ԵԿԴ/0112/01/16



Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Մ. ՊԱՊՈՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ա. ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`

ԴԱՏԱԽԱԶ` Ա. ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Կ. ՔԱԼԱՆԹԱՐՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Զ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

2017 թվականի սեպտեմբերի 05-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Զոհրաբ Արամիկի Հակոբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետև` Առաջին ատյանի դատարան) 2017 թվականի հունիսի 26-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա. Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքը`

ՊԱՐԶԵՑ

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

2016 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ավագ քննիչ Ա. Ճանճապանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցել է թիվ 60114416 քրեական գործը և ընդունել վարույթ:
2017 թվականի փետրվարի 07-ի որոշմամբ` Տիգրան Արշակի Աբրահամյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` նրա գործողություններում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ:
Նախաքննության մարմնի 2017 թվականի փետրվարի 08-ի որոշմամբ` Զոհրաբ Արամիկի Հակոբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` վերջինիս մեղադրանք առաջադրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի փետրվարի 08-ին մեղադրյալ Զոհրաբ Արամիկի Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2017 թվականի մայիսի 02-ին քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Զոհրաբ Արամիկի Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, իսկ 2017 թվականի մայիսի 03-ի որոշմամբ ընդունվել է նույն դատարանի դատավոր Ա. Վարդանյանի վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 26-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատական կարգով)` Զոհրաբ Արամիկի Հակոբյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ` ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի ժամկետով` վարորդական իրավունքի զրկմամբ 1/մեկ/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Զոհրաբ Հակոբյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել՝ սահմանելով փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամկետով, նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարվել է ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի պետական ծառայության համապատասխան ստորաբաժանմանը։
Զոհրաբ Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու վերաբերյալ ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է նաև`
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության հատուկ պահպանվող տարածքում գտնվող ավտոմեքենաներն անհապաղ վերադարձել սեփականատերերին` «Մերսեդես-Բենց» մակնիշի 70 ՍՕ 707 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան` քաղ. Տիգրան Արշակի Աբրահամյանին, իսկ «Ֆորդ» մակնիշի 89 ՕM 089 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան` դրա սեփականատիրոջը կամ վերջինիս լիազորած անձին։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և նախաքննական մարմնի` ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության տրամադրության տակ գտնվող` տուժող Սարգսի Թորոսյանի հագուստները և կոշիկները վերադարձնել տուժողի իրավահաջորդ Նաիրա Սարգսի Թորոսյանին` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Տուժողին պատճառված վնասի հատուցման հարցը համարել լուծված` տուժողի իրավահաջորդ Նաիրա Թորոսյանի կողմից գույքային պահանջ ներկայացնելուց հրաժարվելու հիմքով։
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված` գործն արագացված դատական քննության կարգով քննելու պատճառաբանությամբ։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2017 թվականի հուլիսի 25-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա. Գևորգյանը:
Թիվ ԵԿԴ/0112/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2017 թվականի հուլիսի 31-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2017 թվականի օգոստոսի 01-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա. Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Զոհրաբ Արամիկի Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել Վճռաբեկության կանոններով:

2. Գործի փաստական հանգամանքները

Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Զոհրաբ Արամիկի Հակոբյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա 2016 թվականի հոկտեմբերի 8-ին` ժամը 11։40-ի սահմաններում, իրեն վստահված «Ֆորդ-Տրանզիտ» մակնիշի 89 OM 089 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով երթևեկել է Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոսի փողոցով Տիգրան Մեծի փողոցի կողմից Արշակունյաց պողոտայի ուղղությամբ։ Հասնելով Ագաթանգեղոսի և Խորենացի փողոցների հատման հատվածին, խախտել է ՀՀ կառավարության 2007թ. հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների 36 և 67 կետերի ու «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջները, մասնավորապես` իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմասի չորրորդ /ձախ եզրային/ երթևեկելի գոտում ընթացքն արգելակած վիճակում առաջ ընթացող, ավտովարորդ Տիգրան Անուշավանի Աբրահամյանի վարած «Մերսեդես-Բենց» մակնիշի 70 ՍՕ 707 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի առկայության պայմաններում, չի հետևել երթևեկության ուղղությամբ առջևում տիրող ճանապարհատրանսպորտային իրադրությանն ու տվյալ ուղղության երթևեկելի ուղեմասի աջակողմյան գոտուց աստիճանաբար վերադասավորվել է դեպի ձախ և մուտք գործել երկրորդ, երրորդ, ապա և` ձախակողմյան եզրային` չորրորդ երթևեկելի գոտի, իր այդ գործողություններով էլ պայմանավորել է իր վարած ավտոմեքենայի և «Մերսեդես-Բենց» մակնիշի 70 UO 707 համարանիշի ավտոմեքենայի միջև տեղ գտած ընդհարման, ապա և` այդ ընդհարման արդյունքում դեպի առաջ և դեպի ձախ ընթանալով` «Մերսեդես-Բենց» մակնիշի ավտոմեքենայի կողմից հանդիպակաց ուղղությունների երթևեկելի ուղեմասերը բաժանող զույգ հոծ գծանշման հատվածում կանգնած հետիոտն Սարգիս Անուշավանի Թորոսյանի նկատմամբ վրաերթի, այն է` տվյալ ճանապարհատրանսպորտային պատահարի առաջացումն` ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, ինչի հետևանքով անզգուշությամբ առաջացրել է հետիոտն Սարգիս Թորոսյանի մահը:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները, պահանջը

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Մեջբերելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածների դրույթները, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի մի շարք նախադեպային որոշումներ` բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կարևորություն չի տվել այն կարևոր հանգամանքին, որ Զոհրաբ Հակոբյանը, հանդիսանալով առավել վտանգի աղբյուր հանդիսացող տրանսպորտային միջոցի տիրապետող և որպես վարորդ` լինելով հատուկ սուբյեկտ, պարտավոր է եղել կանխատեսել նման հետևանքների առաջացումը, ինչը բավական իրատեսական է թե վթարի, թե վրաերթի առաջացման պայմաններում, և հանդիսանում են անկհայտ խախտումներ։
Ինչ վերաբերում է դատավճռով նշված` Զոհրաբ Հակոբյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին, ապա որևէ կերպ չի պատճառաբանվել, թե տուժողին օգնություն ցուցաբերելը կամ դրական բնութագրվելն ինչպես են նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, կամ ինչպես է վերականգնում սոցիալական արդարությունը։
Նամանավանդ, երբ Զոհրաբ Հակոբյանը, հանդիսանալով տրանսպորտային միջոցի տիրապետող և որպես վարորդ լինելով հատուկ սուբյեկտ, պարտավոր է եղել ճանապարհատրանսպորտային պատահարից հետո պատահական ավտոմեքենայով տուժողին հիվանդանոց ուղարկելու՝ կատարելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված իր՝ որպես ավտովարորդի հիմնական պարտականություններից մեկը:
Բացի այդ, հանրային հետապնդման գործով տուժողի իրավահաջորդի դիրքորոշումը նշանակություն չի կարող ունենալ պատժատեսակի և դրա չափի ընտրության, առավել ևս պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում։
Ավելին, թեև Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում որպես Զոհրաբ Հակոբյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առել նաև այն, որ նա առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ միջին ծանրության հանցանք է կատարել, սակայն որևէ կերպ չի պարզաբանել, թե որ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ է կատարվել հանցագործությունը, իր այս հետևությունը որևէ ձևով չի հիմնավորել, չի մատնանշել այն ապացույցները, որոնք վկայում են այս մեղմացնող հանգամանքի առկայության մասին, որպիսիք բացակայում են նաև քրեական գործի նյութերում։
Տվյալ դեպքում դատարանն իր դատական ակտում սահմանափակվել է միայն Զոհրաբ Հակոբյանին վերագրվող պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ անձը բնութագրող հանգամանքների թվարկմամբ՝ դրանց վերագրված նշանակության տեսանկյունից համապատասխան վերլուծության չենթարկելով դրանց հարաբերակցությունն ու համարժեքությունը հանրորեն վտանգավոր հետևանքներին, հատուկ վերլուծությամբ չի բացահայտել և արժևորել արարքի հանրային վտանգավորությունն ու դրա հետևանքների ծանրությունն ինքնին և նշված հանգամանքները չի դիտարկել այդ հետևությունների համատեքստում՝ պարզելու համար մեղմացնող հանգամանքները բավարար են արդյոք կոնկրետ հանցագործության և կոնկրետ հետևանքների վտանգավորության աստիճանը մեղմելու համար։
Դատարանն արժանի գնահատական չի տվել կատարված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքին, այսինքն՝ այն հանգամանքին, որ դրա հետևանքով առաջացել է մարդու մահ։
Այսպիսով, կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող կոնկրետ հանգամանքներn արժևորված և հաշվի առնված չլինելու պայմաններում, դատարանի կողմից մատնանշված պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, որոնք մասամբ իրական չեն և չեն նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, չեն կարող բավարար լինել Զոհրաբ Հակոբյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորելու համար:
Դատարանի կողմից թույլ է տրվել նյութական իրավունքի խախտում, այսինքն` կիրառվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ինչը վիճարկվող դատական ակտում նշված հանգամանքների ուժով կիրառման ենթակա չէր։
Ելնելով վերոգրյալից` Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է` թիվ 60114416 քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 26-ի դատավճիռը մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել։
Զոհրաբ Արամիկի Հակոբյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը վերացնել և վերջինիս կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ երկու տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով երեք տարի ժամանակով։
Վերաքննիչ դատարանում դատախազ Ա. Գևորգյանն ամբողջությամբ պնդեց վերաքննիչ բողոքը, խնդրեց բավարարել այն:
Ամբաստանյալ Զ. Հակոբյանը և նրա պաշտպան Կ. Քալանթարյանն առարկեցին վերաքննիչ բողոքի դեմ՝ խնդրելով մերժել այն և Առաջին ատյանի դատարանի դատավաճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին դատախազ Ա. Գևորգյանի դիրքորոշումը, ամբաստանյալ Զ. Հակոբյանի և նրա պաշտպան Կ. Քալանթարյանի` վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկությունը, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 26-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
...6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 քրեական գործով որոշման մեջ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի վերաբերյալ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<… 9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից: Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար: Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
10. Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով: Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ է և բավարար այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:>>
Վերը նշված հարցերի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումներն է արտահայտել ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումներում:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ի Էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<...14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա. Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ: Համաձայն այդ որոշման` «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված] հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն՝ նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից:
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում:
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը):
15. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին:
Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ:
2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի` ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն:
3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք»:
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել: Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն:
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով: Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար:
17. Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին:
18. Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանս-պորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին:...>>:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս արձանագրել է հետևյալը.
<<... Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի անձը բնութագրող տվյալներ է գնահատում` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2017թ. փետրվարի 8-ին կատարված հարցման արդյունքների) և երիտասարդ լինելը (համաձայն «AK» սերիայի թիվ 0303359 անձնագրի` ծնվել է 1992թ. մարտի 8-ին), իսկ որպես պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դեռևս մինչդատական վարույթից իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելն ու անկեղծորեն զղջալը, առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ միջին ծանրության հանցանք կատարելը, դեպքից անմիջապես հետո տուժողին անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերելը, բնակության և աշխատանքի վայրերում դրականորեն բնութագրվելը (համաձայն` Արագածոտնի մարզի Ապարան համայնքի ղեկավար Գ.Աբրահամյանի և «Ապարան Գրուպ» ՍՊԸ-ի տնօրեն Է.Փարվանյանի հաստատած բնութագրերի)։
Վերոնշյալ տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները հաստատվել են քրեական գործի նյութերում առկա փաստական տվյալներով, իրական են, նվազեցնում են ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի անձի հանրային վտանգավորությունը։
Դատարանը ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրեց։
Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով անդրադառնալով ամբաստանյալ Զ. Հակոբյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի նշանակման հարցերին` Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված հանցակազմի պատժամասը որոշակի է, նախատեսում է պատիժ բացառապես ազատազրկման տեսքով, հետևաբար` սույն գործով քննարկման ենթակա են` ամբաստանյալ Զ. Հակոբյանի նկատմամբ տվյալ հոդվածի սահմաններում ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու, օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատժաչափ, պատժատեսակ, նշանակելու կամ լրացուցիչ պատիժը չնշանակելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառում), ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը ռեալ կրելու կամ չկրելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառում), լրացուցիչ պատիժ նշանակելու պարագայում` այդ պատժի ժամկետի հարցերը։
Դատարանը, հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի տեսանկյունով բացառիկ հանգամանքների բացակայությունը, փաստում է, որ ազատազրկման նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ կամ մեղմ պատժատեսակ նշանակելու, լրացուցիչ պատիժը չնշանակելու հիմքերը բացակայում են։ Այսպիսով, ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով, տվյալ հոդվածի պատժաչափի սահմաններում։
Ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները, պատասխանատ-վությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը Դատարանը հաշվի է առնում նրա նկատմամբ նշանակվող պատժի չափը, այն կրելու նպատակահարմարության հարցը, ինչպես նաև լրացուցիչ պատժի ժամկետը որոշելիս։
(...) Տվյալ իրավական դիրքորոշումները սույն գործով հաստատված փաստական հանգամանքների վրա տարածելով` Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Զ. Հակոբյանը նրան վերագրված արարքը, համաձայն նրան որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշման և մեղադրական եզրակացության բովանդակության, կատարել է հանցավոր անփութությամբ, թեև դրա մասին ուղղակի նշումը վերոնշյալ դատավարական փաստաթղթերում բացակայում է։
Ամբաստանյալի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումը դրսևորվել է նրանում, որ նա իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմասի ձախ եզրային երթևեկելի գոտում ընթացքն արգելակած վիճակում առաջ ընթացող, ավտովարորդ Տիգրան Անուշավանի Աբրահամյանի վարած «Մերսեդես-Բենց» մակնիշի 70 ՍՕ 707 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի առկայության պայմաններում, չի հետևել երթևեկության ուղղությամբ առջևում տիրող ճանապարհա-տրանսպորտային իրադրությանն ու տվյալ ուղղության երթևեկելի ուղեմասի աջակողմյան գոտուց աստիճանաբար վերադասավորվել է դեպի ձախ և մուտք գործել երկրորդ, երրորդ, ապա և` ձախակողմյան եզրային` չորրորդ երթևեկելի գոտի, իր այդ գործողություններով պայմանավորել է իր վարած ավտոմեքենայի և «Մերսեդես-Բենց» մակնիշի 70 UO 707 համարանիշի ավտոմեքենայի միջև տեղ գտած ընդհարման, ապա և` այդ ընդհարման արդյունքում դեպի առաջ և դեպի ձախ ընթանալով` «Մերսեդես-Բենց» մակնիշի ավտոմեքենայի կողմից հանդիպակաց ուղղությունների երթևեկելի ուղեմասերը բաժանող զույգ հոծ գծանշման հատվածում կանգնած հետիոտն Սարգիս Թորոսյանի նկատմամբ վրաերթի, այն է` տվյալ ճանապարհատրանսպորտային պատահարի առաջացումն` ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, ինչի հետևանքով անզգուշությամբ առաջացրել է հետիոտն Սարգիս Թորոսյանի մահը։ Մեղադրանքի նշված ձևակերպումից ակնհայտ է, որ տուժողը վրաերթին անմիջապես նախորդած պահին կանգնած է եղել ՃԵԿ-ի տեսանկյունով անթույլատրելի, հետևաբար` վարորդի համար անկանխատեսելի վայրում` հանդիպակաց ուղղությունների երթևեկելի ուղեմասերը բաժանող զույգ հոծ գծանշման հատվածում, որտեղ բացակայել են հետիոտնային անցումը։ Տուժողը վրաերթի է ենթարկվել ոչ թե անմիջականորեն գործով ամբաստանյալի վարած տրանսպորտային միջոցի կողմից, այլ դրա առջևով ընթացքող, տուժողին նկատելու պատճառով մեքենայի ընթացքը դանդաղեցրած «Մերսեդես-Բենց» մակնիշի 70 UO 707 համարանիշի ավտոմեքենայի հետ ընդհարման և այդ մեքենայի առաջ և ձախ ընթանալու և տուժողին վրաերթի ենթարկելու հետևանքով։ Դատարանում ուսումնասիրված ապացույցներով նաև հաստատվեց, որ գործով ամբաստանյալ Զ.Հակոբյանը տվյալ ՃՏ պատահարի ժամանակ եղել է սթափ վիճակում (ըստ սթափության վիճակի զննության թիվ 104948 արձանագրության), ՃՏ պատահարի վայրից չի հեռացել, տուժողին անմիջապես պատահական մեքենա նստեցնելով` ուղարկել է հիվանդանոց (ըստ գործով ամբաստանյալի նախաքննական ցուցմունքի)։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, հատկապես` նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, երիտասարդ լինելը, անկեղծորեն զղջալն ու առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, տուժողի իրավահաջորդի դիրքորոշումը` ամբաստանյալի նկատմամբ հնարավորինս մեղմ պատիժ նշանակելու, բողոք, նյութաիրավական կամ այլ պահանջ չունենալու վերաբերյալ, կատարած հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը (հանցավոր անփութությամբ կատարված միջին ծանրության հանցանք է), վրաերթի վերոնշյալ հանգամանքները, դեպքից անմիջապես հետո տուժողին օգնություն ցուցաբերելը, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` Դատարանը հանգում է այն համոզվածության, որ ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի ուղղվելը և նոր հանցագործությունների կանխումն հնարավոր է նրա նկատմամբ ազատազրկում նշանակելու, սակայն այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և միաժամանակ ողջամիտ, տվյալ դեպքում՝ մեկ տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելու պայմաններում։ Դատարանը փաստում է, որ հատկապես այդ պատիժն է արդարացի ու միաժամանակ անհրաժեշտ նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու համար։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Զ. Հակոբյանի նկատմամբ նաև որպես լրացուցիչ պատիժ վարորդական իրավունքից զրկում նշանակելու խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ օրենսդիրն այդ պատժատեսակի նշանակումը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանել է իմպերատիվորեն։ Հետևաբար` ամբաստանյալ Զ. Հակոբյանի նկատմամբ վերոնշյալ լրացուցիչ պատիժը նշանակելու հետ մեկտեղ` Դատարանը, հաշվի առնելով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման, ինչպես նաև գործով ամբաստանյալ Զ. Հակոբյանի աշխատանքի /պայմանավորված է տրանսպորտային միջոցի վարմամբ/ բնույթը փաստում է, որ արդարացի և համաչափ է այդ իրավունքից զրկումը 1/մեկ/ տարի ժամկետով:...>>:
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս` Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատության է ենթարկել նաև մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում մատնանշած հանգամանքները, այդ թվում ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ դեռևս մինչդատական վարույթից իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել ու անկեղծորեն զղջացել, ինչի մասին է վկայում նաև նրա պահանջը` գործն արագացված դատաքննությամբ անցկացնելու մասին, որն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից բավարարվել է, առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարել է միջին ծանրության հանցանք, դեպքից անմիջապես հետո տուժողին անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել, բնակության և աշխատանքի վայրերում բնութագրվում է դրականորեն, նախկինում դատապարտված չի եղել, երիտասարդ է, բացի այդ, տուժողի իրավահաջորդը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել և խնդրել է ամբաստանյալի նկատմամբ մեղմ վերաբերվել, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` իրավացիորեն գտել է, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառել` սահմանելով համապատասխան ժամկետով փորձաշրջան:
Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության հանգելու համար հաշվի է առնում ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանին վերագրվող հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները` այն, որ դեռևս մինչդատական վարույթից իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել ու անկեղծորեն զղջացել, առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարել է միջին ծանրության հանցանք, դեպքից անմիջապես հետո տուժողին անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել, բնակության և աշխատանքի վայրերում բնութագրվում է դրականորեն, նախկինում դատապարտված չի եղել, երիտասարդ է, բացի այդ, տուժողի իրավահաջորդը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել և խնդրել է ամբաստանյալի նկատմամբ մեղմ վերաբերվել:
Վերաքննիչ դատարանը ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրում:
Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով վերոհիշյալ հանգամանքները և հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի վերը շարադրված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն գտել է, որ ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու և հնարավոր է համարում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով` հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Զոհրաբ Հակոբյանի նկատմամբ նշանակված պատիժն արդարացի է, օրինական ու հիմնավորված, թույլ չեն տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ` հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու օբյեկտիվ հիմքեր չկան:
Հիմք ընդունելով սույն որոշման, ինչպես նաև Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում նշված հիմնավորումներն ու պատճառաբանությունները` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 26-ի դատավճիռը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի համաձայն`
<< 1. Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) մերժում է վերաքննիչ բողոքը` դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ: Այն դեպքում, երբ վերաքննիչ դատարանը մերժում է վերաքննիչ բողոքը, սակայն դատարանի կայացրած գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտը թերի կամ սխալ է պատճառաբանված, ապա վերաքննիչ դատարանը պատճառաբանում է անփոփոխ թողնված դատական ակտը>>:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ և հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա. Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ամբաստանյալ Զոհրաբ Արամիկի Հակոբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 26-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ