ԵԿԴ/0029/01/17







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ

«24» հունվարի 2020թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)


Նախագահող դատավոր
դատավորներ

դատական նիստերի քարտուղարներ

դատախազ
պաշտպան
ամբաստանյալ
Մ.Պապոյան
Ա.Բեկթաշյան
Ա.Վարդանյան
Ա.Ավդալյան
Լ.Գրիգորյան
Ա.Արամյան
Մ.Ալավերդյան
Ն.Ընկուզյան

դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Նշան Սիմոնի Ընկուզյանի (ծնված` 1985 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, ըստ իր հայտարարության` աշխատում է «Յանդեքս» տաքսի ընկերությունում` որպես վարորդ, նախկինում` չդատապարտված, բնակվում է Երևան քաղաքի Բուռնազյան փողոցի 1-ին նրբանցքի 26-րդ տանը) վերաբերյալ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2019 թվականի օգոստոսի 13-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանի պաշտպան Մերի Ալավերդյանի վերաքննիչ բողոքը`
ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2016 թվականի հունվարի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ս.Նավասարդյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 13106416 քրեական գործը:
2016 թվականի փետրվարի 1-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ս.Նավասարդյանի որոշմամբ թիվ 13106416 քրեական գործով Նշան Ընկուզյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2016 թվականի հունիսի 23-ին ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության ավագ քննիչ Կ.Հովհաննիսյանի որոշմամբ թիվ 13106416 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2017 թվականի փետրվարի 7-ին ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության ավագ քննիչ Կ.Հովհաննիսյանի որոշմամբ թիվ 13106416 քրեական գործով Նշան Ընկուզյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2017 թվականի փետրվարի 13-ին Նշան Ընկուզյանի վերաբերյալ թիվ 13106416 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԿԴ/0029/01/17 համարը:
2019 թվականի հունիսի 28-ին` դատական քննութան ընթացքում, ՀՀ գլխավոր դատախազության հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազ Ա.Արամյանի որոշմամբ Նշան Ընկուզյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այն արարքի համար, որ նա 2016 թվականի հունվարի 4-ին բռնություն է գործադրել իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ, որպիսի գործողությունները դրսևորել են հետևյալում. ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության գլխավոր վարչության Կենտրոնական բաժնին կից բաժնի ոստիկան Գրիգոր Դավթյանը, ՀՀ ոստիկանության մասին օրենքի 2-րդ, 12-րդ հոդվածներով, ինչպես նաև ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության գլխավոր վարչության ներկայացուցչի և Արմեն Մուշեղյան անհատ ձեռնարկատիրոջ միջև 2014 թվականի փետրվարի 25-ին կնքված պայմանագրի համաձայն` 2016 թվականի հունվարի 4-ին, Երևան քաղաքի Վարդանանց 15/5 հասցեում տեղակայված «Անգել» ակումբում իր ծառայողական պարտականությունները կատարելու ընթացքում` ժամը 00:30-ի սահմաններում, հասարակական կարգի պահպանության իր ծառայողական պարտականություններն իրականացնելու հետ կապված օրինական պահանջ է ներկայացրել նույն ակումբի հաճախորդ Նշան Ընկուզյանին` նշված ակումբի սրահների միջնամասում առկա դուռը չփակելու վերաբերյալ: Ծառայողական պարտականությունների իրականացումից բխող վերը նշված օրինական պահանջի ներկայացման հետ կապված Նշան Ընկուզյանը վիճաբանել է ոստիկան Գրիգոր Դավթյանի հետ, որի ընթացքում, բռնություն գործադրելով նրա նկատմամբ` ձեռքով հարվածել է դեմքին` պատճառելով առողջությանը թեթև վնաս պատճառող հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածք, որն արտահայտվել է վերին շրթունքի շրջանի սալջարդ վերքի ձևով:
Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի օգոստոսի 13-ի թիվ ԵԿԴ/0029/01/17 դատավճռի համաձայն` Նշան Ընկուզյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 6 (վեց) ամիս ժամկետով: «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի առաջին Հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն` Նշան Ընկուզյանն ազատվել է պատժից: Նշան Ընկուզյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վերը նշված դատավճռի օրինակն ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանի պաշտպան Մերի Ալավերդյանը ստացել է 2019 թվականի օգոստոսի 26-ին:
2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանի պաշտպան Մերի Ալավերդյանի վերաքննիչ բողոքը` Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի օգոստոսի 13-ի թիվ ԵԿԴ/0029/01/17 դատավճռի դեմ:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանի պաշտպան Մերի Ալավերդյանը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի օգոստոսի 13-ի թիվ ԵԿԴ/0029/01/17 դատավճիռը և արդարացնել Նշան Ընկուզյանին:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշված է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի օգոստոսի 13-ի թիվ ԵԿԴ/0029/01/17 դատավճիռն ակնհայտ անհիմն է, ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հողվածի 1-ին մասով մեղսագրված հանցանքն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հաստատված չէ, գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում հետազոտված ապացույցներին, Առաջին ատյանի դատարանն ակնհայտորեն թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա: Քրեական գործի քննությամբ հետազոտված ապացույցներով պարզվել է, որ ոստիկան Գրիգոր Դավթյանին առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնություն գործադրելու վերաբերյալ ցուցմունք է տվել միայն տուժող ճանաչված ոստիկանը` չնշելով, թե ինչումն է արտահայտվել բռնությունը, ինչ վնասվածք է ստացել, եթե նույնիսկ ստացել է: Տուժողի նախաքննական ցուցմունքներն էականորեն հակասում են իրար ու նույնանման իրավիճակ վերջինը ստեղծել է նաև Առաջին ատյանի դատարանում` իրարամերժ ցուցմունքներ տալով և ինքն իրեն հակասելով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հողվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված և Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցների` տուժողի, մեղադրանքի կողմից դատակոչի ցուցակում ընդգրկված 8 վկաների ցուցմունքների, փորձագետի եզրակացության, այլ փաստաթուղթ ճանաչված ոստիկանների զեկուցագրերի օբյեկտիվ գնահատման արդյունքում Նշան Ընկուզյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրվող հանցագործությունը չի ապացուցվել: Այսպես` տուժողին հարվածելու և վնասվածք հասցնելու վերաբերյալ ցուցմունք է տվել բացառապես տուժողը, ընդ որում` նախաքննության ընթացքում բավականին հակասական, նույնիսկ իրարամերժ նկարագրություններով ու մանրամասերով, որոնց շուրջ Առաջին ատյանի դատարանում հայտնածը ևս ուղիղ հակասում էր իր իսկ նախաքննական ցուցմունքներին: Տուժողի ցուցմունքները վերը նշված հակասականությամբ, կցկտուր լինելու հանգամանքներով պայմանավորված, բացի այն, որ ակնհայտ սուբյեկտիվ բնույթ ունեն, նաև արժանահավատության տեսանկյունից, պաշտպանության կողմի համոզմամբ, մեղմ ասած, խիստ կասկածահարույց են: Հարկ է նկատել, որ Առաջին ատյանի դատարանում հարցաքննված վկաները նույնությամբ կրկնել են նախաքննության ընթացքում հայտնածը` այն, որ չեն տեսել տուժողի վրա վնասվածք, չեն լսել ու տեսել վիճաբանություն, որևէ միջադեպի ականատես չեն եղել: Պաշտպանության կողմի համար անհասկանալի է նույնիսկ նախաքննության ընթացքում ստացված նման բովանդակությամբ ցուցմունքները, մեղադրանքի կողմից որպես մեղքը հիմնավորող ապացույց դիտելն ու այդ անձանց դատարան հրավիրելը, քանի որ նրանց ցուցմունքներն առհասարակ Նշան Ընկուզյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորելու ուղղությամբ որևէ դերակատարում չունեն: Թե ինչ ապացույցների համակցություն է բավարար համարվել Առաջին ատյանի դատարանի համար իր ներքին համոզմունքը ձևավորելիս, պաշտպանության կողմին այդպես էլ անհասկանալի է, քանի որ դատավճռում թվարկված ապացույցները, բացի իրենց թվային քանակից, այլ իմաստով չէին օգնել սույն գործով մեղադրական դատավճիռ կազմելուն: Առաջին ատյանի դատարանն առհասարակ ջանք չի թափել նույնիսկ իր բացահայտ անհիմն եզրահանգումը պատճառաբանող ապացույցներով «հիմնավորված» փաստերը համադրել: Այսպիսով` վերոգրյալից հետևում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր 2019 թվականի օգոստոսի 13-ի թիվ ԵԿԴ/0029/01/17 դատավճռով ամբողջությամբ խեղաթյուրել ու կոպտորեն խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի նորմերով ամրագրված պահանջները, ինչպես նաև դրանց վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները:
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները.
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները.
- ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում վերջինն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը տուժողին չի հարվածել, ընդամենը նրան ասել է, որ ձեռքն իջեցնի և «կռվի տոնով» չխոսի,
- ամբաստնյալ Նշան Ընկուզյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքները, համաձայն որոնց` ինքը ոստիկան Գրիգոր Դավթյանին չի հարվածել, իսկ հայհոյանքներ հնչեցրել է այն ժամանակ, երբ պատահաբար կոտրվել է դռան ապակին` իր ոտքը սայթաքելու արդյունքում: Հայհոյանքները եղել են անհասցե:
Մանրամասն չի հիշում, թե ինչ է տեղի ունեցել դեպքի օրը, քանի որ գտնվել է ոչ սթափ վիճակում` ալկոհոլի ազդեցության տակ: Գրիգորի հետ վեճ եղել է, հայհոյանքներ ընդհանուր տվել է: Ակումբի ապակին կոտրվելուց հետո շատ է զայրացել և չի հիշում, թե կոնկրետ ինչպես է Գրիգորին հարվածել, միգուցե քաշքշուկի արդյունքում է վնասվածք հասցրել նրան,
- տուժող Գրիգոր Դավթյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին դեպքից մեկ ու կես տարի է անցել և ինքն արդեն լավ չի հիշում դեպքերը, խնդրել է հիմք ընդունել նախաքննության ընթացքում իր տված առաջին ցուցմունքը: Միաժամանակ նշել է, որ Նշան Ընկուզյանի հետ առերեսվելիս քննիչի թելադրանքով է գրել ցուցմունքը, որպեսզի «գործը փակվի»,
- տուժող Գրիգոր Դավթյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ մոտ 2 տարի ծառայություն է իրականացնում Երևան քաղաքի Վարդանանց 15/5 հասցեում գործող «Անգել» կարաոկե ակումբում` իրականացնելով հասարակական կարգի պահպանություն: 2016 թվականի հունվարի 3-ի լույս 4-ի գիշերը, երբ հաստատված գրաֆիկի համաձայն` ծառայություն է իրականացրել վերը նշված ակումբում, ժամը 24:00-ի սահմաններում 3 երիտասարդ են մտել ակումբ: Մոտ կես ժամ անց` ժամը 24:30-ի սահմաններում, նրանցից մեկը` Նշան Ընկուզյանը, հեռախոսով խոսելով դուրս է եկել միջանցք` հետևից փակելով դուռը: Ինքը մոտեցել է նրան և ասել, որ դուռը չփակի, որովհետև դռան բաց մնալն իր նշանակությունն է ունեցել: Դռան բաց լինելը թույլ է տվել իրեն հետևել մարդկանց անցուդարձին: Նշանն ասել է, որ հեռախոսով է խոսում: Ինքն ասել է, որ դրսում խոսի: Նշանն ասել է, որ դրսում ցուրտ է, իսկ ինքը պատասխանել է, որ դա նրա խնդիրն է, որից հետո վերջինը սկսել է վիճել իր հետ: Այդ պահին մոտեցել է նրանցից մեկը` Արթուը, և փորձել է հանգստացնել Նշանին ու դուրս հանել: Վերջինին դուրս հանելուց հետո Արթուրի հետ զրուցել են: Այդ պահին ակումբի դռան ապակին կոտրվել է, ներս է մտել Նշանն ու սեռական բնույթի հայհոյանքներ տալով` հարվածել է իր դեմքին, որի պատճառով գլուխը դիպել է պատին և աչքերի առջև մթագնել է: Մինչ այդ տեսնելով, որ վիճաբանություն է սկսվել, բռնող խումբ է կանչել օգնության: Երբ սթափվել է, բռնող խումբն արդեն ժամանած է եղել և Նշանին տարել են ՀՀ ոստիկանության Մարաշի բաժանմունք: Դեպքի առթիվ հարուցվել է քրեական գործ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ինքը ճանաչվել է տուժող: Բացի այդ, ենթարկվել է դատաբժշկական փորձաքննության, որի ընթացքում արձանագրվել են իրեն հասցված վնասվածքները: Դրանից հետո, որպես տուժող հարցաքննվելու ժամանակ, ցուցմունք է տվել, որ Նշան Ընկուզյանն իրեն հարվածել և հայհոյել է` ծառայողական պարտականությունն իրականացնելու ժամանակ: Մոտ 1 ամիս անց քննիչը կանչել է իրեն` առերեսելու մեղադրյալ Նշան Ընկուզյանի հետ: Նա հարցրել է բողոք ունի Նշանի դեմ, թե ոչ, իսկ ինքն ասել է, որ չունի: Քննիչը հարցրել է, թե կցանկանա արդյոք, որ գործը փակվի: Ինքն ասել է այո, հաշվի առնելով, որ տղաները եկել և ներողություն են խնդրած եղել իրենից, ալկոհոլի ազդեցության տակ են եղել, չեն գիտակցել, թե ինչ են արել և զղջացել են: Առերեսման ժամանակ ինքը ցուցմունք է տվել, որ ձեռքի հարվածից առաջացած բերանի վնասվածքը ոչ թե Նշանը դիտավորյալ է արել, այլ իր ձեռքի անփույթ շարժումից է եղել այն, քանի որ ցանկացել է բռնել նրա ձեռքը: Հետագայում գիտակցել է, որ այդ ամենը կարող է իր դեմ ուղղվել, այսինքն` ներկայացրել է իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ, այդ պատճառով հաղորդում է տվել կատարվածի վերաբերյալ և պատմել է ճշմարտությունը, այն, որ Նշանն իրականում իրեն հարվածել և հայհոյել է: Երբ Նշանն իրեն հարվածել է, այդ պահին ներկա է եղել նաև Նշանի հետ ակումբ եկած Արթուրը,
- վկա Կարեն Պետրոսյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ «Անգել» ակումբում անվտանգության ապահովման համար ծառայություն են իրականցնում նաև ոստիկանության երկու աշխատակից` հերթափոխով: 2016 թվականի հունվարի 3-ին ոստիկանությունից ծառայությունն իրականացրել է Գրիգոր Դավթյանը: Ժամը 24:00-ի սահմաններում ակումբ են եկել երեք երիտասարդներ: Մոտ 30 րոպե անց նրանցից մեկը, որի անունը հետո իմացել է Նշան է, դուրս է եկել միջանցք` հեռախոսով խոսելու: Վերջինը փորձել է փակել ակումբի միջանցքից պարասրահ տանող դուռը, սակայն Գրիգորն ասել է, որ դուռը չփակի, քանի որ ինքը հետևում է անցուդարձին: Նշանը Գրիգորին ասել է, որ երաժշտության ձայնը խանգարում է իրեն: Գրիգորն ասել է, որ նա գնա և դրսում խոսի: Այդ ընթացքում ինքը գնացել է պարասրահ` տեսնելու ամեն ինչ կարգին է, թե ոչ: Նշանի հետ եկած Արթուր անունով անձնավորությունը Գրիգորին ասել է, որ Նշանը խմած է: Այդ ժամանակ Նշանը դուրս եկած է եղել, սակայն մի քանի վայրկյան անց կոտրվել է դռան ապակին և Նշանը հայհոյելով ներս է մտել: Ինքը գնացել է, որպեսզի կանչի հավաքարար Անահիտին` ապակու կտորները հավաքելու համար: Երբ վերադարձել է, միջանցքում են գտնվել ոստիկանության այլ աշխատակիցներ, որոնք Նշանին և Արթուրին տարել են ոստիկանություն: Ինքը փորձել է գտնել Նշանի հետ եկած երրորդ անձնավորությանը, սակայն չի կարողացել: Գրիգորի դեմքին վնասվածքներ չի նկատել: Չի տեսել, որ Նշանը Գրիգորին հարվածի, սակայն չի բացառում, քանի որ երկու անգամ մտել է պարասրահ և խոհանոց,
- վկա Արթուր Հարությունյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2016 թվականի հունվարի 3-ի երեկոյան Նշանի հետ որոշել են գնալ որևէ ակումբ` զվարճանալու: Նշանի և նրա հետ նույն թաղամասում բնակվող Արթուրի հետ մասին, որին տեսել են պատահաբար, գնացել են Վարդանանց փողոցում գտնվող «Անգել» կարաոկե ակումբ: Ակումբ մուտք գործելուց որոշ ժամանակ անց Նշանը դուրս է եկել և չի վերադարձել, ինչի պատճառով դուրս է եկել նրան փնտրելու: Երբ դուրս է եկել միջանցք, տեսել է, որ Նշանը դուռը բացել և դուրս է գալիս: Միջանցքում կանգնած են եղել ոստիկանը և ակումբի անվտանգության աշխատակիցը: Վայրկյաններ անց կոտրվել է մուտքի դռան ապակին: Ինքը շրջվել է դեպի դուռը` տեսնելու, թե ինչ է կատարվել: Նշանը բացել է դուռը և ներս մտել, ինչից վայրկյաններ անց ներս են մտել ոստիկանության համազգեստով մի քանի աշխատակիցներ և իրենց տարել են ոստիկանության բաժին: Ինքը չի տեսել, որ որևէ մեկը մյուսին հարվածի: Հայհոյանքներ չի լսել: Մանրամասներ չի հիշում, քանի որ գտնվել է չափից ավելի ալկոհոլի ազդեցության տակ: Նշանը Գրիգորին չի հարվածել, ինքը չի տեսել նման բան, իսկ Գրիգորի դեմքին առաջացած վնասվածքը չի կարող ասել, թե ինչի արդյունքում է առաջացել,
- վկա Արթուր Ղարիբյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրն ինքը Նշան Ընկուզյանի և Արթուր Հարությունյանի հետ գնացել է ակումբ` զվարճանալու: Ակումբ մտնելուց մոտ 10 րոպե հետո Նշանը սրահից դուրս է եկել, որից հետո մատուցողուհուց տեղեկացել է, որ քաշքշուկ է տեղի ունեցել, ինչի մասին հետո Նշանն ասել է, որ դռնապահի հետ քաշքշել են միմյանց, որի համար իրեն տարել է ոստիկանություն,
- վկա Վահե Սուսունյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրն ինքը գտնվել է ծառայության մեջ: Այդ օրը` կոնկրետ ժամը չի հիշում, իրեն է զանգահարել օրվա պատասխանատու Էդվարդ Ասլանյանը և հայտնել, որ Գրիգոր Դավթյանն օգնության կարիք ունի: Ինքը, Էդվարդ Ասլանյանը և Կամո Ոսկանյանը շտապ մեկնել են «Անգել» կարաոկե ակումբ, որտեղ Գրիգորը մատնանշել է Նշան Ընկուզյանին` ասելով, որ նա իրեն լավ չի պահում, վիճաբանում է իր հետ: Իրենք Նշանին բերման են ենթարկել ոստիկանություն: Տուժող Գրիգոր Դավթյանի դեմքին վնասվածքներ չի նկատել,
- վկա Կամո Ոսկանյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրն ինքը գտնվել է ծառայության մեջ: Այդ օրը` կոնկրետ ժամը չի հիշում, իրենց է զանգահարել օրվա պատասխանատու Էդվարդ Ասլանյանը և հայտնել, որ Գրիգոր Դավթյանն օգնության կարիք ունի: Ինքն ու Էդվարդ Ասլանյանը շտապ մեկնել են դեպքի վայր, որտեղ Գրիգոր Դավթյանը մատնանշել է Նշան Ընկուզյանին` ասելով, որ նա իրեն լավ չի պահում, հասարակական կարգն է խախտում, օրինական պահանջներին չի ենթարկվում ու վիճաբանում է իր հետ: Իրենք Նշանին բերման են ենթարկել ոստիկանություն, ով առանց դիմադրելու և վիճաբանելու գնացել է իրենց հետ,
- վկա Էդվարդ Ասլանյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրն ինքը գտնվել է ծառայության մեջ և պատասխանատու հերթապահն է եղել: Այդ օրն իրեն է զանգահարել Գրիգոր Դավթյանը և հայտնել է, որ օգնության կարիք ունի, քանի որ ինչ-որ մեկը վիճաբանում է իր հետ և չի ենթարկվում իր օրինական պահանջներին: Ինքը, Վահե Սուսունյանն ու Կամո Ոսկանյանը շտապ մեկնել են դեպքի վայր, որտեղ Գրիգոր Դավթյանը մատնանշել է Նշան Ընկուզյանին, ում իրենք բերման են ենթարկել ոստիկանություն: Ինքը ոչ մեկի վրա վնասվածքներ չի նկատել,
- վկա Անահիտ Մնացականյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրն իրեն տեղեկացրել են, որ ապակի է կոտրվել ու ինքն արագ հավաքել է ապակու կտորները: Այնտեղ տեսել է միայն անվտանգության աշխատակցին, ոստիկանի չի տեսել: Վիճաբանության ձայներ չի լսել, քանի որ ակումբում երաժշտությունը շատ բարձր է լինում,
- որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնին կից պահպանության բաժնի ոստիկան Գրիգոր Դավթյանի ոստիկանության Մարաշի բաժնի պետ Կ.Գրիգորյանին հասցեագրված 04.01.2016 թվականի հունվարի 4-ի զեկուցագիրը, համաձայն որի` 2016 թվականի հունվարի 4-ին` ժամը 01:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Վարդանանց 15/5 հասցեում գործող «Անգել» կարաոկե ակումբում իր ծառայողական պարտականություններն իրականցնելու ժամանակ Նշան Ընկուզյանը չի ենթարկել իր օրինական պահանջներին և քաշքշել է իրեն: Վիճաբանության ընթացքում վերջինը հայհոյել է իրեն և անսպասելի հարվածել է իր դեմքին, որի հետևանքով իր գլուխը դիպել է պատին ու ինքը շրթունքի հատվածում մարմնական վնասվածք է ստացել,
- որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված հաղորդում ընդունելու մասին 2016 թվականի հունվարի 4-ի թիվ 006402 արձանագրությունը, համաձայն որի` Գրիգոր Դավթյանը հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2016 թվականի հունվարի 4-ին` ժամը 01:00-ի սահմաններում, Նշան Ընկուզյանն «Անգել» կարաոկե ակումբի միջանցքում իր հասցեին հայհոյանքներ է տվել և ձեռքով հարվածել է դեմքին, ինչի հետևանքով գլուխը դիպել է պատին և շրթունքի հատվածում ստացել է մարմնական վնասվածք,
- որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված ոստիկանության թիվ դ/գ-14/3 ամփոփագիրը, համաձայն որի` բերման են ենթարկվել Նշան Ընկուզյանը և Արթուր Հարությունյանը: Գրիգոր Դավթյանը 2016 թվականի հունվարի 4-ին` ժամը 02:30-ի սահմաններում, հաղորդում է տվել, որ «Անգել» կարաոկե ակումբում Նշան Ընկուզյանը, գտնվելով ոգելից խմիչքի ազդեցության տակ, տևական ժամանակ իրեն տվել է սեռական բնույթի հայհոյանքներ և ձեռքով հարվածել է դեմքին` պատճառելով մարմնական վնասվածք,
- որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված «Շտապբուժօգնություն» ՓԲ ընկերության սթափության վիճակի զննության թիվ 100077 արձանագրությունը, համաձայն որի` Նշան Ընկուզյանը 2016 թվականի հունվարի 4-ին գտնվել է ալկոհոլի ազդեցության տակ (0.64 mg/լ),
- որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի Մարաշի բաժանմունքի հետաքննիչ Հ.Ներսիսյանի նույն բաժանմունքի պետ Կ.Գրիգորյանին հասցեագրված 2016 թվականի հունվարի 8-ի զեկուցագիրը, համաձայն որի` 2016 թվականի հունվարի 4-ին` ժամը 01:30-ի սահմաններում, ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնին կից պահպանության բաժնի ծառայողները զեկուցագիր են ներկայացրել, որ խուլիգանություն և իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ բռնություն գործադրելու կասկածանքով Երևան քաղաքի Վարդանանց 15/5 հասցեում գործող «Անգել» ակումբից ՀՀ ոստիկանոթյան Մարաշի բաժանքունք բերման են ենթարկվել Նշան Ընկուզյանը և Արթուր Հարությունյանը: Նույն օրը` ժամը 02:30-ի սահմաններում, Գրիգոր Դավթյանը հաղորդում է ներկայացրել այն մասին, որ ժամը 01:00-ի սահմաններում Նշան Ընկուզյանը, գտնվելով ոգելից խմիչքի ազդեցության տակ, տևական ժամանակ ակումբի միջանցքում տվել է սեռական բնույթի հայհոյանքներ և ձեռքով հարվածել է իր դեմքին` պատճառելով մարմնական վնասվածք,
- որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի Մարաշի բաժանմունքի ՔՀ խմբի ավագ օպերլիազոր Ա.Ֆիշյանի նույն բաժանմունքի պետ Կ.Գրիգորյանին հասցեագրված 2016 թվականի հունվարի 15-ի զեկուցագիրը, համաձայն որի` 2016 թվականի հունվարի 4-ին` ժամը 01:30-ի սահմաններում, ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնին կից պահպանության բաժնի ծառայողները զեկուցագիր են ներկայացրել, որ խուլիգանություն և իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ բռնություն գործադրելու կասկածանքով Երևան քաղաքի Վարդանանց 15/5 հասցեում գործող «Անգել» ակումբից ՀՀ ոստիկանոթյան Մարաշի բաժանմունք բերման են ենթարկվել Նշան Ընկուզյանը և Արթուր Հարությունյանը: Նույն օրը` ժամը 02:30-ի սահմաններում, Գրիգոր Դավթյանը հաղորդում է ներկայացրել այն մասին, որ ժամը 01:00-ի սահմաններում Նշան Ընկուզյանը, գտնվելով ոգելից խմիչքի ազդեցության տակ, տևական ժամանակ ակումբի միջանցքում տվել է սեռական բնույթի հայհոյանքներ և ձեռքով հարվածել է իր դեմքին` պատճառելով մարմնական վնասվածք,
- դեպքի վայրի զննության մասին 2016 թվականի հունվարի 4-ի արձանագրությունը, համաձայն որի` դեպքի վայր է հանդիսանում Երևան քաղաքի Վարդանանց 15/5 հասցեում գործող «Անգել» կարաոկե ակումբը: Դեպքի վայրի զննությամբ պարզվել է, որ մուտքի դռան ձախ կողմի փեղկի ապակին կոտրված է: Ըստ Գրիգոր Դավթյանի բանավոր հայտարարության` 2016 թվականի հունվարի 4-ին` ժամը 01:00-ի սահմաններում, երբ գտնվել է ակումբի միջանցքում, տեսել է, թե ինչպես է կոտրվել ակումբի մուտքի դուռը, որից անմիջապես հետո ներս է մտել Նշան Ընկուզյանը,
- դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0008 եզրակացությունը, համաձայն որի` Գրիգոր Դավթյանի վերին շրթունքի ներսային մակերեսին` միջին հատվածում, առկա է թեք լայնաձիգ 0.8x0.1սմ չափսերի, անկանոն գծային ձևի, անհարթ եզրով վերք` տեղ-տեղ կարմիր գույնի արյան մակարդուկներով ծածկված: Գրիգոր Դավթյանի մարմնական վնասվածքը` վերին շրթունքի շրջանի սալջարդ վերքի ձևով, պատճառվել է բութ առարկայով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում, որն առողջությանը թեթև վնաս պատճառող հատկանիշներ չի պարունակում,
- որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված օբյեկտում հասարակական կարգի պահպանման մասին 2014 թվականի փետրվարի 25-ի պայմանագիրը, համաձայն որի` ՀՀ ոստիկանության ՊՊԳՎ և Արմեն Մուշեղյան ԱՁ միջև կնքվել է պայմանագիր` Երևան քաղաքի Վարդանանց 15/5 հասցեում գործող զվարճանքի տարածքում ժամը 21:00-ից մինչև ժամը 06:00-ն առանց հանգստի ոստիկանության կողմից հասարարական կարգի պահպանություն իրականացնելու մասին:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, լսելով պաշտպանի հիմնավորումները` վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, դատախազի պատասխանը` վերաքննիչ բողոքի դեմ, ինչպես նաև ուսումնասիրելով ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները, գտնում է, որ ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանի պաշտպան Մերի Ալավերդյանի վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանի անմեղության վերաբերյալ փաստարկներին, քրեական գործի ուսումնասիրությամբ եզրահանգում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ստուգման ենթարկելով քրեական գործի հիմքում դրված ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանի մեղավորության վերաբերյալ հանգել է ճիշտ հետևության:
Այսպիսով` ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված արարքում հաստատված է և նրա կատարած հանցանքն ապացուցված, իսկ պաշտպանի պատճառաբանությունները հերքվում են քրեական գործով ձեռք բերված և պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված փոխկապակցված ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, մասնավորապես` տուժող Գրիգոր Դավթյանի, վկաներ Կարեն Պետրոսյանի, Արթուր Հարությունյանի, Արթուր Ղարիբյանի, Վահե Սուսունյանի, Կամո Ոսկանյանի, Էդվարդ Ասլանյանի, Անահիտ Մնացականյանի ցուցմունքներով, դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրությունով, որպես այլ փաստաթուղթ ճանաչված ապացույցներով, ինչպես նաև դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0008 եզրակացությունով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքով, իսկ նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործություն չի համարվում այն գործողությունը կամ անգործությունը, որը թեև ձևականորեն պարունակում է սույն օրենսգրքով նախատեսված որևէ արարքի հատկանիշներ, սակայն իր նվազ կարևորության պատճառով հասարակական վտանգավորություն չի ներկայացնում, այսինքն` ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձին, հասարակությանը կամ պետությանը էական վնաս չի պատճառել և չէր կարող պատճառել:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «(...) Արարքը հանցավոր է ճանաչվում միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեված բոլոր հատկանիշները: Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն է` օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունն անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
1. յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ:
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում: Մասնավորապես` վկայակոչված որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(...) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ինչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ինչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև երբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե երբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները`
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը):
Վերահաստատելով և զարգացնելով վերոհիշյալ որոշմամբ մեջբերված իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(...) «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
«1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն` որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով` քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև` դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(...) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (...)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին` ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ.
«(...) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (...)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի` որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման: Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին: Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
աղբյուրի օրինականություն` ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
ձեռքբերման միջոցների օրինականություն` պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
դատավարական ձևակերպում` ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
լիազորված սուբյեկտ` այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից:
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով` ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ` փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ` վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ` բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս` դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն` «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված: Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»:
(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (...):
Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած:» (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 30-33-րդ կետերը):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ:
Վերը նշված քրեադատավարական նորմերի, ինչպես նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո գնահատելով սույն քրեական գործով ձեռք բերված և Առաջին ատյանի դատարանում պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված ապացույցները` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչելը նպատակ է հետապնդում խուսափելու քրեական պատասխանատվությունից և պատժից:
Այդ առումով Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված ու պատճառաբանված են, իսկ քրեական գործի փաստական հանգամանքների մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հետազոտված ապացույցներին չհամապատասխանելու և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալ Նշան Ընկուզյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված չլինելու վերաբերյալ փաստարկները քրեական գործի նյութերում իրենց հաստատումը չեն գտնում, հետևաբար` չեն կարող հիմք հանդիսանալ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361.1, 385-387-րդ, 390-րդ, 393-394-րդ և 412-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ

Ամբաստանյալ Նշան Սիմոնի Ընկուզյանի պաշտպան Մերի Ալավերդյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել` Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2019 թվականի օգոստոսի 13-ի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ա.ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ

Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ