Գործ
ԵԿԴ/0035/01/17

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ


ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

,,11,, ապրիլի 2017թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/

Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի

Քարտուղարությամբ Թ. Խաչատրյանի

Մասնակցությամբ՝

Մեղադրող Հ. Խաչատրյանի


դռնբաց դատական նիստերում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`



Արա Ավթանդիլի Խամոյանի` ծնված 28.10.1970թ.-ին,
Արագոծոտնի մարզում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի,
միջնակարգ կրթությամբ, աշխատում է՝ «1» տաքսի
ծառայությունում որպես վարորդ, նախկինում չդատված,
ամուսնացած, խնամքին է գտնվում անչափահաս
երեխան, հաշվառված և բնակվող՝ Արագածոտնի
մարզ, գ.Վերին Բազմաբերդ 7-րդ փողոցի 1-ին տանը,
մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի
1-ին մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված
չհեռանալու մասին ստորագրությունը։


1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

Ըստ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազությունից դատարան ստացված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության՝

«Արա Ավթանդիլի Խամոյանը մեղադրվում է այն արարքի համար, որ նա 2016թ.-ի սեպտեմբեր ամսին ՀՀ Արարատի մարզի գյուղերից մեկից դուրս եկող ավտոճանապարհի հարակից դաշտային հատվածից վայրի աճած կանեփի թուփը քաղելու, ապա չորացնելու և մանրացնելու միջոցով, առանց իրացնելու նպատակի՝ իր օգտագործման համար, ապօրինի պատրաստել և պահել է զգալի չափի՝ 0.0075 գրամ հաստատուն քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց, որը 2016թ.-ի սեպտեմբերի 28-ին հայտնաբերվել է նրա՝ «Օպել Աստրա» մակնիշի 058 OZ 61 հ/հ-ի ավտոմեքենայի սրահի զննության ժամանակ՝ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից»։

Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից 2016 թվականի հոկտեմբերի 07-ին հարուցվել է քրեական գործ։

20.10.2016թ. ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից որոշում է կայացվել Արա Ավթանդիլի Խամոյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

Վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը։

Քրեական գործը ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վրչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել 20.02.2017թ-ին։




2.Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Ամբաստանյալ Արա Ավթանդիլի Խամոյանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում, դատարանում, իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ, երբ վարել է տաքսի ավտոմեքենա, Արարատի մարզի գյուղերից մեկում, ավտոճանապարհի հատվածից ոչ հեռու տեսել է աճած կանեփի թուփ, քաղել է այն և դրել ավտոմեքենայի մեջ։ Այնուհետև, երբ գտնվել է Արտակ Սարգսյանի հետ, իրեն են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները, որից հետո մեքենայից հայտնաբերվել է այն։
Պնդել է, որ զանգվածն իր մոտ է պահել շուրջ երկու ամիս, սակայն երբևէ այն չի օգտագործել։
Դեպքի օրը Ա.Սարգսյանին հանդիպել էր՝ պարտքով վերցրած գումարը վերադարձնելու նպատակով։
Ամբաստանյալը հայտնել է, որ գիտակցում է իր կողմից կատարած արարքի բնույթը և զղջում է դրա համար։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Արտակ Սարգսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2016թ.-ին՝ օրը և ամիսը չի մտաբերում, հանդիպել է Ա.Խամոյանին, քանի որ վերջինս իրեն պետք է վերադարձներ պարտքով վերցրած 2000 ՀՀ դրամը։ Այդ ժամանակ միասին նստել են Ա.Խամոյանի ավտոմեքենան, որտեղ նա տվել է այդ գումարը։ Երբ պատրաստվել է դուրս գալ մեքենայից, իրենց են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և հրավիրել են ոստիկանության բաժին։ Բաժնում իմացել է, որ Ա.Խամոյանի մեքենայի զննությամբ հայտնաբերվել է թմրամիջոց։
Հետագայում, երբ հանդիպել է Ա.Խամոյանին, վերջինս ասել է, որ հայտնաբերված թմրանյութը պատկանել է իրեն։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/


Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են՝

Դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 367 Ք-16 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննությանը ներկայացված՝ 0.76 գրամ քաշով զանգվածը հանդիսանում է կանեփի բուսական մանրացված մասնիկների և ծխախոտի մասնիկների խառնուրդ։ Բուսական խառնուրդը պարունակում է 0.0075 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց»։

/տես` գ.թ. 25-27, դատական նիստի արձանագրությունը/

Ա Դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 16-2752 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննությանը ներկայացված Արա Ավթանդիլի Խամոյանից վերցված մեզի փորձանմուշի մեջ հայտնաբերվել են կաննաբինոիդների խմբին պատկանող թմրամիջոցի թմրալկալոիդներ»։

/տես` գ.թ. 110-112, դատական նիստի արձանագրությունը/

Արա Ավթանդիլի Խամոյանին բերման ենթարկելու, նրան անձնական խուզարկություն ենթարկելու և «Օպել Աստրա» մակնիշի 058 OZ 61 հ/հ-ի ավտոմեքենան զննելու մասին կազմված արձանագրությունները, համաձայն որոնց՝ «28.09.2016թ. ապօրինի կերպով թմրամիջոց պահելու և օգտագործելու կասկածանքով ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին բերման է ենթարկվել Արա Ավթանդիլի Խամոյանը։ Վերջինիս վարմանը հանձնված ավտոմեքենայի սրահի զննությամբ հայտնաբերվել է թղթի մեջ փաթեթավորված 0.75 գրամ քաշով դեղնականաչավուն զանգված»։


/տես` գ.թ. 3, 8-9, դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել է նաև Արա Ավթանդիլի Խամոյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը, վերջինիս անձը բնութագրող և այլ փաստաթղթեր։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/


3.Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Այսպիսով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքրի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, դատարանն ապացուցված է համարում այն, որ՝

Արա Ավթանդիլի Խամոյանը 2016թ. սեպտեմբեր ամսին ՀՀ Արարատի մարզի գյուղերից մեկից դուրս եկող ավտոճանապարհի հարակից դաշտային հատվածից վայրի աճած կանեփի թուփը քաղելու, ապա չորացնելու և մանրացնելու միջոցով, առանց իրացնելու նպատակի՝ իր օգտագործման համար, ապօրինի պատրաստել և պահել է զգալի չափի՝ 0.0075 գրամ հաստատուն քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց, որը 2016թ. սեպտեմբերի 28-ին հայտնաբերվել է նրա՝ «Օպել Աստրա» մակնիշի 058 02 61 հ/հ-ի ավտոմեքենայի սրահի զննության ժամանակ՝ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից։

Այսինքն, դատարանն արձանագրում է, որ Արա Ավթանդիլի Խամոյանը կատարել է հանցավոր արարք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ուստի, վերջինս կատարած հանցավոր արարքի համար ենթակա է պատժի։

Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։

Որպես ամբաստանյալ Արա Ավթանդիլի Խամոյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։

Բացի այդ, դատարանը որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող հանգամանք հաշվի է առնում նաև այն, որ վերջինս ՀՀ Արագածոտնի մարզի Բազմաբերդի գյուղապետարանի կողմից բնութագրվում է դրականորեն։

Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Արա Ավթանդիլի Խամոյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում նաև՝ մեղքն ամբողջությամբ ընդունելը, նախաքննության և դատաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալը, կատարած հանցանքների համար դատարանում անկեղծորեն զղջալը, ինչպես նաև այն, որ վերջինիս խնամքին է գտնվում անչափահաս երեխան՝ 10.01.2000թ.-ին ծնված՝ Արամ Արայի Խամոյանը։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Արա Ավթանդիլի Խամոյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործում առկա չեն։

Ելնելով գործի հանգամանքներից, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և 61-րդ հոդվածը, ըստ որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արա Ավթանդիլի Խամոյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ կալանքի ձևով, սակայն հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքերի առկայությունը, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հաշվի առնելով, որ դրանք նախ վկայում են ամբաստանյալի՝ որպես հանցավորի, անձի հասարակական ցածր վտանգավորության մասին, ապա հաստատում՝ վերջինիս՝ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու իրական փաստը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կալանքի ձևով նշանակված պատիժը հնարավոր է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։

Ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.

«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։

Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։

Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։

Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։

Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։

Ամբաստանյալի նկատմամբ կալանքի ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ եզրահանգմանը գալիս դատարանն արձանագրում է նաև հետևյալը՝

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասը որպես պատիժ է նախատեսում կալանքը՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկումը՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով։

Սույն քրեական գործով դատարանը հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, ինչպես նաև նրա կողմից կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, գտնում է, որ ամբաստանյալ Արա Ավթանդիլի Խամոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված կալանք պատժատեսակը նշանակվելու պարագայում հնարավոր է այն պայմանականորեն չկիրառել՝ նշանակված պատիժը նրա կողմից փաստացի կրելու անհրաժեշտության բացակայության հիմնավորմամբ, ինչը պատճառաբանվում է հետևյալով.

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 18.12.2015թ-ին կայացված ԵԱՔԴ 0091/01/14 քրեական գործով նախադեպային որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը`

11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)‰։
Սույն քրեաիրավական նորմը Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել, և մշտապես վերահաստատվել դիրքորոշումն առ այն, որ առանց պատիժը փաստացի կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի համակողմանի ու ամբողջական գնահատման վրա։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանն այն կիրառելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված պատժի նպատակների իրացվելիությունը (տես, ի թիվ այլնի, Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13 որոշումները)։
12. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքներից հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանը հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել. «(...) «հանցավորի անձնավորությունեզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ»‰ եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով։ ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով «հանցավորի անձնավորություն»‰ եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման։
Հիմք ընդունելով (...) ՀՀ Սահմանադրության մեջ ամրագրված դրույթն այն մասին, որ մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները և ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են (հոդված 3), մարդու արժանապատվությունը՝ որպես նրա իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմք, հարգվում և պաշտպանվում է պետության կողմից (հոդված 14)՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ‰ (տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 36-37-րդ կետերը)։

Ս.Աղախանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.

«(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ (…)‰ (տե՛ս Սեյրան Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
13. Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը (…)»։

Քննվող քրեական գործով ձեռք բերված տվյալները դիտարկելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված, վերը շարադրված նախադեպային որոշման լույսի ներքո, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ամբաստանյալ Արա Ավթանդիլի Խամոյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի անհատականացման ժամանակ վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ։

Այլ խոսքով, վերը շարադրված պայմաններում դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` Արա Ավթանդիլի Խամոյանի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը և վկայում են կատարվածի համար նրա զղջալու, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագծի, այսինքն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրական հիմքերի առկայության մասին։

Դատարանը, գնահատելով Ա.Խամոյանի` որպես հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս վերջինիս դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարողի, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձի՝ իր անհատական հատկանիշներով, փաստում է հետևյալը`

ինչպես նշվեց վերևում, ամբաստանյալ Խամոյանը, բնութագրվում է բացառապես դրական կողմերով, նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։

Միևնույն ժամանակ դատարանը, սույն գործով որպես ամբաստանյալի` հետագայում նմանատիպ կամ այլ հանցավոր արարքներ չկատարելու փաստարկված հիմք է դիտում այն, որ վերջինս գիտակցել է իր կողմից կատարած արարքի բնույթը, դրա վտանգավորության աստիճանը և դատարանում խորապես զղջացել է իր կողմից կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի համար։

Նշված հանգամանքները դատարանին բերում է այն համոզման, որ ամբաստանյալը գիտակցելով իր կողմից կատարած հանցանքի հակաիրավական լինելը, կանգնել է ուղղման ճանապարհին։

Դատարանն, անդրադառնալով Ա.Խամոյանի կողմից` առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու հանրային վտանգավորության հարցին, փաստում է հետևյալը`

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր՝ Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի հանցակազմըիրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին որ՝

«... տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը),
- դրա չափը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (օրինակ՝ հիվանդությամբ պայմանավորված ցավերը թեթևացնելու համար կատարելը)։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։

Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։

Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն…»։

Վերլուծելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերը շարադրված նախադեպային որոշումը, դատարանն արձանագրում է, որ Ա.Խամոյանի նկատմամբ պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս պետք է հաշվի առնել այն որ ամբաստանյալի մոտից հայտնաբերված թմրամիջոցը դասվում է դրա, այսպես ասած «թեթև» տեսակների շարքին։

Բացի այդ, «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի համաձայն`

«… Տետրահիդրոկաննաբինոլներ (բոլոր իզոմերներով)

զգալի…-ից ավելի
մինչև …ներառյալ
0.005-0.5 խոշոր…-ից ավելի մինչև …ներառյալ

0.5-1.0 առանձնապես խոշոր, ավելի քան
1.0

Դատարանն ընդգծում է, որ «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի համաձայն` Արա Խամոյանի կողմից ապօրինի ձեռք բերված և պահվող զգալի չափի` 0.0075 գրամ «Տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը մոտ է տվյալ թմրամիջոցի զգալի չափի նվազագույն սահմանին՝ 0.005 գրամին, ինչն էապես նվազեցնում է վերջինիս կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։

Այլ խոսքով, վերը շարադրված պայմաններում դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` Ա.Խամոյանի ուղղվելու հնարավորության մասին։

Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, ինչպես նաև՝ նրա արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և վկայում են կատարվածի համար ամբաստանյալի զղջալու, քննությանը չխոչընդոտելու, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած դրական, ավելին՝ օրինակելի վարքագծի, այսինքն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրական հիմքերի առկայության մասին։

Դատարանն արձանագրում է, որ նման պայմաններում չի իրագործվի, ավելին, կխաթարվի պատժի նշանակման օրենսդրական նպատակների առնվազն մեկ բաղադրիչի՝ պատժի արդարացիության, էությունը, որն իր հերթին կբերի նաև արդարության և արդարադատության իմաստազրկմանը՝ նկատի ունենալով, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի այլ այն պետք է իրականացվի և հանրության կողմից լինի տեսանելի և ընկալելի։

Այսպիսով, հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող վերը շարադրված տվյալները, ինչպես պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, այնպես էլ` պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է նաև առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, ուստի գտնում է, որ նրա նկատմամբ կալանքի ձևով նշանակվելիք պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։

Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա ամբաստանյալ Խամոյանի նկատմամբ կալանքի ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձանց ուղղմանը և նմանատիպ հանցագործությունների կանխմանը։

Վերոգրյալ պայմաններում, դատարանն անդրադառնալով Արա Խամոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի` չհեռանալու մասին ստորագրության, հարցին, գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ լուծելով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցը, փաստում է, որ քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված, փորձաքննության ացկացումից հետո բուսական մանրացված մասնիկների և ծխախոտի մասնիկների խառնուրդը, որում առկա է «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը՝ պետք է ոչնչացնել։

Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ Արա Խամոյանից հօգուտ պետական բյուջեի պետք է բռնագանձել 19.236 /տասնինը հազար երկու հարյուր երեսունվեց/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։

4.Եզրափակիչ մաս

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-359, 360, 365, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արա Ավթանդիլի Խամոյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել` կալանք 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով։

ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով՝ Արա Ավթանդիլի Խամոյանի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դնելով ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի պետական ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա։

Արա Ավթանդիլի Խամոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։

Արա Ավթանդիլի Խամոյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 19.236 /տասնինը հազար երկու հարյուր երեսունվեց/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։

Քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված, փորձաքննության ացկացումից հետո առկա` բուսական մանրացված մասնիկների և ծխախոտի մասնիկների խառնուրդը, որում առկա է «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց` ոչնչացնել։

Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան՝ հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։




Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն