ԵԿԴ/0011/01/17






Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/
գլխավոր դատախազության
հատկապես կարևոր գործերով /այսուհետ ՀԿԳ/
քննության վարչության դատախազ Ռ. Երիցյանի,

ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանի
պաշտպան Մ. Վասակյանի,

ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանի
պաշտպան
Ա. Ալիխանյանի,


2017թ. փետրվարի 21-ին Երևանում,

դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Կարապետ Ավետիքի Մկրտչյանի`
ծնված 1979թ. ապրիլի 23-ին Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս երեխա, որոնցից մեկը մինչև տասնչորս տարեկան, աշխատել է ՀՀ արդարադատության նախարարության /այսուհետ ԱՆ/ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» քրեակատարողական հիմնարկի /այսուհետ ՔԿՀ/ պետի տեղակալի պաշտոնում, կոչումով արդարադատության փոխգնդապետ, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, բնակվել է Երևանի Նոր Արեշի թիվ 31 փողոցի թիվ 13 տանը, կալանքի տակ է 2016թ. նոյեմբերի 29-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


Խաչիկ Պապիկի Խաչատրյանի`

ծնված 1958թ. մարտի 23-ին Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, աշխատել է ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿՀ-ի հերթապահ խմբի պատասխանատու հերթապահ, կոչումով արդարադատության փոխգնդապետ, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, կալանքի տակ չէ, բնակվում է Երևանի Ներքին Շենգավիթ թիվ 14 փողոցի թիվ 13 տանը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը

2016թ. հոկտեմբերի 19-ին, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազությունում, ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» քրեակատարողական հիմնարկում սահմանված կարգի խախտմամբ` այդպիսի իրավունք չունեցող անձանց տեսակցություն տրամադրելու փաստի առթիվ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 13204616 քրեական գործը, որն ուղարկվել է ՀՀ գլխավոր դատախազին` ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությանը հանձնելու հարցը քննարկելու նպատակով։
ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀԿԳ քննության վարչության պետի 2016թ. հոկտեմբերի 21-ի թիվ 12-586քր/16 գրությամբ վերոհիշյալ քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն` նախաքննությունը շարունակելու համար։
Նույն օրը ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության ՀԿԳ ավագ քննիչի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին։
2016թ. նոյեմբերի 25-ին Խ. Խաչատրյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2016թ. դեկտեմբերի 02-ին Կ. Մկրտչյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Դատարանի նույն օրվա որոշմամբ Կ. Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը։
Կ. Մկրտչյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա` «2015 թվականի փետրվարի 3-ից աշխատելով ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» քրեակատարողական հիմնարկի պետի տեղակալի պաշտոնում« քրեակատարողական հիմնարկի պետի բանավոր հրամանով փաստացի իրականացնելով կալանավորված անձանց և դատապարտյալների տեսակցությունների թույլատրման գործառույթները« ՀՀ քրեակատարողական ծառայության օրենսգրքով և ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» քրեակատարողական հիմնարկի պետի 25.09.2016թ. թիվ 58-Լ հրամանով իրեն տրված լիազորությունների շրջանակում հանդիսանալով մշտապես իշխանության ներկայացուցչի գործառույթներ իրականացնող պաշտոնատար անձ« պաշտոնեական դիրքը ծառայության շահերին հակառակ օգտագործելով« անձնական այլ շահագրգռվածությունից ելնելով, չարաշահել է իր պաշտոնեական լիազորությունները« որն էական վնաս է պատճառել պետության օրինական շահերին։
Այսպես«
Կարապետ Մկրտչյանը ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» քրեակատարողական հիմնարկի պետի բանավոր հանձնարարությամբ 2016 թվականի հոկտեմբերի 10-ին փաստացի իրականացրել է կալանավորված անձանց և դատապարտյալներին տեսակցություն տրամադրելու գործառույթները։ Նույն օրը դատապարտյալ Ստեփան Հակոբյանը քրեակատարողական հիմնարկ է հրավիրել իր ծանոթներ Ալլա Կարապետյանին« Լուիզա Չատինյանին և Դիաննա Մամիկոնյանին՝ միասին ժամանակ անցկացնելու նպատակով։ Դրանից հետո« դատապարտյալ Ռոբերտ Օսիպյանը հերթապահ մասում գտնվող ներքին հեռախոսի միջոցով խոսել է Կարապետ Մկրտչյանի հետ« ասելով« որ նրա հանձնարարությունները և խնդրանքները մշտապես կատարել է և խնդրել իրեն դատապարտյալներ Ստեփան Հակոբյանին և Արթուր Օսիպյանին թույլատրել տեսակցություն։ Դրանից հետո« Կարապետ Մկրտչյանը նախապես իմանալով« որ նույն օրը դատապարտյալ Վիկտոր Դավթյանի հետ կարճատև տեսակցություն խնդրած քաղաքացիներ Ալլա Կարապետյանը« Լուիզա Չատինյանը և Դիաննա Մամիկոնյանը քրեակատարողական հիմնարկում Վիկտոր Դավթյանի փոխարեն տեսակցելու են դատապարտյալներ Ստեփան Հակոբյանին« Արթուր և Ռոբերտ Օսիպյաններին« պաշտոնեական դիրքը ծառայության շահերին հակառակ օգտագործելով« նշված դատապարտյալների խնդրանքը չմերժելու« նրանց վստահությունը ամրապնդելու« դրանով իր հետագա ծառայողական պարտականությունները հեշտացնելու անձնական այլ շահագրգռվածությունից ելնելով« չարաշահել է իր պաշտոնեական լիազորությունները՝ Վիկտոր Դավթյանի հետ տեսակցություն թույլատրելու պատրվակով« տեսակցության վերաբերյալ կազմված փաստաթղթերը իր ստորագրությամբ հաստատել և թույլատրել է նշված քաղաքացիների կարճատև տեսակցությունը։ Այնուհետև հերթապահ խմբի պատասխանատու հերթապահ Խաչիկ Խաչատրյանին ակնհայտ անօրինական ցուցում է տվել՝ Ալլա Կարապետյանի« Լուիզա Չատինյանի և Դիաննա Մամիկոնյանի կարճատև տեսակցությունը Վիկտոր Դավթյանի փոխարեն« կազմակերպել Ստեփան Հակոբյանի« Ռոբերտ Օսիպյանի և ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ« 4-րդ կլինիկական փուլ« ծանր իմունային անբավարարություն հիվանդությամբ տառապող Արթուր Օսիպյանի հետ՝ երկարատև տեսակցությունների համար նախատեսված սենյակում։ Խաչիկ Խաչատրյանը կատարելով Կարապետ Մկրտչյանի ակնհայտ անօրինական ցուցումը« երկարատև տեսակցությունների համար նախատեսված սենյակում կազմակերպել է դատապարտյալ Ստեփան Հակոբյանի հրավերով քրեակատարողական հիմնարկ այցելած՝ վերը նշված քաղաքացիների տեսակցությունը դատապարտյալներ Ստեփան Հակոբյանի« Ռոբերտ Օսիպյանի և Արթուր Օսիպյանի հետ։
Վերը նշված արարքով Կարապետ Մկրտչյանը խախտել է ՀՀ քրեակատարողական ծառայության մասին օրենքի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետը« այն է՝ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ իրեն վերապահված պարտականությունները ճշգրիտ ու ժամանակին չի կատարել« ՀՀ ԿԱ 03.08.2006թ. թիվ 1543-Ն որոշմամբ հաստատված հավելվածի 138-րդ« 143-րդ կետերը և ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքի 92-րդ հոդվածի 2-րդ մասը« այն է՝ տեսակցությունների տրամադրման կարգը« ՀՀ քրեակատարողական ծառայության մասին օրենքի 38-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը« այն է՝ քրեակատարողական ծառայողին չեն կարող տրվել այնպիսի բանավոր կամ գրավոր հրամաններ կամ ցուցումներ« որոնք հակասում են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը« օրենքներին և այլ իրավական ակտերին« ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքի 16-րդ հոդվածը՝ դատապարտյալի ուղղումը« ինչի հետևանքով էական վնաս է պատճառվել պետության շահերին՝ հեղինակազրկվել է պետական իշխանության մարմինը՝ ՀՀ ԱՆ քրեակատարողական ծառայությունը և խաթարվել է ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոցե ՔԿՀ-ի՝ դատապարտյալների ուղղմանը միտված բնականոն գործունեությունը։
Այսպիսով՝ Կարապետ Մկրտչյանին վերագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարում։»։
Խ. Խաչատրյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա` «2016 թվականի օգոստոսի 26-ից աշխատելով ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿՀ-ի հերթապահ խմբի պատասխանատու հերթապահի պաշտոնում« 2016 թվականի հոկտեմբերի 10-ի թիվ 287 Գ-Լ հրամանով իրականացնելով օրվա հերթապահ խմբի պատասխանատու հերթապահի պարտականությունները« ՀՀ քրեակատարողական ծառայության օրենսգրքով և ՀՀ արդարադատության նախարարի 2011 թվականի նոյեմբերի 21-ի թիվ 194-Ն հրամանով իրեն տրված լիազորությունների շրջանակում հանդիսանալով մշտապես իշխանության ներկայացուցչի գործառույթներ իրականացնող պաշտոնատար անձ« պաշտոնեական դիրքը ծառայության շահերին հակառակ օգտագործելով« անձնական այլ շահագրգռվածությունից ելնելով չարաշահել է իր պաշտոնեական լիազորությունները« որն էական վնաս է պատճառել պետության օրինական շահերին։
Այսպես«
Հերթապահ խմբի պատասխանատու հերթապահ Խաչիկ Խաչատրյանը« ՀՀ արդարադատության նախարարի 2011 թվականի նոյեմբերի 21-ի թիվ 194-Ն հրամանի 24-րդ կետով իրեն տրված լիազորությունների շրջանակում հանդիսացել է կալանավորված անձանց և դատապարտյալների կողմից ներքին կանոնակարգի պահանջների պահպանման« նրանց կողմից ներքին կանոնակարգի պահանջների խախտումները« անհնազանդության և փախուստի դեպքերը կամ այլ իրավախախտումները բացահայտելուն կամ կանխելուն ուղղված« անվտանգությունն ապահովող հերթապահ խմբի աշխատողների ծառայողական պարտականությունների պատշաճ կատարման նկատմամբ հսկողություն իրականացնող« ինչպես նաև դրանք օրինական ու ժամանակին կատարելու համար պատասխանատվություն կրող պաշտոնատար անձ։
Նույն հրամանի 23-րդ կետով հաշվետու լինելով միայն հիմնարկի պետին և ՀՀ քրեակատարողական ծառայության մասին օրենքի 38-րդ հոդվածով պարտավոր լինելով չկատարել իրեն տրված անօրինական ցուցումները և այդ մասին տեղյակ պահել վերադասին« 2016 թվականի հոկտեմբերի 10-ին« իրեն ցուցում« հանձնարարություն կամ հրաման տալու իրավունք չունեցող նույն քրեակատարողական հիմնարկի պետի տեղակալ Կարապետ Մկրտչյանի ակնհայտ անօրինական ցուցումով« վերջինիս հաճոյանալու« դրանով իսկ ծառայության մեջ առավելություն ստանալու անձնական այլ շահագրգռվածությունից ելնելով« պաշտոնեական դիրքը ծառայության շահերին հակառակ օգտագործելով«նույն օրը՝ քրեակատարողական հիմնարկի դատապարտյալ Վիկտոր Դավթյանի հետ կարճատև տեսակցության թույլտվություն ստացած« դատապարտյալ Ստեփան Հակոբյանի հրավերով քրեակատարողական հիմնարկ այցելած՝ քաղաքացիներ Ալլա Կարապետյանին« Լուիզա Չատինյանին և Դիաննա Մամիկոնյանին թույլատրել է Վիկտոր Դավթյանի փոխարեն երկարատև տեսակցությունների համար նախատեսված սենյակներում տեսակցել դատապարտյալներ Ստեփան Հակոբյանի« Ռոբերտ Օսիպյանի և ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ« 4-րդ կլինիկական փուլ« ծանր իմունային անբավարարություն հիվանդությամբ տառապող Արթուր Օսիպյանի հետ։
Դրանից հետո« Խաչիկ Խաչատրյանն իր կողմից վերը նշված անօրինական արարքը քողարկելու նպատակով «Տեսակցությունների սենյակ կանչվող կալանավորված անձանց և դատապարտյալների հաշվառման» մատյանում մտցրել է իրականությանը չհամապատասխանող գրառում« իբրև Ալլա Կարապետյանը« Լուիզա Չատինյանը և Դիաննա Մամիկոնյանը տեսակցել են Վիկտոր Դավթյանին։
Վերը նշված արարքով Խաչիկ Խաչատրյանը խախտել է ՀՀ քրեակատարողական ծառայության մասին օրենքի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետը« այն է՝ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ իրեն վերապահված պարտականությունները ճշգրիտ ու ժամանակին չի կատարել« ՀՀ ԿԱ 03.08.2006թ. թիվ 1543-Ն որոշմամբ հաստատված հավելվածի 138-րդ« 143-րդ կետերը և ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքի 92-րդ հոդվածի 2-րդ մասը« այն է՝ տեսակցությունների տրամադրման կարգը« ՀՀ ԱՆ 2011 թվականի նոյեմբերի 21-ի թիվ 194-Ն հրամանի 23-րդ կետը« 24-րդ կետի 1-ին ու 6-րդ ենթակետերը« ինչի հետևանքով էական վնաս է պատճառվել պետության շահերին՝ հեղինակազրկվել է պետական իշխանության մարմինը՝ ՀՀ ԱՆ քրեակատարողական ծառայությունը և խաթարվել է ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿՀ-ի՝ դատապարտյալների ուղղմանը միտված բնականոն գործունեությունը։
Այսպիսով՝ Խաչիկ Խաչատրյանին վերագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարում։»։
2017թ. հունվարի 30-ին թիվ 13204616 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2017թ. հունվարի 31-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2017թ. փետրվարի 13-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2017թ. փետրվարի 21-ին նշանակելու մասին։
2017թ. փետրվարի 21-ին դատարան է ստացվել ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանի պաշտպան Մ. Վասակյանի միջնորդությունը` դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին։


Արագացված դատական քննություն

Մինչև դատաքննությունը սկսելը` ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Ամբաստանյալը հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքն համաձայն է մեղադրանքի հետ` իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, խնդրում է իրեն մեղմ պատժել և պնդում է իր միջնորդությունը։
Ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանը հայտնեց, որ համաձայն է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանի միջնորդության հետ և խնդրում է կիրառել այն, համաձայն է իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ և առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, խնդրում է իրեն մեղմ պատժել, իր դիրքորոշումը ներկայացնում է կամավոր, մինչ այդ ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները և պնդում է իր դիրքորոշումը։
Պաշտպաններից յուրաքանչյուրը հայտնեց, որ համաձայն է միջնորդության հետ, գտնում է, որ նպատակահարմար է կիրառել դատական քննության արագացված կարգ։
Մեղադրողը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկում։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշում կայացրեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրը` Կ. Մկրտչյանը և Խ. Խաչատրյանը կատարել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք։
Ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է հետևյալը.
1. Ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, խնամքին ունի երկու անչափահաս երեխա (2001թ. ապրիլի 23-ին ծնված Նարինե Կարապետի Մկրտչյանը և 2002թ. նոյեմբերի 13-ին ծնված Ավետիք Կարապետի Մկրտչյանը), որոնցից մեկը մինչև տասնչորս տարեկան է, հանցանքը կատարելիս խախտել է մասնագիտական` քրեակատարողական ծառայողի երդումը։
2. Ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ տալով` աջակցել է հանցագործության մյուս մասնակցին մերկացնելուն։


Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ.
1. Ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, հանդիսանալով պաշտոնատար անձ` անձնական այլ շահագրգռվածությունից ելնելով իր պաշտոնեական դիրքը ծառայության շահերին հակառակ օգտագործելը, որն էական վնաս է պատճառել պետության օրինական շահերին` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
2. Ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, հանդիսանալով պաշտոնատար անձ` անձնական այլ շահագրգռվածությունից ելնելով իր պաշտոնեական դիրքը ծառայության շահերին հակառակ օգտագործելը, որն էական վնաս է պատճառել պետության օրինական շահերին` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները` ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։
Որպես ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան երեխայի առկայությունը, իսկ որպես նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք` դատարանը հաշվի է առնում հանցանքի կատարմամբ մասնագիտական երդումը խախտելը։
Ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել։
Որպես ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում ինքնախոստովանական ցուցմունքներ տալով` հանցագործության մյուս մասնակցին մերկացնելուն աջակցելը։
Ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ։
Կատարած հանցագործության համար ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով, կալանքի և ազատազրկման ձևով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Տուգանքը դրամական տուժանք է, որը նշանակվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով նախատեսված սահմաններում` պատիժ նշանակելու պահին Հայաստանի Հանրապետությունում օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի (այսուհետ՝ նվազագույն աշխատավարձ) երեսնապատիկից երեքհազարապատիկի չափով։
(…)»։
Նույն օրենսգրքի 52-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...) 3. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցագործության բնույթից, հնարավոր չի գտնում պահպանել որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու նրա իրավունքը։
(...)»։
Նույն օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...) Կալանքը կարող է նշանակվել ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում` տասնհինգ օրից մինչև երեք ամիս ժամկետով և միայն այն դեպքում, երբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց չի կիրառվել։ (...)»։
Նույն օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Ազատազրկումը որոշակի ժամկետով դատապարտյալին ուղղիչ հիմնարկում անազատության մեջ պահելու ձևով հասարակությունից մեկուսացնելն է։
2. Ազատազրկումը սահմանվում է երեք ամսից քսան տարի ժամկետով։
(...)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, կատարած արարքը միջին ծանրության հանցագործությունների թվին դասվելը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո Կ. Մկրտչյանի դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող վերոգրյալ հանգամանքների հետ` դատարանը գտնում է, որ Կ. Մկրտչյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստ պատժատեսակի` ազատազրկման ձևով, քանի որ պատժի այդ տեսակի կիրառումն է անհրաժեշտ և բավարար Կ. Մկրտչյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար, իսկ տուգանքը կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես պատիժ տվյալ դեպքում նշանակվել չեն կարող, քանի որ պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող վերոհիշյալ հանգամանքի առկայության պարագայում պատժի նվազ խիստ տեսակները չեն կարող ապահովել պատժի նպատակները։ Կալանքը որպես պատիժ նշանակվել չի կարող, քանի որ Կ. Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, կատարած արարքը միջին ծանրության հանցագործությունների թվին դասվելը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը` առաջադրված մեղադրանքում լիովին մեղավոր ճանաչելը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքների հետ` դատարանը գտնում է, որ Խ. Խաչատրյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստ պատժատեսակի` ազատազրկման ձևով։
Քննելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը նրա կողմից կրելու նպատակահարմարության հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ՎԲ-124/07 գործով 2007թ. հունիսի 12-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` ԵՔՐԴ/0571/01/08 քրեական գործով 2009թ. հունիսի 2-ի որոշմամբ նշել է.
«(…) 17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
(…)»։
Հաշվի առնելով վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքը` ինքնախոստովանական ցուցմունքներ տալով` հանցագործության մյուս մասնակցին մերկացնելուն աջակցելը, Խ. Խաչատրյանի կատարած հանցանքը միջին ծանրության հանցագործությունների թվին դասվելը, ինչպես նաև հաշվի առնելով նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանի` հանրության համար վտանգավոր լինելու աստիճանը նվազել է և հնարավոր է հանգել հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել, իրեղեն ապացույցներ առկա չեն։
Քննելով խափանման միջոցների հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կ. Մկրտչյանի նկատմամբ խափանման միջոց կալանավորումն ընտրված է ճիշտ և այն վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ նրա` ազատության մեջ գտնվելու դեպքում, պատիժը կրելուց խուսափելու հավանականությունը բարձրանում է` ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտվելու պատճառաբանությամբ։
Հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրված չի եղել` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի կատարումն ապահովելու նպատակով ամբաստանյալ Խ. Խաչատրյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է խափանման միջոց կիրառել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 134-136-րդ, 144-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ և 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

1. Ամբաստանյալ Կարապետ Ավետիքի Մկրտչյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 1 /մեկ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի կրման սկիզբը հաշվելով 2016թ. նոյեմբերի 29-ից։
Խափանման միջոց կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
2. Ամբաստանյալ Խաչիկ Պապիկի Խաչատրյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Խաչիկ Պապիկի Խաչատրյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ Խաչիկ Խաչատրյանին պարտավորեցնել չփոխել մշտական բնակության վայրը` նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի պետական ծառայության վրա։
Ամբաստանյալ Խաչիկ Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ