ԵԿԴ/0037/01/17



Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
Երևան քաղաքի դատախազության
դատախազ Հ. Սարգսյանի,


2017թ. մարտի 07-ին Երևանում,


դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Արշակ Գագիկի Մարտիրոսյանի`
ծնված 1982թ. դեկտեմբերի 09-ին, Երևանում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, ամուսնացած, խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխա, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, չի աշխատում, հաշվառված է և բնակվում է Երևանի Դավթաշեն 1-ին փողոցի 1-ին նրբանցքի թիվ 7 տանը, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը
2016թ. դեկտեմբերի 29-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60120716 քրեական գործը` մեկ տարի ժամանակով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված Ա. Մարտիրոսյանի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու դեպքի առթիվ։
Նախաքննության մարմնի 2017թ. փետրվարի 01-ի որոշմամբ Ա. Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2017թ. փետրվարի 01-ին Ա. Մարտիրոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «25.06.2015թ. ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու համար թիվ 369771 վարչական իրավախախտման գործով կայացված որոշմամբ և նույն օրը կազմված համապատասխան արձանագրությամբ ենթարկվել է 150.000 ՀՀ դրամ վարչական տուգանքի և մեկ տարվա ընթացքում կրկին անգամ ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հիմքով դեռևս 28.05.2016թ. թիվ 787405 վարչական իրավախախտման գործով ՀՀ ոստիկանության ՃՈ վարչական գործունեության բաժանմունքի պետ Հ. Կարապետյանի որոշմամբ զրկվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով, սակայն 2016թ. նոյեմբերի 27-ին՝ ժամը 17։40-ի սահմաններում, առանց տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի, ոչ սթափ վիճակում, Արշակ Մարտիրոսյանը վարել է իրեն վստահված «Օպել» մակնիշի 35 VT 843 հ/հ-ի ավտոմեքենան և նշված ժամին Երևան քաղաքի Իսահակյան փողոցի թիվ 28 շենքի դիմաց այդ ավտոմեքենայով ընդհարվել է կայանված «Լեքսուս» մակնիշի 777 ZZ 97 հ/հ-ի ավտոմեքենային։ Դեպքից հետո ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ծառայության 1-ին սպայական գումարտակի ՃՏՊ գործերով հետաքննության և վարչական վարույթի իրականացման բաժանմունքի տեսուչ, ոստիկանության կապիտան՝ Ա.Խ.Իսահակյանի կողմից Արշակ Մարտիրոսյանն ենթարկվել է սթափության վիճակի զննության և համաձայն թիվ 105548 արձանագրության՝ վերջինիս կողմից արտաշնչած մեկ լիտր օդի մեջ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 1.08 մգ/լ։
Այսպիսով, Արշակ Մարտիրոսյանը, 28.05.2016թ. զրկված.լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով, 27.11.2016թ. ոչ սթափ վիճակում վարել է «Օպել» մակնիշի, 35 VT 843 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, այսինքն՝ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցավոր արարք։ (...)»։
2017թ. փետրվարի 20-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2017թ. փետրվարի 23-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2017թ. փետրվարի 27-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2017թ. մարտի 7-ին, ժամը 16։00-ին նշանակելու մասին։


Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանը 2016թ. մայիսի 28-ից մեկ տարի ժամկետով զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից` 2016թ. նոյեմբերի 27-ի ժամը 17։40-ի սահմաններում, ոչ սթափ վիճակում վարել է իրեն վստահված «Օպել» մակնիշի 35 VT 843 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան և Երևանի Իսահակյան փողոցով երթևեկելիս բախվել է այդտեղ կայանված «Լեքսուս» մակնիշի, 777 ZZ 97 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենային։
Դեպքից հետո ճանապարհային ոստիկանության աշխատակից Ա. Իսախանյանի կողմից Ա. Մարտիրոսյանը ենթարկվել է սթափության վիճակի զննության և պարզվել է, որ նրա արտաշնչած մեկ լիտր օդի մեջ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 1.08 մգ/լ։

Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, խնամքին ունի մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխա (2007թ. ապրիլի 27-ին ծնված Թինա Արշակ Մարտիրոսյանը), առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, տալով խոստովանական ցուցմունքներ` զղջացել է կատարած արարքի համար։

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Ամբաստանյալ Արշակ Գագիկի Մարտիրոսյանի խոստովանական ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. հունիսի 25-ին, ժամը 22։00-ի սահմաններում, ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, «Օպել» մակնիշի, 35 VT 843 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով երթևեկել է Երևանի Բաղրամյան պողոտայով։ Ամրագոտին կապած չլինելու պատճառով պետավտոտեսուչը կանգնեցրել է ավտոմեքենան։ Այնուհետև սթափության վիճակը ստուգելու նպատակով իրեն տարել են «Շտապօգնություն» փակ բաժնետիրական ընկերություն, որտեղ ստուգել և պարզել են, որ ինքը գտնվում է ոչ սթափ վիճակում։ Նույն օրն իր նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման որոշում և ինքը տուգանվել է 150.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Տուգանքի գումարը մինչ օրս չի վճարել։
2016թ. մայիսի 28-ին, ժամը 23։00-ի սահմաններում, ալկոհոլ օգտագործած վիճակում երթևեկել է Երևան-Գյումրի ավտոճանապարհով դեպի Երևան և չթույլատրված ձախ շրջադարձ է կատարել, որի համար պետավտոտեսուչը կանգնեցրել է ավտոմեքենան ու կասկածելով, որ ինքը ոչ սթափ վիճակում է վարում տրանսպորտային միջոցը` ստուգել է իրեն և պարզել, որ գտնվում է ոչ սթափ վիճակում։ Այնուհետև վարորդական իրավունքից զրկելու մասին որոշում է կայացվել և վերցրել են իր վարորդական վկայականը։
2016թ. նոյեմբերի 27-ին, ժամը 17։00-ի սահամաններում, խմած վիճակում, առանց վարորդական վկայականի վարել է նույն ավտոմեքենան և Երևանի Իսահակյան փողոցով երթևեկելիս բախվել է այդտեղ կայանված «Լեքսուս» մակնիշի 777 ZZ 97 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենային։ Վթարից հետո ենթարկվել է սթափության վիճակի զննության և հաստատվել է, որ խմած է։ Դրանից հետո իր ավտոմեքենան տեղափոխել են Ճանապարհային ոստիկանության տուգանային հրապարակ և վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ տեսուչի կողմից արձանագրություն է կազմվել։
Առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, զղջում է կատարած արարքի համար և խնդրում է իր նկատմամբ մեղմ պատիժ նշանակել։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 30, 36/
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, 2015թ. հունիսի 25-ի վարչական իրավախախտման` տրանսպորտային միջոցն Ա. Մարտիրոսյանի կողմից ոչ սթափ վիճակում վարելու վերաբերյալ նույն օրը կազմված արձանագրությամբ, այդ վարչական իրավախախտման համար 2015թ. հուլիսի 7-ին վարչական տույժի` 150.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով տուգանքի ենթարկելու մասին ԱԹ N 369771 որոշմամբ, վարչական իրավախախտման` ոչ սթափ վիճակում 2016թ. մայիսի 28-ին Ա. Մարտիրոսյանի կողմից ավտոմեքենան վարելու վերաբերյալ նույն օրը կազմված արձանագրությամբ, տրանսպորտային միջոցը մեկ տարվա ընթացքում կրկին անգամ ոչ սթափ վիճակում վարելու համար Ա. Մարտիրոսյանին վարչական պատասխանատվության ենթարկելու` տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով զրկելու վերաբերյալ 2016թ. հունիսի 22-ի ԱԹ N 787405 որոշմամբ, 2016թ. նոյեմբերի 27-ին, ժամը 20։15-ին Արշակ Մարտիրոսյանի` ալկոհոլ գործածած լինելու և դրա արդյունքում` արտաշնչած 1 լիտր օդում 1,08 միլիգրամ ալկոհոլի առկայության մասին թիվ 105548 արձանագրությամբ, որոնցով հաստատվել են, Ա. Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքին վերաբերվող հանգամանքներ, այդ թվում` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված Ա. Մարտիրոսյանի կողմից 2016թ. նոյեմբերի 27-ին ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարած լինելը։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 4-5, 7-9, 15, 31/


Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

Վերլուծելով ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցները, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն`
Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
(…)
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
(…)»։
Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատժի անհատականացման կարևորությունն այն է, որ դա լուրջ երաշխիք է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` պատժի նպատակների իրականացման համար։ Հետևաբար, դատարանն անհրաժեշտ է համարում բազմակողմանի հետազոտել ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են`
(…)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի խնամքի տակ մինչև տասնչորս տարեկան երեխայի առկայությունը. (…)»։
Պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի վերաբերյալ ԵԱՆԴ/0091/01/09 գործով 2011թ. հուլիսի 13-ի որոշման 20-րդ կետում` արձանագրելով, որ.
«(...) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը։ Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա։ Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս (...)»։
Վերոհիշյալ իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշման համատեքստում ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Ա. Մարտիոսյանի նկատմամբ նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը` խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխա ունենալը, նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը` ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը` իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալով` կատարած արարքի համար անկեղծորեն զղջալը։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նրա խնամքի տակ մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխայի առկայությունը, իսկ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ։
Ամբաստանյալ Արշակ Գագիկի Մարտիրոսյանի կողմից կատարված, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան այլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Հաշվի առնելով վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալի անձը բնութագրող, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժատեսակի` տուգանքի ձևով, քանի որ այդ պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար Ա. Մարտիրոսյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար և դրա միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել, իրեղեն ապացույցներ առկա չեն։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանի նկատմամբ խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունն ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պահանջները նրա կողմից խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Բացի այդ, տուգանքի դատապարտվելու դեպքում ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանի կողմից քրեական պատասխանատվությունից և նշանակված պատիժը կրելուց խուսափելու, դատավճռի կատարմանը խոչընդոտելու հավանականությունը ցածր է։
Գործով դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 364-365-րդ և 369-373-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Արշակ Գագիկի Մարտիրոսյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկի` 300.000 /երեք հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Ամբաստանյալ Արշակ Մարտիրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ