ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ


Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ԵԿԴ/0051/01/17
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռը կայացրած դատարանի կազմը
նախագահող դատավոր` Ա.Վարդանյան

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

09 նոյեմբերի 2017թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ
Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆԻ

ՊԱՇՏՊԱՆ` Լ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԻ

ՏՈՒԺՈՂՆԵՐ` ՄՈՀՍԵՆ ՅԱՀՅԱՅԻ
ԷԲՐԱՀԻՄ ՂՈԼԱՄԻԻ

ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ` ԷՄ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ

ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Լ.ՂԱԼԵՉՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանի շահերի պաշտպան Լ.Գասպարյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Լևոն Վանիկի Ղալեչյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
2017 թվականի հունվարի 30-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 13159717 քրեական գործը` դեռևս 2017 թվականի հունվարի 20-ին Ոստիկանության տվյալ բաժին դիմած քաղ. Մոհսեն Յահյայի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերի քննարկման արդյունքներով։
2017 թվականի փետրվարի 2-ին վերոնշյալ քրեական գործի վարույթը շարունակվել և ավարտվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի վարույթում։
2017 թվականի փետրվարի 8-ին կասկածյալ Լևոն Վանիկի Ղալեչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
Նախաքննական մարմնի 2017 թվականի փետրվարի 14-ի որոշմամբ` Լևոն Ղալեչյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով այն բանի համար, որ <<նա խարդախությամբ ուրիշի գույքը հափշտալեւ դիտավորությամբ 2017 թվականի հունվարի 3-ից մինչև հունվարի 19-ն ընկած ժամանակահատվածում, Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծ փողոցի 3 հասցեում գործող <<Նիմաֆուդ>> ռեստորանում ու Մաշտոցի պողոտայի 23 շենքի 28 բնակարանում խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել է Մոհսեն Յահյաի Բահմանին, Էբրահիմ Ղոլամի Գուռոյին և Մեհրան Հաթամի Հաթամրիադին պատկանող ընդհանուր խոշոր չափերի` 2.085.000 ՀՀ դրամ գումարը:
Այսպես`
Լևոն Վանիկի Ղալեչյանը 2017 թվականի հունվարի 3-ին` ժամը 16:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հանրապետության հրապարակում հանդիպել է ԻԻՀ քաղաքացիներ Մոհսեն Յահյաի Բահմանին, Էբրահիմ Ղոլամի Գուռոյին, Մեհրան Հաթամի Հաթամիրադին, վարձակալությամբ բնակարան տրամադրել նրանց, որից հետո նրանց միջև առաջացել է փոխվստահություն: Լևոն Ղալեչյանը, տեղեկանալով, որ վերջիններս ցանկանում են վիզա ձեռք բերել, մեկնել ՀՀ-ից և աշխատանք գտնել դրսում, նպատակադրվել է նրանցից խաբեությամբ գումար հափշտակել և դրանով մարել իր պարտքերը: Իր հանցավոր մտադրությունն իրկանացնելու նպատակով Մոհսեն Յահյաի Բահմանիի, Էբրահիմ Ղոլամի Գուռոյի և Մեհրան Հաթամի Հաթամիրադի մոտ վստահություն ստեղծելու համար նրանց հայտնել է, որ իր ընկերոջ հորեղբայրն աշխատում է գերմանական կազմակերպությունում, իսկ եղբայրը` Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվա քաղաքում է բնակվում, և մոլորության մեջ գցելով վերջիններիս, Մ.Բահմանին և Էբ.Գուռոյին` Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության մուտքի վիզ տրամադրելու և Մոսկվա քաղաքում աշխատանքով ապահովելու պատրվակով, ի սկզբանե այդ ուղղությամբ որևէ գործողություն կատարելու նպատակ չունենալով, 2017 թվականի հունվարի 3-ից մինչև հունվարի 19-ն ընկած ժամանակահատվածում, Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծ փողոցի 3 հասցեում գտնվող <<Նիմաֆուդ>> ռեստորանում և Մաշտոցի պողոտայի 23 շենքի 28 բնակարանում խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով վերջիններիցս հափշտակել է խոշոր չափերով` 2.085.000 ՀՀ դրամ>>:
2017 թվականի փետրվարի 15-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Շ.Գրիգորյանը որոշում է կայացրել Լևոն Ղալեչյանի գույքի վրա կալանք դնելու մասին, որի հիման փաստացի արգելանք է կիրառվել Լևոն Վանիկի Ղալեչյանի անվամբ ընդհանուր համատեղ սեփականության իրավունքով հաշվառված` Երևանի Էրեբունի փողոցի 20-րդ շենքի 12 հասցեում գտնվող բնակարանի վրա։
2017թ. մարտի 3-ին քրեական գործը Լևոն Վանիկի Ղալեչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան /այսուհետ նաև` Դատարան/ 2017թ. մարտի 9-ին ընդունվել է վարույթ, ապա նշանակվել դատական քննության։
Դատարանի 2017 թվականի հունիսի 16-ի դատավճռով Լևոն Վանիկի Ղալեչյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և դատապարտվել է ազատազրկման` 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Լևոն Ղալեչյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
Որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Տուժողներ Մոհսեն Յահյային, Էբրահիմ Ղոլամիին և Մեհրան Հաթամիրադին պարզաբանվել է հանցագործությամբ նրանց անմիջականորեն պատճառված ընդհանուր 2.085.000 (երկու միլիոն ութսունհինգ հազար) ՀՀ դրամ վնասի փոխհատուցման պահանջով քաղաքացիադատավարական կարգով դատարան դիմելու և հատուցում ստանալու իրավունքը։
Դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված։
Վճռվել է` Լևոն Վանիկի Ղալեչյանի անվամբ ընդհանուր համատեղ սեփականության իրավունքով հաշվառված` Երևանի Էրեբունի փողոցի 20-րդ շենքի 12 հասցեում գտնվող բնակարանի վրա ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Շ.Գրիգորյանի 2017թ. փետրվարի 15-ի որոշմամբ կիրառված արգելանքը պահպանել` սույն գործի վարույթն ավարտելուց հետո մեկ ամսվա ընթացքում։
Դատարանի 16.06.2017 թվականի դատավճռի դեմ 13.07.2017 թվականին վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանի շահերի պաշտպան Լ.Գասպարյանը:
Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
Թիվ ԵԿԴ/0051/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ.Պետրոսյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 19.07.2017 թվականին, Վերաքննիչ դատարանի 24.07.2017 թվականի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Լևոն Վանիկի Ղալեչյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:

2. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկներն ու պահանջը.
Ըստ պաշտպան Լ.Գասպարյանի վերաքննիչ բողոքի` Դատարանը թույլ է տվել ղատական սխալ` նյութական և դատավարական իրավունքի խախտում, որպես մբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք արձանագրել է նրա կողմից մեղքն ընդունելու հանգամանքը, սակայն լրիվությամբ չի գնահատել դրանք, որոնք կարող էին ազդել գործի ելքի` ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանի նկատմամբ նշանակվող պատժատեսակի և պատժաչափի վրա։
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանի 2017 թվականի հունիսի 16-ի թիվ ԵԿԴ/0051/01/17 դատավճռով նշանակված պատիժն ակնհայտ խիստ է, չի համապատասխանում իր պաշտպանյալի կատարած արարքի ծանրությանն ու նրա անձին։
Կատարված արարքի համար անձի նկատմամբ պատժի որոշումը պետք է բխի օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման, մարդասիրության և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, որոնք ամրագրված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ, 11-րդ և 61-րդ հոդվածներով։
Բողոքաբերը` վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջները, նշել է, որ Դատարանը դատավճիռ կայացնելիս թեև նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված հանցակազմը նախատեսում է այլընտրանքային պատժատեսակներ` տուգանք կամ որոշակի ժամկետով ազատազրկում, սակայն պատժի տեսակն ընտրելիս հաշվի է առել ամբաստանյալի կողմից տուժողներին պատճառված վնասն առհասարակ չհատուցելու և այդ ուղղությամբ որևէ միջոց չձեռնարկելու հանգամանքները և գտել, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է նշանակել տվյալ հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակը` ազատազրկումը, որը նա պետք է կրի։
Այսինքն, սույն դատական ակտից ակնհայտ երևում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ այլընտրանքային պատժատեսակներ նախատեսող սանկցիայի դեպքում ամենախիստը նշանակելու համար հիմք է հանդիսացել մասնավորապես այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալը չի փոխհատուցել տուժողներին պատճառված գույքային վնասը։
Տուժողներին պատճառված վնասն առհասարակ չհատուցելու և այդ ուղղությամբ որևէ միջոց չձեռնարկելու հանգամանքի հետ կապված նշել է, որ ամբաստանյալ Լևոն Ղալեչյանը դատաքննության ընթացքում ժամանակ է խնդրել և փորձել փոխհատուցել վերջիններիս պատճառված վնասը, այսինքն` այդ ուղղությամբ կատարել է որոշակի քայլեր, սակայն չի կարողացել տվյալ փուլում վերադարձնել նրանց գումարները, քանի որ չի ունեցել ֆինանասական որևէ եկամուտ։
Ներկայումս ամբաստանյալի կողմից մաս առ մաս կատարվում են վճարումներ, որի միջոցով վերջինս ցանկանում է հարթել տուժողներին պատճառված գույքային վնասը, ուստի գտել է, որ այդ հանգամանքը ներկայումս պետք է դիտել որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղամացնող հանգամանք ևս։
Ելնելով վերը շարադրվածից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքի 376-381-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
<<1. Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ։
2. Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից թիվ ԵԿԴ/0051/01/17 քրեական գործով 2017 թվականի հունիսի 16-ին կայացրած դատավճիռը պատժի մասով բեկանել և փոփոխել` ամբաստանյալ Լևոն Վանիկի Ղալեչյանի նկատմամբ նշանակել հոդվածի սանկցիայով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակ, իսկ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու դեպքում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան>>:

3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով ամբաստանյալի հիմնավորումները` պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, մեղադրողի պատասխան առարկությունները, տուժողների դիրքորոշումը, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ պաշտպան Լ.Գասպարյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը վերաքննիչ բողոքում բարձրացված և վերլուծման ենթակա հարցերին անդրադառնալուց առաջ անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել>>:
Ամբաստանյալ Լևոն Վանիկի Ղալեչյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքը կատարելը և նրա մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում:
Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք:
Պաշտպան Լ.Գասպարյանը` պատճառաբանելով, որ ամբաստանյալ Լևոն Ղալեչյանի նկատմամբ նշանակվել է ակնհայտ խիստ պատիժ, խնդրել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի սանկցիայի սահմաններում նշանակել առավել մեղմ պատժատեսակ, կամ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել:
Նկատի առնելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Լևոն Վանիկի Ղալեչյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղսագրված հանցանքի հիմնավորվածությունը` քննության առարկա չի դարձնում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
5) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…) >>:
Նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն` դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի՞ իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր և պատասխանատու բաղադրամասերից է, ուստի օրենսդրի կողմից մեծապես կարևորվում է յուրաքանչյուր դեպքում անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս քրեաիրավական նորմերով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանումը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող <<պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
Նույն օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
Շարադրված հոդվածների բովանդակային վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից: Մասնավորապես, նշված հոդվածի այն պահանջից, ըստ որի` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում:
Նշված որոշումներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն` պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Այսինքն` դատարանը կայացնելով մեղադրական դատավճիռ, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում թվարկված պատժատեսակներից /կալանք, ազատազրկում կամ կարգապահական գումարտակում պահելը/ որևէ մեկը` սահմանելով դրա չափը, այնուհետև համոզված լինելով, որ դատապարտյալի ուղղվելը հանրավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու որոշում է դատապարտյալի վրա որոշակի պարտականություններ դնելով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, կատարելով իրավունքի զարգացմանը նպաստելու և օրենքի միատեսակ կիրառումն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը, նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին անդրադարձել է թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ՀՅՔՐԴ3/0109/01/08, ԵՔՐԴ/0571/01/08, ԱՎԴ/0100/01/08, ԱՐԴ/0117/01/08, ԱՐԱԴ/0050/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԵԱՔԴ/0120/01/09, ԵԷԴ/0138/01/09, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԱՆԴ/0091/01/09, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում:
Մասնավորապես` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ե.Սարգսյանի և Գ.Պետրոսյանի գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում քննարկման առարկա դարձնելով սեփականության դեմ ուղղված հանցագործություններով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական խնդիրը` ընդգծել է, որ. <<(...) Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի նվազեցման համար էական նշանակություն ունի պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնված լինելու հանգամանքը>> (տե՛ս Ե.Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի հունիսի 2-ի թիվ ՀՅՔՐԴ/0109/01/08 որոշման 31-րդ կետը, Գ.Պետրոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԿԴ/0126/01/10 որոշման 22-րդ կետը)։
Այսպիսով, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերը նշված նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին, ու թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը` ակնհայտ է դառնում, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրվող ամբաստանյալ Լևոն Ղալեչյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցերը քննելիս, Դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանը նախկինում դատապարտված չի եղել, երիտասարդ է, իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, անկեղծորեն զղջացել է կատարած հանցանքի համար, և չարձանագրելով ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք, հաշվի առնելով նաև այն հանգամանքը, որ նյութական բավարար միջոցների բացակայության պատճառով ԻԻՀ վերադառնալու հնարավորությունից զրկված և ՀՀ-ում դեռևս գտնվող տուժողներին պատճառված վնասն առհասարակ չհատուցելու պարագայում և այդ ուղղությամբ որևէ միջոց չձեռնարկելու հանգամանքները, գույքային վնասը չփոխհատուցելու պարագայում ամբաստանյալի նկատմամբ հնարավորինս խիստ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ տուժողներ Մոհսեն Յահյայի և Էբրահիմ Ղոլամիի դիրքորոշումը, ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանի նկատմամբ նշանակել է ազատազրկման ձևով ռեալ պատիժ` հանգելով ճիշտ հետևության այն մասին, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կանոնի կիրառմամբ առավել մեղմ պատժատեսակի նշանակումը չի ապահովի պատժի նպատակները, ուստի ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանը պետք է կրի իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը:
Ինչ վերաբերում է պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի փաստարկին այն մասին, որ ներկայումս ամբաստանյալի կողմից մաս առ մաս կատարվում են վճարումներ, որի միջոցով վերջինս ցանկանում է հարթել տուժողներին պատճառված գույքային վնասը, որպիսի հանգամանքը պետք է դիտել որպես ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, ապա Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ բերված փաստարկն անհիմն է` նկատի ունենալով հետևյալը.
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ երևում է, որ ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանը թեև առաջին ատյանի դատարանում ընդունել է մեղքը ու պարտավորվել է տուժողներին հատուցել հանցագործությամբ պատճառված նյութական վնասը, սակայն տուժողներին հանցագործությամբ պատճառած խոշոր չափերի` 2.085.000 ՀՀ դրամի նյութական վնասը հատուցելու ուղղությամբ, ինչպես նախաքննության, այնպես էլ առաջին ատյանի և Վերաքննիչ դատարանի դատաքննությունների ընթացքում որևէ միջոց չի ձեռնարկել:
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանի կողմից տուժողներին տրված բոլոր խոստումներն ու ստանձնած պարտավորությունները` հանցագործությամբ պատճառված խոշոր չափերի նյութական վնասը հատուցելու ուղղությամբ, հեռու են իրականությունից, կրում են սոսկ վերացական բնույթ:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ գույքային բնույթի հանցագործություններում արարքի վտանգավորության վրա ազդող հիմնական և կարևոր գործոնը հենց պատճառված վնասն է և այն վերականգնված լինելու կամ չլինելու հանգամանքը, ինչը սույն գործով ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանի նկատմամբ ինչպես ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս, այնպես էլ այն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելիս պատշաճ գնահատականի է արժանացել Դատարանի կողմից:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով պաշտպան Լ.Գասպարյանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները` ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի սանկցայով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակը նշանակելու, կամ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, հաշվի առնելով ամբաստանյալին մեղսագրված հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, գործի կոնկրետ տվյալները, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Լ.Ղալեչյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը մեղմացնելու կամ այն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, սույն գործով հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված պատժի նպատակներին, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության նախորդ փուլում Դատարանի կողմից թույլ չեն տրվել նյութական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են դատական սխալի, հետևաբար Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի հունիսի 16-ի դատավճիռը` որպես օրինական ու հիմնավորված, պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի հունիսի 16-ի դատավճիռը` Լևոն Վանիկի Ղալեչյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ


Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ