ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական ԵԿԴ/0073/01/17
շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը
կայացրած դատարանի կազմը
նախագահող դատավոր` Մ.Մակյան

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

08 նոյեմբերի 2017թ. ք.Երևան


ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ
Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Վ.ԴՈԼՄԱԶՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Լ.ՆԵՐՍԵՍՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ԻՐԱՎԱՀԱՋՈՐԴ` Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Կ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆԻ


դռնբաց դատական նիստում ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի շահերի պաշտպան Լ.Ներսեսյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կարեն Հրաչիկի Դալլաքյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
2017 թվականի հունվարի 16-ին` ժամը 21:10-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սարալանջի նոր ճանապարհին, Կարեն Հրաչիկի Դալլաքյանն իր վարած <<ԲՄՎ>> մակնիշի, 34 FN 423 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի գոտուց, ընդհարվել թիվ 27 էլեկտրասյանը և գլխիվայր շրջվել, որի հետևանքով Կարեն Դալլաքյանը և նրա ուղևոր Դավիթ Յուրիի Մովսեսյանը ստացել են մարմնական վնսվածքներ, իսկ ուղևոր Արտաշես Պարգևի Կարապետյանին անզգուշությամբ պատճառվել է մահ:
Դեպքի առթիվ 16.01.2017 թվականին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60100817 քրեական գործը:
Նախաքննական մարմնի 2017 թվականի մարտի 16-ի որոշմամբ` Կարեն Հրաչիկի Դալլաքյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ <<նա 2017թ. հունվարի 16-ին` ժամը 20։10-ի սահմաններում, իր անձնական օգտագործման <<ԲՄՎ>> մակնիշի 34 FN 423 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով, ուղևորներ Դավիթ Մովսեսյանի և Արտաշես Կարապետյանի հետ Երևան քաղաքի Սարալանջի նոր ճանապարհով դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ ընթանալիս ավտոմեքենան վարել է բնակավայրում սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժ արագությունը գերազանցող` 70-80 կմ/ժ արագությամբ և նախապես չընտրելով երթևեկության համապատասխան անվտանգ ու սահուն ռեժիմ, թույլ է տվել <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի, ՃԵԿ-ի 65-րդ և 66-րդ կետերի պահանջներին հակասող գործողություններ` իրականացրել է իր ավտոմեքենայի ընթացքի ոչ պատշաճ ու վտանգավոր կառավարում, որի արդյունքում ավտոմեքենան դարձել է անկառավարելի, դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի մասի սահմաններից և վթարի ենթարկվել, ինչի հետևանքով ուղևոր Արտաշես Կարապետյանին անզգուշությամբ պատճառվել է մահ>>։
Նույն օրը վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
Քրեական գործը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ նաև` Դատարան) աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 24.03.2017 թվականին:
Դատաքննությունն անց է կացվել արագացված կարգի կիրառմամբ:
Դատարանի 2017 թվականի մայիսի 17-ի դատավճռով Կարեն Հրաչիկի Դալլաքյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել է ազատազրկման` 6 (վեց) ամիս ժամկետով` տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 (մեկ) տարի ժամկետով։
Կարեն Հրաչիկի Դալլաքյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված` <<ԲՄՎ>> մակնիշի 34 FN 423 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որն ի պահ են հանձնված ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ծառայությանը` վերադարձնել սեփականատիրոջը կամ նրան կողմից լիազորված անձին, իսկ դեպքի պահին տուժող Արտաշես Կարապետյանի հագին եղած հագուստները և կոշիկները` ոչնչացնել:
Դատարանի 17.05.2017 թվականի դատավճռի դեմ փոստին հանձնելու միջոցով 15.06.2017 թվականին վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի շահերի պաշտպան Լ.Ներսեսյանը:
Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
Թիվ ԵԿԴ/0073/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ.Պետրոսյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 21.06.2017 թվականին, Վերաքննիչ դատարանի 26.06.2017 թվականի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կարեն Հրաչիկի Դալլաքյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:

2. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկներն ու պահանջը.
Ըստ պաշտպան Լ.Ներսեսյանի վերաքննիչ բողոքի` Դատարանի կողմից 6 ամիս ժամկետով ազատազրկումն իր պաշտպանյալ Կ.Դլլաքյանի նկատմամբ ակնհայտ խիստ է և անարդարացի:
Վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 27.08.2010 թվականի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 նախադեպային որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումը, նշել է, որ ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանը վազանց անելիս չի նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար, ճանապարհային երթևեկության կանոնների գիտակցաբար խախտման մասին խոսք լինել չի կարող, և, հետևաբար, այս հանգամանքն էականորեն նվազեցնում է արարքի` հանրության համար վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը։
Դատարանը համարել է, որ ամբաստանյալ Կարեն Դալլաքյանի կողմից թույլ տրված իրավախախտումը չի կարող դասվել հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ վերջինս մեքենան վարել է սահմանված արագությունը գերազանցելով մոտ 70-80 կմ/ժ արագությամբ, սակայն Դատարանի կողմից հաշվի չի առնվել այն կարևոր հանգամանքը, որ մինչև վազանց կատարելը Կարեն Դալլաքյանն իր ավտոմեքենան վարել է բնակավայրում սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60կմ/ժ արագությամբ, և արագությունը գերազանցել է 70-80 կմ/ժ արագությամբ միայն վազանց կատարելու ժամանակ։
Նշել է, որ ճանապարհին տեղադրված չի եղել վազանցը արգելող նշան, Կարեն Դալլաքյանը չի հատել հոծ գիծը, իսկ հանդիպակած ճանապարհ է դուրս եկել ավտոմեքենան անկառավարելի դառնալուց միայն հետո: Այսինքն` Կարեն Դալլաքյանը վազանց կատարելիս չէր կարող գիտակցել և նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը:
Դատարանը Կարեն Դալլաքյանի նկատմամբ չի ցուցաբերել անհատական մոտեցում։
Կարեն Դալլաքյանի գործողություններում պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։ Սույն քրեական գործում առկա են մի շարք մեղմացուցիչ հանգամանքներ:
Այսպես. Կարեն Դալլաքյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում, անչափ զղջում և ցավում է կատարվածի համար, նախկինում արատավորված չի եղել, բացակայում է տուժողի իրավահաջորդի բողոքը, կատարել է տուժողի իրավահաջորդին պատճառած վնասը հարթելուն ուղղված բոլոր գործողությունները, դրական է բնութագրվում ինչպես շրջապատի, այնպես էլ աշխատանքային վայրի կողմից։
Համաձայն ՀՀ Ոստիկանության կադրերի վարչության տեղեկանքի,Կարեն Դալլաքյանը ծառայել է ՀՀ ոստիկանությունում 15.08.2007 թ-ից մինչև 26.01.2017 թ-ն։ ՀՀ Ոստիկանության պետի 15.08.2015 թ-նի 1875-Ա հրամանով պարգևատրվել է <<Ոստիկանությունում երկարամյա ծառայության համար>> 3-րդ աստիճանի մեդալով։
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանը չի ղեկավարվել մարդասիրության սկզբունքով, հաշվի չառնելով այն կարևոր հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանն ամուսնացած է, ունի 3 մանկահասակ երեխաներ` Հայկ Կարենի Դալլաքյանը` ծնված 04.10.2014թ.-ին, Գայանե Կարենի Դալլաքյանը` ծնված 10.17.2011թ.-ին, և Հրաչ Կարենի Դալլաքյանը` ծնված 06.03.2009 թ.-ին:
Ամբաստանյալի հայրը` Հրաչիկ Դալլաքյանը, վատառողջ է, չի աշխատում և գտնվում է իր որդու` Կարեն Դալլաքյանի խնամքի տակ։ Այսինքն` Կարեն Դալլաքյանը հանդիսանում է իր ընտանիքի միակ կերակրողը և նրա խնամքի ներքո են գտնվում 4 անձ` նրա 3 մանկահասակ երեխաները և հայրը, և զրկելով Կարեն Դալլաքյանին ազատությունից` նրա ընտանիքի անդամները կկորցնեն իրենց միակ կերակրողին և կհայտնվեն անչափ ծանր կացության մեջ։
Նշել է նաև, որ Դատարանը Կարեն Դալլաքյանի նկատմամբ անհիմն չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, որը կարող էր կիրառել:
Հետազոտելով գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցության մեջ, տալով դրանց քրեաիրավական գնահատական, ղեկավարվելով օրենքով և ներքին համոզվածությամբ, ինչպես նաև հաշվի առնելով վերը նշված բոլոր մեղմացուցիչ հանգամանքները, բողոքաբերը հանգել է այն համոզման, որ ամբաստանյալ Կարեն Դալլաքյանի հետագա ուղղումը և վերադաստիարակումը հնարավոր է առանց նրա հասարակությունից մեկուսացնելու ու վերջինիս նկատմամբ հնարավոր է նշանակել ազատազրկման հետ չկապված պատիժ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ, 399-րդ, հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
<<Ամբաստանյալ Կարեն Հրաչիկի Դալլաքյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ Քր.օր-ի 70-րդ հոդվածը, պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան>>:

3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանական կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, մեղադրողի պատասխան առարկությունները, տուժողի իրավահաջորդի դիրքորոշումը, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ պաշտպան Լ.Ներսեսյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը վերաքննիչ բողոքում բարձրացված և վերլուծման ենթակա հարցերին անդրադառնալուց առաջ անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել>>:
Ամբաստանյալ Կարեն Հրաչիկի Դալլաքյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը կատարելը և նրա մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում:
Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք:
Պաշտպան Լ.Ներսեսյանը` պատճառաբանելով, որ ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի ուղղվելը հնարավոր է նաև ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, խնդրել է` վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել:
Նկատի առնելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Կարեն Հրաչիկի Դալլաքյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված հանցանքի հիմնավորվածությունը` քննության առարկա չի դարձնում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
5) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)>>:
Նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն` դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի՞ իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. առկա՞ են արդյոք ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու օբյեկտիվ հիմքեր:
Ըստ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթների` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հագամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին, և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Այսինքն` դատարանը կայացնելով մեղադրական դատավճիռ, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում թվարկված պատժատեսակներից /կալանք, ազատազրկում կամ կարգապահական գումարտակում պահելը/ որևէ մեկը` սահմանելով դրա չափը, այնուհետև համոզված լինելով, որ դատապարտյալի ուղղվելը հանրավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու որոշում է դատապարտյալի վրա որոշակի պարտականություններ դնելով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, կատարելով իրավունքի զարգացմանը նպաստելու և օրենքի միատեսակ կիրառումն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը, նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին անդրադարձել է թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ՀՅՔՐԴ3/0109/01/08, ԵՔՐԴ/0571/01/08, ԱՎԴ/0100/01/08, ԱՐԴ/0117/01/08, ԱՐԱԴ/0050/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԵԱՔԴ/0120/01/09, ԵԷԴ/0138/01/09, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԱՆԴ/0091/01/09, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում:
Վերոնշյալ որոշումներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն` պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածը սահմանում է.
<<1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս (…)
2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ`
պատժվում է ազատազրկմամբ` առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով։ (…)>>։
Հաշվի առնելով վկայակոչված հանցակազմի բնույթն ու առանձնահատկությունները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մի շարք որոշումներում իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել նշված հանցանքը կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ։
Հիմք ընդունելով իր նախադեպային իրավունքում ձևավորած իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գ.Ղուկասյանի վերաբերյալ գործով 12.04.2017 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0075/01/16 նախադեպային որոշմամբ փաստել է, որ <<ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով վերոնշյալ հարցերը լուծելիս դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն`
ա. հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները (մանրամասն տե՛ս Արամ Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետը),
բ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը։ Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատարանները, յուրաքանչյուր դեպքում ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից, պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտումը ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը (տե՛ս, mutatis mutandis, Էդմոն Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը)։ Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ, ի թիվս այլոց, լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը (տե՛ս Արամ Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետը)։
(…)
Զարգացնելով սույն իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել։ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին,
դ. հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանը Էդմոն Ասատրյանի գործով որոշման շրջանակներում փաստել է. <<(…)Հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի (…) տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին>> (տե՛ս Էդմոն Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 17-րդ կետը),
ե. հանցագործությամբ պատճառված վնասը (մանրամասն տե՛ս Արամայիս Հովհաննեսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշման 15-րդ կետը),
զ. հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։
Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ դատարաններն ուշադրության պետք է արժանացնեն այն, թե հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո ամբաստանյալն արդյոք անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, կամ արդյոք քրեական գործի քննության ընթացքում ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմին, դեպքի վերաբերյալ տվել ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, արդյոք որոշակի քայլեր է ձեռնարկել տուժողի կամ նրա հարազատների հետ հաշտվելու ուղղությամբ կամ ինքնակամ հատուցել է հանցագործության արդյունքում տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության ծախսերը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արամ Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 22-րդ կետը)։
14. Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները սույն որոշման նախորդ կետում նշված հանգամանքների՝ իրենց ամբողջության մեջ վերլուծության հիման վրա կառուցելն ունի առանձնապես կարևոր նշանակություն։ Ուստի այդ հանգամանքները հաշվի չառնելը, դրանք անտեսելը կարող է հանգեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը (տե՛ս, Գագիկ Լիպարիտի Ղուկասյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԵԱՔԴ/0075/01/16 որոշման 12-14-դ կետերը)։
Սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքների ուսումնասիրությունից երևում է, որ ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանը 2017 թվականի հունվարի 16-ին` ժամը 20։10-ի սահմաններում, իր անձնական օգտագործման <<ԲՄՎ>> մակնիշի 34 FN 423 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով, ուղևորներ Դավիթ Մովսեսյանի և Արտաշես Կարապետյանի հետ Երևան քաղաքի Սարալանջի նոր ճանապարհով դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ ընթանալիս ավտոմեքենան վարել է բնակավայրում սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժ արագությունը գերազանցող` 70-80 կմ/ժ արագությամբ և նախապես չընտրելով երթևեկության համապատասխան անվտանգ ու սահուն ռեժիմ, թույլ է տվել <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի, ՃԵԿ-ի 65-րդ և 66-րդ կետերի պահանջներին հակասող գործողություններ` իրականացրել է իր ավտոմեքենայի ընթացքի ոչ պատշաճ ու վտանգավոր կառավարում, որի արդյունքում ավտոմեքենան դարձել է անկառավարելի, դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի մասի սահմաններից և վթարի ենթարկվել, ինչի հետևանքով ուղևոր Արտաշես Կարապետյանին անզգուշությամբ պատճառվել է մահ։
Վերոնշյալ արարքի կատարման համար Դատարանը Կ.Դալլաքյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և արձանագրելով վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, նշել է, որ վերջինս ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել, ՀՀ ոստիկանության շտաբի ՀԾՎ պարետային ծառայության բաժնի պետի, Քասախ համայնքի ղեկավարի կողմից բնութագրվում է դրական, ՀՀ ոստիկանության պետի 15.08.2015 թվականի թիվ 1875-Ա հրամանով պարգևատրվել է <<Ոստիկանությունում երկարամյա ծառայության համար>> 3-րդ աստիճանի մեդալով, ունի առողջական խնդիրներ, նրա մոտ ախտորոշվել է <<Զարկերակային հիպերտենզիա 2-րդ շրջան>> հիվանդությունը, խնամքին են գտնվում երեք մանկահասակ երեխաները` 08.06.2009 թվականին ծնված Հրաչ Կարենի Դալլաքյանը, 20.10.2011 թվականին ծնված Գայանե Կարենի Դալլաքյանը և 15.04.2014 թվականին ծնված Հայկ Կարենի Դալլաքյանը, կամովին հատուցել է պատճառված գույքային վնասը, անկեղծորեն զղջացել է կատարած հանցանքի համար ու տվել խոստովանական ցուցմունքներ, և չարձանագրելով ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք, հանգել է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանը պետք է կրի ազատազրկման ձևով իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
Դատարանն ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննելիս, հաշվի է առել նաև հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը` արձանագրելով, որ ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի կողմից թույլ տրված իրավախախտումը չի կարող դասվել հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ սույն գործով ձեռք բերված փաստերով հիմնավորված է, որ ամբաստանյալը մեքենան վարել է սահմանված արագությունը գերազանցելով մոտ 70-80 կմ/ժ արագությամբ, որի հետևանքով թույլ է տվել երթեևեկության կանոնների կոպիտ խախտում, ինչն առաջացրել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարն ու տուժողի մահը:
Արդյունքում Դատարանը հանգել է այն հետևության, որ ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը կարող է դասվել միայն հանցավոր ինքնավստահությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ Կ.Դալլաքյանը Երևան քաղաքի Սարալանջի նոր ճանապարհով Ազատության պողոտայի ուղղությամբ ընթանալիս գերազանցել է սահմանված արագությունը` այն հասցնելով 70-80 կմ/ժամի, ինչի արդյունքում իրականացրել է իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքի ոչ պատշաճ և վտանգավոր կառավարում, որի արդյունքում ավտոմեքենան դարձել է անկառավարելի, դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի մասի սահմաններից և վթարի ենթարկվել, ինչի հետևանքով ուղևոր Արտաշես Կարապետյանին անզգուշությամբ պատճառվել է մահ:
Այլ կերպ` Կ.Դալլաքյանը գիտակցել է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն, նա գիտակցել է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տվել նշված խախտումը, ինչը վկայում է նրա կողմից կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։
Տվյալ պայմաններում, Դատարանը հաշվի առնելով ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, այն որ մեքենան վարելիս գերազանցել է թույլատրելի արագությունը, հիմք ընդունելով խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, միևնույն ժամանակ, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հետ, հանգել է այն հետևության, որ ՃԷԿ-ի խախտման բնույթն ու արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության հետևանքները դատարանին բերում են այն համոզման, որ արդարացված չէ Կ.Դալլաքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով չկիրառելը։
Վերաքննիչ դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը, գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրվող ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննելիս, Դատարանը բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, և չարձանագրելով ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք, հանգել է ճիշտ հետևության այն մասին, որ սույն գործի շրջանակներում ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված պատժի նպատակներին:
Ամփոփելով վերոշարադրյալ հանգամանքներն իրենց համակցությամբ` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելն անթույլատրելի ճանաչելու վերաբերյալ Դատարանի հետևություններն իրավաչափ են, քրեական գործի քննության նախորդ փուլում Դատարանի կողմից թույլ չեն տրվել նյութական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են դատական սխալի, հետևաբար պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի փաստարկները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի մայիսի 17-ի դատավճիռը` ամբաստանյալ Կ.Դալլաքյանի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման մասով փոփոխելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ և 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի մայիսի 17-ի դատավճիռը` Կարեն Հրաչիկի Դալլաքյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ


Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ