ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ


Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ԵԿԴ/0016/01/17
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռը կայացրած դատարանի կազմը
նախագահող դատավոր` Գ.Պողոսյան


Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

11 հոկտեմբերի 2017թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ
Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Հ.ՉԱԽՈՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ


դռնբաց դատական նիստում ամբաստանյալ Արման Կարապետյանի և վերջինիս շահերի պաշտպան Ա.Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքների հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արման Արտուշի Կարապետյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Շիրակի մարզային քննչական վարչության քննիչ Ա.Մնոյանի 2016 թվականի հունիսի 14-ի որոշմամբ` Քնարիկ Մյասնիկի Մկրտչյանի հաղորդման փաստի առթիվ նախապատրաստված նյութերով հարուցվել է թիվ 18106016 քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
Նախաքննական մարմնի 2016 թվականի օգոստոսի 01-ի որոշմամբ Արման Արտուշի Կարապետյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել Հ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-ր մասի 2-րդ կետով և 262-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետով այն բանի համար, որ <<նա Ցողիկ Ռոբերտի Մկրտչյանի հետ Քնարիկ Մյասնիկի Մկրտչյանի մասին արատավորող, վերջինիս օրինական շահերին էական վնաս պատճառող տեղեկություններ հրապարակելու եղանակով շորթմամբ գումար հափշտակելու մասին նախնական համաձայնությամբ, Քնարիկ Մյասնիկի Մկրտչյանի լուսանկարը համացանցից ներբեռնել և տեղադրել է մերսման և սեռական հարաբերության ծառայություններ մատուցելու կարգախոս ունեցող <<ok.ru>> սոցիալական ցանցում <<093-68-68-43 NAREK EV QISO MERSUM>> անվամբ բացված, իրեն պատկանող իր և Ցողիկ Մկրտչյանի կողմից օգտագործվող անհատական կայքէջում և Քնարիկ Մկրտչյանի կողմից <<ok.ru>> սոցիալական ցանցից օգտվելու ընթացքում իր լուսանկարով նշված անհատական կայքէջը հայտնաբերելուց ու հեռախոսազանգի միջոցով իր լուսանկարը ջնջելու պահանջ ներկայացնելուց հետո` լուսանկարը ջնջելու համար, նրան ներկայացրել է 10.000 ՀՀ դրամ գումար փոխանցելու գույքային պահանջ։
Բացի այդ, Արման Արտուշի Կարապետյանը, 2016 թվականի ընթացքում գույքային օգուտ ստանալու նպատակով, նպաստել է մարմնավաճառ Անթառամ Ռազմիկի Սարխոշյանի պոռնկությամբ զբաղվելուն` այդ նպատակով պարբերաբար պատահական անձանց հետ սեռական ծառայություններ մատուցելու վերաբերյալ ձեռք է բերել պայմանավորվածություններ, նշված մարմնավաճառին ուղեկցել է իր կամ հաճախորդների կողմից տարբեր հյուրանոցներում վարձակալած սենյակներ` հաճախորդների հետ սեռական հարաբերություն ունենալու համար և յուրաքանչյուր անգամ մարմնավաճառից հաճախորդի հետ սեռական հարաբերություն ունենալուց հետո, ստացել է 5.000 ՀՀ դրամ վարձավճար` այդ ձևով նպաստելով Անթառամ Սարխոշյանի պոռնկությամբ զբաղվելուն>>։
Նախաքննական մարմնի 2016 թվականի օգոստոսի 06-ի որոշմամբ` Ցողիկ Ռոբերտի Մկրտչյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով այն բանի համար, որ <<նա Արման Արտուշի Կարապետյանի հետ Քնարիկ Մյասնիկի Մկրտչյանի մասին արատավորող, վերջինիս օրինական շահերին էական վնաս պատճառող տեղեկություններ հրապարակելու եղանակով շորթմամբ գումար հափշտակելու մասին նախնական համաձայնությամբ, Արման Կարապետյանի կողմից Քնարիկ Մյասնիկի Մկրտչյանի լուսանկարը համացանցից ներբեռնելուց, այն մերսման և սեռական հարաբերության ծառայություններ մատուցելու կարգախոս ունեցող <<ok.ru>> սոցիալական ցանցում 093-68-68-43 NAREK EV QISO MERSUM>> անվամբ բացված Արման Կարապետյանին պատկանող, վերջինիս և իր կողմից օգտագործվող անհատական կայքէջում տեղադրելուց, այդ հանգամանքը Քնարիկ Մկրտչյանի կողմից <<ok.ru>> սոցիալական ցանցից օգտվելու ընթացքում հայտնաբերելուց ու հեռախոսազանգի միջոցով իր լուսանկարը ջնջելու պահանջ ներկայացնելուց հետո` լուսանկարը ջնջելու համար, նրան ներկայացրել են 10.000 ՀՀ դրամ գումար փոխանցելու գույքային պահանջ>>։
Մեղադրական եզրակացությունը հաստատվել է 02.02.2017 թվականին և քրեական գործի հետ միասին ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Դատաքննությունն անց է կացվել արագացված կարգի կիրառմամբ:
Դատարանի 2017 թվականի օգոստոսի 08-ի դատավճռով Արման Արտուշի Կարապետյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով ու 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով դատապարտվել է ազատազրկման` 3 (երեք) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման,
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով` ազատազրկման` 1 (մեկ) տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով, որպես վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 4 (չորս) տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
Ա.Կարապետյանի նկատմամբ` ըստ ազատազրկումը կրելու վայրի, պատժի կատարման հետ միացված նշանակվել է հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն։
Պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է 2016թ. հուլիսի 30-ից։
Ա.Կարապետյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանքը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Ցողիկ Ռոբերտի Մկրտչյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և դատապարտվել է ազատազրկման` 3 (երեք) տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Ց.Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան` 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
Ց.Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատարանի 08.08.2017 թվականի դատավճռի դեմ ՀՀ ԱՆ <<Նուբարաշեն>> ՔԿՀ-ի վարչակազմին հանձնելու միջոցով 10.08.2017 թվականին վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանը:
Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
Թիվ ԵԿԴ/0016/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ.Պետրոսյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 05.09.2017 թվականին, Վերաքննիչ դատարանի 11.09.2017 թվականի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Արման Արտուշի Կարապետյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Դատարանի 08.08.2017 թվականի դատավճռի դեմ փոստին հանձնելու միջոցով 20.09.2017 թվականին վերաքննիչ բողոք է բերել նաև ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի շահերի պաշտպան Ա.Կարապետյանը, ինչը Վերաքննիչ դատարանի 23.09.2017 թվականի որոշմամբ` ընդունվել է Վերաքննիչ դատարանի վարույթ:
Սույն գործով մյուս ամբաստանյալ Ցողիկ Ռոբերտի Մկրտչյանի վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանում վերաքննիչ բողոք չի ստացվել:

2.Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, փաստարկներն ու պահանջները.
Ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանը` բերված վերաքննիչ բողոքով խնդրել է վերանայել Դատարանի 08.08.2017 թվականի դատավճռով իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով:
Ըստ պաշտպան Ա.Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքի` Դատարանի 08.08.2017 թվականի դատավճիռն անհիմն է և ենթակա է բեկանման ու փոփոխման` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանը կայացրել է անօրինական և չհիմնավորված դատավճիռ, որը չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ, 11-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 62-րդ հոդվածների պահանջներից:
Բողոքաբերի կարծիքով Դատարանը խախտել է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 19-րդ, 20-րդ, 23-25-րդ, 65-րդ, 358-րդ, 360-րդ, 363-րդ հոդվածները։
Դատարանի հետևությունները հիմնված չեն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների ուսումնասիրման, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայության վրա։
Դատարանի որոշմամբ ամբաստանյալների միջնորդությունները բավարարվել են և դատական քննությունն անցկացվել է արագացված կարգով, նկատի ունենալով նաև, որ մեղադրողը Դատարանի առաջարկությամբ փոխել է իր դիրքորոշումն ու չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ, թեև մեղադրական եզրակացությունը հաստա¬տելիս աոարկել էր դրա դեմ, իսկ տուժողը չի առարկել ամբաստանյալների միջնորդություն¬ներին։
Դատարանը դատաքննության արագացված կարգ կիրառելով, այնուհանդերձ ամբաստանյալ Արման Կարապետյանի նկատմամբ դատավճիռ կայացնելիս վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանագմանք չհայաանաբերելու, իսկ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանագմանք նրա մեղքը ընդունելու և կատարած արարքի համար զղջալու, ինչպես նաև` դատվածություն չունենալու և տուժողների բողոքների բացակայության պարագայում կայացրել է ակնհայտ խիստ պատիժ, որը չի համապատասխանոիւմ կատարած արարքի բնույթին և վտանգավորությանը։
Դատարանը հաշվի չի առել ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի անձը բնութագրող տվյալներն այն մասին, որ վերջինս բնութագրվում է դրական և աոաջին անգամ է դատապարտվում, չնայած այդ մասին նշում է կատարվել դատավճոում, բացի այդ, Դատարանը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ Ա.Կարապետյանի խնամքին է գտնվում մայրը` Ալվարդ Կարապետյանը, որը տառապում է հիվանդությամբ, մասնավորապես` նրա մոտ հայտնաբերվել էր սիգմայաձև աղու մ/3 ադենոկարցինոմա, սուր աղիքային անանցանելիություն, հայտնաբերվել են ուռուցքի մետաստազներ։ 15.03.2017թ. վերջինիս մոտ կատարվել է վիրահատություն, սիգմայաձև աղու մասնահատում, ըստ Միկուլիչի, որովայնի խոռոչի սանացիա, դրենավորում։ Ալվարդ Կարապետյանը դուրս է գրվել կլինիկայից 28.03.2017թ. լավացումով, սակայն կարիք ունի քիմրոթերապիայի, խորհուրդ է տրվում տեղամասային վիրաբույժի և օնկոլոգի հսկողություն։
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանը, խախտելով ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված պատասխանատվության անձանական, անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքները, որոնք ամրագրված են նույն օրենսգրքի 8-11-րդ հոդվածներում, իր պաշտպանյալ Ա.Կարապետյանի նկատմամբ նշանակել է ակնհայտ խիստ պատիժ։
Վերը նշված սկզբունքների վերաբերյալ իր իրավական դիրքորոշումը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է մի շարք նախադեպային որոշումներում, մասնավորապես` թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ՎԲ-50/07, ՎԲ-55/07, ՎԲ-84/07, ԵԱՔԴ/0078/01/09 և մի շարք այլ որոշումներում։
Վերոգրյալի պայմաններում պաշտպանը գտել է, որ Դատարանն իր պաշտպանյալի նկատմամբ կայացրել է ակնհայտ անհիմն դատավճիռ, ինչպես նաև իրեն մեղավոր ճանաչելու համար ակնհայտ խիստ պատիժ, որը հակասում է պատժի անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին, և չի համապատասխանում իր պաշտպանյալի անձին։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 73-րդ, 376-րդ, 376.1-րդ, 379-րդ, 380.1-րդ, 395-րդ, 397-րդ, 398-րդ և 399-րդ, ՀՀ դատական օրենսգրքի 42-44-րդ հոդվածների պահանջներով` Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է ամբողջությամբ բավարարել վերաքննիչ բողոքը, բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության աոաջին ատյանի դատարանի 08.08.2017թ. թիվ ԵԿԴ/0016/01/17 դատավճիռը, կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և Ա.Կարապետյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել, սահմանելով փորձաշրջան։

3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով ամբաստանյալի և պաշտպանի վերաքննիչ բողոքների հիմնավորումները, դատախազի պատասխան առարկությունները, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի և պաշտպան Ա.Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը վերաքննիչ բողոքում բարձրացված և վերլուծման ենթակա հարցերին անդրադառնալուց առաջ անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել>>:
Ամբաստանյալ Արման Արտուշի Կարապետյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքները կատարելը և նրա մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում:
Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք:
Ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանը` պատճառաբանելով, որ իր նկատմամբ նշանակվել է ակնհայտ խիստ պատիժ, խնդրել է` մեղմացնել իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, իսկ պաշտպան Ա.Հակոբյանը` պատճառաբանելով, որ ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի ուղղվելը հնարավոր է նաև ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, խնդրել է ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել:
Նկատի առնելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Արման Արտուշի Կարապետյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով, մեղսագրված հանցանքների հիմնավորվածությունը` քննության առարկա չի դարձնում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
5) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…) >>:
Նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն` դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի՞ իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր և պատասխանատու բաղադրամասերից է, ուստի օրենսդրի կողմից մեծապես կարևորվում է յուրաքանչյուր դեպքում անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս քրեաիրավական նորմերով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանումը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող <<պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
Նույն օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
Շարադրված հոդվածների բովանդակային վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից: Մասնավորապես, նշված հոդվածի այն պահանջից, ըստ որի` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում:
Նշված որոշումներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն` պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Այսինքն` դատարանը կայացնելով մեղադրական դատավճիռ, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում թվարկված պատժատեսակներից /կալանք, ազատազրկում կամ կարգապահական գումարտակում պահելը/ որևէ մեկը` սահմանելով դրա չափը, այնուհետև համոզված լինելով, որ դատապարտյալի ուղղվելը հանրավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու որոշում է դատապարտյալի վրա որոշակի պարտականություններ դնելով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, կատարելով իրավունքի զարգացմանը նպաստելու և օրենքի միատեսակ կիրառումն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը, նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին անդրադարձել է թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ՀՅՔՐԴ3/0109/01/08, ԵՔՐԴ/0571/01/08, ԱՎԴ/0100/01/08, ԱՐԴ/0117/01/08, ԱՐԱԴ/0050/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԵԱՔԴ/0120/01/09, ԵԷԴ/0138/01/09, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԱՆԴ/0091/01/09, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում:
Վերոնշյալ որոշումներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն` պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը` ակնհայտ է դառնում, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող ամբաստանյալ Արման Արտուշի Կարապետյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցերը քննելիս, Դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցանքների` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանն առաջին անգամ է դատապարտվում, բնութագրվում է դրական, համաձայնվել է իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ, զղջացել է կատարած հանցանքների համար, և չարձանագրելով ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք, վերջինիս նկատմամբ նշանակել է ազատազրկման ձևով ռեալ պատիժ` հանգելով ճիշտ հետևության այն մասին, որ ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար:
Ինչ վերաբերում է պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի փաստարկին և այդ կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարան ներկայացված ապացույցներին այն մասին, որ ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի մայրը վատառողջ է, 3-րդ խմբի հաշանդամ է, նրա մոտ ախտորոշվել է <<Սիգմայաձև աղու մ/3 ադենոկարցինոմա: Սուր աղիքային անանցանելիություն>>, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերոգրյալ հանգամանքը սույն գործի շրջանակներում չի կարող բավարար հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը մեղմացնելու կամ այն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու համար:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները` իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը մեղմացնելու, պաշտպան Ա.Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները` ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, հաշվի առնելով ամբաստանյալին մեղսագրված հանցանքների բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Կարապետյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը մեղմացնելու կամ այն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, սույն գործով հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված պատժի նպատակներին, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության նախորդ փուլում Դատարանի կողմից թույլ չեն տրվել նյութական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են դատական սխալի, հետևաբար Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի օգոստոսի 18-ի դատավճիռը` որպես օրինական ու հիմնավորված, պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ վերաքննիչ բողոքները` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալի և պաշտպանի վերաքննիչ բողոքները մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի օգոստոսի 18-ի դատավճիռը` Արման Արտուշի Կարապետյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով, թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ


Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ