ԵԿԴ/0059/01/17
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
դատավորներ` Ս.Չիչոյան
Մ.Արղամանյան

քարտուղարությամբ` Ա.Գրիգորյանի
Հ.Հակոբյանի

մասնակցությամբ`
մեղադրող Ա.Առաքելյանի
ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի
պաշտպան Գ.Մարտիրոսյանի

2017 թվականի օգոստոսի 14-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Գևորգ Լևոնի Սարոյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի ապրիլի 25-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ, գործով մեղադրող Ա.Առաքելյանի վերաքննիչ բողոքը.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 13832516 քրեական գործը:
Նույն օրը՝ 2016 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, Հայկանուշ Պռոշյանը ճանաչվել է տուժող:
2017 թվականի փետրվարի 9-ին Գևորգ Լևոնի Սարոյանը ձերբակալվել է:
2017 թվականի փետրվարի 11-ին Գ.Սարոյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-38-312-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի փետրվարի 12-ի որոշմամբ Գ.Սարոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը:
2017 թվականի մարտի 9-ին Գ.Սարոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-38-312-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով քրեական հետապնդումը դադարեցվել է` հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Նույն օրը` 2017 թվականի մարտի 9-ին, Գ.Սարոյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2017 թվականի մարտի 13-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի ապրիլի 10-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցվել է` տուժողի հետ հաշտության հիմքով:
Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի ապրիլի 25-ի դատավճռով ամբաստանյալ Գ.Սարոյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել, սահմանվել է փորձաշրջան՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով: Որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը վերացվել և ամբաստանյալ Գ.Սարոյանն ազատ է արձակվել դատական նիստերի դահլիճում:
Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել գործով մեղադրող, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ա.Առաքելյանը:
Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի մայիսի 31-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Գ.Սարոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «նա, Հայկանուշ Վանուշի Պռոշյանից խոշոր չափերի գումարներ խարդախությամբ հափշտակելու նախնական դիտավորությամբ, ներկայանալով որպես պաշտոնատար անձ, Հ.Պռոշյանի որդուն ՀՀ Նախագահի աշխատակազմում աշխատանքի տեղավորելու պատրվակով, գիտակցելով տվյալ խոստման անհնարինությունը, 2015թ. օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսների ընթացքում մաս-մաս, միասնական հանցավոր դիտավորությամբ միավորված, խաբեությամբ և Հ.Պռոշյանի վստահությունը չարաշահելով, հափշտակել է խոշոր չափի` 1.439.010 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 3.000 ԱՄՆ դոլար գումար:
[Մասնավորապես,] 2008թ.-ին ծանոթացել է Հայկանուշ Վանուշի Պռոշյանի հետ և վերջինիս հետ գտնվել է նորմալ հարաբերությունների մեջ: 2015թ. օգոստոս ամսին փողոցում պատահական հանդիպելով Հայկանուշ Պռոշյանին` վերջինիս հրավերով այցելել է Հ.Պռոշյանի տուն և իրականությունը խեղաթյուրելով, Հ.Պռոշյանից խաբեությամբ խոշոր չափերի գումարներ հափշտակելու նախնական դիտավորությամբ , ներկայացել է որպես ՀՀ Նախագահի արարողակարգի կառավարիչ և առաջարկել իրեն գումար տալ, որպեսզի օգնի վերջինիս որդուն աշխատանքի տեղավորման հարցում: Ստանալով վերջինիս համաձայնությունը` Գ.Սարոյանը 2015թ. օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսների ընթացքում մաս-մաս, միասնական հանցավոր դիտավորությամբ միավորված, խաբեությամբ և Հ.Պռոշյանի վստահությունը չարաշահելով հափշտակել է խոշոր չափի` 1.439.010 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 3.000 ԱՄՆ դոլար գումար»:
3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի ապրիլի 25-ի դատավճռի համաձայն.
«(...)
Դատարանը, հաշվի առնելով առաջադրված մեղադրանքի հետ ամբաստանյալի համաձայն լինելու հանգամանքն ու հանգելով եզրակացության, որ մեղադրանքը, որի հետ համաձայնվեց ամբաստանյալը, հիմնավորված է և հաստատվում է քրեական գործով հավաքված ապացույցներով, գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ.Սարոյանը կատարել է հանցանք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, որով և նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկացված դատական քննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար, տուժողին պատճառված վնասն ամբողջությամբ հատուցել է, տուժողը ներել ու հաշտվել է նրա հետ և խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել նրա նկատմամբ։
Որպես ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի անձը բնութագրող տվյալներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա բնութագրվում է դրական, նախկինում արատավորված չի եղել և առաջին անգամ է դատապարտվում։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
(…)
Դատարանը, վերլուծելով և գնահատելով ամբաստանյալի կատարած արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, անձը բնութագրող տվյալները, պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, նշված վերլուծության հիման վրա ձևավորված ներքին համոզմամբ գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից ելնելով ամբաստանյալը պետք է դատապարտվի ազատազրկման` նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազ խիստ տեսակը՝ տուգանքը, չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։
Միաժամանակ, վերը նշված հանգամանքները համակցության մեջ գնահատելով գործի հանգամանքների հետ, ելնելով դրանց վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված ամբաստանյալի բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական բնութագրից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, կարևորելով տուժողին պատճառված վնասների հատուցման հանգամանքը, հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալը շուրջ 2,5 ամիս զրկվել է ազատությունից (գտնվել է կալանքի տակ) և փաստելով, որ դատական քննությամբ չեն արձանագրվել նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ` դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն պետք է չկիրառվի` նկատի ունենալով, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու՝ հասարակությունից չմեկուսացնելու, սակայն նրա վարքագծի նկատմամբ տևական ժամկետով հսկողություն սահմանելու միջոցով, ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար։
(…)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
4. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն անհիմն է, չի համապատասխանում կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանին, ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին և անձը բնութագրող տվյալներին:
Ի հիմնավորումն իր վերոշարադրյալ փաստարկի` բողոքի հեղինակը, մեջբերումներ կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածներից, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքից և Առաջին ատյանի դատարանի՝ բողոքարկվող դատական ակտից, մասնավորապես նշել է, որ ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դիտելով այն, որ նա համաձայնվել է մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջացել կատարած հանցանքի համար՝ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել, որ նշված հանգամանքը չի նվազեցնում ամբաստանյալի անձի և կատարած հանցանքի վտանգավորությունը, քանի որ նախաքննության ընթացքում ձեռք է բերվել նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող բավարար ապացույցների համակցություն, և մեղադրանքի հետ համաձայնվել է իր դեմ առկա անհերքելի ապացույցների պայմաններում՝ այլ ելք չունենալով։ Տուժողի կողմից ամբաստանյալին ներելը, հաշտվելը և նրա նկատմամբ մեղմ պատիժ նշանակելու խնդրանքը ևս ողջամտորեն չի նվազեցնում հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, քանի որ այն ոչ թե հանցանք կատարած անձի, այլ տուժողի սուբյեկտիվ կարծիքն է: Նախկինում արատավորված չլինելը և առաջին անգամ դատապարտվելն իր հերթին չի նվազեցնում ամբաստանյալի անձի վտանգավորության աստիճանը, քանի որ քաղաքացիական հասարակության և իրավական պետության մեջ բնակվող յուրաքանչյուր անձի պարտականությունն է հակաիրավական արարքներ կատարելուց զերծ մնալը։ Ինչ վերաբերում է դրական բնութագրվելուն, ապա գտնում է, որ ներկայացված բնութագիրը գնահատելիս Առաջին ատյանի դատարանը պետք է հաշվի առներ նաև այն, որ ամբաստանյալը, լինելով 32 տարեկան, որևէ տեղ չի աշխատում, հիմնական զբաղմունք չունի, պետության և հասարակության առջև ոչ միայն որևէ ծառայություն չի մատուցել, այլև ներկայանալով որպես ՀՀ Նախագահի արարողակարգի կառավարիչ, և այդ եղանակով հափշտակելով գումար` փորձ է կատարել հեղինակազրկել պետական կառույցը, ինչը վկայում է նրա ոչ դրական բնութագրի և անձի վտանգավորության մասին։ Միաժամանակ գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պետք է հաշվի առներ նաև այն, որ ամբաստանյալ Գ.Սարոյանը կատարել է մեկ այլ խարդախություն ևս, որի համար քրեական հետապնդումը դադարեցվել է ոչ արդարացնող հիմքով, և որ հանցանքը կատարվել է ուղղակի դիտավորությամբ ու այդ հանգամանքն ավելի է մեծացնում հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանը:
Ըստ բողոքի հեղինակի՝ ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել անիրական, անձի և նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը ողջամտորեն չնվազեցնող հանգամանքներ, որի արդյունքում ճիշտ չեն կիրառվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի դրույթները, ինչը հանգեցրել է ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժն «անհարկի» պայմանականորեն չկիրառելուն։
Արդյունքում խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պատժի մասով բեկանել՝ վերացնելով ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Մեղադրող Ա.Առաքելյանը պնդել է վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Գ.Սարոյանը և պաշտպան Գ.Մարտիրոսյանն առարկել են վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել են այն մերժել՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ:


Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե իրավաչափ ու հիմնավորված է արդյոք ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
7. Մինչ նախորդ կետում արձանագրված հարցին ըստ էության պատասխանելը՝ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նախ անդրադառնալ բողոքի հեղինակի՝ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անիրական հանգամանքներ հաշվի առնված լինելու մասին պնդումներին:
Այսպես.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(...)
10) (...) հանցագործությամբ պատճառված գույքային և բարոյական վնասը կամովին հատուցելը կամ վերացնելը, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված այլ գործողությունները:
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում:
(...)»։
Դատարանների կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ որոշման մեջ, որի համաձայն` «(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում։ Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների։ Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն՝ գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, (…)» (տե՛ս Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի ՎԲ-84/07 որոշումը)։
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտել այն, որ առաջադրված մեղադրանքում նա իրեն մեղավոր է ճանաչել («համաձայնվեց մեղադրանքի հետ») և անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, տուժողին պատճառված վնասն ամբողջությամբ հատուցել է, տուժողը ներել է, հաշտվել և խնդրել է մեղմ պատիժ նշանակել նրա նկատմամբ։
Առաջին ատյանի դատարանը նաև փաստել է, որ ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան, իսկ որպես նրա անձը բնութագրող տվյալներ է արձանագրել այն, որ բնութագրվում է դրականորեն, նախկինում արատավորված չի եղել, դատապարտվում է առաջին անգամ (տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը)։
Բողոքի հեղինակի պնդմամբ` սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանի հաշվի առած վերոնշյալ հանգամանքներն անիրական են և ամբաստանյալի անձի ու նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը ողջամտորեն չնվազեցնող, ինչը հանգեցրել է ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժն «անհարկի» պայմանականորեն չկիրառելուն (տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Վերը շարադրվածից ելնելով` Վերաքննիչ դատարանը նպատակահարմար է գտնում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Գ.Սարոյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնված հանգամանքներին անդրադառնալ առանձին։
Այսպես` սույն գործով թերևս հենց մեղադրական եզրակացության և Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի ուսումնասիրությունից երևում է, որ առաջադրված մեղադրանքում Գ.Սարոյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել և տվել է խոստովանական ցուցմունքներ՝ միաժամանակ նշելով, որ զղջում է կատարածի համար: Հետևապես Առաջին ատյանի դատարանի արձանագրած վերոնշյալ հանգամանքը չի կարող անիրական գնահատվել, իսկ մեղքն ընդունելը, խոստովանական ցոցմունքներ տալը և կատարածի համար զղջալը՝ որպես ամբաստանյալի հետհանցավոր դրական վարքագծի դրսևորում, վկայում է այն մասին, որ նա գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունն ու զղջացել է կատարածի համար, որպիսի պայմաններում քրեական պատժի նպատակների, այդ թվում նաև՝ պատժի ենթարկված անձի ուղղման հավանականությունը զգալիորեն բարձրանում է (տե՛ս mutatis mutandis ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Սերյոժա Գերասիմի Դավթյանի վերաբերյալ 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ԵԷԴ/0032/01/10 որոշումը):
Ինչ վերաբերում է բողոքի հեղինակի դատողությանն առ այն, որ ամբաստանյալ Գ.Սարոյանը մեղադրանքի հետ համաձայնվել է իր դեմ վկայող ապացույցների առկայության պայմաններում, ուստի այն չի նվազեցնում նրա անձի և կատարած հանցանքի վտանգավորությունը, ապա այդօրինակ մոտեցումը Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի չէ: Նշվածը տեղին կլիներ, եթե խոսքը վերաբերեր պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող մեկ այլ հանգամանքի՝ մեղայականով ներկայանալուն (տե՛ս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետը):
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մատնանշված ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հաջորդ հանգամանքը` հանցագործությամբ պատճառված վնասն ամբողջությամբ հատուցելն ու տուժողի ներմանն արժանանալը, հիմնավորվում է տուժողի կողմից Առաջին ատյանի դատարանին հասցեագրված 2017 թվականի մարտի 21-ի դիմումով և դատական քննության ընթացքում տուժողի արտահայտած դիրքորոշմամբ (տե՛ս քրեական գործի 2-րդ հատորի 15-րդ էջը և դատական նիստի արձանագրությունը): Հետևապես Առաջին ատյանի դատարանի արձանագրած հիշյալ հանգամանքը ևս չի կարող անիրական գնահատվել: Դրա հետ մեկտեղ, ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի կատարած հանցանքը դասվում է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին, ուստի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի նվազեցման համար էական նշանակություն ունի պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնված լինելու հանգամանքը (տե՛ս mutatis mutandis ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Գրիգոր Վարազդատի Պետրոսյանի գործով 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԿԴ/0126/01/10 որոշումը)։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի՝ դրականորեն բնութագրվելուն և նախկինում դատապարտված ու արատավորված չլինելուն, ապա նախ պետք է արձանագրել, որ այդ հանգամանքներն Առաջին ատյանի դատարանը դիտել է ոչ թե ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող, այլ՝ անձը բնութագրող տվյալներ: Միևնույն ժամանակ, ամբաստանյալի դրականորեն բնութագրվելը հիմնավորվում է Երևան քաղաքի Էրեբունի վարչական շրջանի թիվ 9 տեղամասի լիազոր ներկայացուցչի կողմից՝ 2017 թվականի փետրվարի 15-ին տրված բնութագրով (տե՛ս քրեական գործի 2-րդ հատորի 37-րդ էջը), իսկ նախկինում դատապարտված կամ որևէ կերպ արատավորված չլինելը՝ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի «Ձև 8» տեղեկանքով (տե՛ս քրեական գործի 1-ին հատորի 33-րդ էջը): Ուստի հիշյալ հանգամանքները ևս չեն կարող անիրական գնահատվել, իսկ ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների քրեաիրավական նշանակությունն ինքնին բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ և 70-րդ հոդվածներից:
8. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)»։
Մեջբերված քրեաիրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15 և այլն)։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքներից հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումներում։ Մասնավորապես, Հ.Հարությունյանի գործով որոշման շրջանակներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը» (տե՛ս Հազարապետ Հարությունյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը)։
Ե.Սարգսյանի և Գ.Պետրոսյանի գործերով որոշումներում քննարկման առարկա դարձնելով սեփականության դեմ ուղղված հանցագործություններով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական խնդիրը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. «(...) [Հ]անցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի նվազեցման համար էական նշանակություն ունի պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնված լինելու հանգամանքը» (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Ե.Սարգսյանի գործով 2009 թվականի հունիսի 2-ի թիվ ՀՅՔՐԴ/0109/01/08 որոշման 31-րդ կետը և Գ.Պետրոսյանի գործով 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԿԴ/0126/01/10 որոշման 22-րդ կետը)։
9. Նախորդ կետում մեջբերված իրավադրույթները և իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն որոշման 7-րդ կետում վերլուծված փաստական հանգամանքների և 2-րդ կետում շարադրված մեղադրանքի փաստական կողմի նկարագրության հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը համակցության մեջ պատշաճ ստուգման և գնահատման է ենթարկել ինչպես ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, այդպիսիք ծանրացնող հանգամանքների բացակայության փաստը, այնպես էլ նրա կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, որի արդյունքում արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավորված ու իրավաչափ հետևության է հանգել ազատազրկման ձևով նշանակած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով պատժի նպատակների իրացվելիությունն ապահովելու հարցում:
Ինչ վերաբերում է բողոքի հեղինակի կողմից որպես ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները կիրառելու անթույլատրելիության հիմնավորոմ ներկայացված պնդումներին, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դրանք անհիմն, վերացական և առարկայազուրկ դատողությունների արդյունք են, որոնք սույն գործի փաստական հանգամանքների համակցության մեջ հիմք չեն տալիս հանգելու այն հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցում Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ:
Ամփոփելով վերը շարադրված դատողությունները՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ բողոքարկված դատական ակտով ամբաստանյալ Գ.Սարոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն արդարության ու պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից հիմնավորված է, և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա:
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի ապրիլի 25-ի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի այն պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ դրա դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ, գործով մեղադրող Ա.Առաքելյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` Գևորգ Լևոնի Սարոյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով 2017 թվականի ապրիլի 25-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ