Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0175/01/17
Վիճակագրական տողի համար :
8.21
Պատասխանող
Թենգիզ Խուդոյան Թեմուրի
Թենգիզ Խուդոյան
Դատավոր
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Արշակ Վարդանյան
Դատավոր
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Արշակ Վարդանյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2017-07-28 | 16:00 | 7 | Կայացել է |
Գործ թիվ ԵԿԴ/0175/01/17
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա¬սության դատա-րանը (այսուհետ` Դատարան )`
նախագահությամբ դատավոր` Արշակ Վարդանյանի«
քարտուղարությամբ` Դարինա Բեգլարյանի«
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Սաթենիկ Անդրեասյանի,
պաշտպան (հանրային)` Էդուարդ Աղաջանյանի,
օրինական ներկայացուցիչ` Թեմուր Խուդոյանի,
2017թ. հուլիսի 28-ին նույն դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց և ավար¬տեց քրեական գործն ըստ մե¬ղադ¬րանքի`
Թենգիզ Թեմուրի Խուդոյանի` (ծնված 1999թ. օգոստոսի 2-ին« Արմավիր քաղաքում, ազգությամբ եզդի« ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, չամուսնացած, նախ¬կինում չդատապարտված, չի աշխատում, հաշ¬վառ¬ված և բնակվում է Արմավիր քաղաքի Բամբակաշատ գյուղի 5/2 փողոցի 4 տանը, սույն գործով մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մա¬սով նախա¬տես-ված հան¬¬ցա¬վոր արարքի կատարում, որպես խա¬փանման միջոց է ընտրվել ծնողի հսկողության հանձնելը)։
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Թիվ 15171017 քրեական գործը հարուցվել է 2017թ. մայիսի 11-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկա¬նիշ¬նե¬րով ՀՀ ոստիկանության Կենտ-րոնականի բաժնում` քաղ. Թենգիզ Խուդոյանի վերաբերյալ նախապատրաստված նյութերի քննարկման արդյունքներով։
2017թ. մայիսի 11-ից քրեական գործի նախաքննությունը կատարվել է քննչական կո¬միտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վար¬չական շրջանների քննչա¬կան բաժնում։
2017թ. հունիսի 23-ին Թենգիզ Խուդոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ծնողի` Թեմուրի Խուդոյանի հսկողության հանձնելը։
2017թ. հունիսի 23-ին Թենգիզ Խուդոյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
2017թ. հունիսի 30-ին քրեական գործը Թենգիզ Թեմուրի Խուդոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հաստատված մեղադրական եզրա¬կացութ¬յամբ ու¬ղարկ¬վել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա¬վա¬սության դա¬տա¬րան (փաստացի հանձնվել է 2017թ. հուլիսի 3-ին), 2017թ. հուլիսի 3-ին ընդունվել է վա¬րույթ, ապա նշա-նակվել դատական քննության։
Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դա¬տա¬¬րանը հաս-տատված հա¬մա¬րեց այն, որ անչափահաս Թենգիզ Խուդոյանը 2017թ.-ի մայիսի 02-ին Երևան քա¬ղաքի Հյուսիսային պողոտայում տաբատի աջ գրպանում ապօրինի կերպով կրել է հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող ինքնաշեն եղանակով պատրաստված կռփազենքի նմանողությամբ մետաղյա առարկա« որը նույն օրը՝ ժամը 14։30-ի սահմաններում հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում կատարված նրա անձնական խու¬զար¬կության արդյունք¬նե¬րով, այսինքն` կատարել է հանցավոր արարք, որը նախա¬տես¬ված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղա¬վոր ճա¬¬նա¬չեց և օգտվելով իր դատավարական իրավունքից Դատարանում ցուցմունք տալուց հրաժարվեց՝ պնդելով նախաքննական ցուցմունքները։
Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանին առաջադրված մեղադրանքում նրա մեղա¬վորությունը հաս-տատվել է պատշաճ իրա¬վական ընթա¬ցա¬կարգերի շրջանակներում դա¬տաքննութ¬յամբ հետա¬զոտված հետևյալ ապացույցների հա¬մադրման և գնահատ¬ման արդյունքներով.
Ոստիկանական բաժին բերման ենթարկելու մասին արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ 2017թ. մայիսի 2-ին ժամը 1430-ին Հյուսիսային պողոտայից ՀՀ ոստիկանական Կենտրոնականի բաժին սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել քաղ. Թենգիզ Խուդոյանը։
Անձնական խուզարկություն կատարելու արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ ՀՀ ոստիկանութ¬յան Կենտրոնական բաժնում 2017թ. մայիսի 2-ին կատարված այդ քննչական գոր-ծողության արդ¬յունք¬ներով խուզարկվող Թենգիզ Խուդոյանի տաբատի աջ գրպանից հայտնաբերվել է մեկ հատ արծաթագույն կռփազենք։
Սառը զենքի դատատեխնիկական փորձաքննության 2017թ. մայիսի 10-ի թիվ 1081-17 եզրակացությամբ, համա¬ձայն որի` փորձաքննությանը ներկայացված արծաթագույն մետաղյա առարկան պատրաստված է ինքնաշեն եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ« հանդիսանում է հարվածող-փշրող սառը զենք։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և գործին կցված` սառը զենք հանդիսացող մետաղյա կռփա¬զենքի առկա¬յությամբ և Դատարանում այն զննելու արդյունքներով (արձանագրությամբ)։
Դատարանը դատաքննության արդյունքներով հաստատված համարեց նաև հետևյալ հանգա-մանքները.
- 2012թ. մայիսի 21-ին տրված սերիայի ԱԲ սերիայի 196374 համարի ծննդյան վկայականի համաձայն` Թենգիզ Խուդոյանը ծնվել է 1999թ. օգոստոսի 2-ին։
- ՀՀ ինֆորմացիոն կենտրոն 2017թ. հունիսի 23-ին կատարված հարցման հա¬մաձայն` Թենգիզ Խուդոյանը նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չէ։
- 2017թ. հուլիսի 28-ի դատական նիստի արձանագրության համաձայն` Թենգիզ Խուդոյանը Դատարանում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է կատա¬րածի համար և խնդրել է մեղմ պատիժ նշանակել։
Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումը.
Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատա¬¬րա¬նը հաս-տատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանը ապօրինի կերպով կրել է արհես-տագործական եղանակով պատրաստված, կռփազենքի նմանողությամբ հարվածող-փշրող սառը զենք, այսինքն` մեղավորությամբ կատարել է հանցա¬վոր արարք« որը համա¬պա¬տաս¬¬խանում է ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին։
Քրեական պատասխանատվության և պատժի հարցերը.
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Թ.Խուդոյանի անչափահաս լինելը` Դատարանը հատուկ անդ¬րա-դարձ է կատարում նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու նպատակահարմարությանը։
Այսպես, անչափա¬հասների գործերի վարույթը, նրանց քրեական պատասխանատվության և պատժի առանձնահատկությունները կարգավորվում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 14-րդ գլխում սահ¬ման-ված դրույթներով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատա¬րանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերա¬զան¬ցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը կամ որոնց համար նախատեսված է ազա¬տազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրա-պատիկի չափով կամ կալանքով` մեկից երեք ամիս ժամկետով կամ ազատազրկմամբ` առավելա¬գույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)», այսինքն՝ անչափահաս Թենգիզ Խուդոյանին մեղսագրվում է ըստ բնույթի և վտանգավորության աստիճանի ոչ մեծ ծանրության հանցանք, որը նա կա¬տարել է առաջին անգամ (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2017թ. հունիսի 23-ին կատարված հարցման արդյունքների` նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չէ)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հար-կադրանքի հետևյալ միջոցները.(...)
2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատա-պարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկո¬ղութ¬յանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով. (...)»։
Դատաքննությամբ հիմնավորվեց, որ ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանը հանցանքը կա¬տարել է անչափահաս տարիքում` տասնյոթ տարեկան հասակում, անկեղծորեն զղջացել և առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել։ Վերջինս նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չէ, բնու¬թագրվում է դրա¬կանորեն։
Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանը փաստում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնա¬հատ¬կութ¬յունների համակցութ¬յունը բավարար է հանգելու համար այն համոզման, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու՝ դաստիարակչական բնույթի հար¬կադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ Այդ հիմքով նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից` երեք ամիս ժամկետով ծնող Թեմուր Խուդոյանի հսկողությանը հանձնելու պայմանով։
Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը, դատվածության հետ կապված իրա¬վական հետևանքներից նրան ձերբազատելուն։
Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը քննարկելիս Դատարանը ղեկավարվում է նաև անչափահասների իրավունքները երաշխավորող վերա-բերյալ միջազգային իրավա¬կան ակտերի դրույթներով.
«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդ¬վածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրա¬-կանության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրա¬ժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։
«Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվա-զագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5-րդ կետի համաձայն` «Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգը ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկե¬ցութ-յան ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցան¬կացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատ¬կութ¬յուն¬ներին, այն¬պես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
«Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն` «Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հան-գամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասա-րակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։
գ) անչափահաս իրավախախտին պետք չէ ազատազրկել, եթե միայն նա մեղավոր չի ճանաչվում այլ անձի դեմ բռնությամբ լուրջ արարք գործելու կամ բազմաթիվ լուրջ իրավախախ¬տում¬ներ կատա¬րելու մեջ, ինչպես նաև ներգործության ուրիշ համապատասխան միջոցի բացա¬կայության դեպքում.
դ) անչափահասի գործի քննության ժամանակ նրա բարեհաջողության հարցը պետք է որոշիչ գործոն լինի»։
«Պեկինյան կանոնների» 19.1-րդ կետի համաձայն` «Անչափահասին որևէ ուղղիչ հիմնարկում ներ¬-փակելը միշտ պետք է ծայրահեղ միջոց լինի, անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետի համար կիրառ¬ված»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 37-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Մասնակից պետությունները ապահովում են, որ (...)
(բ) ոչ մի երեխա չզրկվի ազատությունից անօրինական կամ կամայական կերպով։ Երեխայի ձեր-բակալությունը, կալանքը կամ ազատազրկումն իրականացվում են համաձայն օրենքի և գոր¬ծադրվում են միայն որպես ծայրահեղ միջոց և որքան հնարավոր է՝ կարճ ժամանակամիջոցով, (...)»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաս¬տանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համա¬ձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռ¬նարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկ¬ների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրութ¬յուն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մե¬ղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախ-տած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրա¬վունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանա¬կա¬լիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրա¬վունք¬ների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատ-մամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաին¬տեգրաց-ման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաս¬տելու ցանկալիությունը։ (…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փոր-ձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագ¬¬-րերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահո¬վում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագոր¬ծության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով մեջբերված դրույթները, ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է, որ. «13. (…) անչափահասները, պայ-մանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռ¬նարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորա¬պես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատ¬կություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափա¬հաս¬¬ների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում։ (…)
Այդ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնա-հատ¬կություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսաց¬նելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջա¬պատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրաց¬նելու հավանա-կանությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են են¬թարկ¬¬վում պատ-ժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար` դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ա¬զա¬տությունից զրկե¬լու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ Որոշակի ժամ¬կետով ազա-տազրկումը` որպես անչափահասների նկատմամբ կիրառվող ամենախիստ պատ¬ժա¬տեսակ, պետք է նշանակվի միայն բացառիկ դեպքերում, երբ ներգործության որևէ այլ միջոց չի կարող դրական արդյունք ապահովել։
Այսպիսով, վերոնշյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխա¬նատվութ-յունից, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հար¬կադրանքի մի¬ջոց-ների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 443-րդ հոդվածի համաձայն՝ դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը, գալով այն եզրակացության, որ անչափահասը կարող է ուղղվել առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, կարող է անչափահասին ազատել պատժից և նրա նկատմամբ նշա¬նակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։
Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանի նկատմամբ որպես խա¬¬¬փանման միջոց ընտրված ծնողի հսկողության հանձնելու հարցը քննարկելիս` Դատա¬րանը փաստում է« որ այն անհրա¬ժեշտ է թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրի¬նական ուժի մեջ մտնելը։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույց¬ների« դատական ծախ¬սե-րի« գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի« քաղա¬¬քա¬ցիական հայցի հարցերին« սա-կայն Դատարանը« պարզելով« որ սույն քրեական գործով Թենգիզ Խուդոյանի և/կամ նրա օրի¬նա¬կան ներկայացուցչի գույքի վրա արգե¬լանք չի կիրառվել« Թենգիզ Խուդոյանի դեմ քաղաքացիական հայց չի ներ¬կայացվել, քրեական գործում բացակայում է նաև դա¬տական ծախսերի վերաբերյալ որևէ ապացույց, սահմա¬նա¬փակվում է այդ փաստերի արձա¬նագրմամբ։
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցին` Դատարանը փաստում է, որ գործով իրե¬ղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա կռփա¬զենքի նմանողությամբ հարվածող-փշրող զենքն անհրաժեշտ է ոչնչացնել` սույն դա¬տավճիռն օրինա¬կան ուժի մեջ մտնե¬լուց հետո։
Գնահատելով և ամփոփելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, ղեկավար¬վելով ՀՀ քրեական դատավարա¬կան օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 375-րդ, 439-441-րդ և 443-րդ հոդված¬ներով, Դատա¬րանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց՝
Թենգիզ Թեմուրի Խուդոյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդ¬վածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցա¬գործության կատարման մեջ, նրան ազատել այդ հոդվածով նախա¬տես-ված քրեական պատասխանատվությունից` կիրառելով դաստիարակչական բնույթի հարկադրան¬քի մի-ջոց` ծնողի հսկողության հանձնելը` 3 (երեք) ամիս ժամկետով։
Թենգիզ Խուդոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ծնողի հսկողության հանձ¬նե¬լը, թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրի¬նական ուժի մեջ մտնելը։
Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող` կռփազենքի նմանողությամբ հարվածող-փշրող զենքը ոչնչացնել` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնե¬լուց հետո։
Դատական ծախսերի հարցն համարել լուծված։
Դատավճիռը ստացման օրվանից մե¬կամսյա ժամկետում կարող է բողո¬քարկվել ՀՀ վե¬րաքննիչ քրեական դատարան։
ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա¬սության դատա-րանը (այսուհետ` Դատարան )`
նախագահությամբ դատավոր` Արշակ Վարդանյանի«
քարտուղարությամբ` Դարինա Բեգլարյանի«
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Սաթենիկ Անդրեասյանի,
պաշտպան (հանրային)` Էդուարդ Աղաջանյանի,
օրինական ներկայացուցիչ` Թեմուր Խուդոյանի,
2017թ. հուլիսի 28-ին նույն դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց և ավար¬տեց քրեական գործն ըստ մե¬ղադ¬րանքի`
Թենգիզ Թեմուրի Խուդոյանի` (ծնված 1999թ. օգոստոսի 2-ին« Արմավիր քաղաքում, ազգությամբ եզդի« ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, չամուսնացած, նախ¬կինում չդատապարտված, չի աշխատում, հաշ¬վառ¬ված և բնակվում է Արմավիր քաղաքի Բամբակաշատ գյուղի 5/2 փողոցի 4 տանը, սույն գործով մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մա¬սով նախա¬տես-ված հան¬¬ցա¬վոր արարքի կատարում, որպես խա¬փանման միջոց է ընտրվել ծնողի հսկողության հանձնելը)։
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Թիվ 15171017 քրեական գործը հարուցվել է 2017թ. մայիսի 11-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկա¬նիշ¬նե¬րով ՀՀ ոստիկանության Կենտ-րոնականի բաժնում` քաղ. Թենգիզ Խուդոյանի վերաբերյալ նախապատրաստված նյութերի քննարկման արդյունքներով։
2017թ. մայիսի 11-ից քրեական գործի նախաքննությունը կատարվել է քննչական կո¬միտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վար¬չական շրջանների քննչա¬կան բաժնում։
2017թ. հունիսի 23-ին Թենգիզ Խուդոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ծնողի` Թեմուրի Խուդոյանի հսկողության հանձնելը։
2017թ. հունիսի 23-ին Թենգիզ Խուդոյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
2017թ. հունիսի 30-ին քրեական գործը Թենգիզ Թեմուրի Խուդոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հաստատված մեղադրական եզրա¬կացութ¬յամբ ու¬ղարկ¬վել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա¬վա¬սության դա¬տա¬րան (փաստացի հանձնվել է 2017թ. հուլիսի 3-ին), 2017թ. հուլիսի 3-ին ընդունվել է վա¬րույթ, ապա նշա-նակվել դատական քննության։
Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դա¬տա¬¬րանը հաս-տատված հա¬մա¬րեց այն, որ անչափահաս Թենգիզ Խուդոյանը 2017թ.-ի մայիսի 02-ին Երևան քա¬ղաքի Հյուսիսային պողոտայում տաբատի աջ գրպանում ապօրինի կերպով կրել է հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող ինքնաշեն եղանակով պատրաստված կռփազենքի նմանողությամբ մետաղյա առարկա« որը նույն օրը՝ ժամը 14։30-ի սահմաններում հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում կատարված նրա անձնական խու¬զար¬կության արդյունք¬նե¬րով, այսինքն` կատարել է հանցավոր արարք, որը նախա¬տես¬ված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղա¬վոր ճա¬¬նա¬չեց և օգտվելով իր դատավարական իրավունքից Դատարանում ցուցմունք տալուց հրաժարվեց՝ պնդելով նախաքննական ցուցմունքները։
Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանին առաջադրված մեղադրանքում նրա մեղա¬վորությունը հաս-տատվել է պատշաճ իրա¬վական ընթա¬ցա¬կարգերի շրջանակներում դա¬տաքննութ¬յամբ հետա¬զոտված հետևյալ ապացույցների հա¬մադրման և գնահատ¬ման արդյունքներով.
Ոստիկանական բաժին բերման ենթարկելու մասին արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ 2017թ. մայիսի 2-ին ժամը 1430-ին Հյուսիսային պողոտայից ՀՀ ոստիկանական Կենտրոնականի բաժին սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել քաղ. Թենգիզ Խուդոյանը։
Անձնական խուզարկություն կատարելու արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ ՀՀ ոստիկանութ¬յան Կենտրոնական բաժնում 2017թ. մայիսի 2-ին կատարված այդ քննչական գոր-ծողության արդ¬յունք¬ներով խուզարկվող Թենգիզ Խուդոյանի տաբատի աջ գրպանից հայտնաբերվել է մեկ հատ արծաթագույն կռփազենք։
Սառը զենքի դատատեխնիկական փորձաքննության 2017թ. մայիսի 10-ի թիվ 1081-17 եզրակացությամբ, համա¬ձայն որի` փորձաքննությանը ներկայացված արծաթագույն մետաղյա առարկան պատրաստված է ինքնաշեն եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ« հանդիսանում է հարվածող-փշրող սառը զենք։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և գործին կցված` սառը զենք հանդիսացող մետաղյա կռփա¬զենքի առկա¬յությամբ և Դատարանում այն զննելու արդյունքներով (արձանագրությամբ)։
Դատարանը դատաքննության արդյունքներով հաստատված համարեց նաև հետևյալ հանգա-մանքները.
- 2012թ. մայիսի 21-ին տրված սերիայի ԱԲ սերիայի 196374 համարի ծննդյան վկայականի համաձայն` Թենգիզ Խուդոյանը ծնվել է 1999թ. օգոստոսի 2-ին։
- ՀՀ ինֆորմացիոն կենտրոն 2017թ. հունիսի 23-ին կատարված հարցման հա¬մաձայն` Թենգիզ Խուդոյանը նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չէ։
- 2017թ. հուլիսի 28-ի դատական նիստի արձանագրության համաձայն` Թենգիզ Խուդոյանը Դատարանում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է կատա¬րածի համար և խնդրել է մեղմ պատիժ նշանակել։
Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումը.
Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատա¬¬րա¬նը հաս-տատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանը ապօրինի կերպով կրել է արհես-տագործական եղանակով պատրաստված, կռփազենքի նմանողությամբ հարվածող-փշրող սառը զենք, այսինքն` մեղավորությամբ կատարել է հանցա¬վոր արարք« որը համա¬պա¬տաս¬¬խանում է ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին։
Քրեական պատասխանատվության և պատժի հարցերը.
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Թ.Խուդոյանի անչափահաս լինելը` Դատարանը հատուկ անդ¬րա-դարձ է կատարում նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու նպատակահարմարությանը։
Այսպես, անչափա¬հասների գործերի վարույթը, նրանց քրեական պատասխանատվության և պատժի առանձնահատկությունները կարգավորվում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 14-րդ գլխում սահ¬ման-ված դրույթներով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատա¬րանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերա¬զան¬ցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը կամ որոնց համար նախատեսված է ազա¬տազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրա-պատիկի չափով կամ կալանքով` մեկից երեք ամիս ժամկետով կամ ազատազրկմամբ` առավելա¬գույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)», այսինքն՝ անչափահաս Թենգիզ Խուդոյանին մեղսագրվում է ըստ բնույթի և վտանգավորության աստիճանի ոչ մեծ ծանրության հանցանք, որը նա կա¬տարել է առաջին անգամ (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2017թ. հունիսի 23-ին կատարված հարցման արդյունքների` նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չէ)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հար-կադրանքի հետևյալ միջոցները.(...)
2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատա-պարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկո¬ղութ¬յանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով. (...)»։
Դատաքննությամբ հիմնավորվեց, որ ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանը հանցանքը կա¬տարել է անչափահաս տարիքում` տասնյոթ տարեկան հասակում, անկեղծորեն զղջացել և առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել։ Վերջինս նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չէ, բնու¬թագրվում է դրա¬կանորեն։
Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանը փաստում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնա¬հատ¬կութ¬յունների համակցութ¬յունը բավարար է հանգելու համար այն համոզման, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու՝ դաստիարակչական բնույթի հար¬կադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ Այդ հիմքով նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից` երեք ամիս ժամկետով ծնող Թեմուր Խուդոյանի հսկողությանը հանձնելու պայմանով։
Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը, դատվածության հետ կապված իրա¬վական հետևանքներից նրան ձերբազատելուն։
Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը քննարկելիս Դատարանը ղեկավարվում է նաև անչափահասների իրավունքները երաշխավորող վերա-բերյալ միջազգային իրավա¬կան ակտերի դրույթներով.
«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդ¬վածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրա¬-կանության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրա¬ժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։
«Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվա-զագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5-րդ կետի համաձայն` «Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգը ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկե¬ցութ-յան ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցան¬կացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատ¬կութ¬յուն¬ներին, այն¬պես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
«Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն` «Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հան-գամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասա-րակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։
գ) անչափահաս իրավախախտին պետք չէ ազատազրկել, եթե միայն նա մեղավոր չի ճանաչվում այլ անձի դեմ բռնությամբ լուրջ արարք գործելու կամ բազմաթիվ լուրջ իրավախախ¬տում¬ներ կատա¬րելու մեջ, ինչպես նաև ներգործության ուրիշ համապատասխան միջոցի բացա¬կայության դեպքում.
դ) անչափահասի գործի քննության ժամանակ նրա բարեհաջողության հարցը պետք է որոշիչ գործոն լինի»։
«Պեկինյան կանոնների» 19.1-րդ կետի համաձայն` «Անչափահասին որևէ ուղղիչ հիմնարկում ներ¬-փակելը միշտ պետք է ծայրահեղ միջոց լինի, անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետի համար կիրառ¬ված»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 37-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Մասնակից պետությունները ապահովում են, որ (...)
(բ) ոչ մի երեխա չզրկվի ազատությունից անօրինական կամ կամայական կերպով։ Երեխայի ձեր-բակալությունը, կալանքը կամ ազատազրկումն իրականացվում են համաձայն օրենքի և գոր¬ծադրվում են միայն որպես ծայրահեղ միջոց և որքան հնարավոր է՝ կարճ ժամանակամիջոցով, (...)»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաս¬տանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համա¬ձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռ¬նարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկ¬ների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրութ¬յուն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մե¬ղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախ-տած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրա¬վունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանա¬կա¬լիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրա¬վունք¬ների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատ-մամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաին¬տեգրաց-ման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաս¬տելու ցանկալիությունը։ (…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փոր-ձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագ¬¬-րերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահո¬վում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագոր¬ծության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով մեջբերված դրույթները, ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է, որ. «13. (…) անչափահասները, պայ-մանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռ¬նարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորա¬պես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատ¬կություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափա¬հաս¬¬ների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում։ (…)
Այդ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնա-հատ¬կություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսաց¬նելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջա¬պատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրաց¬նելու հավանա-կանությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են են¬թարկ¬¬վում պատ-ժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար` դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ա¬զա¬տությունից զրկե¬լու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ Որոշակի ժամ¬կետով ազա-տազրկումը` որպես անչափահասների նկատմամբ կիրառվող ամենախիստ պատ¬ժա¬տեսակ, պետք է նշանակվի միայն բացառիկ դեպքերում, երբ ներգործության որևէ այլ միջոց չի կարող դրական արդյունք ապահովել։
Այսպիսով, վերոնշյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխա¬նատվութ-յունից, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հար¬կադրանքի մի¬ջոց-ների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 443-րդ հոդվածի համաձայն՝ դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը, գալով այն եզրակացության, որ անչափահասը կարող է ուղղվել առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, կարող է անչափահասին ազատել պատժից և նրա նկատմամբ նշա¬նակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։
Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանի նկատմամբ որպես խա¬¬¬փանման միջոց ընտրված ծնողի հսկողության հանձնելու հարցը քննարկելիս` Դատա¬րանը փաստում է« որ այն անհրա¬ժեշտ է թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրի¬նական ուժի մեջ մտնելը։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույց¬ների« դատական ծախ¬սե-րի« գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի« քաղա¬¬քա¬ցիական հայցի հարցերին« սա-կայն Դատարանը« պարզելով« որ սույն քրեական գործով Թենգիզ Խուդոյանի և/կամ նրա օրի¬նա¬կան ներկայացուցչի գույքի վրա արգե¬լանք չի կիրառվել« Թենգիզ Խուդոյանի դեմ քաղաքացիական հայց չի ներ¬կայացվել, քրեական գործում բացակայում է նաև դա¬տական ծախսերի վերաբերյալ որևէ ապացույց, սահմա¬նա¬փակվում է այդ փաստերի արձա¬նագրմամբ։
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցին` Դատարանը փաստում է, որ գործով իրե¬ղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա կռփա¬զենքի նմանողությամբ հարվածող-փշրող զենքն անհրաժեշտ է ոչնչացնել` սույն դա¬տավճիռն օրինա¬կան ուժի մեջ մտնե¬լուց հետո։
Գնահատելով և ամփոփելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, ղեկավար¬վելով ՀՀ քրեական դատավարա¬կան օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 375-րդ, 439-441-րդ և 443-րդ հոդված¬ներով, Դատա¬րանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց՝
Թենգիզ Թեմուրի Խուդոյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդ¬վածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցա¬գործության կատարման մեջ, նրան ազատել այդ հոդվածով նախա¬տես-ված քրեական պատասխանատվությունից` կիրառելով դաստիարակչական բնույթի հարկադրան¬քի մի-ջոց` ծնողի հսկողության հանձնելը` 3 (երեք) ամիս ժամկետով։
Թենգիզ Խուդոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ծնողի հսկողության հանձ¬նե¬լը, թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրի¬նական ուժի մեջ մտնելը։
Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող` կռփազենքի նմանողությամբ հարվածող-փշրող զենքը ոչնչացնել` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնե¬լուց հետո։
Դատական ծախսերի հարցն համարել լուծված։
Դատավճիռը ստացման օրվանից մե¬կամսյա ժամկետում կարող է բողո¬քարկվել ՀՀ վե¬րաքննիչ քրեական դատարան։
ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0175/01/17
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 30-06-2017 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 15171017 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Թենգիզ Խուդոյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2017թ. մայիսի 2-ին Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտայում տաբատի աջ գրպանում ապօրինի կերպով կրել է հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող ինքնաշեն եղանակով պատրաստված կռփազենքի նմանողությամբ մետաղյա առարկա, որը նույն օրը հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում վերջինիս անձնական խուզարկության ժամանակ: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Թենգիզ |
| Ազգանուն | Խուդոյան |
| Հայրանուն | Թեմուրի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 8.21 |
| Չափահաս | Ոչ |
Մակագրել
| Երբ | 30-06-2017 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Արշակ |
| Ազգանուն | Վարդանյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 03-07-2017 |
|---|---|
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 06-07-2017 |
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 06-07-2017 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 28-07-2017 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Սաթենիկ |
| Ազգանուն | Անդրեասյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Թենգիզ |
| Ազգանուն | Խուդոյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Էդուարդ |
| Ազգանուն | Աղաջանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 7 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 28-07-2017 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Թենգիզ |
| Ազգանուն | Խուդոյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ամսաթիվ | 28-07-2017 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Օրենսգիրք | Քրեական դատավարության օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Քրեական պատասխանատվությունից ազատելը՝ դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելով | Ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամսով |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Գործ թիվ ԵԿԴ/0175/01/17 ԴԱՏԱՎՃԻՌ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա¬սության դատա-րանը (այսուհետ` Դատարան )` նախագահությամբ դատավոր` Արշակ Վարդանյանի« քարտուղարությամբ` Դարինա Բեգլարյանի« մասնակցությամբ` մեղադրող` Սաթենիկ Անդրեասյանի, պաշտպան (հանրային)` Էդուարդ Աղաջանյանի, օրինական ներկայացուցիչ` Թեմուր Խուդոյանի, 2017թ. հուլիսի 28-ին նույն դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց և ավար¬տեց քրեական գործն ըստ մե¬ղադ¬րանքի` Թենգիզ Թեմուրի Խուդոյանի` (ծնված 1999թ. օգոստոսի 2-ին« Արմավիր քաղաքում, ազգությամբ եզդի« ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, չամուսնացած, նախ¬կինում չդատապարտված, չի աշխատում, հաշ¬վառ¬ված և բնակվում է Արմավիր քաղաքի Բամբակաշատ գյուղի 5/2 փողոցի 4 տանը, սույն գործով մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մա¬սով նախա¬տես-ված հան¬¬ցա¬վոր արարքի կատարում, որպես խա¬փանման միջոց է ընտրվել ծնողի հսկողության հանձնելը)։ Գործի դատավարական նախապատմությունը. Թիվ 15171017 քրեական գործը հարուցվել է 2017թ. մայիսի 11-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկա¬նիշ¬նե¬րով ՀՀ ոստիկանության Կենտ-րոնականի բաժնում` քաղ. Թենգիզ Խուդոյանի վերաբերյալ նախապատրաստված նյութերի քննարկման արդյունքներով։ 2017թ. մայիսի 11-ից քրեական գործի նախաքննությունը կատարվել է քննչական կո¬միտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վար¬չական շրջանների քննչա¬կան բաժնում։ 2017թ. հունիսի 23-ին Թենգիզ Խուդոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ծնողի` Թեմուրի Խուդոյանի հսկողության հանձնելը։ 2017թ. հունիսի 23-ին Թենգիզ Խուդոյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։ 2017թ. հունիսի 30-ին քրեական գործը Թենգիզ Թեմուրի Խուդոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հաստատված մեղադրական եզրա¬կացութ¬յամբ ու¬ղարկ¬վել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա¬վա¬սության դա¬տա¬րան (փաստացի հանձնվել է 2017թ. հուլիսի 3-ին), 2017թ. հուլիսի 3-ին ընդունվել է վա¬րույթ, ապա նշա-նակվել դատական քննության։ Ապացույցների հետազոտում և գնահատում. Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դա¬տա¬¬րանը հաս-տատված հա¬մա¬րեց այն, որ անչափահաս Թենգիզ Խուդոյանը 2017թ.-ի մայիսի 02-ին Երևան քա¬ղաքի Հյուսիսային պողոտայում տաբատի աջ գրպանում ապօրինի կերպով կրել է հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող ինքնաշեն եղանակով պատրաստված կռփազենքի նմանողությամբ մետաղյա առարկա« որը նույն օրը՝ ժամը 14։30-ի սահմաններում հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում կատարված նրա անձնական խու¬զար¬կության արդյունք¬նե¬րով, այսինքն` կատարել է հանցավոր արարք, որը նախա¬տես¬ված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։ Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղա¬վոր ճա¬¬նա¬չեց և օգտվելով իր դատավարական իրավունքից Դատարանում ցուցմունք տալուց հրաժարվեց՝ պնդելով նախաքննական ցուցմունքները։ Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանին առաջադրված մեղադրանքում նրա մեղա¬վորությունը հաս-տատվել է պատշաճ իրա¬վական ընթա¬ցա¬կարգերի շրջանակներում դա¬տաքննութ¬յամբ հետա¬զոտված հետևյալ ապացույցների հա¬մադրման և գնահատ¬ման արդյունքներով. Ոստիկանական բաժին բերման ենթարկելու մասին արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ 2017թ. մայիսի 2-ին ժամը 1430-ին Հյուսիսային պողոտայից ՀՀ ոստիկանական Կենտրոնականի բաժին սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել քաղ. Թենգիզ Խուդոյանը։ Անձնական խուզարկություն կատարելու արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ ՀՀ ոստիկանութ¬յան Կենտրոնական բաժնում 2017թ. մայիսի 2-ին կատարված այդ քննչական գոր-ծողության արդ¬յունք¬ներով խուզարկվող Թենգիզ Խուդոյանի տաբատի աջ գրպանից հայտնաբերվել է մեկ հատ արծաթագույն կռփազենք։ Սառը զենքի դատատեխնիկական փորձաքննության 2017թ. մայիսի 10-ի թիվ 1081-17 եզրակացությամբ, համա¬ձայն որի` փորձաքննությանը ներկայացված արծաթագույն մետաղյա առարկան պատրաստված է ինքնաշեն եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ« հանդիսանում է հարվածող-փշրող սառը զենք։ Իրեղեն ապացույց ճանաչված և գործին կցված` սառը զենք հանդիսացող մետաղյա կռփա¬զենքի առկա¬յությամբ և Դատարանում այն զննելու արդյունքներով (արձանագրությամբ)։ Դատարանը դատաքննության արդյունքներով հաստատված համարեց նաև հետևյալ հանգա-մանքները. - 2012թ. մայիսի 21-ին տրված սերիայի ԱԲ սերիայի 196374 համարի ծննդյան վկայականի համաձայն` Թենգիզ Խուդոյանը ծնվել է 1999թ. օգոստոսի 2-ին։ - ՀՀ ինֆորմացիոն կենտրոն 2017թ. հունիսի 23-ին կատարված հարցման հա¬մաձայն` Թենգիզ Խուդոյանը նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չէ։ - 2017թ. հուլիսի 28-ի դատական նիստի արձանագրության համաձայն` Թենգիզ Խուդոյանը Դատարանում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է կատա¬րածի համար և խնդրել է մեղմ պատիժ նշանակել։ Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումը. Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատա¬¬րա¬նը հաս-տատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանը ապօրինի կերպով կրել է արհես-տագործական եղանակով պատրաստված, կռփազենքի նմանողությամբ հարվածող-փշրող սառը զենք, այսինքն` մեղավորությամբ կատարել է հանցա¬վոր արարք« որը համա¬պա¬տաս¬¬խանում է ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին։ Քրեական պատասխանատվության և պատժի հարցերը. Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Թ.Խուդոյանի անչափահաս լինելը` Դատարանը հատուկ անդ¬րա-դարձ է կատարում նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու նպատակահարմարությանը։ Այսպես, անչափա¬հասների գործերի վարույթը, նրանց քրեական պատասխանատվության և պատժի առանձնահատկությունները կարգավորվում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 14-րդ գլխում սահ¬ման-ված դրույթներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատա¬րանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերա¬զան¬ցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը կամ որոնց համար նախատեսված է ազա¬տազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը` պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրա-պատիկի չափով կամ կալանքով` մեկից երեք ամիս ժամկետով կամ ազատազրկմամբ` առավելա¬գույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)», այսինքն՝ անչափահաս Թենգիզ Խուդոյանին մեղսագրվում է ըստ բնույթի և վտանգավորության աստիճանի ոչ մեծ ծանրության հանցանք, որը նա կա¬տարել է առաջին անգամ (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2017թ. հունիսի 23-ին կատարված հարցման արդյունքների` նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չէ)։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հար-կադրանքի հետևյալ միջոցները.(...) 2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատա-պարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկո¬ղութ¬յանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով. (...)»։ Դատաքննությամբ հիմնավորվեց, որ ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանը հանցանքը կա¬տարել է անչափահաս տարիքում` տասնյոթ տարեկան հասակում, անկեղծորեն զղջացել և առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել։ Վերջինս նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չէ, բնու¬թագրվում է դրա¬կանորեն։ Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանը փաստում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնա¬հատ¬կութ¬յունների համակցութ¬յունը բավարար է հանգելու համար այն համոզման, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու՝ դաստիարակչական բնույթի հար¬կադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ Այդ հիմքով նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից` երեք ամիս ժամկետով ծնող Թեմուր Խուդոյանի հսկողությանը հանձնելու պայմանով։ Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը, դատվածության հետ կապված իրա¬վական հետևանքներից նրան ձերբազատելուն։ Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը քննարկելիս Դատարանը ղեկավարվում է նաև անչափահասների իրավունքները երաշխավորող վերա-բերյալ միջազգային իրավա¬կան ակտերի դրույթներով. «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդ¬վածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրա¬-կանության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։ «Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրա¬ժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։ «Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվա-զագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5-րդ կետի համաձայն` «Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգը ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկե¬ցութ-յան ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցան¬կացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատ¬կութ¬յուն¬ներին, այն¬պես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։ «Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն` «Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով. ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հան-գամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասա-րակության պահանջներին. բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։ գ) անչափահաս իրավախախտին պետք չէ ազատազրկել, եթե միայն նա մեղավոր չի ճանաչվում այլ անձի դեմ բռնությամբ լուրջ արարք գործելու կամ բազմաթիվ լուրջ իրավախախ¬տում¬ներ կատա¬րելու մեջ, ինչպես նաև ներգործության ուրիշ համապատասխան միջոցի բացա¬կայության դեպքում. դ) անչափահասի գործի քննության ժամանակ նրա բարեհաջողության հարցը պետք է որոշիչ գործոն լինի»։ «Պեկինյան կանոնների» 19.1-րդ կետի համաձայն` «Անչափահասին որևէ ուղղիչ հիմնարկում ներ¬-փակելը միշտ պետք է ծայրահեղ միջոց լինի, անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետի համար կիրառ¬ված»։ «Երեխայի իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 37-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Մասնակից պետությունները ապահովում են, որ (...) (բ) ոչ մի երեխա չզրկվի ազատությունից անօրինական կամ կամայական կերպով։ Երեխայի ձեր-բակալությունը, կալանքը կամ ազատազրկումն իրականացվում են համաձայն օրենքի և գոր¬ծադրվում են միայն որպես ծայրահեղ միջոց և որքան հնարավոր է՝ կարճ ժամանակամիջոցով, (...)»։ «Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաս¬տանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համա¬ձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռ¬նարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկ¬ների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրութ¬յուն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը»։ Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մե¬ղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախ-տած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրա¬վունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանա¬կա¬լիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրա¬վունք¬ների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատ-մամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաին¬տեգրաց-ման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաս¬տելու ցանկալիությունը։ (…) 4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փոր-ձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագ¬¬-րերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահո¬վում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագոր¬ծության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով մեջբերված դրույթները, ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է, որ. «13. (…) անչափահասները, պայ-մանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռ¬նարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորա¬պես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատ¬կություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափա¬հաս¬¬ների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում։ (…) Այդ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնա-հատ¬կություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսաց¬նելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջա¬պատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրաց¬նելու հավանա-կանությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են են¬թարկ¬¬վում պատ-ժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար` դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ա¬զա¬տությունից զրկե¬լու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ Որոշակի ժամ¬կետով ազա-տազրկումը` որպես անչափահասների նկատմամբ կիրառվող ամենախիստ պատ¬ժա¬տեսակ, պետք է նշանակվի միայն բացառիկ դեպքերում, երբ ներգործության որևէ այլ միջոց չի կարող դրական արդյունք ապահովել։ Այսպիսով, վերոնշյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխա¬նատվութ-յունից, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հար¬կադրանքի մի¬ջոց-ների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 443-րդ հոդվածի համաձայն՝ դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը, գալով այն եզրակացության, որ անչափահասը կարող է ուղղվել առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, կարող է անչափահասին ազատել պատժից և նրա նկատմամբ նշա¬նակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։ Ամբաստանյալ Թենգիզ Խուդոյանի նկատմամբ որպես խա¬¬¬փանման միջոց ընտրված ծնողի հսկողության հանձնելու հարցը քննարկելիս` Դատա¬րանը փաստում է« որ այն անհրա¬ժեշտ է թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրի¬նական ուժի մեջ մտնելը։ ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույց¬ների« դատական ծախ¬սե-րի« գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի« քաղա¬¬քա¬ցիական հայցի հարցերին« սա-կայն Դատարանը« պարզելով« որ սույն քրեական գործով Թենգիզ Խուդոյանի և/կամ նրա օրի¬նա¬կան ներկայացուցչի գույքի վրա արգե¬լանք չի կիրառվել« Թենգիզ Խուդոյանի դեմ քաղաքացիական հայց չի ներ¬կայացվել, քրեական գործում բացակայում է նաև դա¬տական ծախսերի վերաբերյալ որևէ ապացույց, սահմա¬նա¬փակվում է այդ փաստերի արձա¬նագրմամբ։ Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցին` Դատարանը փաստում է, որ գործով իրե¬ղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա կռփա¬զենքի նմանողությամբ հարվածող-փշրող զենքն անհրաժեշտ է ոչնչացնել` սույն դա¬տավճիռն օրինա¬կան ուժի մեջ մտնե¬լուց հետո։ Գնահատելով և ամփոփելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, ղեկավար¬վելով ՀՀ քրեական դատավարա¬կան օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 375-րդ, 439-441-րդ և 443-րդ հոդված¬ներով, Դատա¬րանը Վ Ճ Ռ Ե Ց՝ Թենգիզ Թեմուրի Խուդոյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդ¬վածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցա¬գործության կատարման մեջ, նրան ազատել այդ հոդվածով նախա¬տես-ված քրեական պատասխանատվությունից` կիրառելով դաստիարակչական բնույթի հարկադրան¬քի մի-ջոց` ծնողի հսկողության հանձնելը` 3 (երեք) ամիս ժամկետով։ Թենգիզ Խուդոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ծնողի հսկողության հանձ¬նե¬լը, թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրի¬նական ուժի մեջ մտնելը։ Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող` կռփազենքի նմանողությամբ հարվածող-փշրող զենքը ոչնչացնել` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնե¬լուց հետո։ Դատական ծախսերի հարցն համարել լուծված։ Դատավճիռը ստացման օրվանից մե¬կամսյա ժամկետում կարող է բողո¬քարկվել ՀՀ վե¬րաքննիչ քրեական դատարան։ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 28-07-2017 |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 29-08-2017 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 07-09-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-64, 2-44 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 07-09-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-64, 2-44 |