Գործ ԵԿԴ/0236/01/17

ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա¬սության դատարանը (այսուհետ` Դատարան)`

նախագահությամբ դատավոր` Արշակ Վարդանյանի«
քարտուղարությամբ` Դարինա Բեգլարյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող` Արամ Արամյանի,
պաշտպան` Ժորա Հարությունյանի,

նույն դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, արա¬գաց¬ված դա¬տա¬կան քննության կարգով քննեց և 2017թ. նոյեմբերի 6-ին ավար¬տեց քրեա¬կան գործն ըստ մե¬ղադ¬րանքի`
Արկադի Նորիկի Հովհաննիսյանի (ծնված 1986թ. օգոստոսի 1-ին« Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ« ՀՀ քաղաքացի« բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին` փոքրահասակ երե¬խան, չի աշխատում, նախկի¬նում չդատապարտված, հաշվառված է Երևա¬նի Մաշտոցի պողոտայի 3-րդ շենքի 28-րդ բնակարանում, փաստացի բնակվում է Երևանի Բաշինջաղյան փողոցի 173-րդ շենքի 20-րդ բնակարանում, սույն գործով մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարում, որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրություն)։

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2016թ. հոկտեմբերի 7-ին ՀՀ ԿԱ ազգային անվտանգության ծառայության քննչական վար¬չութ¬յունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մա¬սի 1-ին կետով նա¬խա¬տեսված հանցա¬գործության հատ¬կա¬նիշ¬նե¬րով հարուցվել է թիվ 58214416 քրեական գործը։
2016թ. հոկտեմբերի 11-ին Արկադի Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրություն։
2016թ. հոկտեմբերի 17-ին Արկադի Հովհաննիսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մա¬սի 1-ին կետով։
2017թ. օգոստոսի 9-ին` ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության ավագ քննիչ Ս.Պողոսյանը որոշում է կայացրել գործով ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի անվամբ հաշվառված շարժական և ան¬շարժ գույքերի նկատմամբ կալանք դնելու մասին, սակայն որևէ գույք փաստացի արգելանքի չի վերց¬վել։
2017թ. սեպտեմբերի 1-ին քրեական գործը Արկադի Նորիկի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մա¬սի 1-ին կետով հաստատ¬ված մեղադրական եզրակա¬ցութ¬յամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջան¬¬ների ընդհանուր իրա¬վա¬սութ¬յան դատա¬րան (նախագահողին փաստացի հանձնվել է 2017թ. սեպտեմբերի 4-ին), 2017թ. սեպ¬տեմ¬բերի 4-ին ընդունվել է վա¬րույթ, ապա նշա¬նակվել դատա¬կան քննութ¬յան։

Առաջադրված մեղադրանքի բովանդակությունը.
Նախաքննական մարմինն ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մա¬սի 1-ին կետով նախա¬տեսված հանցագործության հատկանիշ¬նե¬րով մե¬ղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ նա «իր ծանոթ Մհեր Բալայանին պատկանող և վեր¬ջինիս կողմից տրամադրած «Պրիմա գոլդ» ցուցատախտակով առևտրային կետի՝ կիսանկուղային հարկի օժանդակ տարածքում՝ Երևանի Մաշտոցի պողոտայի 37/54 հասցեում, տևական ժամանակ՝ մոտ 1.5 տարի« մինչև 2016 թվականի հոկտեմբերի 10-ը« խախտելով «Լիցենզավորման մասին» ՀՀ օրենքի 43-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերի« «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 26-րդ հոդվածի« «Պե¬տական տուրքի մասին 19-րդ հոդվածի 14-րդ կետի և 16-րդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջները« առանց համապատասխան լիցենզիայի իր ռիսկով իրականացրել է լիցենզավորման ենթակա ձեռնար¬կա¬տիրական գործունեություն« կազմակերպելով «պոկեր» շահումով խաղեր՝ մի քանի խաղացողների միաժամանակյա մասնակցության և շահման հնարավորություն ստեղծելու« այնտեղ ծանոթներին խա¬ղալու նպատակով հրավիրելու« անձամբ խաղին մասնակցելու« պարտված անձանցից գումարներ ստա¬¬նալու և շահումները բաշխելու« ինչպես նաև խաղացողների հյուրասիրությունը կազմակերպելու եղանակով« այդ ամբողջ ընթացքում ստանալով մոտ 18.000 ԱՄՆ դոլարի շահույթ« որը զուգորդվել է պետությանն առանձնապես խոշոր չափերի վնաս պատճառելով« քանի որ խուսափել է պետական գրանցման և լիցենզիա ստանալու համար սահմանված տարեկան 4.500.003.000 ՀՀ դրամի չափով պետական տուրքերը վճարելուց»։

Արագացված դատական քննություն.
Մինչ դատաքննություն սկսելն ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանը միջնորդեց գործը քննել դա¬տա¬կան քննության արագացված կարգով` հայտա¬րա¬րելով« որ վերը նշված միջ¬նոր¬¬դութ¬¬յունը ներ¬կա¬յացնում են կամավոր` նախա¬պես խորհրդակցելով իրենց պաշտպանի հետ« գիտակ¬ցում է արա¬գացված կարգով դատաքննութ¬յուն անցկացնելու իրա¬վական հետևանք¬ները։ Ամ¬բաս¬¬¬տան¬յալը նաև հայտարա¬րեց« որ առաջադրված մե¬ղադրանք¬ն իրեն պարզ և հասկանալի է« հա¬¬մա¬ձայն է դրա հետ« ավելին` առա¬¬ջադրված մեղադրան¬քում իրեն լիովին մեղավոր է ճանա¬չում։
Քննության առնելով ամբաստանյալի վերոնշյալ միջնոր¬դութ¬յունը« հաշվի առ¬նելով այն, որ մե¬ղադրողը դեռևս մինչդատական վարույթի ավարտական փուլում չէր առարկել գործն արա¬գաց¬ված դա¬տաքննութ¬¬յան կարգով քննե¬լու դեմ, որպիսի դիրքորոշումը պահպանեց նաև դատարանում, նկատի ունե¬նա¬լով« որ ամ¬բաս¬տանյալը չա¬փահաս է և մեղ¬սու¬նակ« արձանագրելով, որ առկա են ՀՀ քրեա¬կան դատա¬վա¬րության օրենսգրքի 375.1 և 375.2 հոդված¬ներով նախա¬տեսված` գործն արա¬գացված դա¬տաքննութ¬յան կար¬գով քննելու հիմ¬քն ու բոլոր պայ¬ման¬ները` Դա¬տա¬¬րա¬նը« հա¬մա¬պա¬տաս¬¬խան որոշ¬ման կայաց¬մամբ« գործը քննեց արա¬գաց¬ված դա¬տաքննութ¬յան կար¬գով։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մա¬սի 1-ին կետով առա¬ջադրված մե¬ղադրանքը Դա¬տարանը հաստատված համարեց հետևյալ ապա¬ցույց¬ներով` վկաներ Էդուարդ Սահակյանի, Մհեր Բալայանի, Վարշամ Ղազարյանի, Արամ Սարգսյա¬նի, Գուրգեն Գաս¬պարյանի, Թամարա Աբրահամյանի, Ռիմա Բադալյանի, Գրիգոր Ռաֆայելյանի, Աշոտ Ուլիխան¬յանի, Սամվել Հարությունյանի և Սուրեն Մովսիսյանի ցուցմունք¬ներով, բնակարանի և այնտեղ գտնվող անձանց խուզարկութ¬յուն կատարելու արձանագրությամբ, իրեղեն ապացույց ճանաչված և նախաքննական մարմնի տրամադրության տակ գտնվող` խաղա¬նիշերի« խաղաքար¬տերի« խաղի համար նախատեսված ծածկոցների և գումարների առկայությամբ, ապացույց ճանաչ¬ված և գործին կցված փաս¬տաթղթերի՝ Արկադի Հովհաննիսյանի նկատմամբ «Հեռախոսային խոսակ¬ցութ¬¬յուն¬ների վերահսկման» օպերատիվ-հետախուզական միջո¬ցառ¬ման արդյունքներով` հեռախո¬սազրույց¬¬¬ների գաղտնալսումներով, Արկադի Հովհաննիսյանի նկատմամբ «Հեռախո¬սային խո¬սակ¬ցությունների վերահսկման» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման արդյունքներով ստաց¬ված համակարգչային թվով 1 լազերային սկավառակի և դրա անձնագրերի զննության արձանագրությամբ, ՀՀ ֆինանսների նախարարությունից ստացված 2016թ. հոկտեմբերի 10-ի թիվ 03/84-3/23754-16 գրութ¬յամբ, Երևանի Մաշտոցի պողոտայի 37/54 հասցեից առգրավված «graffiti» և «classic» անգլերեն գրա¬ռում¬ներով նոթատետրի առկայությամբ, ՀՀ ֆինանսների նախարա¬րութ¬յան աշ¬խատակազմի լի¬ցեն¬զավորման գործակալությունից ստացված 2016թ. օգոստոսի 30-ի թիվ 74-2/21168-16 գրությամբ, դա¬տահաշվապահական և տնտեսագիտական փորձաքննության 2017թ. հունիսի 27-ի թիվ 45261609 եզրակացությամբ։
Նախաքննությամբ ձեռք բերված վերոնշյալ ապացույցները գնահատելիս` Դատարա¬նը հան¬գում է այն հետևության« որ ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանին առաջադրված մեղադ¬րանքի հիմ¬¬քում դրված այդ ապա¬ցույցներն ըստ էության հա¬մա¬պա¬տաս¬խանում են ՀՀ քրեա¬կան դատա¬վա¬րութ¬¬յան օրենսգրքով սահմանված թույլատրելիության և վերա¬բերե¬լիության« իսկ համակ¬¬ցութ¬¬¬յամբ գործի ճիշտ լուծման տեսանկյու¬նով` բավարա¬րութ¬յան չափա¬նիշ¬ներին։
Դատարանը հաստատված է համարում այն, որ ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանին մեղ¬¬սագրվող արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մա¬սի 1-ին կետով որակված է ճիշտ, վերջինս քրեական պատաս¬խա¬նատ¬վության ու պատժի ենթա¬կա է այդ հոդվածի համապա¬տաս¬խան մասով և կետով։
Ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշ¬վի է առնում հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերա¬կանգ¬¬նել սոցիալական արդարությունը« ուղղել պատժի ենթարկված անձին« ինչպես նաև կանխել հան¬ցա¬¬¬գոր¬¬ծությունները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հան¬ցանք կատա¬րած անձի նկատ¬մամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներ¬գոր¬ծութ¬յան այլ միջոց¬ները պետք է լինեն ար¬դարացի« համապա¬տասխանեն հանցանքի ծան¬րությանը« այն կա¬տա¬րելու հան¬գա¬մանք¬ներին« հան¬¬ցավորի անձնա¬¬վորությանը« անհրա¬ժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցա¬գոր¬ծութ¬յուն¬ները կան¬խելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասն սահմանում է« որ հանցա¬գոր¬ծութ¬յան համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ« իսկ նույն հոդ¬վածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցա¬գործության՝ հան¬րության համար վտան¬¬գա¬վո¬րության աստիճանով և բնույթով« հանցավորի անձը բնու¬թագրող տվյալներով« այդ թվում՝ պատաս¬խա¬նատ¬վությունը և պատիժը մեղմաց¬նող և/կամ ծանրացնող հան¬գա¬մանքներով։ ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համա¬ձայն` հան¬ցագործության համար նախա¬տեսված պա¬¬տիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապա¬հովել պատժի նպատակ¬ները։
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դա¬տա¬վա¬րա¬կան օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգա¬մանք¬ներ ունեցող գոր¬ծով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատա¬րա¬նի դատական ակ¬տի հիմ¬¬նա¬վո¬րումները« այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբա¬նութ¬յուն¬ները« պարտադիր են դատարանի հա¬մար նույ¬¬¬¬նանման փաստական հանգամանք¬ներով գործի քննության ժամա¬նակ։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը« Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դա¬տարանի 2007թ. հոկ¬տեմ¬բերի 26-ի ՎԲ-149/07 գործով մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մա¬սով նախատեսված նորմը« նշել է« որ այն Դատարանին օժտել է անձի պատասխա¬նատ¬վությունը մեղ¬¬մաց¬նող հանգամանքների կիրառման լայն հայեցողությամբ« քանի որ պա¬տիժ նշանակելիս Դա¬տա¬րանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այնպիսի հանգա¬մանք¬ներ« որոնք նույն հոդվածի առա¬ջին մասում նշված չեն։
Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի անձը բնութագրող տվյալներ է գնա¬հատում՝ նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ինֆորմացիոն կենտրոն 2017թ. հոկտեմ¬բերի 24-ին կատարված հարցման արդյունքների), երիտասարդ և ամուսնացած լինելը (համաձայն ամուսնության ԱԲ սերիայի թիվ 210462 վկայականի պատճենի), իսկ որպես պատաս¬խանատ¬վութ¬յունն ու պատիժը մեղ¬մացնող հանգամանքներ` լիովին մեղավոր ճանա¬չելն ու դեռևս մինչդատական վարույթից անկեղծորեն զղջալը, հանցագործության բոլոր հանգամանքները բացահայտելուն ա¬ջակցելը` հաշվի առնելով, որ մեղադրանքի որոշման մեջ արտացոլված` ողջ գործունեության ընթաց¬քում ստացած եկամտի չափի` 18.000 ԱՄՆ դոլարի վերաբերյալ փաստական տվյալները նախաքննա¬կան մարմնին հայտնի են դարձել բացառապես նրա խոստովանական ցուցմունքի հիման վրա, խնամ¬քին մինչև տասնչորս տարեկան որդու` 2017թ. ապրիլի 18-ին ծնված Ռոբերտ Արկադիի Հովհան¬նիսյանի առկայությունը (համաձայն ԱԲ սերիայի 506905 համարի ծննդյան վկայականի պատճենի), ընտանիքի միակ կերակրողը հանդիսանալը (համաձայն Երևանի «Մանուշակ» համատիրության նախագահ Տ.Պետրոսյանի կողմից 2017թ. հոկտեմբերի 19-ին տրված թիվ 384 տեղեկանքի), բնա¬կության վայրում դրականորեն բնութագրվելը (ըստ Երևանի «Մանուշակ» համատիրության նախա¬գահ Տ.Պետրոսյանի հաստատած բնու¬թագրի)։
Դատարանն ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունը և պա¬տիժը ծանրաց¬նող հանգամանքներ չարձանագրեց։
Պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոնշյալ հան¬գամանքները, ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի անձը բնու¬թագրող տվյալները հաս¬տատվել են գործով ձեռք բեր¬ված և դա¬տաքննութ¬յամբ հետա¬զոտված, թույլատ¬րե¬¬լիութ¬յան ու վերաբերելիության չափանիշներին համա¬պա¬¬տաս¬¬խանող ապա¬ցույց¬¬ներով, ող¬ջամտո¬րեն նվազեցնում են նրա անձի հան¬րային վտան¬գավո¬րութ¬յունը։
Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյու¬նով անդրադառնալով ամբաս¬տանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի նկատ¬¬մամբ պատժի նշանակման խնդրին` Դատա¬րանը փաս¬¬տում է, որ ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մա¬սի 1-ին կետը նախատեսում է պատիժ բացառապես ազա¬տազրկման ձևով, նաև լրացուցիչ պա¬տիժ` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գոր¬ծունեությամբ զբաղվելու իրավունքի զրկում, հետևաբար` սույն գործով քննարկ¬¬ման ենթակա են՝ նշա¬նակվող հիմնական և լրացուցիչ պատ¬ժի չափերի, տվյալ հոդ¬վածով նա¬խա¬տես¬ված պատժից ավելի մեղմ պատժաչափ կամ պատժատեսակ նշա¬նակելու, լրա¬ցուցիչ պատիժ չնշանակելու (ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 64-րդ հոդ¬վածի կիրառում), հիմնական պատիժը կրելու կամ չկրելու հարցերը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդ¬վածի կի¬րա¬ռում)։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի անձը, նրան վերագրվող հանցագոր¬ծութ¬յան բնույթն ու վտանգա¬վորության աստիճանը (ծանր հանցագործութ¬յուն է)` Դատարանը փաս¬տում է, որ նրա նկատմամբ տվյալ հոդվածով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատժաչափ կամ պատ¬ժատեսակ նշանակելու կամ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու հիմքերը (ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 64-րդ հոդ¬վածի կիրառում) բացա¬կայում են։ Նրա նկատմամբ պատիժ կարող է նշա¬նակվել բացա¬ռապես ազատազրկման ձևով` լրացուցիչ պատժի հետ զուգակցմամբ, որոնք կարող են նշանակվել տվյալ հոդ¬վածով նախա¬տեսված պատժաչափերի սահման¬ներում։ Դատարանն ամբաստանյալ Արկադի Հով¬հան¬նիսյանի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները, պատասխա¬նատվութ¬յունը և պատիժը մեղ¬մացնող հանգա¬մանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգա¬մանք¬ների բա¬ցակայությունը հաշվի է առնում նրա նկատմամբ հիմնական և լրացուցիչ պատիժներ սահմանելիս, ինչպես նաև նշա¬նակված հիմնական պատիժը կրելու նպատա¬կա¬հար¬¬մարութ¬յան հարցը որոշելիս։
Ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի նկատմամբ սույն դա¬տավճռով նշանակվող ազա¬տազրկման չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում ՀՀ քրեական դատա¬վարական օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի պա¬հանջն առ այն, որ արագացված դատական քննության կարգով մե¬ղադրա¬կան դա¬տավճիռ կա¬յաց¬¬նելիս դա¬տա¬¬րա¬նի նշանա¬կած պատիժը չի կարող գերազանցել կա¬տար¬ված հանցագոր¬ծութ¬յան համար նա¬խա¬¬տեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, տվյալ դեպքում` 4 (չորս) տարի ժամկետով ազա¬տազրկումը։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշա¬նակվող պատիժը ռեալ կրելու կամ չկրելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառում) խնդրին` Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը կա¬լանքի, ազա¬տազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշա¬նակելիս հան¬գում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելն հնարավոր է առանց պա¬տիժը կրելու, ապա կա¬րող է որո¬շում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։ Նույն հոդվածի 2-րդ մասի հա¬մա¬ձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատա¬րանը հաշվի է առնում հանցա¬վո¬րի անձը բնու¬¬թագրող տվյալները, պատաս¬խա¬նատվութ¬յունը և պատիժը մեղմացնող ու ծան¬րացնող հանգա¬մանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի վերոնշյալ դրույթների մեկնաբանությունից ակնհայտ է, որ պա¬տիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ինչպես հանցագործությունների տեսակ¬նե¬րի, քա¬նակի, հան¬ցա¬վոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջա¬նա¬կի հետ կապ¬¬ված որևէ հատուկ սահմանափակում օրենսդիրը չի նախատեսել, այսինքն` պատի¬ժը պայ¬մանա¬կա¬նո¬րեն չկիրա¬ռելու հիմք է համարվում դատարանի համոզ¬վածությունն առ այն, որ ամբաս¬տանյալի ուղղվելն հնարավոր է առանց որոշակի պատժա¬տե¬սակները ռեալ կրե¬լու (Հասմիկ Պետ¬¬րոսյանի վերա¬բերյալ թիվ ԱՐԱԴ/0050/01/08 քրեական գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատա¬րանի 2009թ. հունիսի 29-ի որոշում)։
Դատարանի այդ համոզվածությունը կարող է կայանալ պատասխանատվությունը և պա¬տի¬ժը մեղմացնող, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածով նախատեսված (ինչպես նաև չնա¬խա¬տես¬¬¬ված, բայց Դատարանի համոզմամբ այդ¬պիսին դիտարկվող) և 63-րդ հոդվածում սպառիչ թվարկ¬¬ված, պա¬տաս¬խանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների գնա¬հատման արդ¬¬¬¬¬¬¬յունք¬¬¬¬ներով։ Սա¬կայն, դա¬տարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատես¬ված պա¬տիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, տվյալ հարցը քննարկելիս և լու¬ծե¬լիս պարտավոր է հաշվի առնել նաև հանցա¬գոր¬ծության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ինչը նշա¬նակվող պատժի արդարացիության գրավականն է։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հան¬ցա¬գոր¬ծության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հան¬ցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստի¬ճանը» (տե՛ս, Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմ¬բերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12-րդ կետերը)։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի մասին դիրքորոշում Վճռաբեկ դա¬տարանն ար¬տա¬հայտել է Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվա¬կանի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 գործով որոշման մեջ, որի համաձայն` «Արարքի հան¬րային վտան¬գավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղ¬քի ձևի և տեսակի, հանցագոր¬ծության նպա¬տակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեա¬կան օրենսդրութ¬յամբ պահպանվող հասարա¬կա¬կան հարաբե¬րության` հանցանքի կատարման պա¬հին ունեցած սո¬ցիա¬լական նշանակության վերա¬բեր¬յալ փաստա¬կան տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հան¬ցա¬գործության կա¬տարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հան¬ցակցության դեպ¬քում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակ¬ցության աստիճանը»։
Զարգացնելով վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը Վ.Բեգյա¬նի գոր¬ծով որոշման մեջ արձանագրել է, որ «(…) պատիժը պայմանականորեն չկիրա¬ռելու հարցի լուծ¬ման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի՝
ա) կատարված հանցագործության նպատակն ու շարժառիթը,
բ) քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կա¬տարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
գ) կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը,
դ) հանցագործության կատարման եղանակը,
ե) հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը,
զ) հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մաս¬¬նակցության աստիճանը (…)» (Վանյա Ռաֆիկի Բեգյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվա¬կանի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13 որոշման 14-րդ կետը)։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի կատարած հանցագործության բնույթն ու վտան¬գավորության աստիճանը, անձը դրա¬կանորեն բնու¬թագրող տվյալ¬ների, նրա պատաս¬խա¬նատ¬վութ¬յունը և պա¬տիժը մեղմաց¬նող հան¬գամանք¬ների ամբող¬ջութ¬յունը, մաս¬նավո¬րապես` նախկի¬նում դա¬տա¬պարտ¬ված կամ այլ կերպ արա¬տա¬վորված չլինե¬լը, երիտասարդ և ամուսնացած լինելը, խնամ¬քին փոքրահասակ երեխայի առկայությունը, ընտանիքի միակ կերակրողը հանդիսանալը, իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելն ու դեռևս մինչդատական վարույթից անկեղծորեն զղջալը, հանցագործութ¬յան բոլոր հանգամանքները բացահայտելուն աջակցելը, բնա¬կության վայրերում դրականորեն բնու¬թագրվելը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` Դատարանը հանգում է այն հա¬մոզ¬¬վա¬ծության, որ ամբաս¬տանյալ Արկադի Հովհաննիս¬յանի ուղղվե¬լը և նոր հանցա¬գործություն¬ների կանխումը հնա¬րավոր է նրա նկատ¬մամբ ազա¬տազրկման ձևով նշանակվող պա¬տիժը պայմա¬նա¬կա¬նորեն չկիրա¬ռելու և միա¬ժամանակ ողջա¬միտ, տվյալ դեպքում՝ 2 տարի ժամ¬կետով փոր¬ձաշրջան սահ¬մա¬նե¬լու պայման¬ներում։ Փորձաշրջանի տևողությունը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում ամբաս¬տանյալի կատարած արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը /ծանր հանցագործություն է/։ Այդ պատիժն է արդա¬¬րացի ու միա¬ժա¬¬մանակ անհրա¬ժեշտ նաև սո¬ցիալական արդա¬րությունը վերա¬կանգ¬նելու հա¬մար։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ` որո¬շա¬կի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու խնդրին` Դա¬տարանը փաստում է, որ ըստ օրենսդրի ձևակերպման` լրացուցիչ այդ պատժի նշա¬նա¬կումը պարտադիր է /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածով նախատեսված հիմքերը բացա¬կայում են/, հետևաբար` ամբաս¬տան¬յալին 1 (մեկ) տարի ժամ¬կետով զրկում է ձեռնար¬կատիրա¬կան գործու¬նեությամբ զբաղ¬վելու իրավուն¬քից։ Միևնույն ժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ լրացուցիչ այդ պատժի ժամկետը պետք է լինի հնարավորինս քիչ, քանի որ ամբաստանյալ Ա.Հով¬հաննիսյանը սույն գործով նրան վերագրված արարքը կատարել է լիցենզավորման ենթակա ձեռ¬նար¬կատիրական այդ գործու¬նեությունը չգրանցելով և համապատասխան թույլտվություն չստա¬նա¬լով, այլ կերպ` լրացուցիչ այդ պատժի տևական ժամանակով նշանակումը չի ծառայի պատժի նպատակների ապա¬հովմանը, դրա տևողությունն անհրաժեշտ է հնարավորինս սահմանափակել` խրախուսելով նրա և այլոց կողմից օրի¬նա¬կան ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելու մոտիվացիան։
Դատարանը փաստում է նաև, որ սույն դատավճիռը կայացնելու պահին ամբաստանյալ Արկա¬դի Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խա¬¬¬¬փան¬ման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստո¬րագրութ¬յունը փո¬փո¬խելու կամ վերաց¬նելու հիմքերը բացա¬կա¬յում են, այն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կա¬յացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույց¬ների« դատական ծախ¬սե¬րի« գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի« քաղա¬¬քա¬ցիական հայցի հար¬ցե¬րին։
Դատարանն արձանագրում է« որ 2017թ. օգոստոսի 9-ին ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության ավագ քննիչ Ս.Պողոսյանը որոշում է կայացրել գործով ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի անվամբ հաշվառված շարժական և ան¬շարժ գույքի նկատմամբ կալանք դնելու մասին, սակայն որևէ գույքի փաստացի արգելանքի չի վերց¬վել։ Դատարանը փաստում է, որ սույն դա¬տական ակտով ևս արգելանք կիրառելու քրեադատավարա¬կան հիմքերը բացակայում են։
Քննության առնելով գործով ՀՀ գլխավոր դատախազության ներկայացրած քաղաքացիական հայցը` քաղաքացիական պատասխանող Արկադի Նորիկի Հովհաննիս¬յանից հօ¬գուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության /ՀՀ պետական բյուջեի/ 4.500.003.000 (չորս միլիարդ հինգ հարյուր միլիոն երեք հազար) ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու վերաբերյալ, Դատարանը, հաշվի առնելով այն, որ քաղա¬քացիական հայցը ներկայացվել է գործն արա¬գացված դատաքննության կարգով քննելու վերա¬բերյալ որոշում կայացնելուց հետո, իսկ պաշտ¬պանական կողմը դրա դեմ առարկել է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1 հոդվածի 6-րդ մասով, փաստում, որ այն անհրա¬ժեշտ է առանց քննության՝ ՀՀ գլխավոր դատախազությանը պարզաբանելով /առանձին/ քաղաքացիադատա¬վա¬րական ընթացա¬կարգով դատա¬րան ներկա¬յացնելու և մասնավոր տիրույթում փոխհատուցում հայ¬ցելու իրավունքը։
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ սույն դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո անհրաժեշտ է՝ իրեղեն ապացույց ճա¬նաչված և ՀՀ ԿԱ ազգային անվտանգության ծառայության քննչական վար¬չությունում պահվող խա¬¬ղա¬նիշ¬երը, խաղաքարտերը, ծածկոցները վերա¬դարձնել դրանց սեփականատիրոջը` գործով ամ¬բաս¬տանյալ Ար¬կադի Հովհաննիս¬յանին` հաշվի առնելով, որ դրանք քաղաքացիաիրավական շրջա¬նա¬ռությունից հանված իրեր չեն, իսկ հանցագործության արդյունքում ստացած և խուզար¬կությամբ նրա մոտ հայտ¬նաբերված 635.000 ՀՀ դրամ գումարն անհրաժեշտ է բռնագանձել հօգուտ պետության` հաշվի առնելով, որ այդ գու¬մարը նրա մոտ է կուտակվել «Լիցենզավորման մասին» օրենքի պահանջ¬ների խախտմամբ շահումով կենդանի խաղ կազմակերպելու, խաղացողներից նա¬խավճար¬ներ և դրա հաշվին նաև եկամուտ ստանալու արդյունքում։ Ինչ վերաբերում է խաղարկողների մոտ անձնական խու¬զարկությամբ հայտնաբերված և նախաքննական մարմնի որոշմամբ ապացուցողա¬կան նշանա¬կություն ունենալու փաստարկով որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ԿԱ ազգային անվտան¬գության ծառա¬յության քննչական վար¬չությունում պահվող գումարների, մասնավորապես` քաղ. Արամ Սարգսյա¬նի մոտ հայտնաբերված 850.000 ՀՀ դրամի, Մհեր Բալայանի 130.000 ՀՀ դրամի, Վահան Քամալյանի 460.000 ՀՀ դրամի և Գուրգեն Գասպարյանի 150.000 ՀՀ դրամ գումարները տնօրինմանը, ապա սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո դրանք ենթակա են վերա¬դարձման նրանցից յուրա¬քանչյուրին /սեփականա¬տերերին/, քանի որ նախ` վերոնշյալ անձանց սույն գործով որևէ մեղադրանք չի առա¬ջադրվել, բացի այդ, խուզարկության պահին նրանցից յուրա¬քանչյուրի մոտ խաղանիշների /խաղարկողների մոտ ունեցել են պայմանական արժեք/ առկա¬յության հետ մեկտեղ գումարների հայտնա¬բերումն ինքնին չի վկայում, որ այդ գումար¬ները նրանց անձնական գումարները չեն, այլ նախատեսված էին բացառապես շահումով խաղում օգտագործելու նպատակով կամ գոյացել էին գործով ամբաս¬տանյալ Արկադի Հովհաննիսյանի` այդ օրը կամ դրան նախորդող ժամանա¬կահատվա¬ծում ծավալած հանցավոր գործունեության ընթացքում կամ արդյուն¬քով։ Ավելին, դրանք որպես իրեղեն ապացույց են ճանաչվել ոչ թե հանցավոր ճանա¬պարհով ձեռք բերված լինելու, հանցա¬գոր¬ծության գործիք ծա¬ռայելու, այլ բացառապես «ապացու¬ցողական նշանա¬կություն» ունե¬նա¬լու փաս¬¬տարկով, ինչը սույն գործն արագացված դատական քննութ¬¬յան կարգով քննելու և ամբաս¬տան¬յալի նկատմամբ մեղադրող դատավճիռ կայացնելու պայ¬մաններում այլևս կորցնում է իր ապա¬ցու¬ցողական արժեքը։ Ավելին, արագացված դատաքննության պայմաններում Դատարանն ըստ էութ¬յան զրկված է վերոնշյալ խաղարկողների մոտ հայտնաբերված այդ գումար¬ների ծագման իրական աղբյուրը և այլ հանգա¬մանքները ստուգելու և պարզելու հնարավորությունից։
Դատարանը նաև արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդ¬վածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով թվարկ¬ված դատական ծախսերը« ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 375.3 հոդվածի 8-րդ մասի հա¬մա¬¬ձայն« գործով ամբաստանյալ Արկադի Հովհաննիսյան բռնա¬գանձման ենթակա չեն։
Գնահատելով և ամփոփելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույց¬ները, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավա¬րա¬կան օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, ինչպես նաև 375.1-375.4-րդ հոդված¬ներով, Դատա¬րանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց ՝

Արկադի Նորիկի Հովհաննիսյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մա¬սի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատ¬մամբ նշա¬նակել պատիժ` ազատազրկում 2 (երկու) տարի ժամ¬կետով` ձեռնարկատիրական գործունեութ¬յամբ զբաղվելու իրավունքի զրկմամբ` 1 (մեկ) տարի ժամկե¬տով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` Արկադի Հովհաննիսյանի նկատ¬մամբ ազա¬տազրկման ձևով նշա¬նակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահ¬մանել փոր¬ձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Արկադի Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու վերա¬բեր¬յալ ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո` իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ԿԱ ազգային անվտանգության ծառայության քննչական վար¬չությունում պահվող խաղանիշ¬երը, խաղա¬քարտերը, ծածկոցները վերա¬դարձնել դրանց սեփականատիրոջը` Արկադի Հովհաննիս¬յանին, իսկ հանցագործության արդյունքում ստացած և խուզարկությամբ նրա մոտ հայտնաբերված 635.000 (վեց հարյուր երեսունհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարը բռնագանձել հօգուտ պետության։ Ապացուցողական նշանակություն ունենալու հիմքով որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ԿԱ ազգային անվտան¬գության ծառա¬յության քննչական վար¬չությունում պահվող, նույն խուզարկության արդյունքում քաղ. Արամ Սարգսյա¬նի մոտ հայտնաբերված 850.000 (ութ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ, Մհեր Բալայանի մոտ` 130.000 (հարյուր երեսուն հազար) ՀՀ դրամ, Վահան Քամալյանի մոտ` 460.000 (չորս հարյուր վաթսուն հազար)ՀՀ դրամ և Գուրգեն Գասպարյանի մոտ 150.000 (հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումար¬ները վերա¬դարձնել նրանցից յուրաքանչյուրին` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հե¬տո։
ՀՀ գլխավոր դատախազության ներկայացրած քաղաքացիական հայցը` քաղաքացիական պատասխանող Արկադի Նորիկի Հովհաննիս¬յանից հօ¬գուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (ՀՀ պե¬տական բյուջեի), որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված նյութական վնասի փոխհատու¬ցում, 4.500.003.000 (չորս միլիարդ հինգ հարյուր միլիոն երեք հազար) ՀՀ դրամ գումար բռնա¬գանձելու վերաբերյալ, թողնել առանց քննության։
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված` գործն արագացված դատական քննությամբ քննելու պատճառաբանությամբ։
Դատավճիռը ստացման օրվանից մե¬կամսյա ժամկետում կարող է բողո¬քարկվել ՀՀ վե¬րաքննիչ քրեական դատարան` բացառությամբ գործի փաստական հանգա¬մանք¬ների վերա¬բերյալ Դա¬տա¬րանի հետևությունների։


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.Ժ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ