Գործ
ԵԿԴ/0021/01/17

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

,,20,, մարտի 2017թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/

Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի
Քարտուղարությամբ՝ Թ. Խաչատրյանի
Մասնակցությամբ՝
Մեղադրող Ա.Մանուկյանի
Պաշտպան Ռ.Գրիգորյանի


դռնբաց դատական նիստերում, Երևան քաղաքում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի` ծնված 13.04.1964թ.-ինԹալին քաղաքում,ազգությամբ հայ, ՌԴ քաղաքացի, ամուսնացած,նախկինում չդատված, բարձրագույն կրթությամբ, հաշվառված և փաստացի բնակվում է՝ ք.Երևան, Գերցենի փողոցի տուն 21 հասցեում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և 214-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը։

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
Ըստ դատարան ուղարկվածմեղադրական եզրակացության և քրեական գործի նյութերի՝
«Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանը մեղադրվում է այն բանում, որ նա, հանդիսանալով առևտրային կազմակերպության՝ «Երևանի Ավետիք Մկրտչյանի անվան տնտեսաիրավագիտական համալսարան» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության գործադիր մարմնի ղեկավար, նույն համալսարանի ռեկտոր, իրականացնելով կարգադրիչ և այլ կառավարչական գործառույթներ և պարտավոր լինելով ապահովել պետական կրթական չափորոշիչների պահանջներին համապատասխան ուսուցման որակ, 2016 թվականի մարտ ամսին համաձայնության է եկել նույն ԲՈւՀ-ից դեռևս 2007թ.-ի 4-րդ կուրսի ուսումնական 1-ին կիսամյակից դուրս մնացած ուսանող Գոռ Հովհաննիսյանի և վերջինիս եղբոր՝ Սևակ Հովհաննիսյանի հետ՝ առանց դասընթացներին մասնակցելու, ընթացիկ քննությունները, ստուգարքները և ավարտական պետական քննությունները հանձնելու՝ Գոռ Հովհաննիսյանին «Իրավագիտություն» մասնագիտությամբ պետական նմուշի ավարտական դիպլոմ տրամադրելու վերաբերյալ, որի դուրս գրման և դրա հիմքերի ստեղծման, այսինքն՝ պատվիրատուների օգտին գործողություններ կատարելու համար որպես առևտրային կաշառք պահանջել և 2016 թվականի մարտի 30-ին ստացել է 900.000 ՀՀ դրամ։
Այնուհետև իր կարգադրիչ լիազորությունները համալսարանի շահերին հակառակ օգտագործելով և պետության օրինական շահերին էական վնաս հասցնելով, ստեղծելով կեղծ հիմքեր, դուրս է գրել Գոռ Հովհաննիսյանի անվամբ «Իրավագիտություն» մասնագիտությամբ պետական նմուշի թիվ AB236781 համարի ավարտական դիպլոմը, որը 2016 թվականի հուլիսի 15-ին տրամադրել է վերջինիս։
Այսպիսով, Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանը, հանդիսանալով առևտրային կազմակերպության ծառայող, կաշառք տվողի օգտին գործողություններ կատարելու համար ստացել է առևտրային կաշառք և իր կարգադրիչ լիազորություններն այդ ընկերության շահերին հակառակ օգտագործելու հետևանքով պետության օրինական շահերին պատճառել է էական վնաս»։
Դեպքի առթիվ ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության կողմից 2016 թվականի օգոստոսի 29-ին հարուցվել է քրեական գործ։
2016 թվականի հոկտեմբերի 26-ին ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության կողմից կայացվել է որոշում` Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 214-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

Նույն օրը վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։

27.01.2017թ-ին ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության կողմից կայացվել է որոշում՝ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը վերացնելու և այդ մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին՝ մեղադրյալի արարքի մեջ նշված հանցակազմի բացակայության հիմքով։

27.01.2017թ-ին ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության կողմից կայացվել է որոշում` Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխելու մասին և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և 214-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

Քրեական գործը ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 08.02.2017թ.-ին։

2.Արագացված դատական քննություն
Մինչև դատաքննությունը սկսելը՝ ամբաստանյալ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանը միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարել, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքներն իրեն պարզ են, համաձայն է մեղադրանքների հետ և առաջադրված մեղադրանքներում իրեն մեղավոր է ճանաչում լիովին։
Մեղադրող Ա.Մանուկյանը, օգտվելով իր դատավարական իրավունքներից, դատարանում փոխել է իր՝ նախկինում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեմ առարկելու վերաբերյալ դիրքորոշումը, հայտնելով, որ չի առարկում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեմ։
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1 և 375.2 հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` մեղադրյալ Լ.Մկրտչյանի, վկաներ` Գ.Հովհաննիսյանի, Ս.Հովհաննիսյանի, Է.Դավթյանի, Ք.Դադյանի, Լ.Մելքումյանի, Ա.Մուխսիխաչոյանի, Ս.Ղասաբյանի, Ա.Պետրոսյանի, Ա.Կոբելյանի, Ա. Գրիգորյանի, Դ.Դավիդյանի, Վ.Հովհաննիսյանի, Ռ.Ալեքսանյանի, Վ.Սայադյանի ցուցմունքները, Երևանի Ավետիք Մկրտչյանի անվան տնտեսաիրավագիտական համալսարանի 2015-2016թթ.-ի ուսումնական տարվա պետական ավարտական քննությունների արդյունքների մասին կազմված արձանագրություններով մատյանը, Գոռ Հովհաննիսյանի անձնական գործը, Լ.Մկրտչյանի կողմից 26.10.2016թ.-ին ներկայացված քննական և ստուգարքային տեղեկագրերը, Գ.Հովհաննիսյանի անվամբ լրացված թիվ AB236781 համարի դիպլոմը և դրա հավելվածը, Ս.Հովհաննիսյանի կողմից 04.04.2016թ.-ին և 20.01.2017թ.-ին ներկայացված թվով 4 անդորրագրերը, իրեղեն ապացույցների՝ 25.01.2017թ-ի զննության արձանագրությունը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան հետազոտելով ու գնահատելով վերը շարադրված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, ապացուցված է համարում ամբաստանյալ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանին մեղսագրված հանցագործությունների կատարումը և գտնում, որ կատարած արարքների համար վերջինս ենթակա է պատիժներ։
Պատիժները նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանցհասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի անձը բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։
Միևնույն ժամանակ դատարանը, որպես ամբաստանյալ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ հաշվի է առնում այն որ նրա աշխատանքային գործունեության ընթացքում՝ ԶՄՆ-երի կողմից կոնտենտ-անալիզի և փորձագիտական գնահատման արդյունքում 07.03.2013թ-ին «Անվանակոչման Հասարակական Խորհրդի» որոշմամբ՝ Ավետիք Մկրտչյանի անվան տնտեսաիրավագիտական համալսարանի ռեկտոր Լ.Մկրտչյանը «Հայուհի 2013» մրցանակաբաշխությանն արժանացել է «Բարձրագույն կրթության կին կազմակերպիչ» անվանակոչմանը։ «Անվանակոչման Հասարակական Խորհրդի» կողմից 19.10.2013թ-ին «Տարվա լավագույն ապրանքանիշ և տարվա լավագույն հանրային ծառայող» 2013թ-ի մրցանակաբաշխությանը Երևանի Ավետիք Մկրտչյանի անվան տնտեսաիրավագիտական համալսարանը փորձագիտական գնահատականների արդյունքում ճանաչվել է լավագույնը և արժանացել «Տարվա լավագույն մասնավոր բարձրագույն ուսումնական հաստատություն» անվանակոչմանը։
/տես` քրեական գործի նյութերը և դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում նաև՝ մեղքն ամբողջությամբ ընդունելը, նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալը, ինչպես նաև՝ կատարած հանցանքների համար դատարանում անկեղծորեն զղջալը։
Բացի այդ, նույն հոդվածի համաձայն, դատարանը, որպես ամբաստանյալ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում նաև այն, որ նա քննությանն է վերադարձրել 30.03.2016թ.-ին որպես առևտրային կաշառք Սևակ և Գոռ Հովհաննիսյանից ստացած՝ 900.000 ՀՀ դրամ գումարը, որըհետագայում մուտքագրվել է ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ համապատասխան ստորաբաժանում։
/տես` քրեական գործի նյութերը՝ հատոր 2, գ.թ.63,
և դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի արարքում նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը և քրեական գործի նյութերը/
Ելնելով գործի հանգամանքներից, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և 61-րդ հոդվածը, ըստ որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքների համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվեն պատիժներ՝ որոշակի՝ այն է՝ առևտրային կամ այլ կազմակերպություններում՝ կազմակերպչական-տնօրինչական և վարչատնտեսական գործառույթներ իրականացնելու հետ կապված պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելու և տուգանքի ձևով, որպիսի պատիժները նա պետք է կրի։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժատեսակների ընտրության և դրանց՝ կատարած արարքի հետ համաչափության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։ Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07 և ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։
Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։
Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)»»։
Բացի վերոգրյալից, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը ԵԿԴ/0042/01/11 քրեական գործով 22.12.2011թ-ին կայացված նախադեպային որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը`

«(…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ արդարության՝ որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ։ Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցագործության հանրորեն վտանգավորությունը, հանցավորի անձը և այլն)։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում։
17. Պատժի անհատականացման սկզբունքի իմաստով դատարանի խնդիրն է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կոնկրետ հանցակազմի սանկցիայի սահմաններում նշանակել կոնկրետ պատիժ։ Կոնկրետ պատժի նշանակումը դատարանի համար խիստ կարևոր և պատասխանատու խնդիր է, որի լուծման համար մեծ նշանակություն ունի պատժի անհատականացման կարգի և չափանիշների հարցը։

Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացումն անհրաժեշտ է դիտարկել երկու տեսանկյունից։

1) պատժի անհատականացում օրենքում։ Վերջինս ենթադրում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի նորմերում արտահայտված ընդհանուր դրույթների առկայությունը, որոնք դատարանը պարտավոր է հաշվի առնել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելիս։
2) պատժի անհատականացում դատարանում։ Վերջինս ենթադրում է կոնկրետ անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերի դրույթների կիրառում՝ հաշվի առնելով հանցավորի անձի առանձնահատկությունները, հանցագործության կատարման հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի բովանդակում բոլոր այն հանգամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս։ Օրենսգիրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ։ Նշված չափանիշներն են`
ա) հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցագործության կատարման հանգամանքների տեսանկյունից մասնավորապես,
բ) հանցավորի անձը,
գ) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։

18. Պատժի անհատականացման չափանիշներից առաջինին՝ հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ (տե՛ս Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը, կետ 14)։

19. Սույն որոշման նախորդ կետում նշված և, համապատասխանաբար, Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ վերլուծված՝ արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը սերտորեն կապված են պատժի անհատականացման երկրորդ չափանիշի՝ հանցավորի անձի հետ։ Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)» (տե՛ս Հազարապետ Ալբերտի Հարությունյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը)։
Զարգացնելով մեջբերված դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հանցանք կատարած անձի ուսումնասիրությունը մեծ դեր է խաղում պատիժ նշանակելու համար։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի («Պատժի նպատակները») իմաստով պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը, ուստի դատարանը պարտավոր է հանգամանորեն հետազոտել անձի ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական առանձնահատկությունները։ Այս կապակացությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ շատ դեպքերում պատժի տեսակի և չափի վրա ազդում են հանցավորի սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը։

20. Պատժի անհատականացման երրորդ չափանիշը պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներն են։ Վերջիններիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ռ.Խատոյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ՎԲ-55/07, Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07, Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 և մի շարք այլ որոշումներում։

21. Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն է՝
1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է։
2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հարգում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը։

22. Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում ձևավորված, ինչպես նաև սույն որոշման 14-21-րդ կետերում շարադրված և զարգացված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով։ Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (տե՛ս սույն որոշման 14-րդ կետը) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը։ Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։

Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի։

Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է։

23. Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա(…)»։

Այսպիսով, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերը նշված նախադեպային որոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործով ձեռք բերված փաստաթղթերն ու օբյեկտիվ տվյալները, դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս պետք է հաշվի առնել ոչ միայն ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլ, որ ոչ պակաս կարևոր է՝ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները։ Ընդ որում՝ դատարանը ևս մեկ անգամ արձանագրում է, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքներում պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ, չկան։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝

«Առևտրային կամ այլ կազմակերպության ծառայողի, արբիտրի, այդ թվում՝ օտարերկրյա պետության՝ արբիտրաժի մասին օրենսդրությանը համապատասխան՝ գործառույթներ իրականացնող արբիտրի, աուդիտորի կամ փաստաբանի կողմից կաշառք ստանալը, այսինքն՝ ապօրինաբար այդ անձանց կողմից անձամբ կամ միջնորդի միջոցով իրենց կամ այլ անձի համար դրամ, գույք, գույքի նկատմամբ իրավունք, արժեթղթեր կամ որևէ այլ առավելություն ստանալը կամ պահանջելը կամ ստանալու խոստումը կամ առաջարկն ընդունելը՝ կաշառք տվողի կամ նրա ներկայացրած անձի օգտին գործողություններ կատարելու կամ չկատարելու համար՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով»։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի1-ին մասի համաձայն՝

«Առևտրային կամ այլ կազմակերպությունների ծառայողների կողմից իրենց կարգադրիչ կամ այլ լիազորություններն այդ կազմակերպության շահերին հակառակ և իր կամ ուրիշ անձանց օգտին օգտագործելու կամ առավելություններ ձեռք բերելու կամ այլ անձանց վնաս պատճառելու նպատակով օգտագործելը, եթե անձանց, կազմակերպությունների կամ պետության իրավունքներին ու օրինական շահերին էական վնաս է պատճառվել՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով»։

Դատարանն անդրադառնալով սույն դատավճռում արդեն իսկ վերլուծված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի, 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի և 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթներին, ինչպես նաև, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրանց կատարման եղանակը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, միևնույն ժամանակ, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած օրինաչափ վարքագծի, ինչպես նաև` ծանրացնող հանգամանքների բացակայության փաստի հետ, գտնում է, որ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և 214-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություննների համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործությունների համար նախատեսված պատիժներից առավել մեղմ պատիժների` համապատասխանաբար՝ որոշակի՝ առևտրային կամ այլ կազմակերպություններում կազմակերպչական-տնօրինչական և վարչատնտեսական գործառույթներ իրականացնելու հետ կապված պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելու և տուգանքի ձևով, քանի որ դատարանում որևէ հիմնավորում ի հայտ չեկավ այն մասին, որ պատժի նվազ խիստ տեսակը տվյալ դեպքում չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։

Նման եզրահանգմանը գալիս դատարանը փաստում է, որ Լ.Մկրտչյանի նկատմամբ որոշակի՝ առևտրային կամ այլ կազմակերպություններում կազմակերպչական-տնօրինչական և վարչատնտեսական գործառույթներ իրականացնելու հետ կապված պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելու և տուգանքի ձևով պատիժներ նշանակելու պարագայում հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և նմանատիպ հանցագործությունների կանխմանը։ Հիշյալ առումով դատարանը հատկապես կարևորում է՝ հանցավորի անձի առանձնահատկությունները, հանցագործության կատարման հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը, մասնավորապես, ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, տարիքը, դատվածություն չունենալը, ինչպես նաև սեռը։ Նշվածը դատարանի իրավաչափ հայեցողության շրջանակներում դատարանին բերում այն համոզման, որ պատժի անհատականացման տվյալ պայմաններում արդարացված է ամբաստանյալի նկատմամբ վերը շարադրված պատիժների նշանակումն ու դրանք վերջինիս կողմից կրելը։

Հետևաբար, անդրադառնալով Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի` չհեռանալու մասին ստորագրության հարցին, դատարանը գտնում է, որ այնպետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Լուծելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, դատարանը գտնում է, որ քրեական գործով իրեղեն ապացույցներ ճանաչված՝ Երևանի Ավետիք Մկրտչյանի անվան տնտեսաիրավագիտական համալսարանի 2015-2016թթ. ուսումնական տարվա պետական ավարտական քննությունների արդյունքների մասին կազմված արձանագրություններով մատյանը, Գոռ Հովհաննիսյանի անձնական գործը, քննական և ստուգարքային տեղեկագրերը և թվով 4 /չորս/ անդորրագրերը պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին, իսկ թիվ AB 236781 համարի դիպլոմը և դրա հավելվածը պետք է ոչնչացնել։

4. Եզրափակիչ մաս
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-373 375.1-375.4-րդ հոդվածներով, դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և 214-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 200-րդ հոդվածի 3-րդ մասով Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել` առևտրային կամ այլ կազմակերպություններում՝ կազմակերպական-տնօրինչական և վարչատնտեսական գործառույթներ իրականացնելու հետ կապված պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը՝ 2 /երկու/ տարի ժամկետով։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել տուգանք` ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկի` 300.000 /երեք հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով, հանցանքների համակցությամբ նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով՝ Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել՝ առևտրային կամ այլ կազմակերպություններում՝ կազմակերպական-տնօրինչական և վարչատնտեսական գործառույթներ իրականացնելու հետ կապված պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը՝ 2 /երկու/ տարի ժամկետով և տուգանք` ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկի` 300.000 /երեք հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով։
Լաուրա Ավետիքի Մկրտչյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Քրեական գործով իրեղեն ապացույցներ ճանաչված՝ Երևանի Ավետիք Մկրտչյանի անվան տնտեսաիրավագիտական համալսարանի 2015-2016թթ. ուսումնական տարվա պետական ավարտական քննությունների արդյունքների մասին կազմված արձանագրություններով մատյանը, Գոռ Հովհաննիսյանի անձնական գործը, քննական և ստուգարքային տեղեկագրերը և թվով 4 /չորս/ անդորրագրերը՝ պահել քրեական գործիհետ միասին, իսկ թիվ AB 236781 համարի դիպլոմը և դրա հավելվածը՝ ոչնչացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում՝ բացառությամբ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսցած հիմքի։




Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն