան մեծության համակցությունների դեպքում «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի վարորդը, տվյալ ընդհարումը կանխելու տեխնիկական հնարավորություն չի ունեցել, նրա կողմից էլեկտրոսյան հետ բախումը կանխելու տեխնիկական հնարավորություններ, և թույլ տրված այնպիսի գործողություններ, որպիսիք տեխնիկական տեսակետից հակասելով ՃԵԿ-ի պահանջներին պայմանավորած լինեին տվյալ պատահարի առաջացումը, չեն դիտվել: Իսկ «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի վարորդը, ավտոմոբիլը վարելով բնակավայրերում սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժ-ը գերազանցող (80-100-110) կմ/ժ արագությամբ, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65-րդ կետի պահանջին հակասող գործունեություն, ինչը վերոհիշյալ դեպքերում տեխնիկական տեսակետից պատճառական կապի մեջ չէ տվյալ պատահարի առաջացման հետ:
«BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի արագության 100-110 կմ/ժ մեծությունների և «MERCEDES-BENZ C240» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմոբիլի կողմից հանդիպակաց ուղղության երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործելուց հետո մինչև ընդհարումը տևած ժամանակի 2.0 վայրկյան մեծության համակցությունների դեպքում «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի վարորդը, ավտոմոբիլը վարելով բնակավայրերում սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժ-ը գերազանցող (100-110) կմ/ժ արագությամբ, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65-րդ կետի պահանջին հակասող գործունեություն, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ պատահարի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից» (2)։
8․1․ Հիշյալ եզրակացության պարզաբանման նպատակով հարցաքննված փորձագետ Ա․Հարությունյանը հայտնել է, որ․ «(․․․) Թիվ 31771608 եզրակացությունում նշված երկու տարբերակների դեպքում էլ երթևեկության համար վտանգավոր իրավիճակը տեխնիկական տեսակետից ստեղծվել է «MERCEDES-BENZ C240» մակնիշի 34 AN 407 հ/հ ավտոմոբիլի վարորդի կողմից՝ խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ուշադրությունը երթևեկությունից շեղելու և ճանապարհը հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող «BMW 318I» մակնիշի 34 TQ 085» հ/հ ավտոմոբիլին չզիջելու առումով։ Իսկ հիշյալ փորձաքննության ընթացքում «BMW 318I» մակնիշի 34 TQ 085» հ/հ ավտոմոբիլի վարորդի գործողությունները վերլուծվել են տվյալ պատահարը կանխելու տեխնիկական հնարավորություն ունենալու (կամ չունենալու) տեսանկյունից» (3) ։
Դատաքննության ընթացքում փորձագետ Ա․Հարությունյանը, ի թիվս այլնի, հայտնել է, որ վտանգի առաջացման պահը կարող է որոշվել նաև փորձագետի նախաձեռնությամբ։ Տեխնիկական տեսանկյունից վտանգն առաջանում է ճանապարհի կենտրոնը հատելու և հանդիպակաց երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործելու պահին(4) ։
9․ Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտը պատճառաբանել է հետևյալ կերպ․ «(․․․) [Ա]պացույցների բովանդակային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրանք ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցությամբ չեն հաստատում կոնկրետ գործով ապացուցման առարկան կազմող այնպիսի հանգամանք, ինչպիսին է՝ Ա․Թումանյանի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված և նրան մեղսագրված արարքը կատարելու մեջ:
(․․․)
Անդրադառնալով դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննության թիվ 31771608 եզրակացությանը՝ [Առաջին ատյանի] դատարանն արձանագրում է, որ (․․․) փորձագետ Ա.Հարությունյանը վարույթն իրականացնող մարմնին է ներկայացրել միջնորդություն՝ որում մասնավորապես հայտնել է. «ըստ տեսաձայնագրային հետազոտության արդյունքների՝ մինչ ընդհարումը «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի արագությունը որոշել հնարավոր չէ, և մինչ ընդհարումը նույն ավտոմոբիլի արագությունը հնարավոր չէ որոշել նաև ավտոտեխնիկական հետազոտությունների արդյունքում, ուստի ՀՀ քր. դատ. օր-ի 85 հոդվածի սահմանված կարգով միջնորդում եմ քննչական եղանակով պարզել և փորձաքննությանը լրացուցիչ կերպով առաջադրել մինչ ընդհարումը «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի արագության մեծությունը, (․․․)։
[Առաջին ատյանի դ]ատարանն, անդրադառնալով փորձագետի ներկայացրած միջնորդությանը և դրանով լրացուցիչ նյութեր պահանջելուն, արձանագրում է, որ փորձագետը չի ունեցել նման տվյալ պահանջելու իրավասություն:
Այսպես.
(․․․) [Փ]որձաքննության կատարման համար քննիչի կողմից ներկայացված նյութերի անբավարարության դեպքում փորձագետը պարտավոր է պատճառաբանել ներկայացված նյութերով փորձաքննություն իրականացնելու անհնարինությունը, իսկ եթե այդ անհնարինությունը պայմանավորված է այնպիսի նյութերի անբավարարությամբ, որոնք գտնվում են վարույթն իրականացնող մարմնի տիրապետության ներքո, ապա փորձագետն իրավունք ունի պահանջել դրանք՝ համեմատական հետազոտություն կատարելու նպատակով: Այն պարագայում, երբ քննիչին հայտնի չէ կամ նրա տիրապետության ներքո առկա չէ պահանջվող տվյալը, հետևաբար նա չի կարող բավարարել փորձագետի միջնորդությունը, փորձագետը պետք է կայացնի համապատասխան եզրակացություն՝ նշելով իրեն առաջադրված հարցին պատասխանելու անհնարինության պատճառը: Ինչ վերաբերում է դատաքննության ընթացքում փորձագետի այն պատճառաբանությանը, որ ինքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 6-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն իրավունք ունի քննիչից պահանջել փորձաքննության համար անհրաժեշտ նյութեր և այլ տվյալներ, և նույն իրավունքի իրականացման շրջանակներում նաև իրավունք ունի պահանջել նոր նյութեր, ապա [Առաջին ատյանի] դատարանն արձանագրում է, որ փորձագետի նման պնդումն անհիմն է, քանի որ սույն գործով, ինչպես երևում է գործի նյութերից, փորձագետը քննիչից ոչ թե միջնորդել է տրամադրել նրա տիրապետության տակ առկա և իրեն անհրաժեշտ տվյալները, այլ միջնորդել է քննիչին՝ կատարել համապատասխան քննչական գործողություններ, այլ կերպ ասած ցուցում է տվել քննիչին՝ պարզել «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլի մինչ ընդհարումը ունեցած արագության մեծությունը, և այն փոխանցել իրեն որպես ելակետային տվյալ: [Առաջին ատյանի դ]ատարանի համար ընդունելի չէ փորձագետի կողմից ներկայացված միջնորդության մեջ վերոհիշյալ տվյալի ձեռք բերման պահանջ քննիչին ներկայացնելը, այն պայմաներում, երբ քննիչն իր՝ 28.07.2016 թվականի՝ համալիր փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշման մեջ ի թիվս այլ հարցերի փորձագետին առաջադրել է նաև՝ «BMW 318 I» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմեքենայի արագությունը մինչև ընդհարում որոշելու հարցը: Այլ կերպ ասած, փորձագետը քննիչից միջնորդությամբ պահանջել է այն տվյալը, որը քննիչն է ակնկալել ստանալ համալիր փորձաքննության արդյունքում: Ավելին, վերը հիշատակված քրեադատավարական նորմերի համաձայն փորձագետը պետք է հրաժարվեր փորձաքննություն կատարելուց՝ նշելով առաջադրված հարցին պատասխանելու անհնարինության մասին հիմնավորում:
Փորձագետի վերը նշված միջնորդությունից հետո, քննիչը հանձնարարություն է տվել օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ իրականացնելու և դեպքին ականատես վկաներ հայտնաբերելու մասին: Ինչից հետո՝ 2017 թվականի մարտի 17-ին հայտնաբերվել են փնտրվող վկաները, որոնցից միայն Կ․Հակոբյանն է, որ 2017 թվականի ապրիլի 3-ին որպես վկա հարցաքննվելիս, ցուցմունք տվել այն մասին, որ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը վթարից առաջ ավտոմեքենան վարել է, իր կարծիքով, 80 կմ/ժամ արագությամբ: Դրանից հետո 10.04.2017 թվականին քննիչը քրեական գործը ստացված տվյալի հետ միասին ուղարկել է փորձագետին, ով իր հերթին տվյալը համարելով հավաստի, դրանով իրականացրել է փորձաքննություն և 20.05.2017 թվականին ուղարկել համապատասխան եզրակացությունը՝ անտեսելով, որ փորձաքննությանը առաջադրված հարցերից է «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագությունը որոշելը:
Անդրադառնալով վկա Կ.Հակոբյանի ցուցմունքին և դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննության եզրակացությանը, [Առաջին ատյանի] դատարանն արձանագրում է, որ դրանք արժանահավատ համարվել չեն կարող և դրանք պետք է հանել ապացույցների զանգվածից՝ հաշվի առնելով այն փաստը, որ վկա Կ.Հակոբյանին վարույթն իրականացնող մարմինը հայտնաբերել և հարցաքննել է 2017 թվականի ապրիլի 3-ին, այսինքն՝ դեպքից շուրջ 10 ամիս անց, իսկ վերջինս «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի՝ մինչև վթարն ունեցած արագության մեծության մասին հայտնել է զուտ իր պատկերացումների մակարդակում և մոտավորապես՝ հիմնվելով ենթադրությունների վրա:
(․․․) Ընդ որում, վկան դատաքննության ընթացքում ցուցմունք տալիս նշել է, որ արագության մասին տվյալը հայտնել է ենթադրելով և դրա մեծությունը հստակ չի կարող նշել: [Առաջին ատյանի դ]ատարանն արձանագրում է, որ նման պայմաններում վկայի ցուցմունքը և մասնավորապես նրա հայտնած՝ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի մոտ 80կմ/ժամ արագության մասին տվյալը չի կարող համարվել հավաստի և արժանահավատ:
Ինչ վերաբերում է վերը նշված համալիր փորձաքննության եզրակացությանը, ապա [Առաջին ատյանի] դատարանն արձանագրում է, որ այն հիմնված է ելակետային մի տվյալի վրա, որը վերաբերում է «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագության հնարավոր մեծություններին՝ 100-110 կմ/ժամ, 80 կմ/ժամ: Ընդ որում, «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագության 80կմ/ժամ լինելու դեպքում, փորձագետը հանգել է եզրակացության, որ վերջինիս վարորդը թեև թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություն՝ գերազանցելով բնակավայրերում սահմանված թույլատրելի առավելագույն արագությունը, սակայն տվյալ դեպքում դա պատճառական կապի մեջ չէ ավտովթարի առաջացման հետ: Իսկ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի արագության 100/110 կմ/ժամ մեծության դեպքում, ավտոմեքենայի վարորդը թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություն՝ այդպիսով պայմանավորել տվյալ պատահարի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից: Հիմք ընդունելով, որ 80 կմ/ժամ արագության մասին տվյալը հայտնել է վկա Կ.Հակոբյանը, ինչը վերը նշված պատճառաբանությամբ անարժանահավատ տվյալ է, [Առաջին ատյանի] դատարանն արձանագրում է, որ դրա հիման վրա կատարված փորձաքննության արդյունքները ևս չեն կարող համարվել արժանահավատ: Ինչ վերաբերում է՝ 100/110 կմ/ժամ արագությանը, ապա այն հաշվի առնելու դեպքում կասկած է ձևավորվում, որ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդի գործողություններն իրենց հերթին պայմանավորել են վթարի առաջացումը, և զրկել են վերջինիս այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:
[Առաջին ատյանի դ]ատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ նաև դատաքննության ընթացքում պաշտպանության կողմի ներկայացրած թիվ 17-0007-EFI-MK մասնագիտական կարծիքին, ըստ որի՝ վթարին մասնակից «BMW» մակնիշի 34 TQ 085 հ/հ ավտոմոբիլը մինչև արգելակման դիմելու սկզբնապահը ընթացել է մոտ 117 կմ/ժ արագությամբ, (․․․):
Պաշտպանության կողմի ներկայացված փորձագիտական եզրակացության թիվ 4100/14-6 ակտի համաձայն՝
1. «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի շարժման արագությունը մինչև «Մերսեդես» ավտոմեքենային բախվելը կազմում է առնվազն 87 կմ/ժամ և առավելագույնը՝ 118 կմ/ժամ:
2. Մերսեդես ավտոմեքենայի կանգ գիծը հատելու պահից և մինչև ԲՄՎ ավտոմեքենայի բախվելու պահը շարժման ժամանակը կազմում է առնվազն 3.0 վայրկյան և առավելագույնը 4.0 վայրկյան:
(․․․)
Այսպիսով, [Առաջին ատյանի] դատարանն արձանագրում է, որ «BMW» մակնիշի ավտոմեքենայի՝ մինչև վթարն ունեցած արագության մասին, վկա Կ.Հակոբյանի կողմից հայտնած տեղեկությունը, ինչպես նաև դրա հիման վրա կատարված թիվ 31771608 փորձագիտական եզրակացությունը չեն կարող համարվել արժանահավատ: Այլ կերպ ասած՝ վկայի, աչքաչափով հայտնած տեղեկությունը չի կարող համարվել հավաստի և դրվել ինչպես փորձաքննության այնպես էլ՝ մեղադրական եզրակացության հիմքում, ուստի դրանով չի կարող հիմնավորվել Ա.Թումանյանին մեղսագրվող արարքում նրա մեղքի առկայությունը: Դեռ ավելին, վերը նշված մասնագիտական կարծիքը և փորձագիտական եզրակացության թիվ 4100/14-6 ակտում առկա տվյալներն կասկած են ձևավորում այն մասին, որ Ա.Թումանյանն ավտովթարի առաջացման և այն կանխելու տեխնիկական հնարավորություն չունենալու հարցում մեղք չունի, ինչը չի հաղթահարվում գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցներով:
Այսպիսով, [Առաջին ատյանի] դատարանն արձանագրում է, որ հնարավոր չէ հաստատված համարել, որ ամբաստանյալ Ա․Թումանյանի գործողություններում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքը, ուստի նախաքննական մարմնի հետևությունները հիմնված չեն գործով ձեռք բերված ապացույցների բավարար ամբողջության վրա, այլ հակասում են դրանց, հետևաբար հիմնավորված ու պատճառաբանված չեն դատական նիստի ժամանակ մեղադրողի հետևություններն այն մասին, որ Ա․Թումանյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորվել է դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով և այն ճիշտ է որակված» (5):
10․ Վերաքննիչ դատարանը, անփոփոխ թողնելով վիճարկվող դատական ակտը, արձանագրել է․ «(…) [Ե]թե նույնիսկ ընդունելի համարվի, որ տվյալ դեպքում փորձաքննություն իրականացնելիս փորձագետն ունեցել է քննիչին միջնորդություն ներկայացնելու և դրանով լրացուցիչ նյութեր պահանջելու իրավասություն, ապա դատարան ներկայացված ապացույցները բավարար չեն հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատված համարելու ամբաստանյալի մեղավորությունը մեղսագրված արարքում, իսկ փորձագետի եզրակացության հիմքում դրված ապացույցները, ինչպես իրավացիորեն արձանագրել է առաջին ատյանի դատարանը, խիստ գնահատողական են։ Մասնավորապես՝ փորձագետի եզրակացության հիմքում դրված՝ դեպքի հանգամանքների և պատահարի մասնակից ավտոմեքենաների արագության մասով վկաների և ամբաստանյալի ցուցմունքներում առկա են հակասություններ, ավելին՝ դրանց մասով հայտնած տեղեկությունները վերջինների սուբյեկտիվ ենթադրություններն ու ընկալումներն են։
(…) [Ա]ռանց փորձագետի եզրակացության վարույթն իրականացնող մարմինը չի կարող հաստատված համարել ճանապարհատրանսպորտային պատահարի մասնակիցների խախտման և դրանց ու հետևանքի միջև պատճառական կապի առկայությունը։ Ուստի այս առումով բողոքաբերի պնդումներն ընդունելի չեն։
(…) Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մյուս ավտոմեքենայի արագությունը և վերջինի կողմից սահմանված նորմերի խախտումներ թույլ տրված լինելու հանգամանքը չի կարող նշանակություն չունենալ ամբաստանյալի մեղավորության և վերջինի կողմից թույլ տրված ենթադրյալ խախտման ու դեպքի միջև պատճառահետևանքային կապի պարզման համար, քանի որ նշված տվյալները հաշվի առնելով միայն կարող է հաստատված համարվել, որ ամբաստանյալը զրկված չի եղել հետևանքը կանխելու հնարավորությունից։
Ինչ վերաբերում է դատախազի այն պնդմանը, որ փորձագետի կողմից վթարի մասնակից ավտոմեքենաների արագության վերաբերյալ տվալը պահանջվել է տուժողի կողմից վթարը կանխելու հնարավորության հարցը պարզելու համար և օգտագործվել է բացառապես այդ նպատակով, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նշվածը նաև կարևոր է ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում մեղավոր ճանաչելու համար, քանի որ, եթե քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով հաստատվեր, որ տուժողի մեքենայի արագությունն այնպիսին է եղել, որ ամբաստանյալը, նույնիսկ խախտումներ թույլ չտալու պայմաններում, զրկված է եղել վթարը կանխելու հնարավորությունից, ապա այդ դեպքում հնարավոր չէր լինի վերջինին քրեական պատասխանատվության ենթարկել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի համար։ Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ այս առումով առկա են չփարատված կասկածներ, որոնք պետք է մեկնաբանել հօգուտ ամբաստանյալի։
(…)
Վերոնշյալ պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործով ձեռք բերված տվյալներով չի հիմնավորվել ամբաստանյալ Արմեն Թումանյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի առկայությունը» (6):

Վճռաբեկ դատարանի հիմնավորումները և եզրահանգումը.
11․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի անցումային դրույթները կարգավորող՝ 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն՝ «Մինչև սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը կայացված դատական ակտերով վերաքննիչ և վճռաբեկ բողոքները բերվում և քննվում են մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող կարգով»։
Վերոգրյալից հետևում է, որ 2022 թվականի հուլիսի 1-ից հետո կայացված դատական ակտերի դեմ վճռաբեկ բողոքները բերվում և քննվում են 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով: Հետևաբար, սույն բողոքի քննությունն իրականացնելիս, որպես Վճռաբեկ դատարանում բողոքի քննության ընթացակարգ, հիմք է ընդունվում 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող կարգը։ Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն Ա․Թումանյանի վերաբերյալ քրեական գործը քննության է առել, իսկ Վերաքննիչ դատարանն Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի իրավաչափությունը գնահատել է 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների շրջանակներում, ուստի ստորադաս դատարանների հետևությունների իրավաչափության գնահատման համար Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումները:
12․ Սույն վարույթով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավորվա՞ծ է արդյոք առաջադրված մեղադրանքում մեղադրյալ Ա․Թումանյանին արդարացնելու վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետևությունը։
13․ 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք) 25-րդ հոդվածը սահմանում է. «1.Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրները ստուգելու միջոցով»:
Նույն օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»:
Մեջբերված նորմերը վերլուծության ենթարկելիս Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ: Ընդ որում, թեև ապացույցները գնահատվում են ներքին համոզմունքի հիման վրա, այնուամենայնիվ, այն չի կարող կամայական լինել և պետք է բխի գործի հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ ու բազմակողմանի քննությունից: Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, կասկածյալի ու մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) դատարանը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով(7):
Փորձաքննության արդյունք հանդիսացող փորձագիտական եզրակացությունը՝ որպես ապացույցի ինքնուրույն տեսակ, ևս գնահատվում է առաջնորդվելով ապացույցների գնահատման ընդհանուր կանոններով՝ հաշվի առնելով ապացույցի այս տեսակի առանձնահատկությունները(8):
14․ Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ․
- Ա․Թումանյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նա «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով երթևեկել է Երևան քաղաքի Ա․Մանուկյան փողոցի կողմից՝ Սայաթ-Նովա փողոցով դեպի Նալբանդյան փողոցի ուղղությամբ, երթևեկության գոտու ձախ շարքով՝ հոծ գծի կողքով։ Հասնելով Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների հատման խաչմերուկին, թույլ է տվել Ճանապարհային երթևեկության կանոնների 90-րդ կետի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ։ Մասնավորապես՝ լուսացույցի թույլատրող՝ կանաչ ազդանշանի առկայության պայմաններում, ձախ շրջադարձ կատարելիս, Ա․Թումանյանն ուշադրությունը շեղել է երթևեկությունից, ճանապարհը չի զիջել հանդիպակաց ուղղությամբ, 80 կիլոմետր ժամում արագությունը չգերազանցող, ուղիղ ընթացող «ԲՄՎ» մակնիշի 34 TQ 085 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցին և իր վարած ավտոմեքենայի առջևի ձախակողմյան մասով ընդհարվել նշված ավտոմեքենային, ինչի հետևանքով այդ ավտոմեքենայի շարժման ուղղությունը շեղվել է դեպքի ձախ, այնուհետև այն բախվել է խաչմերուկի անկյունում գտնվող սյանը և շրջվել, ինչի արդյունքում «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդ Կ․Սանթրոսյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ՝ ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից(9),
- դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանը եզրահանգել է, որ ապացուցված չէ մեղադրյալ Ա․Թումանյանի կողմից իրեն վերագրված արարքը կատարելը։ Մասնավորապես, Առաջին ատյանի դատարանը փաստարկել է, որ դատաավտոտեխնիկական և տեսաձայնագրային համալիր փորձաքննության թիվ 31771608 եզրակացությունն ունի որոշիչ նշանակություն մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորելու համար: Այս ապացույցի կապակցությամբ Առաջին ատյանի դատարանը նախ նշել է, որ փորձաքննության ընթացքում, գտնելով, որ կոնկրետ դեպքում փորձագիտական եղանակով հնարավոր չէ պարզել մինչ ընդհարումը «ԲՄՎ» մակնիշի 34 TQ 085 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցի արագության մեծությունը՝ փորձագետ Ա․Հարությունյանը վարույթն իրականացնող մարմնին միջնորդել է քննչական եղանակով պարզել և փորձաքննությանն առաջադրել մինչ ընդհարումը նշված տրանսպորտային միջոցի արագության մեծությունը, այն պայմաններում, երբ համապատասխան փորձաքննություն նշանակելու որոշմամբ առաջադրված էր որոշել նաև այդ հարցը։ Այս համատեքստում Առաջին ատյանի դատարանը նաև արձանագրել է, որ փորձաքննության ընթացքում փորձագետի կողմից կարող են պահանջվել բացառապես այնպիսի տվյալներ, որոնք գտնվում են վարույթն իրականացնող մարմնի տրամադրության տակ, ուստի, սույն վարույթով փորձագետն այդպիսի տվյալ պահանջելու իրավասություն չի ունեցել և իր եզրակացությամբ պետք է արձանագրեր խնդրո հարցին պատասխանելու անհնարինությունը։
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը նշել է, որ փորձագիտական հիշյալ եզրակացությունը տրվել է, հիմքում դնելով ելակետային այնպիսի տվյալ, ըստ որի՝ մինչ ընդհարումը «ԲՄՎ» մակնիշի 34 TQ 085 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցի արագության հնարավոր մեծությունը եղել է 80 կմ/ժամ կամ 100-110 կմ/ժամ։ Ընդ որում՝ փորձագետը եզրահանգել է, որ 80 կմ/ժամ արագությամբ երթևեկելու դեպքում վարորդը թեև թույլ է տվել Ճանապարհային երթևեկության կանոնների 65-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություն, սակայն տվյալ դեպքում դա պատճառական կապի մեջ չէ ճանապարհատրանuպորտային պատահարի առաջացման հետ։ Իսկ 100-110 կմ/ժամ արագությամբ երթևեկելու դեպքում թույլ է տվել Ճանապարհային երթևեկության կանոնների 65-րդ կետին հակասող գործողություն՝ այդպիսով պայմանավորել է ճանապարհատրանuպորտային պատահարի առաջացումը։ Այս առումով Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ 80 կմ/ժամ արագության մասին տվյալը նախ ստացվել է փորձագետի հիշյալ միջնորդությունից հետո վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ականատես վկային հայտնաբերելու և հարցաքննելու արդյունքում, և երկրորդը, վկայի կողմից հայտնած այդ տվյալը չի կարող համարվել հավաստի և արժանահավատ, հետևաբար փորձագետի եզրակացությունն այդ մասով չի կարող համարվել արժանահավատ։ Իսկ երթևեկության արագության մասին մյուս տվյալը կասկած է ձևավորում, որ «ԲՄՎ» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի վարորդի գործողություններն իրենց հերթին պայմանավորել են վթարի առաջացումը, և վերջինիս զրկել են այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից։ Ավելին՝ դատաքննության ընթացքում պաշտպանության կողմը ներկայացրել է մասնագիտական կարծիք և փորձագիտական եզրակացության ակտ․ որպես «ԲՄՎ» մակնիշի տրամսպորտային միջոցի արագություն առաջինի դեպքում արձանագրվել է մոտ 117 կիլոմետր ժամ, իսկ երկրորդի դեպքում՝ առնվազն 87 և առավելագույնը 118 կիլոմետր ժամ։ Արդյունքում, Առաջին ատյանի դատարանը եզրահանգել է, որ սույն վարույթով առկա է կասկած առ այն, որ Ա․Թումանյանն ավտովթարի առաջացման և այն կանխելու տեխնիկական հնարավորություն չունենալու հարցում մեղք չունի, ինչը չի հաղթահարվել վարույթով ձեռք բերված մյուս ապացույցներով(10),
- Վերաքննիչ դատարանը, անփոփող թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, արձանագրել է, որ եթե նույնիսկ փորձագետը սույն վարույթով իրավասու է եղել պահանջել լրացուցիչ նյութեր, այնուամենայնիվ, փորձագետի եզրակացության հիմքում դրված՝ դեպքի հանգամանքների և ճանապարհատրանuպորտային պատահարի մասնակից տրանսպորտային միջոցների արագության մեծության վերաբերյալ տվյալները հակասական են, սուբյեկտիվ ենթադրություններ և ընկալումներ են, ինչն իրավացիորեն արձանագրել է Առաջին ատյանի դատարանը։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, «ԲՄՎ» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի արագությունն ու համապատասխան նորմերի պահանջների խախտումներ թույլ տրված լինելու հանգամանքը չի կարող նշանակություն չունենալ մեղադրյալի մեղավորության և նրա կողմից թույլ տրված ենթադրյալ խախտման ու դեպքի միջև պատճառական կապի պարզման համար, քանի որ նշված տվյալները հաշվի առնելով միայն կարող է հաստատված համարվել, որ մեղադրյալը զրկված չի եղել հետևանքը կանխելու հնարավորությունից։ Արագության մեծության վերաբերյալ տվյալների առկայությունը Վերաքննիչ դատարանը կարևորել է նաև այն հիմնավորմամբ, որ եթե քրեական վարույթով ձեռք բերված ապացույցներով հաստատվի, որ «ԲՄՎ» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի արագությունն այնպիսին է եղել, որ մեղադրյալը, նույնիսկ խախտումներ թույլ չտալու պայմաններում, զրկված է եղել վթարը կանխելու հնարավորությունից, ապա այդ դեպքում հնարավոր չէր լինի վերջինիս քրեական պատասխանատվության ենթարկել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի համար(11) ։
15․ Նախորդ կետում շարադրված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 13-րդ կետում մեջբերված իրավադրույթների ու արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանները եզրահանգելով, որ ճանապարհատրանuպորտային պատահարի մասնակից՝ տուժող Կ․Սանթրոսյանի վարած «ԲՄՎ» մակնիշի տրամսպորտային միջոցի արագության մեծությունն ունի որոշիչ նշանակություն՝ ամբաստանյալ Ա.Թումանյանի մեղավորությունը հիմնավորելու համար, պատշաճ ուշադրության չեն արժանացրել սույն վարույթի ստորև նշված փաստական հանգամանքները։
Այսպես, գործով ձեռք բերված ապացույցներով հաստատվել է, որ ճանապարհատրանuպորտային պատահարը տեղի է ունեցել հետևյալ մեխանիզմով․
Լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի պայմաններում, Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների հատման խաչմերուկ մուտք գործած «ԲՄՎ» մակնիշի 34 TQ 085 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան ուղիղ երթևեկության ժամանակ փոխազդեցության մեջ է մտել իր երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործած և ձախ շրջադարձ կատարող «Մերսեդես» մակնիշի 34 AN 407 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցի ձախակողմյան առջևի հատվածի հետ, որի արդյունքում «ԲՄՎ» մակնիշի 34 TQ 085 հաշվառման համարանիշի ավտոմոբիլի շարժման ուղղությունը շեղվել է դեպքի աջ, այնուհետև այն բախվել է խաչմերուկի անկյունում գտնվող սյանը և շրջվել։
Համալիր փորձագիտական եզրակացությամբ արձանագրվել է, որ Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների հատման խաչմերուկում, լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի պայմաններում, «Մերսեդես» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի վարորդը, ձախ շրջադարձ կատարելիս, ուշադրությունը շեղելով երթևեկությունից և ճանապարհը չզիջելով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմեքենային, թույլ է տվել Ճանապարհային երթևեկության կանոնների 90-րդ կետի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություն, տեխնիկական տեսանկյունից ստեղծել վթարային իրադրություն, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ճանապարհատրանuպորտային պատահարի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից(12) ։
Պայմանավորված «ԲՄՎ» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի արագության մեծության վերաբերյալ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից երկու տարբերվող տվյալ առաջադրված լինելու հանգամանքով, փորձագիտական եզրակացությամբ «ԲՄՎ» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոններին հակասող գործողություններ թույլ տված լինելու հարցը քննարկվել է երկու տարբերակով(13)։ Այս առումով ուշադրության է արժանի հիշյալ եզրակացության պարզաբանման նպատակով հարցաքննված փորձագետ Ա․Հարությունյանի ցուցմունքը, համաձայն, որի՝ փորձաքննության շրջանակներում «ԲՄՎ» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի վարորդի գործողությունները վերլուծվել են ճանապարհատրանuպորտային պատահարը կանխելու տեխնիկական հնարավորություն ունենալու տեսանկյունից։ Եզրակացությամբ նշված երկու տարբերակի դեպքում էլ երթևեկության համար վթարային իրադրությունը տեխնիկական տեսանկյունից ստեղծվել է «Մերսեդես» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից՝ խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ուշադրությունը երթևեկությունից շեղելու և ճանապարհը հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմոբիլին չզիջելու առումով(14) ։
15․1․ Ողջ վերոգրյալից հետևում է, որ «Մերսեդես» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի վարորդ՝ մեղադրյալ Ա․Թումանյանը, Սայաթ-Նովա և Խանջյան փողոցների հատման խաչմերուկում ճանապարհը չզիջելով այն հատելու հերթականության առումով առավելություն ունեցող, ուղիղ երթևեկող, «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմոբիլի վարորդ՝ տուժող Կ․Սանթրոսյանին և մուտք գործելով հանդիպակաց՝ «ԲՄՎ» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի երթևեկության ուղեմաս, դարձել է նշված ավտոմեքենայի երթևեկությանը խոչընդոտ, այսինքն, ճանապարհատրանuպորտային քննարկվող իրադրությունում վթարային իրադրությունը ստեղծվել է մեղադրյալի գործողությունների հետևանքով։ Այլ խոսքով՝ ակնհայտ է, որ տվյալ դեպքում վթարի հիմնական պատճառը մեղադրյալի գործողություններն են, քանի որ եթե վերջինս ճանապարհը զիջեր, ինչը քննարկվող դեպքում «Մերսեդես» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի վարորդ՝ մեղադրյալ Ա․Թումանյանի պարտականությունն էր, վթար տեղի չէր ունենա, անկախ «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմեքենայի արագության մեծությունից, այսինքն, մեղադրյալ Ա․Թումանյանի գործողություններով է պայմանավորված եղել ճանապարհատրանuպորտային պատահարի առաջացումը։
Ընդհանրացնելով կատարված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն վարույթի փաստական հանգամանքների պայմաններում «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդի կողմից բնակավայրում սահմանված թույլատրելի առավելագույն արագության գերազանցումը չի բացառում «Մերսեդես» մակնիշի տրանսպորտային միջոցի վարորդ՝ մեղադրյալ Ա․Թումանյանի մեղավորությունը, հետևաբար, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ առաջադրված մեղադրանքում մեղադրյալ Ա․Թումանյանին արդարացնելու վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետևությունը հիմնավորված չէ։
16. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, ճանաչելով և հռչակելով Ա․Թումանյանի անմեղությունն այն փաստական հանգամանքներով, որոնք դրված էին մեղադրանքի հիմքում, իսկ Վերաքննիչ դատարանն անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը, թույլ են տվել 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի խախտում, որն իր բնույթով էական է, քանի որ ազդել է վարույթի ելքի վրա։ Այսինքն, թույլ է տրվել 2022 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376-րդ հոդվածով նախատեսված քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, ինչը, նույն օրենսգրքի 387-րդ հոդվածի համաձայն, հիմք է ստորադաս դատարանների դատական ակտերը բեկանելու և վարույթը Վերաքննիչ դատարան՝ նոր քննության փոխանցելու համար:
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նոր քննության ընթացքում Վերաքննիչ դատարանը, վերացնելով արձանագրված խախտումները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, առաջադրված մեղադրանքում Ա․Թումանյանի մեղավորության հարցում պետք է հանգի համապատասխան հետևության:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ և 171-րդ հոդվածներով, 2022 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ, 361-րդ, 363-րդ և 385-387-րդ հոդվածներով՝ Վճռաբեկ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Արմեն Սլավիկի Թումանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2021 թվականի օգոստոսի 17-ի դատավճիռն ու այն անփոփոխ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 22-ի որոշումը բեկանել և վարույթը փոխանցել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ նոր քննության։
Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը:
Նախագահող` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ
Դատավորներ` Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

1 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1-ին, թերթեր 311-319:
2 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1-ին, թերթեր 128-139:
3 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1-ին, թերթ 263:
4 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 5-րդ, դատական նիստի արձանագրություն, թերթեր 190-191
5 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 5-րդ, թերթեր 192-215:
6 Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 7-րդ, թերթեր 63-77:
7 Տե´ս, mutatis mutandis, Վճռաբեկ դատարանի՝ Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 ու Հմայակ Դավթյանի գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ՇԴ/0126/01/12 որոշումները:
8 Տե՛ս, mutatis mutandis, Վճռաբեկ դատարանի՝ Հայկ Պետրոսյանի գործով 2025 թվականի հունվարի 10-ի թիվ ԵԴ/0205/01/20 որոշումը։
9 Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը։
10 Տե՛ս սույն որոշման 9-րդ կետը։
11 Տե՛ս սույն որոշման 10-րդ կետը։
12 Տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը։
13 Տե՛ս նույն տեղում։
14 Տե՛ս սույն որոշման 8․1-րդ կետը։