ԵԿԴ/0214/01/17

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
դատավորներ` Մ.Պապոյան
Ա.Դանիելյան

քարտուղարությամբ` Հ.Հակոբյանի

մասնակցությամբ`
ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանի
պաշտպան Լ.Օհանյանի
մեղադրող Ա.Մարգարյանի
տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ
Ս.Սահակյանի

2018 թվականի հուլիսի 3-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2018 թվականի փետրվարի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0214/01/17 դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Արթուր Գենադիի Հայրապետյանի վերաքննիչ բողոքը.

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2017 թվականի ապրիլի 11-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում հարուցվել է թիվ 60104817 քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով:
2017 թվականի ապրիլի 14-ին Արթուր Գենադիի Հայրապետյանը ներգրավվել է որպես կասկածյալ` նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրվելով չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2017 թվականի ապրիլի 20-ին Լարիսա Վահանի Պետրոսյանը գործով ճանաչվել է տուժող:
2017 թվականի ապրիլի 21-ին Ա.Հայրապետյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի մայիսի 25-ին Ռոզա Հովիկի Հակոբյանը ճանաչվել է տուժողի իրավահաջորդ:
2017 թվականի օգոստոսի 9-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ, իր` 2018 թվականի փետրվարի 26-ի դատավճռով ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակել ազատազրկում՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 2 (երկու) տարի ժամկետով: Պատժի սկիզբը հաշվել է Ա.Հայրապետյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից, իսկ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողել է անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանի կողմից բերվել է վերաքննիչ բողոք, որը Վերաքննիչ դատարանի՝ 2018 թվականի ապրիլի 6-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Արթուր Գենադիի Հայրապետյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «[Ն]ա, 2017թ. ապրիլի 11-ին` ժամը 05:30-ի սահմաններում, «ԳԱԶ-3110» մակնիշի 253 ԼՍ 01 հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Խանջյան փողոցով` Ագաթանգեղոս փողոցի կողմից դեպի Սայաթ-Նովա փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երրորդ գոտով, հոծ գծերից մոտ մեկ մետր հեռավորությամբ, շուրջ 50 կմ/ժամ արագությամբ, մոտակա լույսերով: Հասնելով Խանջյան և Վարդանանց փողոցների խաչմերուկի մոտակայքին` թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007թ.-ի հունիսի 25-ի 955-Ն որոշմամբ հաստատված Ճանապարհային երթևեկության կանոնների 67-րդ կետի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` տեսնելով իր ուղեմասով, աջից դեպի ձախ ուղիղ անկյան տակ, հանգիստ քայլերով փողոցը հատող հետիոտն Լարիսա Վահանի Պետրոսյանին, շարունակել է նույն արագությամբ և ուղղությամբ ընթանալ, որի ընթացքում ուշադրությունը շեղել է երթևեկությունից ու չհասցնելով դիմել արգելակման` ավտոմեքենայի առջևի ձախ անկյունային հատվածով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Լ.Պետրոսյանին և անզգուշությամբ պատճառել մահ` դրանով իսկ պայմանավորելով վրաերթի առաջացումը»:
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2018 թվականի փետրվարի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0214/01/17 դատավճռում նշել է. «(…) Դատարանը, հաշվի առնելով առաջադրված մեղադրանքի հետ ամբաստանյալի համաձայն լինելու հանգամանքը և հանգելով եզրակացության, որ մեղադրանքը, որի հետ համաձայնվեց ամբաստանյալը, հիմնավորված է ու հաստատվում է քրեական գործով հավաքված ապացույցներով, գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանը կատարել է հանցանք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որով և նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած արարքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը՝ թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը, հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո և հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում նրա դրսևորած վարքագիծը, կատարված արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկացված դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ, անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար, նրա խնամքին են գտնվում մինչև 14 տարեկան երկու երեխան, և որ տուժողի իրավահաջորդն ու նրա ներկայացուցիչը խնդրեցին ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառել։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանի անձը բնութագրող տվյալներ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և բնութագրվում է դրական։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ ձեռք չբերվեցին։
(...)
Դատարանը, նկատի ունենալով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվութ-յունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, նրա կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանցագործության կատարման եղանակն ու հանգամանքները և ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է դատապարտվի ազատազրկման, որպիսի պատիժը պետք է կրի, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ այն պայմանականորեն չկիրառելը անհրաժեշտ ու բավարար չի կարող համարվել սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այսինքն՝ նրա ուղղվելը հնարավոր է միայն պատիժը կրելու պայմաններում։
Միաժամանակ, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հացագործության բնույթը, դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի նաև լրացուցիչ պատիժ` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում։
(...)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
4. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ` նյութական իրավունքի խախտում, մասնավորապես խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջները, որի արդյունքում իր («ամբաստանյալ Արթուր Հայրապետյանի») նկատմամբ նշանակել է ակնհայտ խիստ պատիժ, ուստի Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2018 թվականի փետրվարի 26-ի դատավճիռը նշանակված պատժի մասով ենթակա է բեկանման, իսկ իր («ամբաստանյալի») նկատմամբ նշանակված պատիժը՝ մեղմացման:
Ի հիմնավորումն վերոշարադրյալ փաստարկի` բողոքի հեղինակը, մեջբերումներ կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածներից և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումներում արձանագրված իրավական դիրքորոշումներից, ըստ էության նշել է, որ իր («ամբաստանյալի») նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը թեև դատաքննությամբ վեր է հանել իր («ամբաստանյալի») կատարած արարքը մեղմացնող և անձը բնութագրող հանգամանքները, սակայն պատիժ նշանակելիս դրանք հաշվի չի առել։ Առաջին ատյանի դատարանը, քննարկելով իր («ամբաստանյալի») անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ամբաստանյալի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանցագործության կատարման եղանակն ու հանգամանքները, ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգել է հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է դատապարտվի ազատազրկման և այն պետք է կրի։ Առաջին ատյանի դատարանը պատճառաբանել է, որ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելն անհրաժեշտ ու բավարար չի կարող համարվել սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այսինքն` իր («նրա») ուղղվելը հնարավոր է միայն պատիժը կրելու պայմաններում:
Գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջները, իր («ամբաստանյալ Արթուր Հայրապետյանի») նկատմամբ նշանակվել է ակնհայտ խիստ պատիժ, որը որևէ կերպ չի համապատասխանում կատարած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին, բնույթին և բավարար չէ պատժի նպատակներն ապահովելու, սոցիալական արդարությունը վերականգնելու համար։ Վերը նշված հանգամանքներն իրենց համակցությամբ գնահատելով՝ կարելի է վստահությամբ արձանագրել, որ ինքը («Արթուր Հայրապետյանը») ուղղվելու ճանապարհին է, ուստի պատժի նպատակներն իրականանալի են առանց սահմանված պատիժը փաստացի կրելու։ Հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը հակասում է պատիժ նշանակելու իրավահարաբերությունները կարգավորող նորմերին և դրանց վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի հայտնած դիրքորոշումներին, որպիսի պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ` նյութական իրավունքի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2018 թվականի փետրվարի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0214/01/17 դատավճիռը բեկանել և փոփոխել՝ իր («Արթուր Հայրապետյանի») նկատմամբ նշանակված պատժաչափը մեղմացնել և նշանակվելիք պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
5. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)»:
Ինչպես հետևում է մեջբերվածից՝ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն՝ դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում` ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով»։
Վերը մեջբերված նորմերի և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները, դրանք համադրելով ներկայացված պահանջի հետ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ էության մեջ նախ պետք է պատասխանել այն հարցին, թե ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատիժն արդյո՞ք անարդարացի է` ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով, ապա նաև այն հարցին, թե արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից հիմնավորվա՞ծ է արդյոք ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2.Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3.Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում, և մշտապես վերահաստատվել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ առանց պատիժը փաստացի կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի համակողմանի ու ամբողջական գնահատման վրա։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանն այն կիրառելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված պատժի նպատակների իրացվելիությունը (տե՛ս, ի թիվ այլնի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13 որոշումները)։
Սույն գործով ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանն Առաջին ատյանի դատարանի բողոքարկված դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ, որպիսի հանցագործությունը դասվում է անզգուշությամբ կատարվող միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, որի համար օրենսդիրը հիմնական պատիժ է նախատեսել միայն ազատազրկման ձևով՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով, և որպես պարտադիր լրացուցիչ պատիժ՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքի զրկում՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
Ընդ որում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հիմնական անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են: Դրա հետ մեկտեղ, հանցագործության լրացուցիչ օբյեկտ են հանդիսանում մարդու կյանքն ու առողջությունը:
Հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների տարածվածությունը, ինչպես նաև նշված հանցակազմի բնույթն ու առանձնահատկությունները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մի շարք որոշումներում իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել այդ հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ։ Մասնավորապես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով վերոնշյալ հարցերը լուծելիս դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն.
1) հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները (մանրամասն տե՛ս Արամ Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետը),
2) ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, ինչը բացահայտելու համար դատարանները, յուրաքանչյուր դեպքում ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից, պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտումը ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը (տե՛ս, mutatis mutandis, Էդմոն Ասատրյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը),
3) ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Մասնավորապես՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում փաստել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել (տե՛ս Էդմոն Ասատրյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը),
4) հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Մասնավորապես՝ Էդմոն Ասատրյանի գործով որոշման շրջանակներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է. «(…)[Հ]անրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի (…) տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին» (տե՛ս Էդմոն Ասատրյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 17-րդ կետը),
5) հանցագործությամբ պատճառված վնասը (մանրամասն տե՛ս Արամայիս Հովհաննեսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշման 15-րդ կետը),
6) հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։ Մասնավորապես՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ դատարաններն ուշադրության պետք է արժանացնեն այն, թե հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո ամբաստանյալն արդյոք անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, կամ արդյոք քրեական գործի քննության ընթացքում ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմին, դեպքի վերաբերյալ տվել ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, արդյոք որոշակի քայլեր է ձեռնարկել տուժողի կամ նրա հարազատների հետ հաշտվելու ուղղությամբ կամ ինքնակամ հատուցել է հանցագործության արդյունքում տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության ծախսերը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արամ Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 22-րդ կետը)։
Սույն գործով ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանը հիմնական պատիժ է նշանակել ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, որպիսին զգալիորեն նվազ է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված հիմնական պատժի առավելագույն չափից` առավել մոտ լինելով օրենսդրի սահմանած նվազագույնին:
Ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանը սույն գործով մեղավոր է ճանաչվել այն բանում, որ 2017 թվականի ապրիլի 11-ին` ժամը 05:30-ի սահմաններում, իր վարած «ԳԱԶ-3110» մակնիշի ավտոմեքենայով Երևան քաղաքի Խանջյան փողոցով` Ագաթանգեղոս փողոցի կողմից դեպի Սայաթ-Նովա փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երրորդ գոտով, հոծ գծերից մոտ մեկ մետր հեռավորությամբ, շուրջ 50 կմ/ժ արագությամբ, մոտակա լույսերով ընթանալիս, Երևան քաղաքի Խանջյան և Վարդանանց փողոցների խաչմերուկի մոտ թույլ է տվել Ճանապարհային երթևեկության կանոնների 67-րդ կետի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` տեսնելով իր ուղեմասով աջից դեպի ձախ ուղիղ անկյան տակ հանգիստ քայլերով փողոցը հատող հետիոտն Լ.Պետրոսյանին, շարունակել է նույն արագությամբ և ուղղությամբ ընթանալ, որի ընթացքում ուշադրությունը շեղել է երթևեկությունից ու չհասցնելով դիմել արգելակման` ավտոմեքենայի առջևի ձախ անկյունային հատվածով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Լ.Պետրոսյանին և անզգուշությամբ պատճառել մահ` դրանով իսկ պայմանավորելով վրաերթի առաջացումը (տե'ս սույն որոշման 2-րդ կետը):
Նախ, ինչպես հետևում է վերը նշվածից, նկարագրված իրավիճակում հենց միայն վկայակոչված Ճանապարհային երթևեկության կանոնի խախտումն ամբաստանյալի կողմից չէր կարող չդրսևորվել գիտակցաբար: Ավելին, նկարագրված հանգամանքներն ինքնին վկայում են չհիմնավորված ինքնավստահության մասին, երբ անձը նախատեսում է իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի՝ ինքնավստահորեն հույս է ունենում, որ դրանք կկանխվեն:
Նշված իրադրության պայմաններում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին և առողջությանը վնաս պատճառելու հավանականությունն անհերքելիորեն եղել է մեծ, ուստի թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունն ամբաստանյալի համար եղել է ակնհայտ: Նշված հանգամանքն իր հերթին մեծացնում է ինչպես ամբաստանյալի անձի, այնպես էլ նրա կատարած հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, ինչը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների, ընտանեկան դրության, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքագծի, ինչպես նաև տուժողի իրավահաջորդի և վերջինիս ներկայացուցչի՝ ամբաստանյալի համար բարենպաստ դիրքորոշման համակցության մեջ որևէ կերպ չի կարող նվազել և հնարավորություն տալ հանգելու այն հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով չնախատեսված ավելի մեղմ հիմնական պատժատեսակ կիրառելու, կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված միակ հիմնական պատժատեսակի՝ Առաջին ատյանի դատարանի սահմանած չափից պակաս պատժաչափ սահմանելու, կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված պարտադիր լրացուցիչ պատիժը չնշանակելու, կամ ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացվելիությանը:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կիրառված հիմնական և լրացուցիչ պատիժների տեսակները, սահմանված պատժաչափերը և նշանակված պատիժը ռեալ կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ հետևությունն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավոր են, և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որը, ի վնաս ամբաստանյալի, ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա:
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ բերված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի` 2018 թվականի փետրվարի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0214/01/17 դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ ամբաստանյալ Ա.Հայրապետյանի վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Ամբաստանյալ Արթուր Գենադիի Հայրապետյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2018 թվականի փետրվարի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0214/01/17 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ