ԵԿԴ/0066/01/17




Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,


նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,


մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Ս. Անդրեասյանի,

պաշտպան Հ. Բաբայանի,


2017թ. մայիսի 22-ին Երևանում,


դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Սուրեն Աշոտի Գրիգորյանի`
ծնված 1978թ. հոկտեմբերի 04-ին Երևանում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուրի, խնամքին երկու անձ, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, անհատ ձեռնարկատեր է (աշխատում է նաև «ՄԱԳՄԱ» ընկերությունում որպես փրկարարական աշխատանքների և լեռնագնացության կազմակերպիչ, այդ բնագավառում համագործակցում է բազմաթիվ այլ կազմակերպությունների հետ), հաշվառված է Երևանի Կոմիտասի պողոտայի թիվ 16 շենքի թիվ 71 բնակարանում, փաստացի բնակվում է Երևանի Փարպեցու փողոցի թիվ 15 շենքի թիվ 15 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը
2017թ. մարտի 02-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժնում, Սուրեն Աշոտի Գրիգորյանի վերաբերյալ նախապատրաստված նյութերով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հարուցվել է թիվ 13172617 քրեական գործը։
Հետաքննիչի նույն օրվա որոշմամբ նշված քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժին` նախաքննություն կատարելու համար և 2017թ. մարտի 06-ին ընդունվել է նույն բաժնի քննիչի վարույթ։
2017թ. մարտի 16-ին Ս. Գրիգորյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
Նույն օրը Ս. Գրիգորյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «2017թ. փետրվարի 20-ին՝ ժամը 11։20-ի սահմաններում ապօրինի կերպով կրել է քաղաքացիական շեղբավոր սառը զենք հանդիսացող սևեռվող շեղբով` գործարանային արտադրության ընդհանուր նշանակության որսորդական դանակ, որը նույն օրը հայտնաբերվել է նրա տաբատի ձախ գրպանից` ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում անձնական խուզարկության ժամանակ։
Այսինքն` Սուրեն Աշոտի Գրիգորյանին մեղսագրվում է արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օ-րենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։»։
2017թ. մարտի 17-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2017թ. մարտի 21-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2017թ. մարտի 31-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2017թ. ապրիլի 10-ին նշանակելու մասին։


Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
2017թ. փետրվարի 20-ին, ժամը 11։20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայի և Պուշկին փողոցի խաչմերուկի հարակից տարածքում ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանը տաբատի գրպանում կրել է քաղաքացիական շեղբավոր սառը զենք հանդիսացող, գործարանային արտադրության ընդհանուր նշանակության որսորդական դանակ։
Նույն տարածքում ծառայություն իրականացնող ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության պարեկապահակետային /այսուհետ ՊՊԾ/ գնդի 5-րդ հատուկ գումարտակի 2-րդ վաշտի ոստիկանները նկատելով, որ ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի տաբատի առջևի աջ գրպանում ուրվագծվում է դանականման իր` մոտեցել են նրան և պահանջել են հայտնել գրպանի պարունակության մասին։ Ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանը ոստիկաններին ցույց է տվել գրպանում առկա ծալովի դանակը։ Դրանից հետո ոստիկանները սառը զենք կրելու կասկածանքով` Ս. Գրիգորյանին բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։ Այդտեղ, Ս. Գրիգորյանի անձնական խուզարկության արդյունքում, նրա տաբատի գրպանից հայտնաբերվել է նրա կողմից ապօրինի կերպով կրվող և սառը զենք հանդիսացող ծալովի դանակ։

Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, խնամքին են գտնվում կենսաթոշակառու ծնողները` 1948թ. ապրիլի 02-ին ծնված Աշոտ Սուրենի Գրիգորյանը և 1946թ. հուլիսի 27-ին ծնված Անահիտ Ոստանիկի Բեգլարյանը։


Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
ՀՀ ոստիկանության փորձաքրեագիտական վարչության փորձագետի 2017թ. մարտի 02-ի թիվ 427-17 եզրակացությամբ, որի համաձայն` «Փորձաքննության ներկայացված սևեռվող շեղբով ծալովի դանակը գործարանային արտադրության ընդհանուր նշանակության որսորդական դանակ է, հանդիսանում է քաղաքացիական շեղբավոր սառը զենք»։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 17-19/
Անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 2017թ. փետրվարի 20-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն՝ նույն օրը, ժամը 11։20-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին բերման ենթարկված Ս. Գրիգորյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության և նրա տաբատի գրպանից հայտնաբերվել է մեկ ծալովի դանակ, որը փաթեթավորվել և կնիքվել է։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 5/
Ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի մոտից հայտնաբերված, իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարանում հետազոտված, քաղաքացիական շեղբավոր սառը զենք հանդիսացող, գործարանային արտադրության ընդհանուր նշանակության որսորդական դանակով։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 20/
Ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանն առաջադրված մեղադրանքում, նախաքննության ընթացքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2016թ. ձմռանը, Երևան քաղաքի խանութներից մեկից, կենցաղային հարցերում օգտագործելու համար գնել է ծալովի դանակ, որը միշտ պահել է իր մոտ։ 2017թ. փետրվարի 20-ին, ժամը 11։00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մաշտոց-Պուշկին փողոցների խաչմերուկի հարակից տարածքից, ոստիկանների կողմից բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։ Այդտեղ, իրեն անծանոթ երկու քաղաքացիների ներկայությամբ ենթարկել են անձնական խուզարկության և տաբատի առջևի ձախ գրպանից հայտնաբերել ու վերցրել են նշված դանակը։
Խնդրել է մեղմ վերաբերվել իրեն։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 29, 42/
Դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանը հրապարակեց և դատարանին ներկայացրեց իր գրավոր ցուցմունքը հետևյալի մասին.
«(…) Ինչպես արդեն հայտնել եմ, ինձ առաջադրված մեղադրանքում ինձ մեղավոր չեմ ճանաչում, մեղադրանքն ընդունում եմ այնքանով, որ իրականում, իմ գրպանում պահել եմ սույն գործին կցված որսորդական դանակը, սակայն չեմ ընդունում, որ ապօրինաբար կրել եմ սառը զենք հանդիսացող, որսորդական դանակ, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
2002 թվականից հանդիսանում եմ Հայաստանի որսորդների և ձկնորսների միության անդամ, զբաղվում եմ նաև լեռնագնացությամբ, այդ հարցում համագործակցում եմ մի շարք հասարակական կազմակերպությունների հետ, կազմակերպում եմ էքստրեմալ տուրիզմի, որսի և լեռնային մագլցման արշավներ, որի վերաբերյալ ներկայացրել եմ համապատասխան փաստաթղթեր։ Այդ միջոցառումներով պայմանավորված ունեմ որսորդության և գոյատևման պարագաներ` որսորդական հանդերձանք, դանակներ, այլ իրեր, որոնցից հատկապես դանակները լայնորեն գործածվում են լեռնագնացության և արշավների ժամանակ։
Դեպքի օրը, 2017թ. փետրվարի 20-ին, ժամը 11-ի սահմաններում ես պայմանավորվել էի հանդիպել գործընկերոջս, հերթական խմբին արշավի և սիրողական որսի ուղեկցելու նպատակով։ Իմ տաբատի գրպանում էր սույն գործով իրեղեն ապացույց հանդիսացող որսորդական դանակը, որը որոշակի չափով բացահայտ երևում էր, քանի որ մետաղյա ամրակով ամրացված էր գրպանիս արտաքին մասին։ Մաշտոցի պողոտայում սպասելիս ինձ մոտեցան ոստիկանության երկու աշխատակիցներ, որոնցից սույն գործով վկա ժաննա Շահնազարյանը հարցրեց, թե ինչ եմ պահում իմ գրպանում։ Ես հայտնեցի, որ դա դանակ է, հանեցի և դանակը նրան ցուցադրելով հարցրեցի որևէ խնդիր կա՞ արդյոք։
ժ. Շահնազարյանն ինձ ասեց, որ ես իրավունք չունեմ սառը զենք կրելու, ես հարցրեցի. Իսկ Դուք ի՞նչ գիտեք, որ սա սառը զենք է, Դուք իրավաբան ե՞ք, փորձագետ ե՞ք, ինչին նա պատասխանեց, որ իրավաբան չէ, սակայն սովորում է։ Ես առաջարկեցի հենց տեղում նրան հանձնել դանակը` ստուգման նպատակով, սակայն ոստիկանն ասաց, որ ինքը չի կարող ինձանից վերցնել դանակը, խնդրեց այն դնել գրպանը և գնալ ոստիկանություն։ Ես համաձայնվեցի և նրանց մեքենայով գնացի ոստիկանություն` իմ մեքենան թողնելով տեղում։ Ոստիկանության շենքում ինձ խնդրեցին սպասել սենյակում, ապա մի քանի ոստիկանների և հրավիրված ընթերակաների ներկայությամբ խնդրեցին ցույց տալ դանակը, ես արձանագրությունը կազմող ոստիկանին ինքս ներկայացրեցի դանակը և ասացի, որ խոսքն այս դանակի մասին է։
Ոստիկանը կամ այլ անձ ինձ չի խուզարկել, քանի որ եթե իրականում ինձ խուզարկեին, ապա կհայտնաբերեին բազմաթիվ իրեր, քանի որ դա աշխատանքային ժամ էր, ես գնում էի գործնական հանդիպման, ուստի ինձ մոտ կային տան, մեքենայի բանալիներ, գումար, պլաստիկ քարտեր, դրամապանակ` տարբեր մանր իրերով և փաստաթղթերով, այլ իրեր, որոնք այժմ չեմ հիշում։ Այդ իրերը գտնվում էին ինչպես իմ տաբատի, այնպես էլ ձմեռային բաճկոնիս գրպաններում։
Դրանից հետո ինձ կանչեցին նաև քննչական բաժին, որտեղ քննիչն ինձ ասաց, որ դանակը պահելու համար ինձ տուգանք է նշանակվելու, քանի որ փորձագետները գտել են, որ այս սառը զենք է և ես դա կրել եմ առանց թույլտվության։ Ես դրան չեմ առարկել, քանի որ իրականում չեմ ունեցել քննիչի պահանջած թույլտվությունը սառը զենք կրելու վերաբերյալ։ Դրանով պայմանավորված ես ինձ մեղավոր եմ ճանաչել, սպասելով, որ քննիչը պետք է ինձ տուգանելու որոշում կայացնի։ Սակայն նախաքննության վերջում քննիչն ինձ հայտնեց, որ գործն ուղարկում է դատարան, ինչից ես հասկացա, որ ինձ համար կարող են առաջանալ քրեական բնույթի հետևանքներ, ուստի որոշեցի դատարան ներկայանալ փաստաբանի հետ։
Մեղադրանքը չեմ ընդունում, քանի որ ես ապօրինաբար դանակ չեմ կրել, ավելին` որսորդական դանակ կրելու թույլտվություն ստանալու ընթացակարգ ՀՀ-ում նախատեսված չէ, հետևաբար ես որպես քաղաքացի կամ որսորդների միության անդամ չէի կարող նման թույլտվություն ունենալ։ Բացի այդ, ինչպես նշեցի դանակն ինձ մոտ է գտնվել` պայմանավորված իմ աշխատանքի բնույթով։ Նույն ժամանակ մեքենայում են գտնվել նաև որսի և լեռնագնացության համար նախատեսված այլ իրեր վրաններ, ճոպաններ, ամրակներ և այլ իրեր։
Մեդադրանքը չեմ ընդունում նաև այն պատճառով, որ ես ինքնակամ եմ այն հանձնել ոստիկաններին, ոչ ոք ինձ չի խուզարկել և ոչինչ չի հայտնաբերել։ Ավելին հնարավոր չի հայտնաբերել մի բան, որն արդեն իսկ հայտնի է եղել։ Ինչպես նշեց ոստիկան վկան ես շատ պատրաստակամ արձագանքել եմ գրպանիս պարունակությունը ցուցադրելու ոստիկանի առաջարկին և դանակը հանելով այն ցուցադրել եմ ոստիկանին, պատրաստ եմ եղել հանձնել այն, սակայն ոստիկանն այն չի ընդունել և առաջարկել է գնալ բաժին։ Այս պայմաններում դանակը չէր կարող հայտնաբերվել, ինչպես նշված է արձանազրությունում։»։
Դիրքորոշման փոփոխման վերաբերյալ ամբաստանյալը հայտնեց, որ նախաքննության ժամանակ իրավիճակի ծանրությունը չի գիտակցել, ուստի իրեն մեղավոր է ճանաչել։ Հետո փաստաբան է վարձել, խորացել է այդ հարցում և փոխել է դիրքորոշումը։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ որպես վկա հարցաքննված, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 5-րդ հատուկ գումարտակի 2-րդ վաշտի 2-րդ դասակի ոստիկան Ժաննա Համլետի Շահնազարյանը հայտնեց, որ դեպքի օրը նույն վաշտի ոստիկան Տիգրան Խուդանյանի հետ ծառայություն է իրականացրել Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Շրջագայության ընթացքում, Երևանի Մաշտոցի պողոտայի և Պուշկին փողոցի խաչմերուկի հարակից տարածքում նկատել են ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանին, ում տաբատի գրպանում երևացել է կասկածելի առարկա։ Այդ հանգամանքը ստուգելու համար մոտեցել են նրան, խնդրել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը։ Ս. Գրիգորյանն առանց որևէ առարկության, բարեկիրթ պահվածք դրսևորելով` հանել և ցույց է տվել գրպանում առկա դանակը։ Դրանից հետո, իր գործընկերոջ առաջարկով Ս. Գրիգորյանն այդ դանակը դրել է իր տաբատի նույն գրպանը։ Այնուհետև Ս. Գրիգորյանին սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։ Մինչ Ս. Գրիգորյանին բերման ենթարկելը` նրան պարզաբանել են, որ դանակի` սառը զենք հանդիսանալու կամ չհանդիսանալու մասին կարող է հայտնել փորձագետը։
/դատական նիստի արձանագրություն/


Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

Վերլուծելով ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները, պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ հարցաքննված վկայի դատաքննական ցուցմունքը և գործով ձեռք բերված ապացույցները, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Պաշտպանը միջնորդել է անպարտ ճանաչել և արդարացնել Ս. Գրիգորյանին` պատճառաբանելով, որ սառը զենք կրելու իրավահարաբերությունները կարգավորող օրենք կամ նորմատիվ իրավական ակտ առկա չէ, ինչի պարագայում սառը զենքի կրումն ապօրինի որակվել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով քրեական պատասխանատվություն առաջացնել չի կարող։ Բացի այդ` Ս. Գրիգորյանի կրած դանակը ընդգրկված չէ «Զենքի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժա» կետում նշված դանակների թվում։ Որսորդության թույլտվություն ունեցող անձ հանդիսացող Ս. Գրիգորյանը կարող է այն կրել, քանի որ Ս. Գրիգորյանի մոտ հայտնաբերված դանակը հանդիսանում է որսորդական դանակ, կարող է օգտագործվել որսի ընթացքում։
Իր պատճառաբանությունները հիմնավորելու նպատակով պաշտպանը ներկայացրել է «Զենքի մասին» ՀՀ օրենքում, «Որսի և որսորդական տնտեսության վարման մասին» ՀՀ օրենքում, «Հայաստանի Հանրապետության տարածքում քաղաքացիական ու ծառայողական զենքի և դրա փամփուշտների շրջանառությունը կարգավորելու մասին» ՀՀ կառավարության 1999թ. հոկտեմբերի 26-ի թիվ 673 որոշման մեջ, «Որսի կանոնները հաստատելու մասին» ՀՀ բնապահպանության նախարարի 2009թ. հունվարի 15-ի հրամանում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Արկադի Պապյանի վերաբերյալ ՏԴ/0115/01/19 քրեական գործով 2010թ. նոյեմբերի 05-ի, Սուրեն Նալբանդյանի վերաբերյալ ՀՅՔՐԴ2/0144/01/09 քրեական գործով 2009թ. դեկտեմբերի 18-ի, Վարդան Ղազարյանի վերաբերյալ ԱՎԴ/0002/01/14 քրեական գործով 2015թ. փետրվարի 27-ի որոշումներում առկա իրավական դիրքորոշումները։
Դատարանը գտնում է, որ պաշտպանի միջնորդությունն անհիմն է` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
«Զենքի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն`
«Քաղաքացիական է համարվում այն զենքը, որը նախատեսված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների ինքնապաշտպանության, ինչպես նաև որսորդությամբ և սպորտով զբաղվելու համար։ Քաղաքացիական զենք համարվող հրազենը պետք է իր կառուցվածքով բացառի կրակահերթով կրակելու հնարավորությունը և չպետք է ունենա տասը փամփուշտից ավելի տարողունակությամբ պահունակ (թմբուկ)։
Քաղաքացիական զենքը ստորաբաժանվում է. (…)
3. Որսորդական զենքի`
(…)
ե) սառը շեղբավոր զենք։
(…)»։
Նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հայաստանի Հանրապետության տարածքում արգելվում է`
(…) 5. Հավաքների կամ հանրային միջոցառումների ժամանակ քաղաքացիների կողմից զենք կրելը։
6. Ինքնապաշտպանության նպատակով քաղաքացիների կողմից երկարափող հրազեն և սառը զենք կրելը, բացառությամբ նշված զենքերի տեղափոխման կամ փոխադրման դեպքերի։ (…)»։
Վերոհիշյալ նորմերի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ բացի «Զենքի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի «Ժա)» կետում նշված սառը զենքից` ընդհանրապես սառը զենք կրելն արգելվում է նաև հավաքների, հանրային միջոցառումների ժամանակ կամ ինքնապաշտպանական նպատակներով։
Սառը զենք հանդիսացող որսորդական դանակը Ս. Գրիգորյանը որսորդության նպատակով նույնպես կրելու իրավունք չի ունեցել և այդ նպատակով այն կրելը նույնպես ապօրինի է հետևյալ պատճառաբանությամբ.
«Զենքի մասին» ՀՀ օրենքի 13-րդ հոդվածով սահմանված է ՀՀ քաղաքացիների` զենք ձեռք բերելու իրավունքը, որի համաձայն`
«(…) Որսորդական շեղբավոր սառը զենք ձեռք բերելու իրավունք ունի որսորդական հրազեն պահելու և կրելու թույլտվություն ստացած քաղաքացին։ Ձեռք բերված որսորդական շեղբավոր սառը զենքը վաճառող կազմակերպությունն անմիջապես գրանցում է քաղաքացու` որսորդությամբ զբաղվելու իրավունքը հաստատող փաստաթղթում։ (…)»։
«Հայաստանի Հանրապետության տարածքում քաղաքացիական ու ծառայողական զենքի և դրա փամփուշտների շրջանառությունը կարգավորելու մասին» ՀՀ կառավարության 1999թ. հոկտեմբերի 26-ի թիվ 673 որոշման 1-ին կետի ա) ենթակետով հաստատված` «Հայաստանի Հանրապետության տարածքում քաղաքացիական ու ծառայողական զենքի և դրա փամփուշտների շրջանառության» կանոնների 59-րդ կետի «գ» ենթակետի համաձայն`
«59. Ոստիկանության մարմինների կողմից տրված լիցենզիայի կամ զենքի որոշակի տեսակներ ու մոդելներ կրելու և պահելու թույլտվության հիման վրա զենք կրելը թույլատրվում է` (…)
գ) Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներին` որսի, սպորտային միջոցառումների, մարզական և ուսուցողական հրաձգության ժամանակ, ինչպես նաև օրենքով սահմանված այլ դեպքերում.»։
«Որսի և որսորդական տնտեսության վարման մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հայաստանի Հանրապետության տարածքում որսի իրավունք ունեն`
1) 18 տարին լրացած Հայաստանի Հանրապետության այն քաղաքացիները, ովքեր սույն օրենքով սահմանված կարգով հանձնել են որսորդական մինիմում և օրենքով սահմանված կարգով ստացել են սույն օրենքի 19-րդ հոդվածում նշված` որս կատարելու անհրաժեշտ փաստաթղթեր. (…)»։
Նույն օրենքի 19-րդ հոդվածի համաձայն`
«Որս կատարելու անհրաժեշտ փաստաթղթերն են`
1) որսորդական զենք կրելու վկայականը.
2) կենդանիների որսի թույլտվությունը.
3) որսորդական վկայականը։»։
Նույն օրենքի 21-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հայաստանի Հանրապետության տարածքում իրականացվում է սիրողական (անհատական և կոլեկտիվ) որս։ Որսի ընթացքում կարող են օգտագործվել օրենքով սահմանված կարգով որսորդական ողորկափող և ակոսավոր հրազեն, որսորդական սառը զենք։ Սույն օրենքով որպես թույլատրված որսամիջոցներ են համարվում որսորդական շները, որսկան թռչունները, խայծերը, խրտվիլակները, թաքստոցները և թիվ 5-ից ոչ խոշոր թակարդները։»։
Նույն օրենքի 21.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հայաստանի Հանրապետության տարածքում արգելվում է որս իրականացնել`
1) առանց սույն օրենքով սահմանված փաստաթղթերի առկայության. (…)»։
Վերոհիշյալ նորմերի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ սառը զենք հանդիսացող որսորդական դանակն անձը որսի նպատակով կարող է կրել միայն այն դեպքում, եթե նա ունի որսորդական հրազեն պահելու և կրելու թույլտվություն։
Ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանը որսորդական հրազեն պահելու և կրելու թույլտվությւոն չունենալով` 2017թ. փետրվարի 20-ին, ժամը 11։20-ի սոահմաններում, Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայի և Պուշկինի փողոցի խաչմերուկի հարակից տարածքում, ապօրինաբար, սառը զենք հանդիսացող որսորդական դանակ է կրել` դրանով իսկ խախտելով նաև վերոհիշյալ նորմերի պահանջները։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, զբաղվում է հանրօգուտ գործունեությամբ, խնամքին են գտնվում կենսաթոշակառու ծնողները` Աշոտ Սուրենի Գրիգորյանը և Անահիտ Ոստանիկի Բեգլարյանը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Պարույր Ստյոպայի Բայրամյանի վերաբերյալ ՎԲ-84/07 քրեական գործով 2007թ. հունիսի 1-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) 4. (…) Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս գործն ըստ էության քննելու իրավասություն ունեցող դատարանները՝ առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանները, ունեն հայեցողություն դրսևորելու ընդարձակ հնարավորություն։ Դա, նախ, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները սահմանելիս օրենսդիրը լայնորեն օգտագործում է գնահատողական ձևակերպումներ` «արդարացի պատիժ», «հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճան»։ Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ «Դատավորները քրեական գործերը և նյութերը լուծում են իրենց ներքին համոզմամբ՝ ներկայացված ապացույցների պատշաճ հետազոտման հիման վրա»։
Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում։ Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների։ Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը,
գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները։ (…)»։
Քննության առնելով վերոգրյալ հանգամանքները, այդ թվում` ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի անձը բնութագրող հատկանիշներն իրենց համակցության մեջ, հաշվի առնելով, որ այդ հանգամանքներից յուրաքանչյուրն իրական է, հաստատված է գործով ձեռք բերված ու դատարանում հետազոտված, վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցներով, նկատի ունենալով, որ այդ հանգամանքների համակցության առկայությունը ողջամտորեն նվազեցրել է անձի` Ս. Գրիգորյանի հանրային վտանգավորությունը` դատարանը գտնում է, որ այդ հանգամանքների համակցությունը հանդիսանում է ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք։
Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք չի արձանագրում։
Ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի կողմից կատարված, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007թ. նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի նկատմամբ, նրան վերագրվող հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այն, որ ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանը կատարել է ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք գնահատված հետևյալ հատկանիշների համակցությունը` հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, զբաղվում է հանրօգուտ գործունեությամբ, խնամքին են գտնվում կենսաթոշակառու ծնողները։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը, նաև ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։ Բացի այդ` տուգանքի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել և ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի գույքի վրա կալանք չի դրվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2017թ. մարտի 09-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, Ս. Գրիգորյանի մոտից անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված և դատարանում հետազոտված սառը զենքը պետք է բռնագրավել հօգուտ Հայաստանի Հանրապետության։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի նկատմամբ խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունն ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պահանջները նրա կողմից խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Բացի այդ, տուգանքի դատապարտվելու դեպքում ամբաստանյալ Ս. Գրիգորյանի կողմից քրեական պատասխանատվությունից և նշանակված պատիժը կրելուց խուսափելու, դատավճռի կատարմանը խոչընդոտելու հավանականությունը ցածր է։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ և 369-373-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց
Ամբաստանյալ Սուրեն Աշոտի Գրիգորյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 /երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Ամբաստանյալ Սուրեն Գրիգորյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը բռնագրավել հօգուտ Հայաստանի Հանրապետության։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ