Գործ
ԵԿԴ/0119/01/17

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

,,26,, հուլիսի 2017թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/

Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի
Քարտուղարությամբ՝ Թ. Խաչատրյանի
Մասնակցությամբ՝
Մեղադրող Ա.Կոստանդյանի
Տուժող Ա. Ղազարյանի
Հանրային պաշտպան Մ. Ֆարմանյանի

դռնբաց դատական նիստերում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանի` ծնված 18.07.1962թ.-ին, ք.Երևան, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չի աշխատում, ամուրի, դատվածություն չունեցող, հաշվառված՝ ք.Երևան, Ռուբինյանց 24-րդ շենքի 1-ին բնակարանում, բնակվում է՝ ք.Երևան, Սարի թաղ 14-րդ փողոցի 31-րդ տանը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 244-րդ հոդվածով, որպես խափանման միջոց է ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը։

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
Ըստ դատարան ուղարկված մեղադրական եզրակացության և քրեական գործի նյութերի՝
«Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանը մեղադրվում է նրանում, որ նա 2017թ. փետրվարի 3-ին ժամը 12։00-ի սահմաններում, իր կողմից վարած թիվ 23 երթուղու «Բոգդան» մակնիշի, 1991 Տ հ/հ-ի ավտոբուսով երթևեկել է Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայով Խորենացի փողոցի կողմից դեպի Թումանյան փողոցի ուղղությամբ և հասնելով Մաշտոցի պողոտայի թիվ 20 շենքի դիմաց գտնվող ընդհանուր օգտագործման տրանսպորտային միջոցի կանգառի կետին՝ կանգնել, որից հետո թույլ է տվել «ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է՝ մինչև ուղևոր Անահիտ Ռուբենի Ղազարյանի ավտոբուսից իջնելը՝ դռները փակելով և վերսկսելով երթևեկությունը, համոզված չլինելով, որ վերջինս արդեն իսկ իջել է ավտոբուսից, իրականացրել է իր վարած ավտոբուսի ընթացքի ոչ պատշաճ և վտանգավոր կառավարում, որի արդյունքում Ա.Ղազարյանն ավտոբուսից իջնելիս վայր է ընկել, ինչի հետևանքով նրա առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր վնաս, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ պատահարի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից։ Այնուհետև, Արմեն Հովհաննիսյանը խախտելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 24 հոդվածի 2-րդ կետի «Դ» ենթակետի պահանջները՝ թողել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրը և հեռացել։
Այսպիսով, Արմեն Հովհաննիսյանն իր վարած «Բոգդան» մակնիշի, 1991 Տ հ/հ-ի ավտոբուսով խախտել է «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ կետի պահանջը, ինչի հետևանքով Անահիտ Ղազարյանի առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր վնաս և թողելով ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրը՝ հեռացել»։
03.02.2017թ-ին Ա.Հովհաննիսյանն ինքնակամ ներկայացել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչություն։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության կողմից 2017 թվականի փետրվարի 10-ին հարուցվել է քրեական գործ։
2017 թվականի փետրվարի 28-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության կողմից կայացվել է որոշում` Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244-րդ հոդվածով և վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։

Քրեական գործը ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 05.05.2017թ.-ին։
2.Արագացված դատական քննություն
Մինչև դատաքննությունը սկսելը, ամբաստանյալ Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանը միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարել, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքներն իրեն պարզ են, համաձայն է մեղադրանքների հետ և առաջադրված մեղադրանքներում իրեն մեղավոր է ճանաչում լիովին։
Մեղադրող Ա.Կոստանդյանը գործով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս, չի առարկել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեմ։
Տուժող Ա.Ղազարյանը դատարանում նույնպես չի առարկել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեմ և հայտնել է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ թեև որևէ բողոք կամ պահանջ չունի, սակայն չի հաշտվում ամբաստանյալի հետ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նրան առաջադրված մեղադրանքի առումով։
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1 և 375.2 հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` մեղադրյալ Ա.Հովհաննիսյանի, տուժող Ա.Ղազարյանի, վկա՝ Ա.Ղազարյանի ցուցմունքները, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0231/հ եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննությունների թիվ 16471708 և 11681708 եզրակացությունները, դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրությունը, կամովին ներկայանալու մասին արձանագրությունը, մեղադրյալ Ա.Հովհաննիսյանի և տուժող Ա.Ղազարյանի միջև իրականացված առերես հարցաքննության արձանագրությունը, այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված՝ «Փարկինգ Սիթի Սերվիս» ՓԲԸ-ից դեպքի վերաբերյալ ստացված տեղեկությունները և այն զննելու մասին արձանագրությունը, քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված, զննված և «Հայկ և Տաթևիկ» ՍՊԸ-ի պատասխանատու պահպանությանը հանձնված «Բոգդան» մակնիշի 1991 Տ հ/հ ավտոբուսը և ուսումնասիրելով վերը շարադրված ապացույցները, հաստատված է համարում ամբաստանյալ Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանին մեղսագրված հանցագործությունների կատարումը և գտնում, որ կատարած արարքների համար վերջինս ենթակա է պատիժների։
Պատիժները նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանի անձը բնութագրող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով անցնում է որպես դատվածություն չունեցող անձ։
/տես` գ.թ. 49 և դատական նիստի արձանագրությունը/
Բացի այդ, որպես Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանի անձը բնութագրող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ նա «Էրեբունի» վարչական շրջանի թիվ 7 տեղամասյին լիազոր ներկայացուցչի կողմից բնութագրվում է դրականորեն։
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում կատարած հանցանքի համար անկեղծորեն զղջալը, նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալը և իրավապահ մարմիններին կամովին ներկայանալը։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործում առկա չեն։

/տես` քրեական գործի նյութերը և դատական նիստի արձանագրությունը/
Ելնելով գործի հանգամանքներից, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և 61-րդ հոդվածը, ըստ որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքների համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվեն պատիժներ՝ կալանքի ձևով՝ զուգորդված մեխանիկական կամ այլ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով, որպիսի պատիժները նա պետք է կրի։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժատեսակների և պատժաչափերի ընտրության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումները։
Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։
Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրը թողնելը տրանսպորտային միջոց վարող և ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտած անձի կողմից՝ սույն օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքների առաջացման դեպքում՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից երկուհարյուրհիսնապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա»։
Քննարկելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժատեսակի և այն նրա կողմից կրելու հարցը` դատարանը գտնում է, որ այն պետք է լուծվի այս հարցի առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից` Էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո։
Այսպես.
Հիշյալ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.
(…)
«14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ։ Համաձայն այդ որոշման՝ «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսելի հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն, նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից։

Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։

(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։

Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը։

Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տես Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)։

15. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին։

Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ, թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար։

Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը։

16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ։
2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի՝ ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն։
3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք»։

Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել։ Այսպես, հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և, չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում՝ առանց բավարար հիմքերի, հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն։

Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով։ Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար։

17. Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես, հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն, նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։

18. Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար, դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել։ Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում, որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։ Այլ խոսքով՝ համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։

Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին (...) »»։

Փաստորեն, հիշյալ նախադեպային որոշումներով ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հստակ դիրքորոշում է արտահայտել նմանանատիպ հանցակազմերի համար նշանակվող պատիժների և դրանք պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորության մասին, որտեղ մասնավորեցրել է, որ անձի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով պատիժներ նշանակելիս դատարաններն անվերապահորեն պետք է հաշվի առնեն ոչ միայն կատարած հանցավոր արարքի բնույթը և դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլ նաև հանցավորի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, այն, թե անզգույշ հանցագործության բաղադրատարրեր հանդիսացող հանցավոր անփութության կամ հանցավոր ինքնավստահության տարատեսաներից, որն է տվյալ դեպքում թույլ տվել տրանսպորտային միջոցը վարող անձը։
Վճռաբեկ դատարանի կողմից հիշյալ որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ամբաստանյալ Ա.Հովհաննիսյանի կողմից թույլ տրված իրավախախտումը չի կարող դասվել հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին

Ասվածից հետևում է, որ ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը կարող է դասվել միայն հանցավոր հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին։
Տվյալ պայմաններում, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Ա.Հովհաննիսյանի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրանց կատարման եղանակը, հիմք ընդունելով խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, միևնույն ժամանակ, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ, դատարանը գտնում է, որ Ա.Հովհաննիսյանն իր կողմից կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների համար ենթակա է պատիժների` կալանքների ձևով, զուգորդված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված լրացուցիչ պատժի նշանակմամբ, որոնք նա պետք է կրի։
Հետևաբար, անդրադառնալով Ա.Հովհաննիսյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ պաշտպանի դիրքորոշմանը, դատարանը փաստում է, որ թեև քրեական գործում առկա են Ա.Հովհաննիսյանի անձը դրականորեն բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող մի շարք հանգամանքներ, սակայն գործի տվյալների վերը նկարագրված հիմքերի առկայությունը /ՃԷԿ խախտման բնույթն ու արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը/ դատարանին բերում են այն համոզման, որ ոչ արդարացված և հիմնազուրկ է Ա.Հովհաննիսյանի նկատմամբ կալանքի ձևով նշանակվելիք պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով չկիրառելը։

Նման պայմաններում, անդրադառնալով Արմեն Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի՝ չհեռանալու մասին ստորագրության, հարցին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Լուծելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Բոգդան» մակնիշի 1991 Տ հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որն ի պահ է հանձնված «Հայկ և Տաթև» ՍՊԸ-ին, պետք է թողնել սեփականատիրոջ տնօրինությանը։

4. Եզրափակիչ մաս

Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-373 375.1-375.4-րդ հոդվածներով, դատարանը՝

Վ Ճ Ռ Ե Ց


Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 244-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել` կալանք՝ 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով՝ տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 244-րդ հոդվածով պատիժ նշանակել` կալանք՝ 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով՝ առանց տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով հանցանքների համակցությամբ՝ կալանքի ձևով նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել կալանք՝ 2 /երկու/ ամիս ժամկետով՝ տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
Արմեն Ֆրունզեի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել նրան փաստացի արգելաանքի վերցելու պահից։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Բոգդան» մակնիշի 1991 Տ հաշվառման համարանիշի ավտոբուսը, որն ի պահ է հանձնված «Հայկ և Տաթևիկ» ՍՊ ընկերությանը` թողնել սեփականատիրոջ տնօրինությանը։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան՝ հրապարակման օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում՝ բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի։




Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն