Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ

Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ Ո Ւ Թ Յ Ա Ն Ա Ն Ո Ւ Ն Ի Ց

22.03.2019թ. քաղաք Երևան
ԳՈՐԾ. ԵԿԴ/0157/01/17

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ
Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

ՔԱՐՏՈւՂԱՐՈւԹՅԱՄԲ` Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`

ԴԱՏԱԽԱԶ` Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա.ԹԵՎԱՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում դատախազ Պ.Պետրոսյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արա Ռուբենի Մանուկյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի փաստական հանգամանքներն ու դատավարական ընթացքը
ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության քննիչ Ա.Սողոմոնյանը 05.11.2015թ-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-329-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 325-րդ հոդավածի 1-ին մասով հարուցել է թիվ 58215615 քրեական գործը և այն ընդունել վարույթ։
ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության քննիչ Լ.Ղարամյանը 30.09.2016թ-ի որոշմամբ թիվ 58215615 քրեական գործն ընդունել է իր վարույթ։
Քննիչի 26.05.2017թ-ի որոշմամբ Արա Ռուբենի Մանուկյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով այն բանի համար, որ նա. «փաստացի լինելով <<Մեգատուր>> տուրիստական կազմակերպության տնօրեն, շահադիտական նպատակով անձանց անօրինական միգրացիա կազմակերպելու վերաբերյալ հանցավոր համաձայնության գալով ՌԴ-ում բնակվող Օլգա Աբեղյանի հետ, 2015 թվականի հունիս ամսին 1.930.993 ՀՀ դրամին համարժեք 3700 Եվրո գումարի դիմաց ստանձնել է կազմակերպել ՀՀ քաղաքացի Առնոլդ Էդիկի Մարտիրոսյանի անօրինական միգրացիան դեպի Ֆրանսիայի Հանրապետություն, և նշված հանցավոր նպատակի իրագործման համար Առնոլդ Մարտիրոսյանի ՀՀ անձնագիրն ուղարկել է ՌԴ` վերը նշված Օլգա Աբեղյանին, վերջինիս միջոցով ձեռք է բերել Ֆրանսիայի Հանրապետություն մուտք գործելու համար պատշաճ թույլտվություն հանդիսացող <<Շենգենյան համաձայնության երկրների>> մուտքի կեղծ արտոնագիր, որից հետո նշված արտոնագրի հետ միասին Առնոլդ Մարտիրոսյանին է տրամադրել Երևան-Մոսկվա-Փարիզ չվերթի ավիատոմսեր։ Վերջինս 2015թ-ի սեպտեմբերի 29-ին <<Զվարթնոց>> միջազգային օդանավակայանով փորձել է մեկնել նշված չվերթով, սակայն սահմանապահ վերահսկողություն իրականացնող զինծառայողների կողմից բացահայտվել է Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագրում փակցված մուտքի արտոնագրի կեղծ լինելու հանգամանքը, և վերջինիս ելքը ՀՀ-ից խափանվել է>>։
Քննիչի 02.06.2017թ-ի որոշմամբ Օլգա Աբեղյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին և նրան հայտնաբերելու համար հայտարարվել է հետախուզում։
Քննիչի 02.06.2017թ-ի որոշմամբ Յուրի Տերզոպուլոն նույնպես ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին և նրան հայտնաբերելու համար հայտարարվել է հետախուզում։
Քննիչի 02.06.2017թ-ի որոշմամբ թիվ 58215615 քրեական գործից անջատվել է Արա Մանուկյանի կողմից մի խումբ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ ՀՀ քաղաքացու անօրինական միգրացիա կազմակերպելու վերաբերյալ վարույթի մասը և անջատված վարույթին շնորհվել է 58208517 համարը։
2017թ-ի հունիսի 13-ին թիվ 58208517 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան` ըստ էության քննության։
Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը 2018 թվականի հունիսի 29-ի դատական ակտով հաստատված է համարել հետևյալը.
<<Դատաքննությամբ չապացուցվեց, որ «Մեգատուր» ՍՊ ընկերության փաստացի ղեկավար, ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանը շահադիտական նպատակով մի խումբ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ կազմակերպել է ՀՀ քաղաքացի Առնոլդ Մարտիրոսյանի ելքը Հայաստանի Հանրապետությունից, որը կատարվել է վերջինիս ելքի համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգը խախտելով կամ ելքի պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։
Դատաքննությամբ պարզվեց, որ ամբաստանյալ Արա Մանուկյանը 2015թ-ի հունիսին համաձայնվել է իր ղեկավարած «Մեգատուր» ՍՊ ընկերություն դիմած ՀՀ քաղաքացիներ Առնոլդ և Ալվարդ Մարտիրոսյաններին վարձատրության դիմաց մատուցել ծառայություններ՝ նրանց համար կազմակերպելով «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրերի ձեռքբերման և Ֆրանսիա ուղևորության գործընթացը։ Այդ նպատակով և մտավախություն ունենալով, որ ՀՀ-ում Ֆրանսիայի Հանրապետության դեսպանատանը կարող են մերժել չաշխատող Մարտիրոսյաններին մուտքի արտոնագրերի տրամադրումը, ամբաստանյալը Մարտիրոսյանների անձնագրերն ու լուսանկարներն ուղարկել է ՌԴ-ում բնակվող իր ծանոթին՝ «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրերի ստացման միջնորդական գործունեությամբ զբաղվող, սույն գործով որպես մեղադրյալ ներգրավված և հետախուզվող Օլգա Աբեղյանին, նկատի ունենալով, որ ՌԴ-ում քաղաքացիներին Ֆրանսիայի մուտքի արտոնագիր ավելի հեշտ է տրամադրվում։
2015թ-ի սեպտեմբերի սկզբներին ՌԴ-ից ուղարկվել է Ալվարդ Մարտիրոսյանի անձնագիրը՝ «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրով, և նա սեպտեմբերի 10-ին մեկնել է Ֆրանսիա։ Դրանից հետո ստացվել է Անռոլդ Մարտիրոսյանի անձնագիրը, ու նա սեպտեմբերի 29-ին «Զվարթնոց» միջազգային օդանավակայանով փորձել է մեկնել Ֆրանսիա, սակայն սահմանապահ վերահսկողություն իրականացնող ծառայողների կողմից պարզվել է, որ նրա անձնագրում փակցված մուտքի արտոնագիրը կեղծ է, ինչի պատճառով վերջինիս ելքը Հայաստանից արգելվել է։ Դրանից հետո Ալվարդ Մարտիրոսյանը վերադարձել է Հայաստան, այնուհետև՝ մեկնել Ռուսաստան>>:
Վերոգրյալի հիման վրա Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը 2018 թվականի հունիսի 29-ի դատավճռով Արա Ռուբենի Մանուկյանին ճանաչել է անմեղ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում և արդարացրել՝ նրա արարքում հանցակազմ չլինելու հիմքով։
Արա Մանուկյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո դատարանը վերացրել է, իսկ իրեղեն ապացույց ճանաչված Առնոլդ Մարտիրոսյանի AN0467717 սերիա-համարի ՀՀ քաղաքացու անձագիրը թողել տնօրինելու թիվ 58215615 քրեական գործով։

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումներն ու պահանջները
Դատախազ Պ.Պետրոսյանը վերաքննիչ բողոք է բերել Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2018 թվականի հունիսի 29-ի դատավճռի դեմ` միջնորդելով ամբողջությամբ բեկանել այն, Արա Ռուբենի Մանուկյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և նրա նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ:
Իր վերաքննիչ բողոքը դատախազ Պ.Պետրոսյանը մասնավորապես պատճառաբանել է հետևյալով:
«(…)Ամբաստանյալ Արա Մանուկյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնելով՝ Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածով քրեական պատասխանատվություն է նախատեսված ապօրինի միգրացիայի կազմակերպման համար։
Նշված հոդվածի 2-րդ մասով քրեական պատասխանատվություն է նախատեսված ՀՀ քաղաքացու, ՀՀ-ում մշտապես բնակվող օտարերկրյա քաղաքացու կամ քաղաքացիություն չունեցող անձի՝ ՀՀ-ից ելքը, օտարերկրյա պետություն մուտքը կամ օտարերկրյա պետությունում գտնվելը շահադիտական նպատակով կազմակերպելու համար, որը կատարվել է ելքի, մուտքի կամ գտնվելու համար ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգը խախտելով կամ ելքի, մուտքի կամ գտնվելու պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։
Հանցագործության ծանրացնող հանգամանքները նախատեսված են նույն հոդվածի 3-րդ մասով։ Դրանով պատասխանատվություն է նախատեսում նույն արարքների համար, որոնք կատարվել են
1) երկու կամ ավելի անձանց անօրինական միգրացիան կազմակերպելով,
2) մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ,
3) մարդու կյանքի կամ առողջության համար վտանգավոր կամ անձի պատիվն ու արժանապատվությունը նվաստացնող պայմաններում,
4) պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով։
Իրավաբանական գրականությունում ապօրինի միգրացիայի կազմակերպումը բնորոշվում է որպես բարդ, բազմաբնույթ կազմակերպական գործունեություն, որը ներառում է կեղծ փաստաթղթերի պատրաստման ապահովումը, դրանց ձեռքբերումն ու միգրանտներին տրամադրումը, ինչպես նաև տրանսպորտային և տեղափոխման հետ կապված այլ խնդիրների լուծումը և այլն։
Ապօրինի միգրացիայի դեմ պայքարի ոլորտում հիմնական միջազգային իրավական փաստաթուղթը հանդիսանում է Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության դեմ ՄԱԿ-ի կոնվենցիան /ՀՀ-ի համար ուժի մեջ է մտել 29.09.2003թ./ և այն լրացնող՝ ցամաքով, ծովով և օդով միգրանտների անօրինական ներս բերելու դեմ արձանագրությունը, որը ՀՀ-ի համար ուժի մեջ է մտել 28.01.2004թ.։
Արարքի քրեականացման հետ կապված պարտավորություններն են նշված արձանագրության 6-րդ հոդվածում, որի համաձայն՝ մասնակից պետությունը ձեռնարկում է այնպիսի օրենսդրական և այլ միջոցներ, ինչպիսիք կարող են պահանջվել այն հաշվով, որ քրեորեն պատժելի ճանաչվեն դիտավորությամբ և ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն ֆինանսական կամ այլ նյութական շահ ստանալու նպատակով կատարված հետևյալ արարքները.
ա) միգրանտների անօրինական ներմուծումը,
բ) միգրանտների անօրինական ներմուծման համար պայմաններ ստեղծելու նպատակով մուտքի, ելքի կամ անձը հաստատող կեղծ փաստաթուղթ պատրաստելը, այդպիսի փաստաթուղթ ձեռք բերելը, տրամադրելը կամ տիրապետելը,
գ) տվյալ պետության քաղաքացի չհանդիսացող և դրա տարածքում մշտապես չբնակվող որևէ անձի՝ կեղծ փաստաթղթեր պատրաստելու, այդպիսիք ձեռք բերելու, տրամադրելու, տիրապետելու կամ ցանկացած ապօրինի միջոցների օգտագործմամբ տվյալ պետությունում գտնվելու հնարավորություն ընձեռելը։
Սույն գործով ամբաստանյալ Արա Մանուկյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քաղաքացի Առնոլդ Մարտիրոսյանի՝ օտարերկրյա պետություն՝ Ֆրանսիայի Հանրապետություն մուտքը շահադիտական նպատակով՝ 3700 Եվրո գումարի դիմաց Օլգա Աբեղյանի հետ նախնական համաձայնությամբ կազմակերպելու համար, որը կատարվել է մուտքի պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթուղթ՝ «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի կեղծ արտոնագիր ներկայացնելով։
Նման մեղադրանքի ձևակերպումն ամբողջությամբ համապատասխանում է վերոհիշյալ հոդվածով նախատեսված հանցագործության օբյեկտիվ կողմի դրսևորումներին, այնինչ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքն ապացուցված համարելու համար Դատարանը գտնել է, որ նա պետք է շահադիտական նպատակով մի խումբ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ կազմակերպած լինի ՀՀ քաղաքացի Առնոլդ Մարտիրոսյանի ելքը Հայաստանի Հանրապետությունից, որը պետք է կատարած լինի նրա ելքի համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգը խախտելով կամ ելքի պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։
Դատարանը գտել է նաև, որ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքից չի հետևում, որ նա ՀՀ քաղաքացի Առնոլդ Մարտիրոսյանի ելքը Հայաստանի Հանրապետությունից կազմակերպել է նրա ելքի համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգը խախտելով կամ ելքի պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։
Դատարանի այս վերլուծությունն ուղղակի հակասում է ինչպես վերոհիշյալ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի դրսևորումներին, այնպես էլ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպմանը։
Հատկանշական է, որ Դատարանը փաստել է, որ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի համաձայն՝ նա շահադիտական նպատակով անձանց անօրինական միգրացիա կազմակերպելու նպատակով Առնոլդ Մարտիրոսյանի համար ձեռք է բերել Ֆրանսիայի Հանրապետություն մուտք գործելու համար պատշաճ թույլտվություն հանդիսացող <<Շենգենյան համաձայնության երկրներ>>-ի մուտքի կեղծ արտոնագիր:
Վերոգրյալ պայմաններում անհասկանալի է, թե ինչպես է Դատարանը հանգել հետևության, որ ամբաստանյալին մեղադրանք չի առաջադրվել վերը նշված հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող գործողություններից որևէ մեկը կատարելու համար, նրան մեղսագրված արարքը չի կարող համարվել նշված հոդվածով նախատեսված հանցագործություն, իսկ ամբաստանյալը չի կարող համարվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3- րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձ(…):
(…)Դատարանը, համադրելով և համակցության մեջ գնահատելով դատաքննությամբ ձեռք բերված թույլատրելի և վերաբերելի ապացույցներն ու գործի փաստական տվյալները, զերծ մնալով ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից, հաշվի առնելով վերը նշված հիմնավորումներն ու վերլուծությունները, գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմամբ գտնում է, որ նախաքննությամբ չի ապացուցվել, իսկ դատաքննությամբ չհաստատվեց ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը։
Այսինքն, դատարանն ապացույցների բավարար համակցությամբ և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշներով հաստատված չի համարում, որ ամբաստանյալը կազմակերպել է անօրինական միգրացիա։
Ուշագրավ է, որ Դատարանը, փաստելով, որ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը նախատեսված չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և որևէ ապացույցի գնահատմանը չանդրադառնալով, հարկ է համարել անդրադառնալ հիշյալ հանացագործության որպես որակյալ հատկանիշ արարքը մի խումբ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ կատարելուն՝ նշելով, որ նախաքննությամբ չի պարզվել, թե երբ, որտեղ և ինչպես է ամբաստանյալը ենթադրյալ հանցակցի հետ պայմանավորվել հանցանքը համատեղ կատարելու մասին, ինչ դերաբաշխում է կատարվել, հանցագործության կատարման ինչ եղանակ և միջոցներ են որոշվել, որոնց վերաբերյալ որպես միակ հիմնավորում նշելով այն, որ ինչպես ամբաստանյալը, այնպես էլ Օլգա Աբեղյանը պնդել են, որ հանցագործություն, այդ թվում՝ նախնական համաձայնությամբ, չեն կատարել։
Դատարանի դատողությունները հիմնավոր չեն, քանի որ քրեական գործի նախաքննությամբ և դատաքննությամբ ձեռք են բերվել ամբաստանյալի կողմից Օլգա Աբեղյանի հետ նախնական համաձայնությամբ ՀՀ քաղաքացու անօրինական միգրացիա կազմակերպելու մասին վկայող բավարար ապացույցներ(…):
(…)Ամբաստանյալ Արա Մանուկյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Մոսկվայում ծանոթացել է Լեռայի (Օլգա Աբեղյանի) հետ և տեղեկացել է, որ վերջինս վիզաների ստացման հարցով համագործակցում է Մոսկվայում «Շենգենյան համաձայնության» երկրների դեսպանությունների հետ։ 2015 թվականի հունիսի սկզբին՝ ՀՀ ժամանելուց հետո, իր ղեկավարած «Մեգատուր» ընկերության գրասենյակ են դիմել մայր և որդի Ալվարդ և Առնոլդ Մարտիրոսյանները՝ հայտնելով, որ ցանկանում են 14 օրով մեկնել Ֆրանսիա հանգստի։ Նշվածը կազմակերպելու համար յուրաքանչյուրից պահանջել է 3700 Եվրո։
Նրանց արտաքինն իրեն հավատ չի ներշնչել, մտածել է, որ ՀՀ-ում գործող դեսպանատներում նրանց կմերժեն, «Շենգենյան համաձայնության» երկրների մուտքի արտոնագրերի ձեռք բերման հարցով դիմել է Օլգային, ով ստանձնել է վիզաների ստացման գործընթացը կազմակերպել ՌԴ-ում գործող դեսպանությունների միջոցով։
Առնոլդ Մարտիրոսյանի և նրա մոր ՀՀ քաղաքացու անձնագրերն ու լուսանկարներն ուղարկել է Մոսկվա։ Այլ փաստաթղթեր, այդ թվում՝ արտոնագրի ստացման համար դիմում-հայտ չի ուղարկել և յուրաքանչյուր անտորնագրի ստացման համար պայմանավորվել է Օլգային վճարել 2100 Եվրո, ընդ որում արտոնագրերը պատրաստ լինելուց հետո, որի մեջ ներառվել է արտոնագրի ստացման, ճամփորդական փաթեթի՝ ավիատոմսի ու հյուրանոցի ամրագրման և ապահովագրության ծախսերը։ Նշված փաստաթղթերը պետք է ձևակերպվեն Մոսկվայում, ճամփորդական փաթեթը պետք է կազմվեն Լեհաստան կամ Հունաստան մեկնելու համար և ներկայացվեն Մոսկվայում գործող նշված պետությունների դեսպանություններ՝ արտոնագրեր ստանալու համար։
Միաժամանակ, ստացած գումարի մյուս մասով իր ընկերության միջոցով ևս ձևակերպվել են ճամփորդական փաթեթ՝ ավիատոմս ու հյուրանոցի ամրագրում և ապահովագրություն այս անգամ Փարիզ մեկնելու համար։
Պայմանավորված ժամկետից ուշ ստացվել է Ալվարդ Մարտիրոսյանի անձնագիրը Լեհաստանի դեսպանությունից ստացված «մուլտի» արտոնագրով, վերջինս առանց Առնոլդ Մարտիրոսյանի մեկնել է։ Դրանից շուրջ 20 օր անց ստացվել է նաև Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագիրը Հունաստանի դեսպանությունից ստացված արտոնագրով, որը ուղարկել է Մոսկվայից Օլգան և անձամբ ստացել է Առնոլդ Մարտիրոսյանը։ Ինքն այդ արտոնագիրը չի տեսել, որից հետո Օլգային վճարել է պայմանավորված 2100 Եվրոն։ Այդ կապակցությամբ դուրս են գրվել ավիատոմս, որից հետո՝ 2015 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, Առնոլդ Մարտիրոսյանը «Զվարթնոց» օդանավակայնով փորձել է մեկնել Մոսկվա, ապա այնտեղից Փարիզ, սակայն վերջինս սահմանապահների կողմից բռնվել է անձնագրում կեղծ արտոնագրի պատճառով։
Ինքը տեղյակ չի եղել արտոնագրի կեղծ լինելու հանգամանքից, նման պայմանավորվածություն Օլգայի հետ չի ունեցել։ Վերջինից փորձել է ճշտել արտոնագրի կեղծ լինելու հանգամանքի վերաբերյալ, Օլգան հայտնել է, որ վիզան կեղծ չէ և հրաժարվել է վերադարձնել ստացած գումարը։
Հայտնել է, որ Առնոլդ Մարտիրոսյանն իրեն չի տեղեկացրել, որ վաճառել են բնակարանը և մոր հետ մեկնում են Ֆրանսիա մշտական բնակության։ Իր ընկերությունն արտոնագրերի ստացման բուն գործընթացով չի զբաղվում, միայն հաճախորդներին օգնում են արտոնագրի ստացման համար փաստաթղթերը լրացնել, որոնցից ըստ իրեն պարտադիր է արտոնագրի ստացման դիմումը, ինչը Առնոլդ և Ալվարդ Մարտիրոսյանների պարագայում չի կատարվել։
Հարցին, թե ինչու է ստանձնել վերջիններիս արտոնագրերի ստացման գործընթացի պատասխանատվությունը, պատասխանել է, որ զուտ ցանկացել է օգնել։ Չի իմացել, որ Առնոլդ և Ալվարդ Մարտիրոսյանները ՌԴ-ում գործող ԵՄ անդամ պետությունների դեսպանատներից և հյուպատոսություններից «Շենգենյան համաձայնության» երկրների մուտքի արտոնագիր ստանալ չէին կարող, քանի որ նշված արտոնագրի տրամադրման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վերջիններս ՌԴ-ում օրինական բնակության իրավունք ունենան, ինչպես նաև, որ նշված անձինք պետք է առնվազն մեկ անգամ ներկայանային մուտքի արտոնագիր տրամադրող դեսպանատուն կամ հյուպատոսություն։
Հարցին, թե արդյոք ըստ իր ցուցմունքի Առնոլդ և Ալվարդ Մարտիրոսյանները չեն պատրաստվել միասին 14 օրով մեկնել Ֆրանսիա հանգստի, ապա ինչպես է ստացվում, որ Առնոլդ Մարտիրոսյանը մոր մեկնելուց հետո մեկնում է 20 օր անց, տվել է անտրամաբանական պատասխան, որ կարող են առանձին հանգստանալ։
Ամբաստանյալ Արա Մանուկյանի ցուցմունքն այն մասին, որ տեղյակ չի եղել, որ Առնոլդ Մարտիրոսյանն իր բնակարանը վաճառել և մեկնում է Ֆրանսիա մշտական բնակության, ինչպես նաև վերջինիս անձնագրում առկա արտոնագրի կեղծ լինելու մասին, արժանահավատ չեն, նպատակ են հետապնդում խուսափել քրեական պատասխանատվությունից և պատժից։
Այդ մասով նրա ցուցմունքները հերքվում են, միաժամանակ կատարված հանցանքում նրա մեղավորությունը հիմնավորվում և ապացուցվում են սույն գործի քննությամբ ձեռք բերված և դատարանում հետազոտված ներքոհիշյալ ապացույցների բավարար համակցությամբ։
Գործով վկա Առնոլդ Մարտիրոսյանի կողմից նախաքննության և դատաքննության ընթացքում տված հիմնականում նույնաբովանդակ ցուցմունքներով։
Դատարանում տված ցուցմունքով Առնոլդ Մարտիրոսյանը չպնդեց, որ Արա Մանուկյանին հայտնել է, որ վաճառել են իրենց բնակարանը և մոր հետ մեկնում են Ֆրանսիա մշտական բնակության, այլ մեկնում են հանգստի նպատակով, որի կապակցությամբ հրապարկվեցին նրա նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքները, որից հետո կրկին պնդեց նշված հանգամանքները։
Այդ մասով նրա կողմից դատարանում տված ցուցմունքն արժանահավատ չէ, հերքվում է գործով ձեռք բերված ապացույցներով, մասնավորապես, որ Առնոլդ և Ալվարդ Մարտիրոսյանները 20 օր տարբերությամբ մեկնելու դեպքում չեն կարող միասին մեկնել հանգստի, բացի այդ, Առնոլդ Մարտիրոսյանն իր ցուցմունքով ևս հաստատեց բնակարանը վաճառելու հանգամանքը։
Գործով վկաներ Քրիստինե Մուրադյանի և Դիանա Խաչատրյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ Արա Մանուկյանի հանձնարարությամբ իրականացրել են Առնոլդ Մարտիրոսյանի անվամբ կազմված ճամփորդական փաստաթղթերի կազմակերպումը։
Սույն գործի մեղադրանքի հետ առնչվող մեկ այլ քրեական գործով հետախուզվող մեղադրյալներ Օլգա Աբեղյանի և Յուրի Տերզոպուլոյի՝ դատարանում հետազոտված նախաքննական ցուցմունքներով։
Քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Առնոլդ Մարտիրոսյանի AN0467717 սերիա-համարի ՀՀ քաղաքացու անձնագրով։
Քրեական գործով ապացույց ճանաչված՝ ՀՀ ԱԱԾ ՀՀԳՎ-ից ստացված Առնոլդ Մարտիրոսյանի՝ ՍԷԿՏ համակարգում առկա սահմանահատումների պատմություններով, անձնագրերի լուսապատճեններով և բոլոր անձնագրերի վերաբերյալ փաստաթղթերով։
Քրեական գործով ապացույց ճանաչված՝ ՀՀ-ում գործող բջջային օպերատորներից ստացված՝ Ա.Մանուկյանի կողմից օգտագործվող 094-22-88-11, 091-40-20-50 և Ա.Մարտիրոսյանի կողմից օգտագործվող՝ 094-34-42-48, 094-34-42-45 բջջային հեռախոսահամարների ելքային և մուտքային զանգերի վերծանումներով և դրանց զննության արձանագրությունով, որով հաստատվում է, որ Ա.Մանուկյանի կողմից օգտագործվող՝ 094-22-88-11, 091-40-20-50 հեռախոսահամարներից 2015 թվականի սեպտեմբեր ամսվա ընթացքում բազմաթիվ հեռախոսազանգեր են կատարվել Օլգա Աբեղյանի կողմից օգտագործվող 79629848886 հեռախոսահամարին։ Օլգա Աբեղյանի կողմից օգտագործվող՝ 79629848886 հեռախոսահամարի հետ 26.09.15թ. հեռախոսազանգ է կատարել նաև Ա.Մարտիրոսյանի կողմից օգտագործվող 094-34-42-48 հեռախոսահամարի բաժանորդը։
Քրեական գործով ապացույց ճանաչված՝ ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչությունում քննվող թիվ 58210316 քրեական գործից 01.02.2017թ. փոխանցված գրության պատճենով և դրա զննության արձանագրությամբ, որոնց համաձայն ՀՀ ԱԳՆ հյուպատոսական վարչությունը հանդիպումներ է ունեցել ՀՀ-ում հավատարմագրված ԵՄ անդամ մի քանի երկրների (Լիտվա, Գերմանիա, Ֆրանսիա) դեսպանությունների հյուպատոսների հետ, որի ժամանակ եվրոպական հյուպատոսները հաստատել են, որ ԱՊՀ երկրներում «Շենգենյան համաձայնության» պետությունների դիվանագիտական ներկայացուցչությունների և հյուպատոսությունների կողմից օտարերկրյա, այդ թվում նաև ՀՀ քաղաքացիների ԵՄ անդամ երկրների մուտքի արտոնագիր տրամադրվում է միայն տվյալ երկրում օրինական բնակության ապացույց ներկայացնելու դեպքում, ընդ որում՝ դիմողի կողմից ներկայացված փաստաթղթում նշված ժամկետը պետք է վավեր լինի նրա՝ ԵՄ անդամ երկրից նախատեսված վերադարձի օրվանից առնվազն ևս երեք ամսվա ընթացքում։ Եվրահանձնաժողովի 16.03.2015թ. C(2015) 1585 որոշման համաձայն՝ ՀՀ քաղաքացիները պարտավոր են ներկայացնել նույնպիսի փաստաթղթեր, ինչ որ տվյալ երկրի քաղաքացիները, այն է՝ ավիատոմսերի և հյուրանոցի ամրագրում, այցելության ընթացքում անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների մասին ապացույց, քաղվածք բանկային հաշվից (վերջին երեք ամիսների կտրվածքով), դիմողի գործատուի կողմից (տրված ոչ ուշ քան մեկ ամիս առաջ) աշխատավարձի նշումով տեղեկանք, սեփականության վերաբերյալ տեղեկանք (մեքենաներ, բնակարաններ կամ այլ անշարժ գույք)։ Վերոհիշյալ դիվանագիտական ներկայացուցչությունների հյուպատոսները հավաստել են, որ օտարերկրացիները, այդ թվում նաև ՀՀ քաղաքացիները, իրենց քաղաքացիության երկրից դուրս՝ ԵՄ անդամ պետությունների դեսպանություններից մուտքի արտոնագիր ստանալու համար առնվազն մեկ անգամ պետք է անձամբ ներկայանան դեսպանություն։
Քրեական գործով ապացույց ճանաչված՝ Առնոլդ Մարտիրոսյանի կողմից Մեգատուր Տուրիստական գործակալությունից ստացված ավիատոմսի և հյուրանոցի ամրագրման վերաբերյալ փաստաթղթերով և դրանց զննության արձանագրությամբ։
Գործով նշանակված փաստաթղթաբանական փորձաքննության թիվ N16-0021 եզրակացությամբ, որի համաձայն փորձաքննության ներկայացված՝ Առնոլդ Էդիկի Մարտիրոսյանի ՀՀ քաղաքացու թիվ AN0467717 անձնագրի 11-րդ էջում առկա թիվ 002339575 «Շենգենյան համաձայնության» երկրների մուտքի արտոնագրի վերին հատվածում, հոլոգրամայի եզրահատվածներում առկա նախշապատկերները, վիզայի համարը և դրանց միջև առկա հուներեն գրառումները կատարված են տպարանային հարթ, բարձր և խորը տպագրական եղանակներով, և իրենց կատարման եղանակներով և պաշտպանական հատկանիշներով համապատասխանում են Շենգենյան երկրներ մուտք գործելու արտոնագրի կատարման եղանակներին և պաշտպանական հատկանիշներին: Արտոնագրի այդ հատվածը կտրված է ստանդարտ թողարկման արտոնագրից և սոսնձված է արտոնագրի մյուս հատվածին, որում առկա գրառումները և պատկերները կատարված են համակարգչային գունավոր շիթային տպիչով, և այն կատարման եղանակով չի համապատասխանում «Շենգենյան համաձայնության» երկրներ մուտք գործելու արտոնագրի կատարման եղանակներին և պաշտպանական հատկանիշներին։
Ներկայացված ապացույցներից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության և հավաստիության, իսկ ամբողջի համակցությունը՝ նաև գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից գտնում եմ որ դրանք բավարար են ամբաստանյալի վերաբերյալ մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար։
Վերոգրյալի հիման վրա պետք է փաստել, որ գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված սույն բողոքում նշված ապացույցներն համակցության մեջ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատում են, որ Արա Մանուկյանը շահադիտական նպատակով՝ 3700 Եվրո գումարի դիմաց Օլգա Աբեղյանի հետ նախնական համաձայնությամբ կազմակերպել է ՀՀ քաղաքացի Առնոլդ Մարտիրոսյանի՝ օտարերկրյա պետություն՝ Ֆրանսիայի Հանրապետություն մուտքը, որը կատարվել է մուտքի պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթուղթ՝ «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի կեղծ արտոնագիր ներկայացնելով, այսինքն կատարել է հանցանք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ. Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...)Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(...)Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը՝ լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի՝ ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
(...) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել է «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված՝ անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տես Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տես Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով Ֆ. Գալստյանի գործով որոշման մեջ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը Գ. Խնուսյանի գործով որոշման շրջանակներում արձանագրել է. «(...)Հաշվի առնելով արդարադատության իրականացման ընթացքում կայացված դատական ակտերի իրավական նշանակությունը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված (կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված) որոշումների կայացումն անընդունելի է։ (...)» (տես Գևորգ Խնուսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12 որոշման 14-րդ կետը)։
Հաշվի առնելով Դատարանի հակասական վերլուծությունները, նախաքննության մարմնի կողմից ներկայացված ապացույցների վերաբերելիության կամ թույլատրելիության հարցերին չանդրադառնալը և հիմք ընդունելով վերոհիշատակված նախադեպային որոշումներով Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ գտնում եմ, որ դատավճիռը պատճառաբանված չէ։
Այսպիսով, ամբաստանյալ Արա Մանուկյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1- րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնելով, Դատարանը սխալ է մեկնաբանել նշված հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշները, խախտել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ, 25-րդ, 127-րդ և 358-րդ հոդվածներով սահմանված իրավանորմերը` թույլ տալով դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ուստի դատավճիռն ամբողջությամբ ենթակա է բեկանման(…):
Վերաքննիչ դատարանի դատաքննության ընթացքում դատախազ Ա.Մանուկյանը նույն հիմքերով ու հիմնավորումներով ներկայացված վերաքննիչ բողոքը պնդեց, ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանը և պաշտպան Ա.Թևանյանը ներկայացված բողոքի դեմ առարկելով` միջնորդեցին առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումները
Ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, վերաքննիչ բողոքում նշված հիմքերի սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, դատաքննության ընթացքում լսելով բողոքում ներկայացված իր հետևությունները հիմնավորելու մասին դատախազի պատճառաբանությունները, ամբաստանյալի և պաշտպանի առարկությունները, վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2018 թվականի հունիսի 29-ի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դատախազ Պ.Պետրոսյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից հետազոտված ապացույցները հետևյալն են:
<<(…)Ամբաստանյալ Արա Մանուկյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց՝ պատճառաբանելով, որ չի կատարել իրեն վերագրվող արարքը։
Ամբաստանյալ Արա Մանուկյանի ցուցմունքի համաձայն` ինքը 2013 թվականից հանդիսանում է «Մեգատուր» ՍՊ ընկերության սեփականատերը։ Ընկերությունը զբաղվում է տուրիստական գործունեությամբ` կատարում է արտոնագիր ստանալու նպատակով դեսպանատուն ներկայացելու համար անհրաժեշտ փաստաթղթերի հավաքում, հյուրանոցների և տոմսերի ամրագրում և այլն։
2015 թվականին իր ընկերություն են դիմել Ալվարդ և Առնոլդ Մարտիրոսյանները, ովքեր ցանկացել են հանգստանալու, ինչպես նաև Ա.Մարտիրոսյանի աչքերը բուժելու նպատակով մեկնել Ֆրանսիա։ Առնոլդ Մարտիրոսյանն իրեն հայտնել է, որ ինքն ու մայրը չեն աշխատում և մտավախություն է ունեցել, որ իրենց վիզա չեն տրամադրի։ Նկատի ունենալով, որ ՌԴ-ում Ֆրանսիայի Հանրապետության դեսպանատունը քաղաքացիներին Ֆրանսիայի մուտքի արտոնագիր ավելի հեշտ է տրամադրում, քան նույն դեսպանատունը ՀՀ-ում, ինքն Ա. Մարտիրոսյանին օգնելու համար նրա ու նրա մոր անձնագրերն ու լուսանկարներն ուղարկել է ՌԴ` Լեռայի միջոցով Ֆրանսիայի մուտքի արտոնագիր ստանալու համար։ Նրանց ընտրած ծառայության փաթեթի արժեքը յուրաքանչյուրի համար կազմել է 2100 եվրո, և այդ գումարներն ինքն ուղարկել է Լեռային, սակայն չի հետաքրքրվել, թե դրա մեջ ինչ ծախսեր են մտնում։ Ալվարդ Մարտիրոսյանի անձնագիրը ՌԴ-ից ավելի շուտ է ուղարկվել քան Առնոլդինը։ Ալվարդ Մարտիրոսյանն առանց Առնոլդի մեկնել է հանգստանալու և 2 շաբաթից վերադարձել է ՀՀ։ Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագիրը ՌԴ-ից վերադարձվել է մոտ 2 ամիս անց։ Ինքն Առնոլդից գումարն ստացել է այն ժամանակ, երբ նրան հայտնել է, որ վիզան եղել է ու գումարն ուղարկելուց հետո Առնոլդն ստացել է իր անձնագիրը։ Ինքը Լեռային հայտնել է, որ անձը պետք է գնա Ֆրանսիա և ոչ մի տարբերություն չի եղել՝ Լեհաստանի մուտքի արտոնագիր կլինի, թե Հունաստանի։ Ալվարդ և Առնոլդ Մարտիրոսյանների դեսպանատուն դիմելու հարցաթերթիկներն իրենք չեն լացրել, այլ դրանք լրացվել են ՌԴ-ում ու իրենց կողմից մուտքի արտոնագիր ստանալու ուղղությամբ որևէ գործողություն չի իրականացվել։ Ինքն Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագիրն անձամբ չի տեսել, քանի որ քաղաքում չի եղել։
Վկա Առնոլդ Մարտիրոսյանի դատաքննությամբ հետազոտված նախաքննական ցուցմունքի համաձայն` 2015 թվականի մայիսի վերջին կամ ամռան սկզբին մոր հետ դիմել են «Մեգատուր» տուրիստական ընկերության ղեկավար Արա Մանուկյանին։ Ո՛չ ինքը, ո՛չ մայրը ՀՀ-ում մշտական աշխատանք չեն ունեցել։ Առաջին զրույցն իրենց հետ վարել է Արա Մանուկյանը, ով իրենցից ճշտել է, թե ինչ նպատակով են ցանկանում մեկնել, ինքն էլ պարզաբանել է, որ Ֆրանսիա ցանկանում է մեկնել նախ և առաջ հանգստանալու համար, ընթացքում կորոշի աչքերի բուժման հարցը, իսկ եթե կհարմարվեն, ապա հնարավոր է մնան և բնակվեն այնտեղ։ Արա Մանուկյանն իրենցից պահանջել է անձնագրերը, լուսանկարները և յուրաքանչյուրից 3.700 եվրո՝ շենգենյան օրինական արտոնագրերով և ավիատոմսերով ապահովելու և Հայաստանից Ֆրանսիա իրենց ուղևորությունը կազմակերպելու համար։ Նա տեղեկացրել է, որ «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրերը ձևակերպվելու են ՌԴ Մոսկվա քաղաքում՝ գործընկերների միջոցով, նշված երկրների դեսպանություններում, և որ այդ նպատակով իրենց անձնագրերը նա ուղարկելու է քաղաք Մոսկվա։ Խոստացել է, որ ձևակերպումները կկատարվեն արագ, սակայն անցել են ամիսներ։ 2015 թվականի սեպտեմբերի սկզբին Արա Մանուկյանը, Մոսկվայից ստանալով «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրով մոր՝ Ալվարդ Մանուկյանի անձնագիրը, այն հանձնել է իրենց և ստացել պայմանավորված գումարը, իսկ իր անձնագիրը խոստացել է Մոսկվայից ստանալ մոտ օրերին և իր ու մոր մեկնումը Ֆրանսիա կազմակերպել միաժամանակ։ Սակայն իր շենգենյան արտոնագրի ձևակերպումն իրեն անհայտ պատճառներով ձգձգվել է, ինչից ելնելով Արա Մանուկյանն առաջարկել է, որ սկզբից մեկնի իր մայրը, ապա օրերի տարբերությամբ՝ ինքը։ Իրենք այդպես էլ վարվել են։
2015թ. սեպտեմբերի 9-ին Արա Մանուկյանը տեղեկացրել է, որ «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի իր արտոնագիրն արդեն ձևակերպվել է և էլեկտրոնային փոստով իրեն է վերահասցեագրել Մոսկվայից նրան ուղարկված իր անձնագրի «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրով 11-րդ էջի լուսանկարը։ Իրենից պահանջվել է վճարել պայմանավորված գումարը, որպեսզի Մոսկվայից անձնագիրն ուղարկվի Երևան։ Ինքն Արա Մանուկյանին վճարել է պայմանավորված գումարը, սակայն անձնագիրի ուղարկումն ուշացվել է, ինչի համար դիմել է Արա Մանուկյանին, ով զանգահարել և խոսել է Մոսկվայում գտնվող, Լեռա անունով կնոջ հետ։ Վերջինս խոստացել է մոտակա օրերին ուղարկել իր անձնագիրը, ինչը տեղի է ունեցել միայն 3 շաբաթ անց։ Այդ ընթացքում մայրը՝ Ալվարդ Մարտիրոսյանը, 10.09.2015թ-ին Երևան-Մոսկվա-Փարիզ չվերթով մեկնել է Ֆրանսիա, իսկ 2015թ. սեպտեմբերի 26-ին իր հետ հերթական հեռախոսազրույցի ժամանակ Արա Մանուկյանը, պատճառաբանելով, որ զբաղված է և պատրաստվում է մեկնել Հայաստանից, էլեկտրոնային հաղորդագրության միջոցով իրեն է տրամադրել վերոհիշյալ Լեռայի հեռախոսահամարը, որպեսզի ինքը զանգահարի նրան և պայմանավորվի Մոսկվայից անձնագիրն ուղարկելու և Երևանում այն ստանալու համար։ Ինքը զանգահարել է, ներկայացել և զրուցել է Լեռայի հետ և պայմանավորվել են, որ նա «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրով իր ՀՀ քաղաքացու անձնագիրը կուղարկի 27.09.2015թ-ին՝ Մոսկվա-Երևան երեկոյան չվերթի ուղևորներից մեկի միջոցով։ Նշված օրը «Զվարթնոց» օդանավակայանում հանդիպել է Լեռայի նկարագրած անձին, ումից և ստացել է իր անձնագիրը։ Անձնագրում փակցված է եղել Հունաստանի մուտքի արտոնագիր։ Մտաբերելով Ֆրանսիա մեկնած մոր անձնագրում փակցված արտոնագիրն ու ուսումնասիրելով իր անձնագրում փակցված արտոնագիրը, կասկածել է, որ դրանք տարբերվում են միմյանցից։ Արա Մանուկյանին տեսնել չի կարողացել, որովհետև նա մեկնած է եղել է Հայատանից, սակայն նրա ցուցումով անձնագիրը ներկայացրել է «Մեգատուր» ընկերության աշխատակից Քրիստինե Մուրադյանին՝ ավիատոմսեր ձևակերպելու համար։ Վերջինիս հայտնել է իր կասկածները` արտոնագրի իսկության վերաբերյալ, սակայն հանգել են նրան, որ մոր և իր արտոնագրերի հնարավոր տարբերությունը կարող է պայմանավորված լինել նրանով, որ դրանք տրամադրվել են տարբեր դիվանագիտական մարմինների կողմից, և կասկածները փարատվել են։
«Մեգատուր» ընկերության գրասենյակից ստանալով Երևան-Մոսկվա-Փարիզ չվերթների ավիատոմսերն ու հյուրանոցային ամրագրման փաստաթղթերը, 29.09.2015թ-ին մեկնել է «Զվարթնոց» օդանավակայան, անցել ուղևորային հաշվառումը և անձնագիրը ներկայացրել է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող ծառայողներին, որոնց կողմից անձնագրում փակցված «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրի հատուկ ստուգմամբ հայտնաբերվել է, որ այն կեղծված է։ Դա իր համար շոկ է եղել, քանի որ համոզված է եղել, որ նման բան լինել չի կարող։ Ինքը տեղյակ չի եղել, որ իր անձնագրում փակցված արտոնագիրը կեղծ է։ Իր խնդրանքով եղբայրը զանգահարել է Արա Մանուկյանին, ով հայտնել է, որ ինքը նույնպես կեղծիքից տեղյակ չէ և կփորձի ճշտել, թե ինչպես է նման բան եղել։ Ինքն ու մայրը վաճառել են իրենց բնակարանը և վարձով են բնակվում։
Վկա Առնոլդ Մարտիրոսյանի դատաքննական ցուցմունքի համաձայն՝ ինքը ցանկացել է գնալ Ֆրանսիա՝ 20 օր հանգաստանալու և աչքերը բուժելու նպատակով ու տեղյակ է եղել, որ բուժման համար հնարավոր է վիզայի ժամկետը երկարացնել, և կարիքն առաջանալու դեպքում ինքը պատրաստ է եղել դա անելու։ Աչքերը ցանկացել է բուժել Ֆրանսիայում, քանի որ Հայաստանի բժիշկներին չի վստահում։ Ինքը Ֆրանսիայում մշտական բնակություն հաստատելու ցանկություն չի ունեցել և այդ մասին Արային երբեք չի ասել։ Ինքը ներկայացրել է բնակության վայրից տեղեկանք, լուսանկարներ և աչքերի կարճատեսության վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթեր ու նաև հետադարձի տոմսեր է պատվիրել։ Եթե մնալու նպատակ ունենար, ապա հետադարձ տոմսեր չէր պատվիրի։ Ինքն ու մայրն իրենց բնակարանը 19.000-ից 20.000 ԱՄՆ դոլարով վաճառել են և այդ գումարից 7400 եվրոն տվել են Ֆրանսիա մեկնելու համար, իր պարտքերն է մարել և մնացած 10.000 ԱՄՆ դոլարով Երևան քաղաքի Հաղթանակ թաղամասում տուն է գնել։ Նկատի ունենալով, որ իր անձնագիրն ուշացել է, մայրն իրեն չի սպասել և մեկնել է՝ վստահ լինելով, որ մի քանի օրից էլ ինքն է մեկնելու։ Իր մայրը հետ է վերադարձել ՀՀ, որից հետո գնացել է ՌԴ` իր եղբոր մոտ։
Վկա Քրիստինե Մուրադյանի ցուցմունքի համաձայն` ինքն աշխատում է «Մեգատուր» ՍՊ ընկերությունում և զբաղվում է ավիատոմսերի դուրսգրմամբ։ Ընկերության տնօրենն Արա Մանուկյանն է, իսկ Դիանան ընկերությունում զբաղվում է հյուրանոցների ամրագրմամբ։ Ինքը մի քանի անգամ Առնոլդ Մարտիրոսյանին տեսել է ընկերությունում, ով այցելել է Արա Մանուկյանին։ Առնոլդը ցանկացել է մեկնել Փարիզ։ Ինքն Արա Մանուկյանի ցուցումով Առնոլդի համար տոմս դուրս չի գրել, այլ Առնոլդն է մոտեցել իրեն և ասելով, որ մուտքի արտոնագիրն արդեն ստացել է, խնդրել է տոմս դուրս գրել իր համար։ Առնոլդին իր անձնագրում փակցված «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրի վերաբերյալ կասկածներ է ունեցել և հայտնել է, որ իրեն թվում, թե այն խամրած է։ Ինքը նայել է Առնոլդի անձնագրի էջը և, կարծելով, որ ամեն ինչ նորմալ է, Առնոլդին հանգստացրել է։ Հետագայում իրեն է զանգահարել Դիանան և հայտնել, որ Առնոլդին օդանավակայանում թույլ չեն տվել մեկնել, քանի որ վերջինիս մուտքի արտոնագիրը կեղծ է եղել։ Դրանից հետո ինքը չեղարկել է Ա.Մարտիրոսյանի տոմսերը։
Վկա Դիանա Խաչատրյանի ցուցմունքի համաձայն` ինքն աշխատում է «Մեգատուր» ՍՊ ընկերությունում և զբաղվում է հյուրանոցների ամրագրմամբ։ Դեպքի ժամանակահատվածում ինքն ընկերությունում փորձաշրջան է անցել։ Ինքը մի քանի անգամ Առնոլդին տեսել է ընկերությունում և նրա համար մատչելի գնով 3-4 օրով հյուրանոց է ամրագրել։ Այդ ընթացքում ավիատոմսերի դուրսգրմամբ Քրիստինեն է զբաղվել։ Առնոլդն անձնագրով մոտեցել է Քրիստինեին, ով տեսնելով, որ նա «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագիր ունի, տոմս է դուրս գրել նրա համար։ Առնոլդը մուտքի արտոնագրի հետ կապված կասկածներ է ունեցել` հայտնելով, որ այն խամրած է։ Իրենք նայել են, սակայն ասել են, որ ամեն ինչ նորմալ է։ Հետո Առնոլդը զանգահարել է իրեն և հայտնել է, որ մուտքի արտոնագրի կեղծ լինելու պատճառով իրեն օդանավակայանում թույլ չեն տվել մեկնել։
Սույն գործով որպես մեղադրյալ ներգրավված և հետախուզվող Օլգա Աբեղյանի` որպես վկա տված ցուցմունքների համաձայն՝ ինքն իրականացնում է «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրերի ստացման միջնորդական գործունեություն՝ նախապատրաստելով քաղաքացիների դեսպանություն ներկայացման ենթակա փաստաթղթերի փաթեթներ, որոնք անձամբ կամ իր գործընկերների միջոցով ներկայացվում են ՌԴ տարածքում գործող «Շենգենյան համաձայնության» պետությունների դեսպանություններ։
Արա Մանուկյանից ինքն ստացել է Առնոլդ և Ալվարդ Մարտիրոսյանների ՀՀ քաղաքացու անձնագրերն ու լուսանկարները և, «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրեր ձևակերպելու համար նախապատրաստելով դեսպանություն ներկայացնելու համար անհրաժեշտ փաթեթները, դրանք տրամադրել է իր գործընկերոջը՝ Յուրիին, ում կողմից փաստաթղթերը ներկայացվել են ՌԴ Կալինինգրադ քաղաքում գործող Լեհաստանի դեսպանություն։ Այնտեղ «Շենգենյան համաձայնության» երկրների մուտքի արտոնագիր է տրամադրվել Ալվարդ Մարտիրոսյանի անվամբ, իսկ Առնոլդ Մարտիրոսյանի համար այդպիսին ձևակերպել չի հաջողվել, քանի որ նշված դեսպանությունը կասեցրել է արտոնագրերի տրամադրումը։ Արա Մանուկյանի և առհասարակ որևէ մեկի հետ շենգենյան կեղծ արտոնագիր պատրաստելու վերաբերյալ պայմանավորվածություններ չեն եղել, և Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագրում փակցված «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի կեղծ արտոնագրի հետ ինքը կապ չունի։
Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագրում «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագիր ձևակերպելու համար երկրորդ անգամ է դիմել իր գործընկեր Յուրիին, ով իր հերթին այլ անձանց միջոցով Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագրում ձևակերպել է տվել վերը հիշատակված 002339575 համարի արտոնագիրը, որի պատկերն ինքն ուղարկել է Արա Մանուկյանի էլեկտրոնային հասցեով։ Քանի որ իր և Յուրիի մոտ կասկածներ են ծագել նշված արտոնագրի իսկության վերաբերյալ, որովհետև արտոնագրի ստորին տողերը չեն ընթերցվել, ինքն այդ անձնագիրը վերադարձրել է Յուրիին, և հետագայում Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագիրն առանց «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրի, «մաքուր վիճակում» տվել է Արա Մանուկյանին, իսկ թե հետագայում ինչպե՞ս է ստացվել, որ Առնոլդ Մարտիրոսյանը փորձել է Հայաստանից կեղծ արտոնագրի օգտագործմամբ մեկնել Ֆրանսիա, չգիտի։ Վերջինիս անձնագրում հայտնաբերված կեղծ արտոնագրի մասին ինքը տեղեկություններ չունի և այդ կեղծ փաստաթղթի պատրաստմանը չի առնչվել։
Սույն գործով որպես մեղադրյալ ներգրավված և հետախուզվող Յուրի Նիկոլայի Տերզոպուլոյի` որպես վկա տված ցուցմունքների համաձայն` 2015թ. մայիս ամսին իր գործընկերուհի Օլգա Աբեղյանը ՀՀ քաղաքացիներ Ալվարդ և Առնոլդ Մարտիրոսյաների համար շենգենյան վիզա ստանալու հարցով դիմել է իրեն։ Նա իրեն է փոխանցել վերը նշված անձանց փաստաթղթերի փաթեթը, որն ինքն ուղարկել է ՌԴ Կալինինգրադ քաղաքում գտնվող Լեհաստանի դեսպանություն։ Որոշ ժամանականց Ալվարդ Մարտիրոսյանի անձնագրով ստացել է «Շենգենյան համաձայնության» երկրների մուտքի վիզա, սակայն Առնոլդ Մարտիրոսյանի վիզայի ձևակերպումը մերժվել է։ Դրանից հետո ինքը դիմել է Անդրեյ անունով ծանոթին, որպեսզի նա աջակցի վիազայի ստացման հարցում։ Անդրեյն Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագրում ձևակերպել է մուտքի արտոնագիրը, բայց իր և Օլգայի մոտ կասկածներ են ծագել նշված արտոնագրի իսկության վերաբերյալ, որի համար ինքը փորձել է կապվել Անդրեյի հետ, սակայն դա իրեն չի հաջողվել։
Նախաքննության մարմինն ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքն ապացուցված է համարել նաև.
Քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված Առնոլդ Մարտիրոսյանի AN0467717 սերիա-համարի ՀՀ քաղաքացու անձագրով և դրա զննության արձանագրությամբ,
քրեական գործով ապացույց ճանաչված, ՀՀ ԱԱԾ ՀՀ ԳՎ-ից ստացված Առնոլդ Մարտիրոսյանի՝ ՍԷԿՏ համակարգում առկա սահմանահատումների պատմություննրով, անձնագրերի, լուսապատճեններով և բոլոր անձնագրերի վերաբերյալ փաստաթղթերով, դրանց զննության արձանագրությամբ,
քրեական գործով ապացույց ճանաչված, ՀՀ-ում գործող բջջային օպերատորներից ստացված` Ա.Մանուկյանի կողմից օգտագործվող 094-22-88-11, 091-40-20-50 և Ա.Մարտիրոսյանի կողմից օգտագործվող 094-34-42-48, 094-34-42-45 բջջային հեռախոսահամարների ելքային և մուտքային զանգերի վերծանումները պարունակող թվով երկու լազերային սկավառակներով,
քրեական գործով ապացույց ճանաչված, ՀՀ ԱԱԾ ՔՎ վարչությունում քննվող թիվ 58210316 քրեական գործից 01.02.2017թ. փոխանցված գրության պատճենով,
քրեական գործով ապացույց ճանաչված, Առնոլդ Մարտիրոսյանի կողմից «Մեգա-տուր» տուրիստական գործակալությունից ստացված ավիատոմսի և հյուրանոցի ամրագրման վերաբերյալ փաստաթղթերով և դրանց զննության արձանագրությամբ,
քրեական գործով ապացույց ճանաչված, ՀՀ-ում գործող բջջային օպերատորներից ստացված` Ա.Մանուկյանի կողմից օգտագործվող 094-22-88-11, 091-40-20-50 և Ա.Մարտիրոսյանի կողմից օգտագործվող 094-34-42-48, 094-34-42-45 բջջային հեռախոսահամարների ելքային և մուտքային զանգերի վերծանումների զննության արձանագրությունով, որով հաստատվում է, որ Ա.Մանուկյանի կողմից օգտագործվող 094-22-88-11, 091-40-20-50 հեռախոսահամարներից 2015 թվականի սեպտեմբեր ամսվա ընթացքում բազմաթիվ հեռախոսազանգեր են կատարվել Օլգա Աբեղյանի կողմից օգտագործվող 79629848886 հեռախոսահամարին։ Օլգա Աբեղյանի կողմից օգտագործվող 79629848886 հեռախոսահամարի հետ 26.09.15թ. հեռախոսազանգ է կատարել նաև Ա.Մարտիրոսյանի կողմից օգտագործվող 094-34-42-48 հեռախոսահամարի բաժանորդը,
քրեական գործով ապացույց ճանաչված, ՀՀ ԱԱԾ ՔՎ վարչությունում քննվող թիվ 58210316 քրեական գործից 01.02.2017թ. փոխանցված գրության պատճենի զննության արձանագրությամբ, որոնց համաձայն ՀՀ ԱԳՆ հյուպատոսական վարչությունը հանդիպումներ է ունեցել ՀՀ-ում հավատարմագրված ԵՄ անդամ մի քանի երկրների (Լիտվա, Գերմանիա, Ֆրանսիա) դեսպանությունների հյուպատոսների հետ, որի ժամանակ եվրոպական հյուպատոսները հաստատել են, որ ԱՊՀ երկրներում «Շենգենյան համաձայնության» պետությունների դիվանագիտական ներկայացուցչությունների և հյուպատոսությունների կողմից օտարերկրյա, այդ թվում՝ նաև ՀՀ քաղաքացիների ԵՄ անդամ երկրների մուտքի արտոնագիր տրամադրվում է միայն տվյալ երկրում օրինական բնակության ապացույցներ կայացնելու դեպքում, ընդ որում` դիմողի կողմից ներկայացված փաստաթղթում նշված ժամկետը պետք է վավեր լինի նրա` ԵՄ անդամերկրից նախատեսված վերադարձի օրվանից առնվազն ևս երեք ամսվա ընթացքում։ Եվրահանձնաժողովի 16.03.2015թ. C(2015) 1585 որոշման համաձայն` ՀՀ քաղաքացիները պարտավոր են ներկայացնել նույնպիսի փաստաթղթեր, ինչ-որ տվյալ երկրի քաղաքացիները, այն է` ավիատոմսերի և հյուրանոցի ամրագրում, այցելության ընթացքում անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների մասին ապացույց, քաղվածք բանկային հաշվից (վերջին երեք ամիսների կտրվածքով), դիմողի գործատուի կողմից (տրված ոչ ուշ քան մեկ ամիս առաջ) աշխատավարձի նշումով տեղեկանք, սեփականության վերաբերյալ տեղեկանք (մեքենաներ, բնակարաններ կամ այլ անշարժ գույք)։ Վերոհիշյալ դիվանագիտական ներկայացուցչությունների հյուպատոսները հավաստել են, որ օտարերկրացիները, այդ թվում՝ նաև ՀՀ քաղաքացիները, իրենց քաղաքացիության երկրից դուրս` ԵՄ անդամ պետությունների դեսպանություններից մուտքի արտոնագիր ստանալու համար առնվազն մեկ անգամ պետք է անձամբ ներկայանան դեսպանություն,
փաստաթղթաբանական փորձաքննության թիվ N16-0021 եզրակացությամբ, որի համաձայն՝ փորձաքննության ներկայացված Առնոլդ Էդիկի Մարտիրոսյանի ՀՀ քաղաքացու թիվ AN0467717 անձնագրի 11-րդ էջում առկա թիվ 002339575 «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի արտոնագրի վերին հատվածում, հոլոգրամայի եզրահատվածներում առկա նախշապատկերները, վիզայի համարը և դրանց միջև առկա հուներեն գրառումները կատարված են տպարանային հարթ, բարձր և խորը տպագրական եղանակներով, և իրենց կատարման եղանակներով և պաշտպանական հատկանիշներով համապատասխանում են Շենգենյան երկրներ մուտք գործելու արտոնագրի կատարման եղանակներին և պաշտպանական հատկանիշներին։ Արտոնագրի այդ հատվածը կտրված է ստանդարտ թողարկման արտոնագրից և սոսնձված է արտոնագրի մյուս հատվածին, որում առկա գրառումները և պատկերները կատարված են համակարգչային գունավոր շիթային տպիչով և այն կատարման եղանակով չի համապատասխանում Շենգենյան համաձայնության երկրներ մուտք գործելու արտոնագրի կատարման եղանակներին և պաշտպանական հատկանիշներին(…)>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով Արա Մանուկյանի նկատմամբ արդարացման դատավճռի կայացումը Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը մասնավորապես պատճառաբանել է հետևյալով:
<<(…)Սույն գործով դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. ապացուցվա՞ծ է արդյոք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու, Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող օտարերկրյա քաղաքացու կամ քաղաքացիություն չունեցող անձի՝ Հայաստանի Հանրապետությունից ելքը, օտարերկրյա պետություն մուտքը կամ օտարերկրյա պետությունում գտնվելը շահադիտական նպատակով կազմակերպեու համար, որը կատարվել է ելքի, մուտքի կամ գտնվելու համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգը խախտելով կամ ելքի, մուտքի կամ գտնվելու պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետը պատասխանատվություն է նախատեսում հոդվածի երկրորդ մասով նախատեսված արարքը մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ կատարելու համար։
Նշված իրավանորմի վերլուծությունից հետևում է, որ անօրինական միգրացիայի կազմակերպման պարտադիր հատկանիշը շահադիտական նպատակն է։ Անձի անօրինական տեղափոխման կազմակերպումն այլ պետություն իրականացվում է վերջինիս կամքով, տեղափոխվողն ինքն է վճարում կամ հատուցում տեղափոխման համար, տեղափոխվողի նպատակն է մի պետության տարածքից դուրս գալը և/կամ մեկ այլ պետության տարածքում հայտնվելը, իսկ անօրինական միգրացիայի կազմակերպչի նպատակը շահ ստանալն է։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 3-րդ մասի 2-րդ կետի հանցակազմի, մասնավորապես՝ օբյեկտիվ կողմի առկայության համար պարտադիր է, որպեսզի Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու, Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող օտարերկրյա քաղաքացու կամ քաղաքացիություն չունեցող անձի՝ Հայաստանի Հանրապետությունից ելքը, օտարերկրյա պետություն մուտքը կամ օտարերկրյա պետությունում գտնվելը կազմակերպվի և կատարվի.
1. շահադիտական նպատակով,
2. ելքի, մուտքի կամ գտնվելու համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգը խախտելով կամ
3. ելքի, մուտքի կամ գտնվելու պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով,
4. մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ։
Սույն գործով ամբաստանյալին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. շահադիտական նպատակով անձանց անօրինական միգրացիա կազմակերպելու վերաբերյալ հանցավոր համաձայնության է եկել ՌԴ-ում բնակվող (սույն գործով հետախուզվող) Օլգա Աբեղյանի հետ և 1.930.993 ՀՀ դրամին համարժեք 3700 Եվրո գումարի դիմաց ստանձնել է կազմակերպել ՀՀ քաղաքացի Առնոլդ Էդիկի Մարտիրոսյանի անօրինական միգրացիան դեպի Ֆրանսիայի Հանրապետություն։ Նշված հանցավոր նպատակի իրագործման համար նա Առնոլդ Մարտիրոսյանի ՀՀ անձնագիրն ուղարկել է ՌԴ` Օլգա Աբեղյանին, վերջինիս միջոցով ձեռք է բերել Ֆրանսիայի Հանրապետություն մուտք գործելու համար պատշաճ թույլտվություն հանդիսացող «Շենգենյան համաձայնության երկրների» մուտքի կեղծ արտոնագիր, որից հետո նշված արտոնագրի հետ միասին Առնոլդ Մարտիրոսյանին է տրամադրել Երևան-Մոսկվա-Փարիզ չվերթի ավիատոմսեր։ Վերջինս 2015թ. սեպտեմբերի 29-ին «Զվարթնոց» միջազգային օդանավակայանով փորձել է մեկնել նշված չվերթով, սակայն սահմանապահ վերահսկողություն իրականացնող զինծառայողների կողմից բացահայտվել է Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագրում փակցված մուտքի արտոնագրի կեղծ լինելու հանգամանքը և վերջինիս ելքը ՀՀ-ից խափանվել է։
Ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը վերլուծելու և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցակազմի առկայությունը հիմնավորելու կամ հերքելու համար դատարանը նպատակահարմար է գտնում մեղադրանքի իմաստով տեղայնացնել վերը նշված հոդվածի դիսպոզիցիան, ինչից կհետևի, որ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքն ապացուցված համարելու համար նա պետք է շահադիտական նպատակով մի խումբ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ կազմակերպած լինի ՀՀ քաղաքացի Առնոլդ Մարտիրոսյանի ելքը Հայաստանի Հանրապետությունից, որը պետք է կատարված լինի նրա ելքի համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգը խախտելով կամ ելքի պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։
1.Ամբաստանյալին մեղադրանք չի առաջադրվել ապօրինի ձեռնարկատիրությամբ զբաղվելու համար, ինչից հետևում է, որ նախաքննության մարմինն ընդունել է, որ նա օրենքով արգելված ձեռնարկատիրական գործունեություն չի իրականացրել, այսինքն՝ Առնոլդ Մարտիրոսյանից ստացած գումարի դիմաց նրա ուղևորությունը կազմակերպելիս ամբաստանյալն իրականացրել է օրենքով թույլարված ձեռնարկատիրական գործունեություն
Նախաքննությամբ չի ապացուցվել, որ Առնոլդ Մարտիրոսյանից վերցված գումարը ոչ թե նրան մատուցված կամ մատուցվելիք ծառայության վճարն է, այլ անօրինական միգրացիայի կազմակերպման շահը։
2. Թիվ ԼԴ/0136 քրեական գործով 11.05.2011թ. կայացրած որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «Նախնական համաձայնությամբ գործող անձանց պարագայում հանցագործության մասնակիցները մինչև հանցանքի օբյեկտիվ կողմը կազմող գործողություններն սկսելը պայմանավորվում են հանցանքը համատեղ կատարելու մասին։ Ընդ որում, համաձայնությունը ձեռք է բերվում խմբի անդամների կողմից գործողությունների համատեղ կատարման ուղղվածության, հանցագործության կատարման տեղի, ժամանակի, եղանակի և միջոցների, ինչպես նաև խմբի անդամների միջև դե-րաբաշխման շուրջ։
Նախաքննությամբ չի պարզվել, թե երբ, որտեղ և ինչպես է ամբաստանյալը ենթադրյալ հանցակցի հետ պայմանավորվել հանցանքը համատեղ կատարելու մասին, ինչ դերաբաշխում է կատարվել, հանցագործության կատարման ինչ եղանակ և միջոցներ են որոշվել։
Ինչպես ամբաստանյալը, այնպես էլ Օլգա Աբեղյանը պնդել են, որ հանցագործություն, այդ թվում՝ նախնական համաձայնությամբ, չեն կատարել։
Այսինքն, նախաքննությամբ ապացույցներ ձեռք չեն բերվել և չի ապացուցվել, որ իրեն վերագրվող արարքն ամբաստանյալը կատարել է մի խումբ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ։
3. Ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքից չի հետևում, որ նա ՀՀ քաղաքացի Առնոլդ Մարտիրոսյանի ելքը Հայաստանի Հանրապետությունից կազմակերպել է նրա ելքի համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգը խախտելով կամ ելքի պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։
Ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի համաձայն՝ նա շահադիտական նպատակով անձանց անօրինական միգրացիա կազմակերպելու նպատակով Առնոլդ Մարտիրոսյանի համար ձեռք է բերել Ֆրանսիայի Հանրապետություն մուտք գործելու համար պատշաճ թույլտվություն հանդիսացող «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի կեղծ արտոնագիր։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները»։
Նույն օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1. Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքով»։
Նշվածից հետևում է, որ բացակայում է ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու օրենքով սահմանված հիմքը. ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը չի պարունակում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները, մասնավորապես՝ ամբաստանյալին մեղադրանք չի առաջադրվել վերը նշված հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող գործողություններից որևէ մեկը կատարելու համար, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետ նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու, Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող օտարերկրյա քաղաքացու կամ քաղաքացիություն չունեցող անձի՝ Հայաստանի Հանրապետությունից ելքը, օտարերկրյա պետություն մուտքը կամ օտարերկրյա պետությունում գտնվելը ելքի, մուտքի կամ գտնվելու համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգի խախտմամբ կատարված գործողություններով կամ ելքի, մուտքի կամ գտնվելու պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։
Այլ կերպ ասած՝ ընդունելով, որ այն փաստը, որ Ա.Մարտիրոսյանի անձնագրում փակցվել է Ֆրանսիայի Հանրապետություն մուտք գործելու համար պատշաճ թույլտվություն հանդիսացող «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի կեղծ արտոնագիր, դատարանը, գտնում է, որ անձի կողմից նշված արարքի կատարումը չի կարող առաջացնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցակազմը՝ նկատի ունենալով, որ բացակայում են նշված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը բնութագրող հատկանիշները։
Այսպիսով, վերոգրյալ իրավական վերլուծությամբ դատարանն արաձանագրում է, որ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը նախատեսված չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, հետևաբար՝ նրան մեղսագրված արարքը չի կարող համարվել նշված հոդվածով նախատեսված հանցագործություն, իսկ ամբաստանյալը չի կարող համարվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձ։
Դատարանը հարկ է համարում նաև նշել, որ նախաքննությամբ ձեռք բերված ապացույցներով չի հաստատվել, իսկ դատաքննությամբ՝ գործով ձեռք բերված ապացույցների հետազոտմամբ, չհիմնավորվեց, որ ամբաստանյալն Ա.Մարտիրոսյանի ելքը Հայաստանի Հանրապետությունից կազմակերպել է նրա ելքի համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգը խախտելով կամ ելքի պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։ Այսինքն, նախաքննությամբ չի հաստատվել, որ նա ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգ է խախտել։
Ընդ որում, դատարանը հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված չէ ՀՀ-ից քաղաքացիների ելքի մասին կարգ և առկա չէ դրա վերաբերյալ օրենք։
Դատարանն արձանագրում է, որ որպես մեղադրյալ ներգրավելու, մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշմամբ և մեղադրական եզրակցությամբ ամբաստանյալին մեղադրանք չի առաջադրվել Հայաստանի Հանրապետությունից Ա.Մարտիրոսյանի ելքի, օտարերկրյա պետություն մուտքի կամ օտարերկրյա պետությունում գտնվելու պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելու համար։
Քրեական գործի նյութերի և հետազոտված ապացույցների համաձայն՝ ամբաստանյալը ՌԴ` Օլգա Աբեղյանին է ուղարկել միայն Ա.Մարտիրոսյանի ՀՀ քաղաքացու պատշաճ անձնագիրը և լուսանկարը։
Դատարանը նաև հարկ է համարում նշել, որ թեև ամբաստանյալին մեղադրանք է առաջադրվել շահադիտական նպատակով անձանց անօրինական միգրացիա կազմակերպելու համար, սակայն նախաքննությամբ մեկից ավելի անձանց անօրինական միգրացիա կազմակերպելու վերաբերյալ ապացույց ձեռք չի բերվել, մեղադրական եզրակացությունում դրա վերաբերյալ ապացույց չի շարադրվել ու վերլուծվել, ինչը նշանակում է, որ այդ մասով նույնպես անհիմն է ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը։
Միաժամանակ, հաշվի առնելով վերոգրյալները, դատարանը հարկ չի համարում անդրադառնալ ամբաստանյալի գործողություններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցակազմի մյուս տարրերի առկայության կամ բացակայության և նրան մեղսագրված արարքի կատարման ապացուցվածության մասին նախաքննության մարմնի կողմից ներկայացված ապացույցների վերաբերելիության կամ թույլատրելիության հարցերին։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները Վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձութ-յունների վերաբերյալ (…)։
(…) Ապացույցների գնահատումը, որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին։
Ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա։ Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…), (տե՛ս Մակար Ռազմիկի Հովհաննիսյանի և Աշոտ Վաղարշակի Մարտիրոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը)»։
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։
Մեջբերված սահմանադրական և քրեադատավարական դրույթները մեկնաբանելով Մ. Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով կայացված որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշման համատեքստում՝ Վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է, որ «ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը։ Այս հանգամանքը բազմիցս շեշտադրվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից։ Մասնավորապես, Եվրոպական դատարանը կարևորել է կոնկրետ գործով արդար դատական քննություն կատարված լինելու վերաբերյալ իր համոզմունքի ձևավորումը և նշել է, որ քրեական վարույթի իմաստով արդար դատական քննությունը ներառում է նաև անմեղության կանխավարկածի պահպանումը, ինչը նշանակում է, որ դատավորը չպետք է ելնի այն կանխավարկածից, թե անձը կատարել է իրեն մեղսագրվող հանցանքը, հանցանքի կատարման մեջ անձի մեղավորությունն ապացուցելու պարտականությունը կրում է դատախազությունը և կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի (տե՛ս Թելֆներն ընդդեմ Ավստրիայի (TELFNER v. AUSTRIA) գործով Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի 2001 թվականի մարտի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33501/96, կետ 15, ինչպես նաև Նատունենն ընդդեմ Ֆինլանդիայի (NATUNEN v. FINLAND) գործով 2009 թվականի մարտի 31-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21022/04, կետ 53)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»(…)։
(…)Այսպիսով, հաշվի առնելով վերագրյալները, ելնելով սույն գործի փաստական տվյալներից և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից՝ դատարանը հանգում է եզրակացության, որ նախաքննության մարմինը, ապացուցման առարկայի վերաբերյալ ձեռք չբերելով գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջություն, իսկ նրան առաջադրված մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր չփարատված կասկածները չմեկնաբանելով հօգուտ նրա, այնուամենայնիվ նրան մեղադրանք է առաջադրել՝ մանրամասնորեն և հստակ չնշելով նրան վերագրվող արարքի քրեաիրավական որակման հիմքում ընկած փաստերը` հանցագործության դեպքի ու դրա հետ կապված հանգամանքների մանրակրկիտ նկարագրությունը, և մեղադրանքը ձևակերպելիս բավարարվել է միայն քրեական օրենքով արգելված արարքի ընդհանրական նկարագրությամբ։
Դատարանը, համադրելով և համակցության մեջ գնահատելով դատաքննությամբ ձեռք բերված թույլատրելի և վերաբերելի ապացույցներն ու գործի փաստական տվյալները, զերծ մնալով ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից, հաշվի առնելով վերը նշված հիմնավորումներն ու վերլուծությունը, գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմամբ գտնում է, որ նախաքննությամբ չի ապացուցվել, իսկ դատաքննությամբ չհաստատվեց ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը։
Այսինքն, դատարանն ապացույցների բավարար համակցությամբ և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշներով հաստատված չի համարում, որ ամբաստանյալը կազմակերպել է անօրինական միգրացիա։
Դատարանն արձանագրում է, որ փաստորեն, նախաքննական մարմինը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերով երաշխավորված` անձի մեղավորության մասին հետևությունը ենթադրությունների վրա չհիմնելու, ինչպես նաև բոլոր չփարատված կասկածները հօգուտ նրա մեկնաբանելու սկզբունքների խախտում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Դատարանը պարտավոր է սույն օրենսգրքի 35 հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ։
Հետևաբար, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով առա-ջադրված մեղադրանքում Ա.Մանուկյանը պետք է ճանաչվի անմեղ և արդարացվի(…)>>։
Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի եզրահանգումները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով մեղսագրվող արարքում ամբաստանյալ Արա Մանուկյանի անմեղության վերաբերյալ պատճառաբանված ու հիմնված են գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա և արդյունք են իրենց համակցության մեջ` ձեռք բերված ապացույցների ճիշտ գնահատման:
Այս առումով վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ թեև առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի հունիսի 29-ի դատավճիռն իր մեջ պարունակում է որոշ վիճահարույց դրույթներ ու վերլուծություններ, սակայն արդյունքում դատարանը Արա Մանուկյանի նկատմամբ արդարացման դատավճիռ կայացրել է ըստ էության այն հիմքով, որ գործով ապացույցների բավարար համակցություն ձեռք չի բերվել նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքի կատարումը «հիմնավոր կասկածից վեր» չափանիշով ապացուցված համարելու համար:
Մասնավորապես, Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը գտել է, որ «(…)Ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը չի պարունակում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները, մասնավորապես՝ ամբաստանյալին մեղադրանք չի առաջադրվել վերը նշված հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող գործողություններից որևէ մեկը կատարելու համար, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետ նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու, Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող օտարերկրյա քաղաքացու կամ քաղաքացիություն չունեցող անձի՝ Հայաստանի Հանրապետությունից ելքը, օտարերկրյա պետություն մուտքը կամ օտարերկրյա պետությունում գտնվելը ելքի, մուտքի կամ գտնվելու համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգի խախտմամբ կատարված գործողություններով կամ ելքի, մուտքի կամ գտնվելու պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։
(…)
Դատարանը հարկ է համարում նաև նշել, որ նախաքննությամբ ձեռք բերված ապացույցներով չի հաստատվել, իսկ դատաքննությամբ՝ գործով ձեռք բերված ապացույցների հետազոտմամբ, չհիմնավորվեց, որ ամբաստանյալն Ա.Մարտիրոսյանի ելքը Հայաստանի Հանրապետությունից կազմակերպել է նրա ելքի համար Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգը խախտելով կամ ելքի պատշաճ թույլտվություն ստանալու համար կեղծ փաստաթղթեր կամ կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելով։ Այսինքն, նախաքննությամբ չի հաստատվել, որ նա ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգ է խախտել։
Ընդ որում, դատարանը հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված չէ ՀՀ-ից քաղաքացիների ելքի մասին կարգ և առկա չէ դրա վերաբերյալ օրենք(…)>>։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ թեև ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված չէ ՀՀ-ից քաղաքացիների ելքի մասին օրենք, սակայն Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագրում «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի կեղծ արտոնագիրն ինքնին Հայաստանի Հանրապետությունից ելքի և Ֆրանսիայի Հանրապետություն մուտք գործելու կեղծ փաստաթուղթ է, որը նրա կողմից ներկայացվել է ՀՀ պետական սահմանը հատելիս, սակայն գործով ձեռք չի բերվել դրանում Արա Մանուկյանի մեղավորությունը «հիմնավոր կասկածից վեր» չափանիշով հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ և բավարար ապացույցների համակցություն:
Անդրադառնալով նախաքննական մարմնի կողմից Արա Մանուկյանին առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպմանն առ այն, որ նա անձանց անօրինական միգրացիա կազմակերպելու վերաբերյալ է հանցավոր համաձայնության եկել Օլգա Աբեղյանի հետ, վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետը պատասխանատվություն է նախատեսում նույն հոդվածի երկրորդ մասով նախատեսված արարքը երկու կամ ավելի անձանց անօրինական միգրացիան կազմակերպելու համար, ինչը սակայն մեղադրյալ Մանուկյանին չի մեղսագրվել, այլ նրան միայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով է մեղադրանք առաջադրվել՝ մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ 1.930.993 ՀՀ դրամին համարժեք 3700 Եվրո գումարի դիմաց ՀՀ քաղաքացի Առնոլդ Էդիկի Մարտիրոսյանի անօրինական միգրացիան դեպի Ֆրանսիայի Հանրապետություն կազմակերպելու համար, ուստի այն պետք է գնահատել միայն որպես մեղադրանքի ոչ պատշաճ ձևակերպում:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է նաև, որ թեև 2018 թվականի հունիսի 29-ի դատավճռով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանն արձանագրել է, որ Արա Մանուկյանի գործողություններում հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը բնութագրող հատկանիշների բացակայության պայմաններում «(…)հարկ չի համարում անդրադառնալ ամբաստանյալի գործողություններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցակազմի մյուս տարրերի առկայության կամ բացակայության և նրան մեղսագրված արարքի կատարման ապացուցվածության մասին նախաքննության մարմնի կողմից ներկայացված ապացույցների վերաբերելիության կամ թույլատրելիության հարցերին(…)», սակայն, ամեն դեպքում, գործի փաստական տվյալների համակցությամբ հանգել է ճիշտ հետևության այն մասին, որ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշներով չի հաստատվում, որ ամբաստանյալը կազմակերպել է անօրինական միգրացիա։
Անմեղության կանխավարկածի հիմնարար քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի:
Այս առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…)33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է.
«Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…): Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած(…)»:
Սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները բավարար չեն «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշներով հաստատված համարելու, որ Արա Մանուկյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ողջամիտ կասկածները ոչ նախաքննությամբ և ոչ էլ դատաքննությամբ չեն բացառվել, իսկ դատախազի կողմից վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները հերքվում են նաև հետևյալով:
- Վկա Առնոլդ Մարտիրոսյանը նախաքննության և դատաքննության ընթացքում տված իր ըստ էության նույնաբովանդակ ցուցմունքներից և ոչ մեկում չի հայտնել, թե ինքն անօրինական կարգով է ցանկացել մեկնել արտերկիր և որ Արա Մանուկյանը ստանձնել է կազմակերպել իր անօրինական միգրացիան, նշելով նաև, որ առաջին հերթին Ֆրանսիա ցանկացել է մեկնել բուժման նպատակով:
- Վկաներ «Մեգատուր» ՍՊ ընկերության աշխատակիցներ Քրիստինե Մուրադյանն ու Դիանա Խաչատրյանն իրենց ցուցմունքներով հայտնելով, որ Արա Մանուկյանի հանձնարարությամբ են իրականացրել Առնոլդ Մարտիրոսյանի անվամբ կազմված ճամփորդական փաստաթղթերի կազմակերպումը, որևէ անգամ չեն նշել, որ ինչպես իրենց, այնպես էլ Արա Մանուկյանի գործողություններն ուղղված են եղել Առնոլդ Մարտիրոսյանի անօրինական միգրացիան կազմակերպելուն:
- Սույն գործի հետ առնչվող քրեական գործով հետախուզման մեջ գտնվող մեղադրյալներ Օլգա Աբեղյանի և Յուրի Տերզոպուլոյի՝ դատարանում հետազոտված նախաքննական ցուցմունքները նույնպես տվյալներ չեն պարունակում առ այն, որ Արա Մանուկյանն անմիջականորեն առնչվում է Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագրում «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի կեղծ արտոնագիր փակցնելու հետ: Ընդ որոշում նրանք երկուսն էլ առերևույթ միմյանց մեղադրող ցուցմունքներ են տվել, մասնավորապես Օլգա Աբեղյանը հայտնել է, թե ինքը Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագիրը ուղարկել է Կալինինգրադ Յուրի Տերզոպուլոյին, ով էլ կեղծ արտոնագրով հանդերձ անձնագիրը վերադարձրել է իրեն, իսկ վերջինս հայտնել է, թե Մարտիրոսյանի անձնագիրը ինքը Օլգա Աբեղյանին է վերադարձրել առանց որևէ մուտքի թույլտվության`<<մաքուր վիճակում>>:
- Համաձայն գործի փաստական տվյալների՝ «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի կեղծ արտոնագրով հանդերձ Առնոլդ Մարտիրոսյանի անձնագիրը Մոսկվայից անմիջականորեն նրան է ուղարկվել Օլգա Աբեղյանի կողմից, իսկ դրանում առկա «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի թույլտվության առերևույթ կեղծ լինելու վերաբերյալ իր կասկածները Առնոլդ Մարտիրոսյանը հայտնել է Քրիստինե Մուրադյանին, ով փորձել է ցրել նրա կասկածները՝ ասելով, որ վերջինիս և իր մոր արտոնագրերի տարբերության հնարավոր պատճառ կարող է հանդիսանալ դրանք տարբեր դեսպանատներից ստանալու հանգամանքը:
- Ինքնին Արա Մանուկյանի մեղքը հիմնավորող ապացույց չի կարող դիտվել նաև գործով ապացույց ճանաչված՝ ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչությունում քննվող թիվ 58210316 քրեական գործից 01.02.2017թ. փոխանցված գրությունն ու դրա զննության արձանագրությունն առ այն, որ ԱՊՀ երկրներում «Շենգենյան համաձայնության» պետությունների դիվանագիտական ներկայացուցչությունների և հյուպատոսությունների կողմից օտարերկրյա, այդ թվում նաև ՀՀ քաղաքացիների ԵՄ անդամ երկրների մուտքի արտոնագիր տրամադրվում է միայն տվյալ երկրում օրինական բնակության ապացույց ներկայացնելու դեպքում և որ օտարերկրացիները, այդ թվում նաև ՀՀ քաղաքացիները, իրենց քաղաքացիության երկրից դուրս՝ ԵՄ անդամ պետությունների դեսպանություններից մուտքի արտոնագիր ստանալու համար առնվազն մեկ անգամ պետք է անձամբ ներկայանան դեսպանություն, քանի որ գործի փաստական տվյալները չեն վկայում այն մասին, որ Արա Մանուկյանը տեղեկացված է եղել այդ կարգի մասին, իսկ որ որպես տուրիստական կազմակերպության ղեկավար նա պարտավոր էր իմանալ դրա մասին, միայն ենթադրություն է և ոչ ավելին, առավել ևս, որ Արա Մանուկյանն իր ցուցմունքներով հայտնել է, որ նախկինում նմանօրինակ շատ դեպքեր են եղել, երբ իրենց կազմակերպության օժանդակությամբ Հայաստանի քաղաքացիները նույն կարգով օրինական հիմքերով ԱՊՀ այլ երկրներից ստացել են «Շենգենյան համաձայնության երկրներ»-ի մուտքի թույլտվություն:
Այս առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(...) Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության(...)>>:
- Գործը քննելիս և լուծելիս Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից ՀՀ Սահմանադրության, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատություների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների պահանջների խախտում թույլ չի տրվել, պահպանվել են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրության պահանջները:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է նաև, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 400-րդ հոդվածի համաձայն՝ արդարացման հիմքերի մասով արդարացման դատավճիռը կարող է փոփոխվել միայն արդարացվածի բողոքով:
Այսպիսով, վերաքննիչ դատարանը վերոշարադրյալի հիման վրա հանգում է այն հետևության, որ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից գնահատելով ձեռք բերված ապացույցները, դատավճռում շարադրված հիմնավորումների և դրանց հիման վրա կատարված վերլուծության լույսի ներքո իրավացիորեն հանգել է այն հետևության, որ ապացուցված և հիմնավորված չէ, որ Արա Մանուկյանը կատարել է սույն քրեական գործով իրեն մեղսագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքը, ուստի դատարանի 2018 թվականի հունիսի 29-ի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դատախազի վերաքննիչ բողոքը մերժել:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Արա Ռուբենի Մանուկյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2018 թվականի հունիսի 29-ի դատավճիռը թողնել անփոփոխ, դատախազ Պ.Պետրոսյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանին` հրապարակումից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ

Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ