ԵԿԴ/0055/01/17

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
«06» ապրիլի 2018թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր Կ.Մարդանյան
դատավորներ Ա.Մնացականյան
Մ.Արղամանյան
քարտուղարությամբ` Մ.Մահտեսյանի

մասնակցությամբ` դատախազ Ն.Խաչատրյանի
ամբաստանյալ Հ.Խանգելդյանի
դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով Հայկ Համլետի Խանգելդյանի վերաբերյալ քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի դեկտեմբերի 22-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ն.Խաչատրյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը,
ՊԱՐԶԵՑ՝
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի նոյեմբերի 21-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 15158916 քրեական գործը:
2016 թվականի նոյեմբերի 28-ին քրեական գործն ընդունվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի վարույթ:
2017 թվականի փետրվարի 02-ին Հայկ Համլետի Խանգելդյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2017 թվականի փետրվարի 09-ին Հակ Խանգելդյանը ներգրավվել, իսկ նույն թվականի փետրվարի 10-ին նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2017 թվականի մարտի 06-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանը դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ 2017 թվականի դեկտեմբերի 22-ի դատավճռով Հայկ Խանգելդյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել է 300.000 ՀՀ դրամ տուգանքի:
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի դեկտեմբերի 22-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ն.Խաչատրյանը, որը Վերաքննիչ դատարանի՝ 2018 թվականի փետրվարի 01-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:
2018 թվականի ապրիլի 05-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել պաշտպան Ա.Ֆանյանի դիմումը, որով առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ:
Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Հայկ Խանգելդյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «նա 2016 թվականի նոյեմբերի 15-ին` ժամը 20։00-ի սահմաններում, Հանրապետության հրապարակից նստելով տաքսի ծառայություն մատուցող Նորաիր Բոյնի Բմուշաքյանին պատկանող «Օպել» մակնիշի 34TD223 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, դեպի Երևան քաղաքի Պարոնյան 7 հասցե ուղեվորվելու ընթացքում օգտվելով Ն.Բմուշաքյանի անուշադրությունից` գաղտնի հափշտակել է մեքենայի դիմացի երկու նստատեղերի մեջտեղի հատվածում դրված, Նորաիր Բմուշաքյանին պատկանող զգալի չափերի` 150.000 ՀՀ դրամ արժողության «Սամսունգ Ջի 7» մոդելի բջջային հեռախոսը»:
3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի դեկտեմբերի 22-ի դատավճռի համաձայն.
«(…) Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթը, հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և հետևանքները, հանցագործությունից հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկացված դատական քննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Հ.Խանգելդյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ, անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար՝ բացատրելով, որ ցանկանում է աշխատել և հատուցել է տուժողին պատճառված վնասը։
Որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
Ինչ վերաբերվում է ամբաստանյալի առողջության վերաբերյալ հանգամանքին, ապա դատարանը, արձանագրելով, որ ամբաստանյալը, թեև հայտարարեց, որ առողջ է, սակայն դատական քննությամբ ակնհայտորեն պարզվեց և հիմնավորվեց, որ նա վատառողջ է, քանի որ ունի մեկ ականջի լսողության կորուստ, ինչը հաշվի է առնվում դատարանի կողմից նրան նկատմամբ պատիժ նշանակելիս։
Անդրադառնալով ամուսնացած լինելու և խնամքին մինչև 14 տարեկան երեխա ունենալու մասին ամբաստանյալի պնդմանը, դատարանն արձանագրում է, որ նշված հանգամանքները հիմնավորող որևէ փաստաթղթային հիմնավորում դատարանին չներկայացվեց»:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոք բերած անձը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական և նյութական իրավունքի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
Ի հիմնավորումն վերոշարադրյալի բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ ամբաստանյալ Հայկ Խանգելդյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և նրա անձին:
Բողոքաբերը նշել է, որ ամբաստանյալ Հայկ Խանգելդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել մի շարք էական հանգամանքներ, մասնավորապես այն, որ նա երբևէ որևէ տեղ չի աշխատել, չունի եկամուտ, որևէ միջոց չի ձեռնարկել իր կողմից պատճառված վնասը հատուցելու ուղղությամբ, մի շարք նույնական հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով վերջինիս նկատմամբ առկա են ոչ արդարացնող հիմքով կարճված քրեական գործեր:
Արդյունքում, բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել վիճարկվող դատական ակտը, և ամբաստանյալ Հայկ Խանգելդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ վեց ամիս ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Դատախազ Ն.Խաչատրյանը պնդեց վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Հ.Խանգելդյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմը և խնդրեց այն մերժել:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունը դասվում է դիտավորությամբ կատարվող ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին և պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
7. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տե՛ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը)¦:
8. Սույն գործի նյութերից երևում է, որ Հայկ Խանգելդյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա նստելով Նորաիր Բմուշաքյանի «Օպել» մակնիշի տաքսի ավտոմեքենան և ճանապարհին օգտվելով վերջինիս անուշադրությունից` գաղտնի հափշտակել է մեքենայի դիմացի երկու նստատեղերի մեջտեղի հատվածում դրված Նորաիր Բմուշաքյանին պատկանող զգալի չափերի` 150.000 ՀՀ դրամ արժողության բջջային հեռախոսը:
Նշված արարքը կատարելու համար Հայկ Խանգելդյանը դատապարտվել է տուգանքի՝ 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Առաջին ատյանի դատարանը որպես ամբաստանյալ Հայկ Խանգելդյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առել այն, որ նա համաձայնվել է մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջացել է արարքի համար: Իսկ որպես նրա անձը բնութագրող տվյալ հաշվի է առել, որ առաջին անգամ է դատապարտվում: Պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել նաև Հայկ Խանգելդյանի առողջական վիճակը:
Ամբաստանյալ Հայկ Խանգելդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ՝ գործով ձեռք չեն բերվել:
9. Նախորդ կետում արձանագրված փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշման 6-7-րդ կետերի լույսի ներքո և անդրադառնալով ամբաստանյալ Հայկ Խանգելդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում վերջինի նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ, որը կոնկրետ դեպքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով չի կարող գնահատվել որպես անարդարացի՝ ակնհայտ մեղմ լինելու հիմքով: Նշանակված պատիժը համապատասխանում է ամբաստանյալի կատարած հանցագործության ծանրությանը և նրա անձին:
Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել այն, որ Հայկ Խանգելդյանը չի հատուցել տուժողին պատճառված վնասը և մի շարք հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով Հայկ Խանգելդյանի նկատմամբ առկա են ոչ արդարացնող հիմքով կարճված քրեական գործեր, ապա Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ դրանք իրենց համակցության մեջ տվյալ դեպքում բավարար չեն ամբաստանյալ Հայկ Խանգելդյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նշանակման համար:
10. Ամփոփելով նախորդ կետում արձանագրված դատողությունները` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմք չկա, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ բերված վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394 հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց՝
Վերաքննիչ բողոքը մերժել։ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի դեկտեմբերի 22-ի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ


Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ