ԵԿԴ/0226/01/17






Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ Հ. Խաչատրյանի,

հանրային պաշտպան Լ. Ավետիսյանի,

2017թ. նոյեմբերի 28-ին Երևանում,

դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Արամ Նաիրիի Խանզադյանի`
ծնված 1983թ. ապրիլի 09-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխան /Առաքել Արամ Խանզադյան` ծնված 2016թ. հուլիսի 30-ին/ և կենսաթոշակառու հայրը, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, չի աշխատում, հաշվառված է Երևան քաղաքի Ֆուչիկի փողոցի թիվ 19 շենքի թիվ 86 բնակարանում, փաստացի բնակվում է Երևան քաղաքի 16-րդ թաղամասի թիվ 31 շենքի թիվ 78 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով։



Գործի դատավարական նախապատմությունը
2017թ. հունիսի 29-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժնում, Արամ Նաիրիի Խանզադյանի կողմից առանց իրացնելու նպատակի, զգալի չափի` 0.3 գրամ հաստատուն քաշով «հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոց և զգալի չափի` 0.016 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու դեպքի առթիվ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15193117 քրեական գործը։ Նույն օրն այդ քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժին` նախաքննություն կատարելու համար և 2017թ. հուլիսի 04-ին ընդունվել է նույն բաժնի ավագ քննիչի վարույթ։
2017թ. հուլիսի 17-ին Արամ Նաիրիի Խանզադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
Նախաքննության մարմնի 2017թ. հուլիսի 24-ի որոշմամբ Արամ Նաիրիի Խանզադյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա` «2017թ. մայիս ամսից հունիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, քրեական գործով չպարզված օրը, Աշտարակ քաղաքի փողոցներից մեկում վայրի աճած կանեփի թուփը քաղելով, այն սպիրտի լուծույթի մեջ լուծելու միջոցով առանց իրացնելու նպատակի` իր գործածման համար, ապօրինի պատրաստել և պահել է զգալի չափի` 0.3 գրամ հաստատուն քաշով «հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոց և 0,016 գրամ քաշով տետրահիդրոկաննաբինոլ տեսակի թմրամիջոց, որը հետագա գործածման նպատակով ապօրինի պահել է տաբատի գրպանում։
2017 թվականի հունիսի 21-ին ժամը 00։30-ին Ա. Խանզադյանը Երևան քաղաքի Հերացի փողոցից բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին, որտեղ էլ կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում վերջինիս կողմից ապօրինի պատրաստված և պահվող զգալի չափի` 0.3 գրամ հաստատուն քաշով «հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը և 0.016 գրամ քաշով տետրահիդրոկաննաբինոլ տեսակի թմրամիջոցը հայտնաբերվել է։
Այսինքն` Արամ Նաիրիի Խանզադյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարք։»։
Նախաքննության մարմնի 2017թ. օգոստոսի 18-ի որոշումներով թիվ 15193117 քրեական գործով մեղադրյալ Ա. Խանզադյանի գույքի վրա կալանք է դրվել։
2017թ. օգոստոսի 23-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2017թ. օգոստոսի 28-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2017թ. սեպտեմբերի 05-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2017թ. սեպտեմբերի 15-ին նշանակելու մասին։


Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները

Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Ամբաստանյալ Արամ Նաիրիի Խանզադյանը 2017թ. մայիս ամսից հունիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, Աշտարակ քաղաքի փողոցներից մեկում նկատելով վայրի աճած կանեփի թուփ` նպատակադրվել է հիշյալ թփից իր գործածման համար թմրամիջոց պատրաստել։ Այդ նպատակով ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանը քաղել է այդ թուփը և տեղափոխել է իր բնակության վայր։ Այնուհետև, համացանցից տեղեկանալով թմրամիջոցի պատրաստման եղանակին` կանեփի թուփը քամել` սպիրտով լուծել է և սպիրտային մասի գոլորշիացումից հետո, առանց իրացնելու նպատակի` իր գործածման համար ապօրինի պատրաստել և պահել է զգալի չափի` 0.3 գրամ հաստատուն քաշով «հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոց և 0.016 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց, որոնք հետագա գործածման նպատակով ապօրինի պահել է տաբատի գրպանում։
2017թ. հունիսի 21-ի ժամը 00։30-ին ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանը Երևան քաղաքի Հերացի փողոցից բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին, որտեղ կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում վերջինիս կողմից ապօրինի պատրաստված և պահվող, զգալի չափի` 0.3 գրամ հաստատուն քաշով «հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը և 0.016 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը հայտնաբերվել է։

Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ Ա. Խանզադյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, նրա խնամքին են մինչև տասնչորս տարեկան երեխան` Առաքել Արամ Խանզադյանը` ծնված 2016թ. հուլիսի 30-ին և կենսաթոշակառու հայրը` Նաիրի Սերոյի Խանզադյանը` ծնված 1948թ. նոյեմբերի 28-ին։

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Ամբաստանյալ Արամ Նաիրիի Խանզադյանի ինքնախոստովանական ցուցմունքով այն մասին« որ առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում։ 2017թ. մայիս-հունիս ամիսների ընթացքում, երբ գտնվել է Աշտարակ քաղաքում` փողոցներից մեկում նկատել է վայրի պայմաններում աճած կանեփի թուփ և նպատակադրվել է այդ թփից իր գործածման համար թմրամիջոց պատրաստել։ Այդ նպատակով կանեփի թփի որոշ մասը քաղել է, տեղափոխել իր բնակության վայր, ապա` «Յութուբ» ինտերնետային կայքում զետեղված տեսահոլովակի դիտումից քաջատեղյակ լինելով «հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցի պատրաստման տեխնոլոգիային` իր կողմից քաղված կանեփի թուփը ճզմել է սպիրտի մեջ, ապա լուծույթից գոլորշիացրել սպիրտային մասը և այդ կերպ իր գործածման համար թմրամիջոց պատրաստել։ Իր կողմից պատրաստված թմրամիջոցի մի մասը խառնել է ծխախոտի մասնիկներին, իսկ մնացած մասը` պահել մեկ այլ ներարկիչում` հետագա գործածման համար։
2017թ. հունիսի 20-ին, տաբատի գրպանում պահելով իր կողմից պատրաստված, 2 ներարկիչների մեջ լցված թմրամիջոցները` անձնական գործերով գնացել է Հերացի փողոցում գործող հիվանդանոց, որտեղ հանդիպել է իր ծանոթ Արթուր Մանուկյանին։
Վերջինիս ավտոմեքենան եղել է փողոցում կանգնած` խափանված վիճակում։ Ինքն օգնել է, որպեսզի Ա. Մանուկյանն այն վերանորոգի։ Այդ ընթացքում իրենց են մոտեցել ոստիկանության ծառայողները և բերման ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին, որտեղ կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում, իր կողմից պատրաստված և տաբատի գրպանում պահվող թմրամիջոցները հայտնաբերվել են։ Խուզարկության ընթացքի և արդյունքների մասին կազմվել է արձանագրություն, որը ստորագրվել է մասնակիցների և իր կողմից։
Անկեղծորեն զղջում է իր կատարածի համար։ Խնդրում է հաշվի առնել, որ իր խնամքին են կենսաթոշակառու հայրը և երկու անչափահաս զավակները, որոնցից մեկի հայրությունը չի կարողանում ճանաչել` նրա մոր անհամաձայնության պատճառով։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1 գ.թ. 50-53, 101-102, 127-128/
Վկա Արթուր Գագիկի Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքով այն մասին, որ 2017թ. հունիսի 20-ի երեկոյան, Երևան քաղաքի Մ. Հերացի փողոցում պատահմամբ հանդիպել է իր ծանոթ Արամ Խանզադյանին։ Ինքն ավտոմեքենայի ղեկի մոտ նստած` փորձել է վերացնել ավտոմեքենայի խափանումը, իսկ Արամը կանգնել է ավտոմեքենայի կողքին։ Այդ ընթացքում իրենց են մոտեցել ոստիկանության ծառայողները և բերման ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին։ Հետագայում տեղեկացել է, որ կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում Արամի մոտից հատնաբերվել է թմրամիջոց։
/հատոր 1 գ.թ. 54-57/
Դատաքիմիական փորձաքննության 2017թ. հունիսի 28-ի թիվ 302 Ք-17 եզրակացությամբ, որի համաձայն`
«1. Փորձաքննությանը ներկայացված ներարկիչում առկա 0,5 մլ ծավալով հեղուկը հանդիսանում է 0,3 գրամ հաստատուն քաշով հաշիշի յուղ տեսակի թմրամիջոց։
2. Փորձաքննությանը ներկայացված 0,47 գրամ քաշով զանգվածը հանդիսանում է ծխախոտի մասնիկներ, որոնք պարունակում են 0,016 գրամ քաշով տետրահիդրոկաննաբինոլ տեսակի թմրամիջոց /տես հետազոտական մաս/։»։
/հատոր 1 գ.թ. 17-21/
Տոքսիկոքիմիական փորձաքննության 2017թ. հուլիսի 31-ի թիվ 2299 եզրակացությամբ, որի համաձայն`
«ա/.20.07.2017թ. Արամ Նաիրիի Խանզադյանի մեզի փորձանմուշում հայտնաբերվեցին կանաբինոիդների խմբի թմրամիջոցի թմրակալոիդները։
բ/.20.07.2017թ. Արամ Նաիրիի Խանզադյանի 1.0 սմ երկարությամբ մազի փորձանմուշում հայտնաբերվեցին կանաբինոիդների խմբի թմրամիջոցների թմրակալոիդների հետքեր։»։
/հատոր 1 գ.թ. 119/
Անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 2017թ. հունիսի 21-ի արձանագրությամբ, համաձայն որի` ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում Ա. Խանզադյանի տաբատի գրպանից հայտնաբերվել են երկու ներարկիչներ, որոնցից մեկը` 0,5 մլ ծավալով շագանակագույն հեղուկի պարունակությամբ, իսկ մյուսը` թութունանման զանգվածի պարունակությամբ։
/հատոր 1 գ.թ. 4/
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, «ՄՏՍ Հայաստան» ՓԲ ընկերությունից ստացված, Ա. Խանզադյանի 098-18-87-68 բջջային հեռախոսահամարից կատարված մուտքային և ելքային հեռախոսազանգերի վերծանումներով։ Դրանց զննությամբ պարզվել է, որ 2017թ. մայիսի 15-ից մինչև հունիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում հիշյալ հեռախոսահամարից կատարված հեռախոսազանգերի մի մասը սպասարկվել է Աշտարակ քաղաքում տեղակայված` կապի ծածկույթն ապահովող կայանների կողմից։
/հատոր 1 գ.թ. 114-115/
Նախաքննության մարմնի 2017թ. հուլիսի 17-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարանում հետազոտված, 0,3 գրամ «հաշիշի յուղ» և 0,016 գրամ «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցներով։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1 գ.թ. 67/

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Վերլուծելով ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները, վկայի նախաքննական ցուցմունքը և գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոց ապօրինի պատրաստելը և պահելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի կողմից կատարված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
Նույն օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
Նույն օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«2. Կալանքը չի նշանակվում դատավճիռը կայացնելու պահին տասնվեց տարին չլրացած անձանց կամ հղի կանանց կամ խնամքին մինչև ութ տարեկան երեխա ունեցող անձանց նկատմամբ։»։
Նույն օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում ինչպես կալանքի, այնպես էլ ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում, ի թիվս այլնի, առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ ապօրինի ձեռք բերելու կամ պահելու համար։
Նշված նորմի վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը),
- դրա չափը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող` ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (օրինակ՝ հիվանդությամբ պայմանավորված ցավերը թեթևացնելու համար կատարելը)։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։
(…)»։
Ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի նկատմամբ, նրան վերագրվող հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի անձը` նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, կատարված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, ամբաստանյալին մեղսագրված, առանց իրացնելու նպատակի պատրաստված և իր մոտ պահված 0.016 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը «Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի 142-րդ կետում նշված, թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված զգալի չափի /0.005-0.5 գրամ/ նվազագույն սահմանին առավել մոտ լինելը, թմրանյութի այդ տեսակի վտանգավորության և օրգանիզմի վրա ազդեցության` համեմատաբար ցածր աստիճանը, 0.3 գրամ քաշով «հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցը «Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի 80-րդ կետում նշված, թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված զգալի չափի /0.1-0.5 գրամ/ միջին սահմանում լինելը, թմրանյութի այդ տեսակի վտանգավորության և օրգանիզմի վրա ազդեցության` համեմատաբար ցածր աստիճանը։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը` խոստովանական ցուցմունք տալը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով` անկեղծորեն զղջալը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Պարույր Ստյոպայի Բայրամյանի վերաբերյալ ՎԲ-84/07 քրեական գործով 2007թ. հունիսի 1-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) 4. (…) Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս գործն ըստ էության քննելու իրավասություն ունեցող դատարանները՝ առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանները, ունեն հայեցողություն դրսևորելու ընդարձակ հնարավորություն։ Դա, նախ, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները սահմանելիս օրենսդիրը լայնորեն օգտագործում է գնահատողական ձևակերպումներ` «արդարացի պատիժ», «հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճան»։ Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ «Դատավորները քրեական գործերը և նյութերը լուծում են իրենց ներքին համոզմամբ՝ ներկայացված ապացույցների պատշաճ հետազոտման հիման վրա»։
Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում։ Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների։ Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը,
գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները։ (…)»։
Որպես ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխայի առկայությունը, իսկ պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Ստուգելով և գնահատելով ամբաստանյալի անձի և կատարած արարքի վերաբերյալ վերոգրյալ հանգամանքները, այդ թվում` ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոհիշյալ հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ, հաշվի առնելով, որ այդ հանգամանքներից յուրաքանչյուրն իրական է, հաստատված է գործով ձեռք բերված ու դատարանում հետազոտված, վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցներով, նկատի ունենալով, որ այդ հանգամանքների համակցության առկայությունը ողջամտորեն նվազեցրել է ամբաստանյալի անձի հանրային վտանգավորությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի` դրական բնութագրվելը, խնամքին կենսաթոշակառու ծնող ունենալը, նախկինում դատված չլինելը, խոստովանական ցուցմունք տալը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը և անկեղծորեն զղջալը հանդիսանում են ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ Ա. Խանզադյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով, քանի որ դատավճիռը կայացնելու պահին Ա. Խանզադյանը խնամքին ունի մինչև ութ տարեկան երեխա` 2016թ. հուլիսի 30-ին ծնված Առաքել Արամ Խանզադյանը։
Քննելով ազատազրկում տեսակի պատիժն ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի կողմից կրելու հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։ (…)»
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ՎԲ-124/07 գործով 2007թ. հունիսի 12-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` ԵՔՐԴ/0571/01/08 քրեական գործով 2009թ. հունիսի 2-ի որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) 17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
(…)»։
Հաշվի առնելով վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող վերոհիշյալ հանգամանքների առկայությունը, նկատի ունենալով, որ Ա. Խանզադյանի կատարած արարքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների թվին, ամբաստանյալին մեղսագրված, առանց իրացնելու նպատակի պատրաստված և իր մոտ պահված 0.016 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցն առավել մոտ է «Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի 142-րդ կետում նշված, թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված զգալի չափի /0.005-0.5 գրամ/ նվազագույն սահմանին, հաշվի առնելով թմրանյութի այդ տեսակի վտանգավորությունը և օրգանիզմի վրա ունեցած ազդեցության համեմատաբար ցածր աստիճանը, 0.3 գրամ քաշով «հաշիշի յուղ» տեսակի թմրամիջոցի` «Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի 80-րդ կետում նշված, թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված զգալի չափի /0.1-0.5 գրամ/ միջին սահմանում լինելը, թմրանյութի այդ տեսակի վտանգավորությունը և օրգանիզմի վրա ազդեցության համեմատաբար ցածր աստիճանը, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի` հանրության համար վտանգավոր լինելու աստիճանը նվազել է և հնարավոր է հանգել հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել։
Քննելով գույքի վրա դրված կալանքի հարցը` դատարանը գտնում է, որ նախաքննության մարմնի 2017թ. օգոստոսի 18-ի որոշումներով ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի գույքի վրա դրված կալանքը պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի կատարումը, քանի որ գործով առկա են որոշակի դատական ծախսեր։
Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանն արձանագրում է, որ նախաքննության մարմնի 2017թ. հուլիսի 17-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, դատարանում հետազոտված թմրամիջոցները ենթակա են ոչնչացման։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի նկատմամբ խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պահանջները խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Բացի այդ, ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում նրա թաքնվելու կամ վարույթն իրականացնող մարմնից խուսափելու հավանականությունը նվազում է։
Քննելով դատական ծախսերի հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Դատական ծախսերը բաղկացած են` (…)
3) մասնագետի, փորձագետի, թարգմանչի վարձատրության գումարներից.
(…)»։
Նույն օրենսգրքի 169-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 1-6-րդ կետերում թվարկված դատական ծախսերը կարող են դատարանի կողմից դրվել դատապարտյալի վրա։
2. Դատարանն իրավունք ունի դատապարտյալին լրիվ կամ մասնակի ազատել որպես պետության եկամուտ գանձվելիք դատական ծախսերը վճարելուց, եթե դատապարտյալն անվճարունակ է, կամ գումարի գանձումը կարող է էապես ազդել դատապարտյալի խնամքի տակ գտնվող անձանց նյութական վիճակի վրա (…)»։
Համաձայն քրեական գործի նյութերի` նախաքննության ընթացքում նշանակված դատաքիմիական և դատաբուսաբանական փորձաքննությունների կատարման արժեքը կազմել է 12.000 /տասներկու հազար/ ՀՀ դրամ գումար, դատատոքսիկոքիմիական փորձաքննության կատարման արժեքը կազմել է 12.000 /տասներկու հազար/ ՀՀ դրամ գումար։ Հետևաբար ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի պետք է բռնագանձել 24.000 /քսանչորս հազար/ ՀՀ դրամ գումար` որպես դատական ծախս։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 168-169-րդ, 232-238-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ և 369-373-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Արամ Նաիրիի Խանզադյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Արամ Խանզադյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ Արամ Խանզադյանին պարտավորեցնել չփոխել մշտական բնակության վայրը` նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի պետական ծառայության վրա։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2017թ. օգոստոսի 18-ի որոշումներով ամբաստանյալ Ա. Խանզադյանի գույքի վրա դրված կալանքը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի կատարումը։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2017թ հուլիսի 17-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, 0,3 գրամ «հաշիշի յուղ» և 0,016 գրամ «տետրահիդրականնաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցները ոչնչացնել։
Ամբաստանյալ Արամ Խանզադյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Ամբաստանյալ Արամ Խանզադյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 24.000 /քսանչորս հազար/ ՀՀ դրամ գումար` որպես դատական ծախս։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ