ԵԿԴ/0154/01/17



Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի, քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,
Ա. Գեղամյանի,

մասնակցությամբ` մեղադրող, Երևանի քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ն. Խաչատրյանի,
պաշտպան Ա. Ֆանյանի,

տուժողներ Հ. Գրիգորյանի,
Մ. Մկրտչյանի,
Կ.Հովհաննիսյանի,
Է. Մելքոնյանի,


2017թ. նոյեմբերի 10-ին Երևանում,
դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի


Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանի`
ծնված 1990թ. սեպտեմբերի 17-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ` ՀՀ/ քաղաքացի, թերի բարձրագույն կրթությամբ, ամուրի, չի աշխատում, խնամքին ոչ ոք, նախկինում չդատված, հաշվառված է Երևան քաղաքի Դավիթաշեն 1-ին թաղամասի թիվ 43 շենքի թիվ 23 բնակարանում, մշտական բնակության վայր չունի, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, կալանքի տակ է 2017թ. մայիսի 13-ից։

Գործի դատավարական նախապատմությունը
2016թ. հունիսի 21-ին Էդուարդ Աշոտի Մելքոնյանը ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2016թ. հունիսի 21-ին, ժամը 00։05-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մաշտոց-Թումանյան փողոցների հատվածում իր ծանոթ Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանը խարդախությամբ և իր վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել է իրեն պատկանող «Samsung Galaxy A8» մոդելի բջջային հեռախոսը։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում 2016թ. հունիսի 29-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15126516 քրեական գործը և ընդունվել է վարույթ։
2016թ. օգոստոսի 14-ին Հովհաննես Բենիկի Գրիգորյանը ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2016թ. օգոստոսի 13-ին, ժամը 14։30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցի թիվ 9 հասցեում գտնվող «Հին Պեկին» ռեստորանում իր ծանոթ Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանը խարդախությամբ և իր վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել է իրեն պատկանող «Cartier» մոդելի ժամացույցը և «iphone 5s» մոդելի բջջային հեռախոսը։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում 2016թ. օգոստոսի 23-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել է թիվ 15147616 քրեական գործը և ընդունվել է վարույթ։
Նախաքննության մարմնի 2016թ. օգոստոսի 29-ի որոշումներով Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրա նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը և հայտարարվել է նրա հետախուզումը։
Նախաքննության մարմնի նույն օրվա որոշմամբ թիվ 15126516 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է` Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանի գտնվելու վայրը հայտնի չլինելու հիմքով։
Նախաքննության մարմնի 2016թ. հոկտեմբերի 21-ի որոշմամբ թիվ 15126516 քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է` քննչական գործողություններ կատարելու անհրաժեշտության պատճառաբանությամբ։
Նախաքննության մարմնի 2016թ. հոկտեմբերի 24-ի որոշմամբ թիվ 15126516 քրեական գործը և թիվ 15147616 քրեական գործը միացվել են մեկ վարույթում և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 15147616 համարով։
Նախաքննության մարմնի նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան կրկին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. հոկտեմբերի 25-ի որոշմամբ Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով։
Նախաքննության մարմնի 2016թ. դեկտեմբերի 12-ի որոշմամբ թիվ 15147616 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է` Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանի գտնվելու վայրը հայտնի չլինելու պատճառով։
Նախաքննության մարմնի 2017թ. հունվարի 26-ի որոշմամբ թիվ 15147616 քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է` անհրաժեշտ դատավարական գործողություններ կատարելու համար։
2016թ. օգոստոսի 13-ին Կարեն Արթուրի Հովհաննիսյանը ՀՀ ոստիկանության Շենգավիթի բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2016թ. օգոստոսի 13-ին, ժամը 20։30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գարեգին Նժդեհի փողոցում գտնվող «Տաշիր Պիցա» կոչվող խորտկարանում, իր ծանոթ Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանը խարդախությամբ և իր վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել է իրեն պատկանող, «այֆոն 6ս» (iphone 6s) մոդելի բջջային հեռախոսը։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնում, 2016թ. օգոստոսի 23-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 11809716 քրեական գործը և ընդունվել է վարույթ։
2017թ. հունվարի 09-ին թիվ 11809716 քրեական գործն ըստ քննչական ենթակայության ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժին և 2017թ. հունվարի 10-ին ընդունվել է նույն բաժնի քննիչի վարույթ։
Նախաքննության մարմնի 2017թ. հունվարի 27-ի որոշմամբ թիվ 11809716 քրեական գործը և թիվ 15147616 քրեական գործը միացվել են մեկ վարույթում, նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 15147616 համարով։
Նախաքննության մարմնի 2017թ. փետրվարի 02-ի որոշմամբ Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան կրկին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հետևյալ արարքների համար, որ նա` «2016թ. հունիսի 21-ին, ժամը 00։05-ի սահմաններում խարդախությամբ հափշտակել է Էդուարդ Աշոտի Մելքոնյանին պատկանող զգալի չափի 200.000 ՀՀ դրամ արժողության «Սամսունգ գալաքսի Ա8» մոդելի բջջային հեռախոսը։
Այսպես.
Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանը 2016 թվականի հունիսի 20-ին, ժամը 21-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Եզ.Կողբացու փողոցում հանդիպելով իր վաղեմի ծանոթ Էդուարդ Մելքոնյանին՝ զվարճանալու համար վերջինիս հրավիրել է Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայում գործող «Ամիգո» փաբ։ Այնտեղ մի քանի ժամ անցկացնելուց հետո, արդեն հունիսի 21-ին ժամը 00։05-ի սահմաններում Դ.Հովհաննիսյանը խարդախությամբ ուրիշի գույքը հափշտակելու դիտավորությամբ, զանգահարելու պատրվակով Է.Մելքոնյանից խնդրել է վերջինիս պատկանող զգալի չափի 200.000 ՀՀ դրամ արժողության «Սամսունգ գալաքսի Ա8» մոդելի բջջային հեռախոսը, դուրս է եկել հիշյալ փաբից, սակայն բջջային հեռախոսը հետ չվերադարձնելով՝ հեռացել է, խաբեությամբ հափշտակելով այն։
Այսինքն` Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանին մեղսագրվում է արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Բացի այդ, Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանը խարդախությամբ ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու նախնական դիտավորությամբ, 2016 թվականի օգոստոսի 13-ին` ժամը 13-ի սահմաններում, իր մտերիմ Հովհաննես Գրիգորյանին հրավիրել է Երևան քաղաքի Թումանյան 9 հասցեում գործող «Հին Պեկին» ռեստորան, որտեղ իբրև պետք է հանդիպեին ընկերուհուն։ Նշված ռեստորանում, չարաշահելով Հովհաննես Բենիկի Գրիգորյանի վստահությունը խնդրել և նրա մոտից ժամանակավոր կապելու նպատակով վերցրել է վերջինիս ընկերոջը` Մարտին Մկրտչյանին պատկանող «Քարտիեր» տեսակի` 330.000 ՀՀ դրամ արժողության ժամացույցը և Հովհաննես Գրիգորյանի 320.000 ՀՀ դրամ արժողության «Այֆոն 5 S» մակնիշի բջջային հեռախոսը, ապա ռեստորանի հաշիվը փակելու համար, իր ծանոթից գումար վերցնելու պատրվակով, դուրս է եկել ռեստորանից և հեռացել, խարդախությամբ հափշտակելով ընդհանուր խոշոր չափերով` 650.000 ՀՀ դրամ արժողության գույք։
Այսինքն՝ Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանին մեղսագրվում է արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։
Բացի այդ, Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանը խարդախությամբ ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու նախնական դիտավորությամբ, 2016 թվականի օգոստոսի 13-ին` ժամը 20։30-ի սահմաններում, իր մտերիմ Կարեն Հովհաննիսյանին հրավիրել է Երևան քաղաքի Գարեգին Նժդեհի փոեղոցում գործող «Տաշիր Պիցցա» սննդի կետ, որտեղ խարդախությամբ ուրիշի գույքը հափշտակելու դիտավորությամբ, զանգահարելու պատրվակով չարաշահելով Կարեն Արթուրի Հովհաննիսյանի վստահությունը նրանից խնդրել է վերջինիս պատկանող զգալի չափի 419.000 ՀՀ դրամ արժողության «Այֆոն 6 Ս» մոդելի բջջային հեռախոսը, դուրս է եկել հիշյալ սննդի կետից և բջջային հեռախոսը հետ չվերադարձնելով` հեռացել է, խաբեությամբ հափշտակելով այն։
Այսինքն` Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանին մեղսագրվում է արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Այսպիսով` Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանին մեղսագրվում են հանցավոր արարքներ, որոնք նախատեսված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։»։
Նախաքննության մարմնի 2017թ. փետրվարի 15-ի որոշմամբ թիվ 15147616 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է` Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանի գտնվելու վայրը հայտնի չլինելու հիմքով։
2017թ. մայիսի 13-ին Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին։ Նախաքննության մարմնի 2017թ. մայիսի 15-ի որոշմամբ թիվ 15147616 քրեական գործի վարույթն այդ հիմքով վերսկսվել է, իսկ դատարանի նույն օրվա որոշմամբ` նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը վերահաստատվել է։
2017թ. հունիսի 13-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2017թ. հունիսի 14-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2017թ. հունիսի 29-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2017թ. հուլիսի 10-ին, ժամը 12։00-ին նշանակելու մասին։

Արագացված դատական քննություն
Մինչև դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Ամբաստանյալը հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքը համաձայն է մեղադրանքի հետ։
Պաշտպանը հայտնեց, որ համաձայն է միջնորդության հետ։
Մեղադրողը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկում։
Տուժողներ Է. Մելքոնյանը, Հ. Գրիգորյանը և Մ. Մկրտչյանը 2017թ. հուլիսի 10-ին նույնաբովանդակ դիմումներ են ներկայացրել դատարանին` ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ պահանջ չունենալու, դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չառարկելու վերաբերյալ։
Տուժող Կ. Հովհաննիսյանը դատարանում հայտարարել է, որ չի առարկում դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ։
Տուժող Է. Մելքոնյանը 2017թ. հոկտեմբերի 5-ին դիմելով դատարանին` հայտնել է, որ ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանի հետ հաշտվել է, խնդրում է այդ պատճառաբանությամբ դադարեցնել նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը։
Դատարանի 2017թ. նոյեմբերի 10-ի որոշմամբ, ամբաստանյալ Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանի կողմից, խարդախությամբ տուժող Էդուարդ Մելքոնյանից զգալի չափով գույք հափշտակելու դրվագով` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է` ամբաստանյալի հետ տուժող Է. Մելքոնյանի հաշտվելու պատճառաբանությամբ։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ և 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշում կայացրեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանի կողմից ուրիշի գույքի հափշտակության վերաբերյալ մեկ այլ դրվագով նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` տուժողի հետ հաշտվելու պատճառաբանությամբ, նախաքննության ընթացքում թաքնվել է վարույթն իրականացնող մարմնից։
Կատարված հանցագործություններից յուրաքանչյուրով, ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանի կողմից խարդախություն կատարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ապացուցված է նաև Դ. Հովհաննիսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, խոշոր չափերով խարդախություն կատարելը, նրա այդ արարքը նույնպես ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանի կողմից կատարված, նրան վերագրվող հանցագործություններից յուրաքանչյուրի համար պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման ձևով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի սանկցիան նույնպես անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանի նկատմամբ, նրա կատարած յուրաքանչյուր հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանի անձը, կատարված հանցագործությունների հանրային վտանգավորության աստիճանը, հանցագործությունների կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունները կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը` նախաքննության ընթացքում վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելը։
Կատարված հանցագործություններից յուրաքանչյուրով ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրում։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող հանգամանքների հետ` դատարանը գտնում է, որ Դ. Հովհաննիսյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործություններից յուրաքանչյուրի համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով, քանի որ հանրօգուտ աշխատանքով զբաղվող և մշտական բնակության վայր չունեցող Դ. Հովհաննիսյանը, բացի իրեն մեղսագրվող հանցագործություններից` մեղադրվել է ուրիշի գույքի մեկ այլ հափշտակության մեջ և այդ դրվագի մասով նրա նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով։
Հետևաբար ազատազրկման ձևով պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար Դ. Հովհաննիսյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար, այդ պատժի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցանքների համակցությամբ յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին պատիժ (հիմնական և լրացուցիչ) նշանակելով` դատարանը վերջնական պատիժը որոշում է նշանակված պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով։
(…)
3. Եթե հանցանքների համակցությունն ընդգրկում է միայն միջին ծանրության կամ միջին ծանրության և ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ, ապա վերջնական պատիժը նշանակվում է պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով։ Ընդ որում, ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել տասը տարին։ (…)»։
Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ մասերի կիրառմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նշանակվող ազատազրկման ձևով պատժին մասնակիորեն գումարման է ենթակա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակվող ազատազրկման ձևով պատիժը։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորումն ընտրված է ճիշտ և այն վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ ամբաստանյալի` ազատության մեջ գտնվելու դեպքում, պատիժը կրելուց խուսափելու հավանականությունը բարձրանում է` ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտվելու պատճառաբանությամբ։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքներում և դատապարտել`
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով` ազատազրկման` 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով` ազատազրկման 2 /երկու/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Դավիթ Կարենի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նշանակված պատժին մասնակիորեն գումարել 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժից` 3 /երեք/ ամիս ժամկետով ազատազրկումը և վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում` 2 /երկու/ տարի 3 /երեք/ ամիս ժամկետով։
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի սկիզբը հաշվելով 2017թ. մայիսի 13-ից։
Ամբաստանյալ Դ. Հովհաննիսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։

ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ