ԵԿԴ/0099/01/17







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


«20» փետրվարի 2018թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)

Նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյան
դատավորներ Կ.Մարդանյան
Ն.Հովակիմյան

քարտուղարությամբ Մ.Մահտեսյանի

մասնակցությամբ`
դատախազ Ռ.Մանուկյանի
ամբաստանյալ Է.Ղազարյանի

դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննելով թիվ ԵԿԴ/0099/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 12-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ.Մանուկյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2017 թվականի մարտի 15-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժնի հետաքննիչ Ա.Ոսկանյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 13178117 քրեական գործը:
2017 թվականի մարտի 16-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Հարությունյանի որոշմամբ թիվ 13178117 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2017 թվականի մարտի 27-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Հարությունյանի որոշմամբ թիվ 13178117 քրեական գործով Էդգար Բագրատի Ղազարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի ապրիլի 19-ին Էդգար Բագրատի Ղազարյանի վերաբերյալ թիվ 13178117 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան), որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԿԴ/0099/01/17 համարը:
2017 թվականի սեպտեմբերի 12-ին թիվ ԵԿԴ/0099/01/17 քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով.
-Էդգար Բագրատի Ղազարյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքով ճանաչվել է անմեղ և արդարացվել` արարքի մեջ հանցակազմի բացակայության հիմքով,
-Էդգար Բագրատի Ղազարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, վերացվել է,
-Լուծվել է իրեղեն ապացույցի ճակատագիրը:
2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը:
2017 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և ստացված քրեական գործը նշանակվել է դատական նիստում քննության:
Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
Էդգար Բագրատի Ղազարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` այն բանի համար, որ «նա 2017 թվականի մարտի 8-ին` ժամը 01։40-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցում, անձնական շահագրգռվածությունից ելնելով, պատռել է ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակի ավագ տեսուչ, ոստիկանության մայոր Հրայր Հովիկի Ստեփանյանի կողմից կազմած, պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող, ԱԴ 009220 համարի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը»:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում, մասնավորապես նշված է.
«Ամբաստանյալ Էդգար Բագրատի Ղազարյանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում, դատարանում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ինչպես նախաքննության ժամանակ, այնպես էլ դատարանում հրաժարվել է ցուցմունք տալուց ու հարցերին պատասխանելուց։ Այդուամենայնիվ, հայտնել է, որ թեև առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում, սակայն զղջում է տեղի ունեցածի համար։ Հավաստիացրել է, որ վարչական ակտը դիտավորյալ չի պատռել, պարզապես, այդ պահին եղել է նյարդային վիճակում։
Ինչ վերաբերում է վարչական ակտով սահմանված տուգանքին՝ 100.000 ՀՀ դրամին, ապա վճարել է սահմանված տուգանքը, ավելին, դեպքի հաջորդ օրը մեքենան ապահովագրել է։ (...)
Վկա Հրայր Հովիկի Ստեփանյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ոստիկանության ՃՈ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակում՝ որպես ավագ տեսուչ, ամբաստանյալ Էդ.Ղազարյանին ճանաչում է այս՝ քննվող գործի առնչությամբ։ Հայտնել է, որ դեպքի օրը համածառայակից Ռ.Թովմասյանի հետ միասին՝ երեկոյան ժամին, երբ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցում, նկատել են «Մազդա» մակնիշի ավտոմեքենա, որի պետհամարանիշերը չի մտաբերում։ Համակարգով ստուգելու ընթացքում պարզվել է, որ տվյալ մեքենան երթևեկել է առանց ԱՊՊԱ պայմանագրի։ Իրավախախտում կատարելու պատճառով սահմանված կարգով կանգնեցրել են տրանսպորտային միջոցը, համածառայակիցը մոտեցել է վարորդին՝ Էդ.Ղազարյանին, և ներկայացրել իրավախախտման բնույթը։ Այդ ժամանակ վարորդը պատճառաբանել է, որ պետք է կնքած լիներ ԱՊՊԱ պայմանագիր։ Նշված իրավախախտման համար վերջինիս նկատմամբ ինքը կազմել է վարչական ակտ՝ արձանագրություն, որում որպես տուգանքի չափ սահմանված է եղել 100.000 ՀՀ դրամը։ Արձանագրությունը կազմելուց հետո Էդ.Ղազարյանը նախ հրաժարվել է ստորագրել այն, ապա, այնուամենայնիվ, որոշել է ստանալ արձանագրության իր օրինակը։ Երբ ծանոթության համար նրան են տվել արձանագրությունը, վերջինս կարդացել է այն, սակայն մի քանի վայրկյան անց բարկացել է, ճմրթել փաստաթուղթը, ապա՝ քաշել ու պատռել է այն։ Կարծում է, որ վերջինիս բարկությունը պայմանավորված է եղել արձանագրության մեջ նշված գումարի չափի հետ և գտնում է, որ նրա գործողությունները չեն կարող լինել անզգուշության հետևանք։ Այդուամենայնիվ, չի կարող պնդել նաև այն, որ ամբաստանյալն արձանագրությունը պատռել է դիտավորությամբ։ Արձանագրությունը կազմելու պահին Էդ.Ղազարյանը գտնվել է մեքենայից դուրս՝ համածառայակցի հետ միասին։ Նախաքննությանը տրամադրել է տեսանյութ, որում տեխնիկական խնդիրների պատճառով առկա է ժամի և օրվա անհամապատասխանություն, ինչը պայմանավորված է սարքն իրենց կողմից երբեմն անջատելու հետ, սակայն պնդում է, որ դեպքը տեղի է ունեցել այն օրն ու այն ժամին, ինչպես նշված է գործում։ Մինչ իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն կազմելը, ամբաստանյալ Ղազարյանը խնդրել է նվազեցնել տուգանքի չափը, որին, իրենք, բնականաբար, չեն համաձայնվել։ Հավելել է, որ արձանագրությունը պատռելուց հետո որևէ նոր արձանագրություն չի կազմվել, քանի որ նույն արարքի վերաբերյալ երկու արձանագրություն չի կարող լինել։
Դեպքի ժամանակ ամբաստանյալն անձնական բնույթի հայհոյանքներ չի հնչեցրել, թեև միջադեպը եղել է իր համար տհաճ։ Էդ.Ղազարյանի ավտոմեքենան կանգնեցրել են Վ.Սարգսյանի անվան մարզադաշտի մոտ, քանի որ դեպքի օրը ծառայություն են իրականացրել կանխարգելիչ միջոցառումների շրջանակներում, որի ընթացքում իրավունք են ունեցել կանգնեցնել և ստուգել ցանկացած մեքենա։
Դրանից հետո Էդ.Ղազարյանին ուղեկցել են ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին, որտեղ կատարվածի կապակցությամբ ներկայացվել է զեկուցագիր։ (...)
Վկա Ռաֆիկ Աբգարի Թովմասյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ոստիկանության ՃՈ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակում՝ որպես ավագ տեսուչ, ամբաստանյալ Էդ.Ղազարյանին ճանաչում է սույն գործի շրջանակներում։ Նկարագրելով իրադարձությունները` հայտնել է, որ դեպքի օրը համածառայակցի հետ միասին Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցում ծառայություն իրականացնելու ընթացքում հանդիպել են ամբաստանյալ Էդ.Ղազարյանին, ով մեքենայով երթևեկել է առանց ԱՊՊԱ պայմանագրի։ Վերջինիս ավտոմեքենան կանգնեցնելուց հետո, մոտեցել է նրան, պահանջել ներկայացնել փաստաթղթերը, այնուհետև, նշված իրավախախտման հիմքով կազմել է համապատասխան վարչական պատասխանատվության վերաբերյալ արձանագրություն։ Արձանագրությունը կազմելու ընթացքում, սակայն, իրեն անհայտ պատճառներով Էդ.Ղազարյանը պատռել է վարչական ակտը՝ արձանագրության բլանկը։ Դրանից հետո գնացել է ՀՀ ոստիկանության կենտրոնական բաժին և դեպքի հետ կապված զեկուցագիր է ներկայացրել։ Կարծում է, որ ամբաստանյալը վարչական ակտը պատռել է միտումնավոր՝ կապված տուգանքի չափի հետ, որը կազմել է 100.000 ՀՀ դրամ։ Նշվածը պատճառաբանել է նրանով, որ մինչ արձանագրություն կազմելը և դրան ծանոթացնելը, Ղազարյանը դրսևորել է նորմալ, հանգիստ վարքագիծ, միայն արձանագրություն կազմելու պահից է փոփոխվել նրա վարքը, և արձանագրությանը ծանոթանալուց հետո վերջինս [քաշել] ու պատռել է այն։ Պնդել է, որ ինքն անձամբ է տեսել արձանագրությունը պատռելու պահը, ամբաստանյալն այն պատռել է մեկ անգամ՝ մեջտեղից քաշելու միջոցով։
Իրեղեն ապացույցի հետազոտման ժամանակ վկայի ճանաչմանն է ներկայացվել քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված վարչական ակտը, որը զննելուց հետո, վկան հայտնել է, որ դա այն նույն փաստաթուղթն է, որը դեպքի օրն ամբաստանյալը պատռել է։ (...)
Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են նաև ներքոհիշյալ ապացույցներն ու գործին վերաբերելի փաստաթղթերը.
Իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Էդգար Բագրատի Ղազարյանի կողմից 2017 թվականի մարտի 8-ին պատռված թիվ ԱԴ 009220 համարի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը։ (...)
Դատարանում վերարտադրվել է ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ստացված ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակի ավագ տեսուչ Հրայր Հովիկի Ստեփանյանին ամրակցված անհատական տեսախցիկի՝ 2017 թվականի մարտի 8-ի` ժամը 01։30-ի սահմանների տեսաձայնագրության լազերային սկավառակը։ (...)
Բացի այդ, դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են նաև Էդգար Բագրատի Ղազարյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը, վերջինիս անձը բնութագրող փաստաթղթերը։ (...)
(…)
Սույն քրեական գործի քննությամբ դատարանը պետք է պատասխանի այն հարցին, թե արդյոք ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպմամբ առ այն, որ՝ «... Էդգար Բագրատի Ղազարյանը «պատռելով» ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակի ավագ տեսուչ, ոստիկանության մայոր Հրայր Հովիկի Ստեփանյանի կողմից կազմած, պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող՝ ԱԴ 009220 համարի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը ...», կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք, թե՝ ոչ։
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրմամբ դատարանը հաստատված է համարում այն փաստը, [որ] ՃՈ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակի ավագ տեսուչ Հրայր Ստեփանյանը ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում զեկուցագիր է ներկայացրել, համաձայն որի՝ «(...) Էդգար Բագրատի Ղազարյանը կազմված վարչական արձանագրությանը ծանոթանալու ժամանակ քաշեց պատռեց կազմված արձանագրությունը (...)»։
Այնուհետև, նախապատրաստված նյութերի հիման վրա հարուցվել է քրեական գործ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` Էդգար Բագրատի Ղազարյանի կողմից շահադիտական դրդումներով պաշտոնական փաստաթուղթ վնասելու փաստի առթիվ։
2017 թվականի մարտի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից Էդգար Բագրատի Ղազարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` այն բանի համար, որ նա` «… 2017 թվականի մարտի 8-ին` ժամը 01։40-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցում, անձնական շահագրգռվածությունից ելնելով, պատռել է ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակի ավագ տեսուչ, ոստիկանության մայոր Հրայր Հովիկի Ստեփանյանի կողմից կազմած, պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող, ԱԴ 009220 համարի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը»։
Փաստորեն, կարելի է արձանագրել, որ ամբաստանյալ Էդգար Ղազարյանին քրեական գործի նախաքննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքի բովանդակությունից բխում է, որ նրան վարույթն իրականացնող մարմինը մեղադրանք է առաջադրել պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող, ԱԴ 009220 համարի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը պատռելու համար։ Դատարանը, անդրադառնալով ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի իրավական բնորոշմանը, ընդգծում է հետևյալը՝
(...)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության առարկա են հանդիսանում պաշտոնական փաստաթուղթը, դրոշմը կամ կնիքը։
Տվյալ դեպքում՝ որպես պաշտոնական փաստաթուղթ պետք է համարել պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների, դրանց հիմնարկությունների, ձեռնարկությունների և կազմակերպությունների կողմից տրվող այն վավերացված տեղեկատվությունը, որը գտնվում է նյութական կրիչների վրա և հավաստում է իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ իրադարձություններ։ Փաստաթղթի գրավոր ձևը պարտադիր չէ, այն կարող է լինել նաև այլ նյութական կրիչի վրա (համակարգիչ, մետաղ և այլն)։ Ընդ որում, անկախ նրանից, թե ինչ տեսքով է հանդես գալիս պաշտոնական փաստաթուղթը, այն պետք է ունենա համապատասխան ռեկվիզիտներ՝ կնիքի, դրոշմի, համապատասխան ձև և հաստատվի պետական ծառայողի ստորագրությամբ կամ էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ։
Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հանցակազմի առարկա կարող են հանդիսանալ միայն այն պաշտոնական փաստաթղթերը, որոնք իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստեր են հավաստում։
Օբյեկտիվ կողմից այն դրսևորվում է նշված առարկաները հափշտակելու, ոչնչացնելու, վնասելու կամ թաքցնելու մեջ։ Դատարանն արձանագրում է, որ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը երկընտրելի է՝ հանցագործությունն ավարտված ճանաչելու համար բավական է հոդվածում թվարկված գործողություններից որևէ մեկի կատարումը։
Ոչնչացնել փաստաթուղթը (կնիքը, դրոշմը) նշանակում է այնպիսի վիճակի բերել այն, որ անհնար է դարձնում դրա նույնացումը կամ ըստ նշանակության օգտագործումը։
Վնասել փաստաթուղթը (կնիքը, դրոշմը) նշանակում է այնպես վնասել այն, որ թեև նույնացումը հնարավոր է, սակայն առանց վերականգնողական գործողությունների խիստ դժվարանում կամ անհնար է դառնում ըստ նշանակության դրա օգտագործումը։
Հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, հանցավորը գիտակցում է, որ հափշտակում, ոչնչացնում, վնասում կամ թաքցնում է պաշտոնական փաստաթղթեր, դրոշմներ կամ կնիքներ։
Ինչպես արդեն նշվել է վերևում, քրեական գործի դատաքննական հետազոտման արդյունքում դատարանը, քննվող քրեական գործով պետք է պատասխան տա այն հարցին, թե արդյոք Էդ.Ղազարյանի արարքում առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներ պարունակող հանցակազմի տարրեր, թե՝ ոչ։
Քննվող քրեական գործով նախաքննական մարմինը, որպես ամբաստանյալի մեղքը հիմնավորող, նրա մեղադրանքին անմիջականորեն առնչվող ապացույցներ է վկայակոչել, փաստորեն, վկաներ Հ.Ստեփանյանի, Ռ.Թովմասյանի ցուցմունքները, իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ թիվ ԱԴ 009220 համարի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ պատռված արձանագրությունը և ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ստացված ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակի ավագ տեսուչ Հրայր Հովիկի Ստեփանյանին ամրակցված անհատական տեսախցիկի՝ 2017 թվականի մարտի 8-ի ժամը 01։30-ի սահմանների տեսաձայնագրության լազերային սկավառակը։
Որպեսզի հաստատվեն կամ հերքվեն հիշյալ հանցագործության հանցակազմի հատկանիշները, դատարանը կարևորում է քրեական գործի փաստերի և ապացույցների համադրումն ու դրանց վերլուծությունը Էդ.Ղազարյանին մեղսագրվող արարքի օբյեկտիվ կողմի հետ։
(…)
(…) [Դ]ատարանը հարկ է համարում ևս մեկ անգամ ընդգծել, որ դատարան ուղարկված քրեական գործում առկա՝ ինչպես անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը, այնպես էլ մեղադրական եզրակացությունը հետազոտելիս, ակնհայտ է դառնում, որ Էդգար Բագրատի Ղազարյանին մեղսագրվել է բովանդակային այնպիսի ձևակերպում ունեցող արարք, որն արտահայտվել է փաստաթուղթ պատռելով։
Մինչդեռ, ինչպես արդեն նշվել է վերևում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքի օբյեկտիվ կողմը բնորոշվում է միմիայն հափշտակելու, ոչնչացնելու, վնասելու կամ թաքցնելու միջոցով, որոնց ձևակերպումներն արդեն իսկ տրվել են վերևում։
Անդրադառնալով առաջադրված մեղադրանքում նշված «պատռել» ձևակերպմանը, որը, ըստ նախաքննական մարմնի, հանդիսանում է այն արտաքին պայմանը, որի առկայությամբ իրականացվել է հանրորեն վտանգավոր ոտնձգությունը, դատարանը փաստում է, որ «պատռել» [հասկացությունն ինքնին չի հանդիսանում] ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ՝ ձևակերպում, հետևաբար, չի կարող բնորոշվել որպես հանցավոր ոտնձգության կատարման արտաքին գործընթաց՝ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմ։
Ավելին, դատարանն ընդգծում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից հիշյալ քրեական գործը հարուցվել է պաշտոնական փաստաթուղթ վնասելու դեպքի առթիվ։
Ինչպես արդեն նշվել է վերևում՝ վնասել փաստաթուղթը (կնիքը, դրոշմը) նշանակում է այնպես վնասել այն, որ թեև նույնացումը հնարավոր է, սակայն առանց վերականգնողական գործողությունների խիստ դժվարանում կամ անհնար է դառնում ըստ նշանակության դրա օգտագործումը։
Այլ կերպ, իրավաբանական գրականության մեջ փաստաթուղթ վնասելը դիտարկվում է երկու ասպեկտով, այն է՝ վնասել այնպես, որ՝
-թեև նույնացումը հնարավոր է, սակայն առանց վերականգնողական գործողությունների խիստ դժվարանում է կամ
-անհնար է դառնում ըստ նշանակության դրա օգտագործումը։
Քրեական գործի դատական քննության ընթացքում՝ իրեղեն ապացույցի հետազոտման ժամանակ, ուսումնասիրելով վարչական իրավախախտման վերաբերյալ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից կազմված արձանագրությունը, դատարանը հաստատված է համարում այն, որ ամբաստանյալը պատռել է փաստաթուղթը՝ բաժանելով երկու գրեթե համահավասար մասերի։ Ընդ որում, պատռելու և փաստաթղթի առանձին-առանձին երկու մասերի բաժանված լինելու հանգամանքը դատարանում հաստատել են նաև դատարան հրավիրված վկաները։
Դատարանն արձանագրում է, որ չնայած այն բանին, որ ամբաստանյալը, պատռելով վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը, այն բաժանել է երկու առանձին՝ գրեթե համահավասար մասերի, այդուամենայնիվ, տվյալ արձանագրությունը դատարանի կողմից չի կարող դիտվել որպես այն աստիճանի վնասված, որը կամ՝ խիստ դժվարացնում է, կամ՝ անհնարին է դարձնում այն ըստ նշանակության օգտագործելը։ Մինչդեռ, ինչպես արդեն ասվեց, հանցակազմի օբյեկտիվ կողմ հանդիսացող «փաստաթուղթը վնասել» հասկացությունն իր մեջ ընդգրկում է այնպիսի կատեգորիա, որի դեպքում կամ՝ խիստ դժվարանում է, կամ՝ ընդհանրապես անհնար է դառնում դրա՝ ըստ նշանակության օգտագործումը։
Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի կողմից վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը պատռելը ոչ այլ ինչ է, քան երկու՝ գրեթե համահավասար մասերի բաժանում, որի վերականգնումը որևէ դժվարություն իրենից չի ներկայացնում, ինչում դատարանը համոզվեց նշված իրեղեն ապացույցի արտաքին հետազոտման ժամանակ (օրինակ՝ բավական է այն կպչուն ժապավենով մեջտեղից ամրացնելը), որի պայմաններում միանգամայն հնարավոր է դրա հետագա օգտագործումն ըստ նշանակության։
Նշվածից զատ, դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ ամբաստանյալ Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքի բովանդակությանը, որը դատարանը գնահատում է անորոշ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Նախաքննության ընթացքում Էդ.Ղազարյանին առաջադրվել է մեղադրանք, որի էությունը վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից պարզաբանվել է նրան, միաժամանակ պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 65-րդ հոդվածով սահմանված մեղադրյալի իրավունքները:
(…)
(...) [Դ]ատարանն արձանագրում է, որ նախաքննական մարմնի կողմից կայացված «որպես մեղադրյալ ներգրավելու» մասին որոշումը պարունակում է անորոշ՝ մեղսագրված արարքի դիսպոզիցիայում տեղ չգտած ձևակերպումներ, մասնավորապես, նկարագրելով Էդ.Ղազարյանի գործողությունները, որոշման նկարագրական-պատճառաբանական մասում, որպես արարքի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշ նշված է «պատռել» ձևակերպումը, որը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշ չի հանդիսանում։ Հետևաբար, անորոշ է դառնում, թե մեղադրյալը ինչպես պետք է արդյունավետ կերպով իրականացնի իր պաշտպանության իրավունքը և հատկապես հանրորեն վտանգավոր որ արարքի կատարումից պետք է պաշտպանվի, ինչը կոպտորեն խախտում է ամբաստանյալի՝ ՄԻԵԴ կոնվենցիայով, ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված պաշտպանության հիմնարար իրավունքը։
Բացի այդ, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում բացակայում է նաև հանցակազմի տարր հանդիսացող հանցակազմի մյուս հատկանիշը՝ հանցագործության օբյեկտը, քանի որ գործի դատական քննությամբ դատարանը չեկավ այն եզրահանգման, որ 2017 թվականի մարտի 8-ին ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակի ավագ տեսուչ, ոստիկանության մայոր Հրայր Ստեփանյանի կողմից կազմված և ամբաստանյալ Էգդար Ղազարյանի կողմից պատռված ԱԴ 009200 համարի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը հանդիսանում է որպես պաշտոնական փաստաթուղթ։
(...)
Տվյալ դեպքում, ինչպես արդեն իսկ նշվել է վերևում, որպես պաշտոնական փաստաթուղթ պետք է համարել պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների, դրանց հիմնարկությունների, ձեռնարկությունների և կազմակերպությունների կողմից տրվող այն վավերացված տեղեկատվությունը, որը գտնվում է նյութական կրիչների վրա և հավաստում է իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ իրադարձություններ։ Փաստաթղթի գրավոր ձևը պարտադիր չէ, այն կարող է լինել նաև այլ նյութական կրիչի վրա (համակարգիչ, մետաղ և այլն)։ Ընդ որում, անկախ նրանից, թե ինչ տեսքով է հանդես գալիս պաշտոնական փաստաթուղթը, այն պետք է ունենա համապատասխան ռեկվիզիտներ՝ կնիքի, դրոշմի, համապատասխան ձև և հաստատվի պետական ծառայողի ստորագրությամբ կամ էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ։
Դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հանցակազմի առարկա կարող են հանդիսանալ միայն այն պաշտոնական փաստաթղթերը, որոնք իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստեր են հավաստում։ Մինչդեռ, դատարանն ընդգծում է, որ ի տարբերություն պաշտոնական փաստաթղթի՝ ձևաթուղթը, դա մասնակիորեն տպագրված տեքստ ունեցող թուղթն է, որի ազատ մնացած մասը ենթակա է լրացման։ Ասվածն անհերքելիորեն վկայում է այն մասին, որ 2017 թվականի մարտի 8-ին ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակի ավագ տեսուչ, ոստիկանության մայոր Հրայր Ստեփանյանի կողմից կազմվել, լրացվել կամ տրվել է ոչ թե պաշտոնական փաստաթուղթ, այլ ձևաթուղթ, որում նշվել են ամբաստանյալի տվյալները, նրա կողմից շահագործվող ավտոմեքենայի տվյալները և վարչական այն իրավախախտումը, որի համար վերջինս պետք է ենթարկվեր դրամական տուգանքի։
Հետևաբար, ամբաստանյալը չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության պաշտոնական փաստաթուղթ չհանդիսացող այլ առարկայի՝ ձևաթղթի ենթադրյալ վնասման (ըստ մեղադրանքի մարմինների՝ պատռման) համար, քանի որ այդպիսի փաստաթուղթ վնասելը հատկապես նախատեսված չէ վերջինիս մեղսագրված հանցակազմի բնորոշման՝ դիսպոզիցիայի մեջ։
Ուստի, դատարանը հաստատում է, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի հանցակազմում բացակայում է նաև հանցագործության օբյեկտը։
Ինչ վերաբերվում է պաշտպանի կողմից ներկայացված միջնորդությանը՝ կապված այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված՝ Հ.Ստեփանյանին ամրակցված անհատական տեսախցիկով կատարված տեսաձայնագրությունը որպես ապացույց օգտագործելու անթույլատրելիության հետ, ապա դատարանը գտնում է, որ միայն դրանում առկա ժամանակագրական տվյալների անհամապատասխանությունը դեպքի ժամանակահատվածի հետ հիմք չէ հիշյալ ապացույցը կասկածի տակ դնելու համար, քանի որ դատարանը գտնում է, որ ՃՈ տեսուչների կողմից ներկայացված փաստարկները բավարար են գալու այն եզրահանգման, որ չի բացառվում, որ նշված անհամապատասխանությունն առաջ է եկել տեսախցիկը որոշ ժամանակ անջատված լինելու պատճառով։ Ավելին, պաշտպանի կողմից որևէ հիմնավոր փաստարկ կամ ապացույց չներկայացվեց նաև այն մասին, որ հիշյալ տեսագրությունը մոնտաժված կամ այլ կերպ աղավաղված է։ Հետևաբար, վերը նշվածից ելնելով դատարանը (…) արձանագրում է, որ ապացուցված և հիմնավորված չէ այն հանգամանքը, որ Էդգար Բագրատի Ղազարյանը կատարել է սույն քրեական գործով մեղադրանքի որոշմամբ իրեն մեղսագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքը, այլ կերպ, դատարանն արձանագրում է, որ այդ մեղադրանքով պետք է ճանաչվի և հռչակվի վերջինիս անմեղությունը։ Դատարանն գտնում է, որ ամբաստանյալի գործողություններում բացակայում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հանցակազմի ինչպես օբյեկտը, այնպես էլ օբյեկտիվ կողմերը դատարանի` վերը շարադրված հիմնավորումներով ու պատճառաբանությամբ։
Ուստի, դատարանը փաստում է, որ Էդգար Ղազարյանի արարքը չի բնորոշվում որպես քրեական օրենսգրքով նախատեսված հատկանիշներ պարունակող հանրորեն վտանգավոր արարք` հանցագործություն, այսինքն, բացակայում են հանցագործության հատկանիշները` հետևաբար նաև՝ հանցակազմը, ինչը հիմք է տալիս ճանաչելու և հռչակելու նրա անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում»։
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ.Մանուկյանը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, Էդգար Բագրատի Ղազարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և այդ հոդվածի սանկցիայի սահմաններում նշանակել համաչափ պատիժ:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես նշված է.
Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածում ամրագրված՝ դատավճռի օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված լինելու մասին պահանջները, թույլ է տվել դատավարական իրավունքի խախտումներ, որոնք ազդել են գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա:
Արձանագրությունը պատռելը որպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասի օբյեկտիվ կողմի ինքնուրույն գործողություն չբնորոշվելու և իր մեջ փաստաթղթի վնասման հատկանիշներ չպարունակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումը չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության վերլուծության վերաբերյալ հենց Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կատարված դատողություններից: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից բերված օրինակում (կպչուն ժապավենով մեջտեղից ամրացնելու դեպքում) նույնպես կատարվում է փաստաթղթի վերականգնմանն ուղղված գործողություն, իսկ վերականգման հեշտ կամ դժվար լինելն ինքնին չի կարող վկայել վերականգմանն ուղղված գործողությունների բացակայության մասին: Այսինքն` Առաջին ատյանի դատարանը մեկնաբանել է «վնասել» տերմինի բովանդակությունը, սակայն մեկնաբանման արդյունքում հանգել է իր իսկ մեկնաբանություններին հակասող հետևության:
Եթե ընդունելի համարվի Առաջին ատյանի դատարանի այն պատճառաբանությունը, որ «պատռել» ձևակերպումը չի կարող բնորոշվել որպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության օբյեկտիվ կողմի գործողություն՝ վնասում, քանի որ այն հնարավոր է առանց դժվարության վերականգնել և ըստ նշանակության օգտագործել, ապա նշված հոդվածում տեղ գտած և որպես հանցագործության օբյեկտիվ կողմի ինքնուրույն գործողություն նախատեսված «վնասել» տերմինը կկորցնի իր նշանակությունը, քանի որ առանց դժվարության հնարավոր է նաև վերականգնել ոչ միայն երկու համահավասար մասերի բաժանված փաստաթուղթը, այլև՝ չորս, վեց կամ ավելի մասերի բաժանվածը: Բացի այդ, քննարկվող հանցագործությունը նախատեսված է ձևական հանցակազմով և «վնասել» տերմինի նշանակությունը պետք է հասկանալ որպես փաստաթղթի վնասումը ցանկացած եղանակով՝ անկախ այդ փաստաթղթի նպատակային օգտագործման հնարավորության հանգամանքից, մինչդեռ Առաջին ատյանի դատարանն այն կապել է դրա՝ ըստ նշանակության օգտագործման հնարավորության հետ, ինչի արդյունքում «վնասել» հասկացության բովանդակությանը տրվել է կամայական մեկնաբանություն՝ անհամաչափորեն սահմանափակելով հիշյալ հասկացության բովանդակությունը: Նման մեկնաբանության պայմաններում ստացվում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դիսպոզիցիայում նկարագրված հանցագործության արտաքին դրսևորման ինքնուրույն տարր հանդիսացող օբյեկտիվ կողմի գործողություններից մեկը՝ վնասելը, առկա կլինի միայն այն պարագայում, երբ դրա հետևանքով անհնարին դառնա փաստաթղթի՝ ըստ նշանակության օգտագործումը:
Առաջին ատյանի դատարանն արհեստականորեն արձանագրել է հանցակազմը բնութագրող ևս մեկ պարտադիր հատկանիշ, այն է՝ փաստաթղթի վնասման հետևանքով դրա՝ ըստ էության նշանակության օգտագործման անհնարին լինելը և դրա որոշակիությունը գնահատել է ըստ նշանակության օգտագործման համատեքստում, մինչդեռ քննարկվող հանցագործության դիսպոզիցիան տալիս է ոչ միայն հանցագործության անվանումը, այլև՝ դրա հիմնական բնութագրիչ հատկանիշները, այսինքն՝ նկարագրված է նկարագրական դիսպոզիցիայով: Առաջին ատյանի դատարանի նշված մոտեցումը կհանգեցնի քրեական օրենքի սխալ մեկնաբանությանն ու կիրառմանը, ինչպես նաև առաջ կբերի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասում տեղ գտած «վնասել» տերմինի կիրառման գործնական բարդությունների:
Ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, այնպես էլ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս վերահաստատել են համընդհանուր մոտեցումն այն մասին, որ «մեղադրանք» հասկացությանը պետք է վերաբերվել ոչ թե ձևական առումով, այլ բովանդակային առումով: Այս համատեքստում մեղադրանք առաջադրելու առաջին իսկ պահից Էդգար Ղազարյանին պարզաբանվել է թե՛ իրեն ներկայացված մեղադրանքի իրավական բնութագիրը, մասնավորապես այն, որ նա մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ, թե՛ մեղադրանքի հիմքը կազմող գործողությունները, որոնք ենթադրաբար կատարվել են նրա կողմից: Մեղադրանքի բնույթի և հիմքի վերաբերյալ նրան տրվել է բավարար տեղեկատվություն պաշտպանությանը պատշաճ կարգով նախապատրաստվելու համար:
Ծայրահեղ ձևականացված է Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումն այն մասին, որ մեղադրանքի ձևակերպումը չի համապատասխանում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նկարագրված արարքի օբյեկտիվ կողմի գործողություններին (այն, որ մեղադրանքի ձևակերպման մեջ «վնասել» բառի փոխարեն օգտագործվել է «պատռել» բառը), ինչի արդյունքում ենթադրյալ հանցանք կատարած անձն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից և խախտվել են քրեադատավարական մի շարք սկզբունքներ:
Անհիմն է Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշումն առ այն, որ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը չի հանդիսանում պաշտոնական փաստաթուղթ: Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ կազմված արձանագրությունն իր նշանակությամբ և վավերապայմաններով լիովին համապատասխանում է իրավունք վերապահող պաշտոնական փաստաթղթի էությանն ու բովանդակությանը, ինչի մասին են վկայում «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 30-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ մասերում, 19-րդ, 58-րդ և 60-րդ հոդվածներում առկա իրավակարգավորումները: Նշված նորմերի համեմատական վերլուծությունից հետևում է, որ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն կազմելու նպատակով տրանսպորտային միջոցը կանգնեցնելու պահից վարչական վարույթը համարվում է հարուցված և վարչական մարմնի ու վարորդի միջև ծագում են վարչաիրավական հարաբերություններ, իսկ նշված պահից կատարված գործողությունները և դրանց առթիվ կազմված բոլոր փաստաթղթերը համարվում են վարույթի նյութեր, հետևաբար' պաշտոնական փաստաթղթեր: Ավելին՝ կազմված և գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը հանդիսանում է հատուկ հաշվառման փաստաթուղթ:
Սույն գործով տեսուչի կողմից վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրության կազմելու արդյունքում վարչական մարմնի և իրավախախտի միջև ծագել են այնպիսի հարաբերություններ, որոնք ամրագրված են ՀՀ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ օրենսգրքում ու «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքում: Հետևաբար, տեսուչի կողմից կազմված, լրացված և ստորագրված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը լիովին հանդիսանում է իրավունք վերապահող պաշտոնական փաստաթուղթ, քանզի դրա հիման վրա ծագել են վարչաիրավական հարաբերություններ, ավելին՝ ծագած իրավահարաբերությունների արդյունքում Էդգար Ղազարյանը վճարել է նշանակված վարչական տույժը, ինչի արդյունքում դադարել են իրավահարաբերությունները:
Գործի նյութերով հերքվում են Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում նշված՝ Էդգար Ղազարյանի գործողություններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հանցակազմի ինչպես օբյեկտի, այնպես էլ օբյեկտիվ կողմի բացակայության վերաբերյալ հետևությունները, նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքն անհիմն լինելու մասին բոլոր փաստարկները և հաստատվում վերջինիս նկատմամբ առաջադրված մեղադրանքի օրինական, հիմնավորված ու պատճառաբանված լինելը:
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Դատական նիստի ժամանակ դատախազ Ռ.Մանուկյանը պնդեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել: Միաժամանակ ամբաստանյալին գործուն զղջալու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցի լուծումը դատախազը թողեց Վերաքննիչ դատարանի հայեցողությանը:
Ամբաստանյալ Է.Ղազարյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց մերժել այն՝ Առաջին ատյանի դա¬տարանի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ: Այս կապակցությամբ ամբաստանյալը նշեց, որ Առաջին ատյանի դա¬տարանի դատավճիռն օրինական է, հիմնավոր¬ված և պատճառաբանված, իսկ դատախազի կողմից բերված փաստարկներն անհիմն են և չեն կարող հիմք հանդիսանալ իր նկատմամբ կայացված արդարացման դատավճիռը բեկանելու և մեղադրական դատական ակտ կայացնելու համար:
Միևնույն ժամանակ ամբաստանյալ Է.Ղազարյանը խնդրեց իր արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմն առկա համարելու դեպքում՝ իր նկատմամբ քրեական հետապնդում չիրականացնել և գործուն զղջալու հիմքով իրեն ազատել քրեական պատասխանատվությունից:
Իր խնդրանքն ամբաստանյալը հիմնավորեց նրանով, որ դեռևս նախնական քննության սկզբից տրված բացատրությամբ ընդունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքում նշված փաստական հան¬գամանքները և զղջացել դրանց համար: Բացի այդ, գիտակցելով իր կատարած արարքի ոչ իրավաչափ բնույթը, վճարել է իր կողմից պատռված արձանագրությամբ իր նկատմամբ նշանակված վարչական տուգանքը: Նախաքննության ավարտից հետո ներկայացված միջնորդությամբ ինքը խնդրել է գործուն զղջալու հիմքով իրեն ազատել քրեական պատասխա¬նատվությունից՝ մասնավորապես հիմք ընդունելով այն հանգամանքները, որ ըն¬դունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը, ամբողջությամբ գիտակցել է իր կատարած արարքի հակաիրավականությունը, զղջացել է դրա համար, իր կողմից տրված բացատրու¬թյամբ աջակցել է գործի հանգամանքների բացահայտմանը, իր կողմից պատռված արձանագրությամբ իր նկատմամբ նշանակված վարչական տուգանքի գումարը վճարելով՝ հարթել է հանցագործությամբ պատճառված վնասը, նախկինում դատապարտված կամ որևէ կերպ արատավոր¬ված չի եղել, բնակության վայրում բնութագրվում է դրականորեն, ինչպես նաև առաջին անգամ կատարել է ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն:
Ամբաստանյալը նշեց, որ այժմ էլ ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրան¬քում նշված փաստական հանգամանքները, գիտակցում է դրանց հակաիրավական բնույթը և զղջում է կատարածի համար:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված քրեական գործը` Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է սահմանում պաշտոնական փաստաթղթեր, դրոշմներ կամ կնիքներ հափշտակելու, ոչնչացնելու, վնասելու կամ թաքցնելու համար, որը կատարվել է շահադիտական դրդումներով կամ անձնական այլ շահագրգռվածությունից ելնելով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմում նկարագրված արարքի հանրային վտանգավորությունը կայանում է նրանում, որ այն խախտում է պաշտոնական փաստաթղթավորման վարման կարգը, ինչպես նաև կարող է հանգեցնել անձանց իրավունքների խախտման:
Սուբյեկտիվ կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ: Սուբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է շահադիտական դրդման կամ անձնական այլ շահագրգռվածության առկայությունը:
Քննարկվող հանցագործության սուբյեկտը 16 տարին լրացած մեղսունակ ֆիզիկական անձն է:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դիսպոզիցիայի նկարագրությունից երևում է, որ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է հանցագործության առարկան՝ պաշտոնական փաստաթուղթը, դրոշմը, կնիքը: Հանցակազմում հանցագործության առարկաների թվարկումը սպառիչ է:
«Պաշտոնական փաստաթուղթ» հասկացության բովանդակությունն ու հատկանիշները վերլուծված են Սամվել Պապիկյանի և Արարատ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2017 թվականի հունիսի 22-ի թիվ ԱՐԴ/0116/01/15 որոշման մեջ, որտեղ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ.
«(…) [Փ]աստաթուղթ[ը] (…) պաշտոնական դիտարկվելու համար պետք է օժտված լինի հետևյալ հատկանիշներով՝
1) այն պետք է ունենա իրավաբանական նշանակություն, մասնավորապես՝ պետք է պարունակի կամ դրանով պետք է տրամադրվի իրավաբանական նշանակություն ունեցող տեղեկատվություն։ Այլ կերպ` փաստաթղթում առկա տեղեկությունը պետք է հավաստի իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստեր, իրադարձություններ, որոնք կարող են առաջացնել իրավական հետևանքներ՝ (…): Ընդ որում, (…) փաստաթուղթը պաշտոնական դիտարկվելու տեսանկյունից պարտադիր չէ, որ այն իրավական հետևանքներ առաջացրած լինի, այլ խոսքով՝ բավարար է միայն, որ այն իր բնույթով օժտված լինի այդպիսի հետևանքներ առաջացնելու, իրավահարաբերությունների վրա ազդեցություն ունենալու (իրավահարաբերություններ առաջացնելու, փոփոխելու կամ դադարեցնելու) հնարավորությամբ,
2) (…) այն, որպես կանոն, պետք է տրված լինի պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների, դրանց կազմակերպությունների կողմից,
3) այն պետք է պատշաճ կերպով ձևակերպված լինի։ Մասնավորապես՝ փաստաթուղթը՝
-պետք է գտնվի նյութական կամ էլեկտրոնային կրիչի վրա,
-պետք է ունենա որոշակի վավերապայմաններ, օրինակ` կնիք, դրոշմ, ստորագրություն և այլն։ Նշվածի համատեքստում հարկ է նկատել, որ փաստաթղթի ձևակերպմանը վերաբերող սույն հատկանիշների առկայությունը, ինչպես նաև փաստաթղթի՝ համապատասխան մարմիններում փաստաթղթաշրջանառության օբյեկտ լինելը, հաշվետվողական բնույթ ունենալը, դրա նկատմամբ հսկողությունը կարող են վկայել փաստաթղթի իրավական բնույթի և դրա՝ իրավական հետևանքներ առաջացնելու հնարավորության մասին» (mututis mutandis տե՛ս Սամվել Պապիկյանի և Արարատ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2017 թվականի հունիսի 22-ի թիվ ԱՐԴ/0116/01/15 որոշման 14-րդ կետը):
«Պաշտոնական փաստաթուղթ» հասկացության բովանդակության ու հատկանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի համատեքստում գնահատելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում առկա դիրքորոշումն այն մասին, որ. «(…) ի տարբերություն պաշտոնական փաստաթղթի՝ ձևաթուղթը, դա մասնակիորեն տպագրված տեքստ ունեցող թուղթն է, որի ազատ մնացած մասը ենթակա է լրացման։ Ասվածն անհերքելիորեն վկայում է այն մասին, որ 2017թ-ի մարտի 8-ին ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակի ավագ տեսուչ, ոստիկանության մայոր Հրայր Ստեփանյանի կողմից կազմվել, լրացվել կամ տրվել է ոչ թե պաշտոնական փաստաթուղթ, այլ ձևաթուղթ, որում նշվել են ամբաստանյալի տվյալները, նրա կողմից շահագործվող ավտոմեքենայի տվյալները և վարչական այն իրավախախտումը, որի համար վերջինս պետք է ենթարկվեր դրամական տուգանքի։ Հետևաբար, ամբաստանյալը չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության պաշտոնական փաստաթուղթ չհանդիսացող այլ առարկայի՝ ձևաթղթի ենթադրյալ վնասման (ըստ մեղադրանքի մարմինների՝ պատռման) համար, քանի որ այդպիսի փաստաթուղթ վնասելը հատկապես նախատեսված չէ վերջինիս մեղսագրված հանցակազմի բնորոշման՝ դիսպոզիցիայի մեջ։ Ուստի, դատարանը հաստատում է, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի հանցակազմում բացակայում է նաև հանցագործության օբյեկտը (…)», Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը սխալ է մեկնաբանել «պաշտոնական փաստաթուղթ» հասկացությունը և որպես ձևաթուղթ որակել այն փաստաթուղթը, որը.
-գտնվել է նյութական կրիչի, տվյալ դեպքում՝ ձևաթղթի վրա,
-լրացվել է պետական մարմնի, տվյալ դեպքում՝ ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի ծառայողի կողմից,
-ունեցել է համապատասխան վավերապայմաններ, տվյալ դեպքում՝ ստորագրություն և կնիք,
-օժտված է եղել իրավական հետևանքներ առաջացնելու, տվյալ դեպքում` վարչական պատասխանատվության ենթարկելու և որպես այդպիսին տուգանքի վճարման պարտականություն սահմանելու հնարավորությամբ:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի վերոշարադրյալ մեկնաբանությունն անհիմն նեղացնում է «պաշտոնական փաստաթուղթ» հասկացությունը, քանի որ կառուցված լինելով «ձևաթուղթ» և «փաստաթուղթ» հասկացությունների հակադրության վրա՝ բացառում է պետական մարմնի կողմից լրացված՝ նյութական կրիչ հանդիսացող ձևաթուղթը, որն օժտված է համապատասխան վավերապայմաններով և անձի համար իրավական հետևանքներ է առաջացնում, պաշտոնական փաստաթուղթ որակելու հնարավորությունը:
Վերոգրյալի հիման վրա՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Էդգար Ղազարյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ հանդիսացող՝ հանցագործության առարկայի բացակայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումը հիմնավոր չէ, չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասից և հակասում է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում ձևավորված մոտեցումներին:
Օբյեկտիվ կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմը դրսևորվում է հետևյալ այլընտրանքային արարքներով՝
ա) հափշտակություն, որը կարող է կատարվել գույքն ապօրինի անհատույց վերցնելու բոլոր ձևերով.
բ) ոչնչացում, որը ենթադրում է ցանկացած եղանակով փաստաթղթի, դրոշմի, կնիքի ամբողջական վերացում.
գ) վնասում, որի դեպքում վերոնշյալ առարկաներն իրենց նշանակությամբ օգտագործելու հնարավորությունը բացառվում կամ էականորեն դժվարանում է.
դ) թաքցնում, որը ենթադրում է վերոնշյալ առարկաները չվերադարձնելը, դրանք առանց այն անձի գիտության տեղափոխելը, ում տիրապետության տակ նշված առարկաները գտնվում էին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունն ավարտված է համարվում՝
ա) հափշտակության դեպքում՝ երբ անձն իրական հնարավորություն է ստացել տիրապետել, տնօրինել և օգտագործել հափշտակված առարկաները.
բ) վերացման և վնասման դեպքում՝ նշված առարկաներն անպետք, այն է՝ դրանք իրենց նշանակությամբ օգտագործելու հնարավորությունը բացառող կամ էականորեն դժվարացնող վիճակի բերելու պահից.
գ) թաքցնելու դեպքում՝ նշված առարկաները պահելու, քողարկելու պահից:
Վերոշարադրյալ վերլուծության հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ անձի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմը, ի թիվս հոդվածի դիսպոզիցիայում նկարագրված այլ դեպքերի, առկա է նաև այն դեպքում, երբ անձը վնասել, այսինքն՝ այնպիսի ներգործություն է ունեցել, որի արդյունքում փաստաթուղթը, դրոշմը կամ կնիքն իր նշանակությամբ օգտագործելու հնարավորությունը բացառվել կամ էականորեն դժվարացել է: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասի իմաստով փաստաթղթի, դրոշմի կամ կնիքի վնասումն ավարտված է այն իր նշանակությամբ օգտագործելու հնարավորությունը բացառող կամ էականորեն դժվարացնող վիճակի բերելու պահից:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ օգտագործման հնարավորությունը բացառելու կամ էականորեն դժվարանալու հանգամանքի գնահատման ուղենիշը ոչ թե փաստաթուղթը վերականգնելու հեշտ կամ դժվար լինելն է, այլ դրա վրա անձի ունեցած ներգործությունից հետո այն որպես փաստաթուղթ օգտագործելու հնարավորության առկայությունը: Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ եթե անձի կողմից փաստաթղթի վրա ունեցած ներգործությունը փաստաթղթի վրա առաջացրել է այնպիսի փոփոխություններ, որոնք, առանց լրացուցիչ վերականգնողական միջամտության (անկախ միջամտության հեշտ կամ դժվար լինելուց) բացառում կամ էականորեն դժվարացնում են այն որպես փաստաթուղթ օգտագործելու հնարավորությունը, ապա անձի արարքը ենթակա է որակման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ որպես փաստաթղթի վնասում:
Վերաքննիչ դատարանի վերոշարադրյալ մեկնաբանությունը հիմնված է այն հանգամանքի վրա, որ օրենսդիրը փաստաթղթի կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի դիսպոզիցիայում թվարկված առարկաների վնասման որակումը չի պայմանավորել դրանց վերականգնման հնարավորությամբ և այդ առումով որևէ վերապահում չի նախատեսել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի վերոշարադրյալ վերլուծության լույսի ներքո գնահատելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում շարադրված դիրքորոշումն այն մասին, որ «(…) ամբաստանյալի կողմից վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը պատռելը ոչ այլ ինչ է, քան՝ երկու՝ գրեթե համահավասար մասերի բաժանում, որի վերականգնումը որևէ դժվարություն իրենից չի ներկայացնում, ինչում դատարանը համոզվեց նշված իրեղեն ապացույցի արտաքին հետազոտման ժամանակ (օրինակ՝ բավական է այն կպչուն ժապավենով մեջտեղից ամրացնելը), որի պայմաններում միանգամայն հնարավոր է դրա հետագա օգտագործումն ըստ նշանակության (...)», Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշումը կառուցված է փաստաթուղթը վերականգնելու հնարավորության գնահատման վրա, մինչդեռ, ինչպես նշվեց, օգտագործման հնարավորությունը բացառելու կամ էականորեն դժվարանալու հանգամանքի գնահատման ուղենիշը ոչ թե փաստաթուղթը վերականգնելու հեշտ կամ դժվար լինելն է, այլ դրա վրա անձի ունեցած ներգործությունից հետո այն որպես փաստաթուղթ օգտագործելու հնարավորության առկայությունը:
Փաստաթուղթը վերականգնելու հնարավորության գնահատման հանգամանքի շեշտադրման արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանն ընդլայնել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի մեկնաբանության սահմանները և անտեսել Էդգար Ղազարյանի արարքում նշված հանցակազմի առկայության կամ բացակայության գնահատման համար կարևոր այն հանգամանքը, որ սույն գործով Էդգար Ղազարյանը, պատռելով վարչական իրավախախտման վերաբերյալ ԱԴ 009220 արձանագրությունը, դրա վրա առաջացրել է այնպիսի փոփոխություններ, որոնք, առանց լրացուցիչ վերականգնողական միջամտության (ինչպես Առաջին ատյանն է նշում, օրինակ՝ կպչուն ժապավենով այն մեջտեղից ամրացնելու), էականորեն դժվարացնում են վարչական իրավախախտման վերաբերյալ նշված արձանագրությունը որպես փաստաթուղթ օգտագործելու հնարավորությունը:
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հիմնավոր չէ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումն այն մասին, որ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը պատռելը չի կարող բնորոշվել որպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքի օբյեկտիվ կողմի ինքնուրույն գործողություն և չի կարող իր մեջ պարունակել փաստաթղթի վնասման հատկանիշներ:
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում առկա այն դիրքորոշմանը, որ «(...) նախաքննական մարմնի կողմից կայացված «որպես մեղադրյալ ներգրավելու» մասին որոշումը պարունակում է անորոշ՝ մեղսագրված արարքի դիսպոզիցիայում տեղ չգտած ձևակերպումներ, մասնավորապես, նկարագրելով Էդ.Ղազարյանի գործողությունները, որոշման նկարագրական-պատճառաբանական մասում, որպես արարքի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշ նշված է «պատռել» ձևակերպումը, որը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշ չի հանդիսանում։ Հետևաբար, անորոշ է դառնում, թե մեղադրյալը ինչպես պետք է արդյունավետ կերպով իրականացնի իր պաշտպանության իրավունքը և հատկապես հանրորեն վտանգավոր որ արարքի կատարումից պետք է պաշտպանվի, ինչը կոպտորեն խախտում է ամբաստանյալի՝ ՄԻԵԴ կոնվենցիայով, ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված պաշտպանության հիմնարար իրավունքը (...)»՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ «մեղադրանքի ձևակերպում» եզրույթը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Արթուր Սերոբյանի, Սուրեն Նալբանդյանի, Արկադի Պապյանի գործերով կայացված որոշումներում: Հիմք ընդունելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավաբանության մեջ առկա մոտեցումները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը կայուն դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ դատական քննության սահմաններն ընդգծելու և մեղադրյալի (ամբաստանյալի) պաշտպանության իրավունքն ապահովելու տեսանկյունից անհրաժեշտ է, որ «մեղադրանք» եզրույթը հասկացվի որպես արարքի քրեաիրավական որակման և դրա հիմքում ընկած փաստական հանգամանքների ամբողջություն: Դրա հետ մեկտեղ, մեղադրանքի բովանդակությունը կազմող փաստական և իրավական հիմքերը պետք է լինեն հստակ և համաձայնեցված, չհակասեն միմյանց:
Մասնավորապես, Արկադի Պապյանի գործով 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ՏԴ/0115/01/09 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(...) «[Մ]եղադրանքի ձևակերպում» եզրույթ[ի] կառուցվածքն իրենից ներկայացնում է.
ա) գործով հաստատված, հանրության համար վտանգավոր և հակաիրավական փաստերը, որոնք համապատասխանում են կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշներին,
բ) քրեական օրենքի կոնկրետ նորմը, որի հատկանիշներին համապատասխանում են մեղադրյալի գործողությունները կամ անգործությունը կազմող փաստերը:
(...) [Մ]եղադրանքի ձևակերպումը պետք է արտացոլի մեղսագրվող գործողությունների կամ անգործության բովանդակությունը, հետևաբար պետք է ներառի հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութագրող փաստական տվյալները: Փաստական տվյալների ներառումն անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի մեղադրանքի մեջ նշվի այն քրեական օրենքը, որով նախատեսված են հանրության համար վտանգավոր, հակաիրավական և քրեորեն պատժելի արարքի հատկանիշները, այսինքն` հանգեցնի մեղադրանքում ձևակերպված արարքին համապատասխան իրավաբանական գնահատական տալուն:
(...) [Մ]եղադրանքի ձևակերպման կարևորումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում (անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշում, մեղադրական եզրակացություն) դրա առկայությունը հնարավորություն է տալիս քրեական հետապնդման ենթարկվող անձին արդյունավետ կերպով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը: Ավելին, մեղադրական եզրակացության մեջ շարադրվող առանձին հարցեր (արարքի փաստական նկարագրության հիմքում դրված ապացույցների շրջանակը, դրանց տրված գնահատականը, դատակոչի ենթակա անձանց շրջանակը և այլն) էական նշանակություն ունեն անձի պաշտպանության իրավունքի պատշաճ իրականացման համար» (տե՛ս Արկադի Պապյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ՏԴ/0115/01/09 որոշման 18-19-րդ կետերը):
Պաշտպանության իրավունքի իրականացման համար մեղադրական եզրակացության նշանակության հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Սուրեն Նալբանդյանի գործով 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ՀՅՔՐԴ2/0144/01/09 որոշման մեջ և ձևավորել հետևյալ դիրքորոշումը.
«(…) [Մ]եղադրական եզրակացությունը հանդիսանում է այն դատավարական փաստաթուղթը, որով ամփոփվում են նախնական քննության արդյունքները, ինչպես նաև հիմնավորվում են քննիչի ենթադրությունները՝ մեղադրյալի մեղավորության և նրա գործողությունների իրավաբանական որակման մասին: Մեղադրական եզրակացության կարևորության մասին է վկայում այն հանգամանքը, որ դրանով ընդգծվում են քրեական գործի դատական քննության սահմանները: Մեղադրական եզրակացության նշանակությունն արտահայտվում է նաև նրանում, որ այն մեղադրյալին հնարավորություն է տալիս կազմակերպել և իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը` առաջադրված մեղադրանքի և այն հաստատող ապացույցների շրջանակներում» (տե´ս Սուրեն Նալբանդյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ՀՅՔՐԴ2/0144/01/09 որոշման 24-րդ կետը):
Արթուր Սերոբյանի գործով 2007 մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-46/07 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(...) [Կ]ասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի, ինչպես նաև գործի դատական քննության սահմանների առումով «մեղադրանք» հասկացությունը ներառում է նաև արարքի քրեաիրավական որակման հիմքում ընկած փաստերը (…)» (տե´ս Արթուր Սերոբյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-46/07 որոշումը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ դիրքորոշումների վերլուծությունից բխում է, որ պաշտպանության իրավունքի արդյունավետ իրականացման համար անհրաժեշտ մեղադրանքի ձևակերպումը արարքի նկարագրության և արարքի քրեաիրավական գնահատականի ամբողջությունն է, դրանց միջև անհամապատասխանության կամ հակասության բացակայությունը, որպեսզի անձի համար հստակ լինի իրեն մեղսագրված արարքը կազմող ինչ փաստերից է ինքը պաշտպանվում և ինչ քրեաիրավական գնահատականի շրջանակում:
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Էդգար Ղազարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` այն բանի համար, որ «նա 2017 թվականի մարտի 8-ին` ժամը 01։40-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Չարենցի փողոցում, անձնական շահագրգռվածությունից ելնելով, պատռել է ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի 1-ին դասակի ավագ տեսուչ, ոստիկանության մայոր Հրայր Հովիկի Ստեփանյանի կողմից կազմած, պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող, ԱԴ 009220 համարի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը»: Առաջադրված մեղադրանքի վերլուծությունից երևում է, որ դրանում արտացոլված են ինչպես գործով հաստատված, հանրության համար վտանգավոր և հակաիրավական արարքի փաստերը, որոնք համապատասխանում են կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշներին, այնպես էլ քրեական օրենքի կոնկրետ նորմը, որի հատկանիշներին համապատասխանում է մեղադրյալի արարքը: Առաջադրված մեղադրանքում արտացոլված են մեղսագրվող գործողության բովանդակությունը (պատռել է) և գործողությանը տրված քրեաիրավական գնահատականը (մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով): Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասի իմաստով վնասումը կարող է իրականացվել հանցագործության առարկան նպատակային նշանակությամբ օգտագործելն անհնար դարձնող կամ էականորեն դժվարացնող ցանկացած ձևով, այդ թվում՝ պատռելով՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով Էդգար Ղազարյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման մեջ «վնասել» բառի փոխարեն «պատռել» բառի օգտագործման արդյունքում արարքի նկարագրության և արարքի քրեաիրավական գնահատականի միջև չի առաջացել այնպիսի հակասություն, որի արդյունքում Էդգար Ղազարյանի համար անորոշ լիներ, թե իրեն մեղսագրված արարքը կազմող ինչ փաստերից է ինքը պաշտպանվում և ինչ քրեաիրավական գնահատականի շրջանակում:
Վերոշարադրյալ վերլուծության հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Էդգար Ղազարյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման մեջ անորոշ ձևակերպումների առկայության մասին Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումը հիմնված է «մեղադրանքի ձևակերպում» հասկացության ձևական (ֆորմալ) մեկնաբանության վրա: Այս համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ անհիմն է նաև Էդգար Ղազարյանի կողմից իր պաշտպանության իրավունքի իրացման անորոշության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի պնդումը:
Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ.
-Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի առարկայի և օբյեկտիվ կողմի սխալ մեկնաբանության արդյունքում չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, որը ենթակա է եղել կիրառման, և անհիմն հետևություն է արել այն մասին, որ Էդգար Ղազարյանի արարքը չի բնորոշվում որպես քրեական օրենսգրքով նախատեսված հատկանիշներ պարունակող հանրորեն վտանգավոր արարք` հանցագործություն: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում,
-«Մեղադրանքի ձևակերպում» հասկացությունը ձևական (ֆորմալ) մեկնաբանության ենթարկելու արդյունքում Առաջին ատյանի անհիմն եզրահանգում է արել Էդգար Ղազարյանի կողմից իր պաշտպանության իրավունքի իրացման անորոշության վերաբերյալ: Այս կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածով նախատեսված քրեադատավարական օրենքի էական խախտում:
Վերոշարադրյալ նյութադատավարական իրավունքի խախտումների հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի արդարացման դատավճիռը ենթակա է ամբողջությամբ բեկանման:
Միաժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները, մասնավորապես` վկաներ Հրայր Ստեփանյանի և Ռաֆիկ Թովմասյանի ցուցմունքները, Հրայր Ստեփանյանին ամրակցված անհատական տեսախցիկի տեսաձայնագրության լազերային սկավառակը և իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ ԱԴ 009220 համարի վարչական իրավախախտման վերաբերյալ պատռված արձանագրությունը, իրենց վերաբերելիությամբ, թույլատրելիությամբ և իրենց համակցությամբ բավարար են հաստատված համարելու, որ Էդգար Ղազարյանը կատարել է իրեն առաջադրված մեղադրանքում նկարագրված արարքը, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներին:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է նաև, որ ապացուցված է Էդգար Ղազարյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքը կատարելու մեջ:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրական դատական ակտ կայացնելու վերաբերյալ դատախազի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքի պահանջը ենթակա է բավարարման:
Անդրադառնալով այն հարցին, թե արդյոք կատարած արարքի համար ամբաստանյալ Էդգար Ղազարյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Էդգար Ղազարյանը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է իր արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմն առկա համարելու դեպքում՝ գործուն զղջալու հիմքով իրեն ազատել քրեական պատասխանատվությունից, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 37-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատարանը, դատախազը, ինչպես նաև դատախազի համաձայնությամբ՝ քննիչը կարող են հարուցված քրեական գործի վարույթը կարճել և քրեական հետապնդումը դադարեցնել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 72-րդ, 73-րդ և 74-րդ հոդվածներով նախատեսված դեպքերում:
(...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Առաջին անգամ ոչ մեծ ծանրության կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա հանցանք կատարելուց հետո կամովին ներկայացել է մեղայականով, աջակցել է հանցագործությունը բացահայտելուն, հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է հանցագործությամբ պատճառված վնասը:
(…)»:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով նախաքննության ավարտից հետո ներկայացված միջնորդությամբ Էդգար Ղազարյանը խնդրել է գործուն զղջալու հիմքով իրեն ազատել քրեական պատասխա¬նատվությունից՝ մասնավորապես հիմք ընդունելով այն հանգամանքները, որ ըն¬դունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը, ամբողջությամբ գիտակցել է իր կատարած արարքի հակաիրավականությունը, զղջացել է դրա համար, իր կողմից տրված բացատրու¬թյամբ աջակցել է գործի հանգամանքների բացահայտմանը, իր կողմից պատռված արձանագրությամբ իր նկատմամբ նշանակված վարչական տուգանքի գումարը վճարելով՝ հարթել է հանցագործությամբ պատճառված վնասը: Էդգար Ղազարյանը նշել է նաև, որ նախկինում դատապարտված կամ որևէ կերպ արատավոր¬ված չի եղել, բնակության վայրում բնութագրվում է դրականորեն, ինչպես նաև առաջին անգամ կատարել է ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն:
Վերաքննիչ դատարանում Էդգար Ղազարյանը շեշտել է, որ այժմ էլ ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրան¬քում նշված փաստական հանգամանքները, գիտակցում է դրանց հակաիրավական բնույթը և զղջում է կատարածի համար:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառման հիմքերն առկա են, քանի որ.
-Էդգար Ղազարյանի կողմից առաջին անգամ կատարվել է ոչ մեծ ծանրության հանցանք,
-Էդգար Ղազարյանն իր տված բացատրու¬թյամբ աջակցել է գործի հանգամանքների բացահայտմանը,
-Էդգար Ղազարյանը վճարել է իր կողմից պատռված արձանագրությամբ իր նկատմամբ նշանակված վարչական տուգանքի գումարը՝ այդպիսով այլ կերպ հարթելով հանցագործությամբ պատճառված վնասը:
Ինչ վերաբերում է կամովին մեղայականով ներկայանալուն, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հանցանքի կատարման հանգամանքներով պայմանավորված Էդգար Ղազարյանն օբյեկտիվորեն զրկված է եղել նման հնարավորությունից, քանի որ հանցանքը կատարել է իշխանության ներկայացուցիչ հանդիսացող՝ ՀՀ ոստիկանության ՃՈ տեսուչների ներկայությամբ, այսինքն՝ հանցանքի կատարման առաջին իսկ պահից իշխանության մարմնին, տվյալ դեպքում՝ ոստիկանությանը, հայտնի է եղել հանցանքի կատարման մասին:
Հիմք ընդունելով վերը նշվածը և նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Էդգար Ղազարյանը նախկինում որևէ կերպ արատավորված չի եղել և բնակության վայրից բնութագրվում է դրականորեն` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բացակայում է նրան քրեական պատասխանատվության ենթարկելու անհրաժեշտությունը, որպիսի պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարք կատարելու համար Էդգար Ղազարյանին պետք է ազատել քրեական պատասխանատվությունից` գործուն զղջալու հիմքով:
Նկատի ունենալով, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը ենթակա է ամբողջությամբ բեկանման` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պետք է լուծել նաև ամբաստանյալ Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը, իրեղեն ապացույցի ճակատագիրը և դատական ծախսերի հարցը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 151-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` խափանման միջոցը վերացվում է, երբ վերանում է դրա անհրաժեշտությունը:
Վերաքննիչ դատարանը, նկատի ունենալով, որ վերը նշված հիմնավորումներով Էդգար Ղազարյանը պետք է ազատվի քրեական պատասխանատվությունից, գտնում է, որ նրա նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը վերանում է, ուստի Էդգար Ղազարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, պետք է վերացնել:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատարանի դատավճռում, ինչպես նաև քրեական գործի վարույթը կարճելու մասին որոշման մեջ իրեղեն ապացույցների հարցի լուծումը կատարվում է հետևյալ կանոնների պահպանմամբ`
(…)
5) իրեղեն ապացույց հանդիսացող փաստաթղթերը պահվում են գործի հետ միասին` վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում, կամ հանձնվում են շահագրգիռ կազմակերպություններին և քաղաքացիներին»:
Վերաքննիչ դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով, գտնում է, որ սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո քննիչի 2017 թվականի մարտի 20-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված թիվ ԱԴ 009220 պատռված արձանագրությունը պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատական ծախսերը բաղկացած են`
1) տուժողին հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի փոխհատուցման գումարներից.
2) տուժողին, մասնագետին, փորձագետին, վկային ներկայանալու և օրապահիկի ծախսերի հատուցման գումարներից.
3) մասնագետի, փորձագետի, թարգմանչի վարձատրության գումարներից.
4) նշանակված պաշտպանին վճարվելիք գումարներից.
5) իրեղեն ապացույցների պահպանման, առաքման և հետազոտման համար ծախսված գումարներից.
6) հետախուզման համար քրեական հետապնդման մարմնի կողմից ծախսված գումարներից.
7) փորձաքննություն, քննչական փորձարարություն կատարելիս փչացած կամ ոչնչացած իրերի արժեքի և տվյալ քրեական գործով վարույթի ընթացքում կրած նման այլ ծախսերի հատուցման համար ծախսված գումարներից.
8) քրեական գործով վարույթի իրականացման համար անհրաժեշտ միջոցառումների համար ծախսված գումարներից:
2. Դատական ծախսերը վճարվում են պետական բյուջեից, եթե սույն օրենսգրքով այլ կարգ սահմանված չէ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 169-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 1-6-րդ կետերում թվարկված դատական ծախսերը կարող են դատարանի կողմից դրվել դատապարտյալի վրա:
(…)»:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-6-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալ Էդգար Ղազարյանից ենթակա չեն բռնագանձման, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսեր ընդհանրապես չկան, իսկ 2-րդ, 5-րդ և 6-րդ կետերով նախատեսված ծախսերի վերաբերյալ տվյալները բացակայում են: Ավելին` նման պահանջ Առաջին ատյանի դատարանին չի ներկայացվել:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ, 37-րդ, 119-րդ, 151-րդ, 168-րդ, 360-րդ, 361.1, 365-րդ, 377-րդ, 385-րդ, 393-395-րդ, 397-րդ և 398-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ.Մանուկյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն:
Թիվ ԵԿԴ/0099/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 12-ի դատավճիռն ամբողջությամբ բեկանել:
Էդգար Բագրատի Ղազարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Էդգար Բագրատի Ղազարյանին ազատել քրեական պատասխանատվությունից` գործուն զղջալու հիմքով:
Էդգար Բագրատի Ղազարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, վերացնել:
Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո 2017 թվականի մարտի 20-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված թիվ ԱԴ 009220 պատռված արձանագրությունը պահել քրեական գործի հետ միասին:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ

Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ