ԵԿԴ/0003/01/17



Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող, Հայաստանի Հանրապետության
/այսուհետ ՀՀ/ գլխավոր դատախազության
ՀՀ ազգային անվտանգության մարմիններում
քննվող, թմրամիջոցների ապօրինի
շրջանառության հետ կապված և
կիբեռհանցագործությունների գործերով
վարչության դատախազ Էդ. Արսենյանի,

ամբաստանյալներ Ա. Հակոբյանի և
Ա. Գրիգորյանի պաշտպան Կ. Քամալյանի,



2017թ. ապրիլի 26-ին Երևանում,


դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Արթուր Դավթի Հակոբյանի`
ծնված 1976թ. հունիսի 03-ին Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուրի, խնամքին երեք անձ (կենսաթոշակառու և երրորդ խմբի հաշմադամ հայրը, կենսաթոշակառու մայրը, վատառողջ քույրը), չի աշխատում, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, հաշվառված է և բնակվում է Երևան քաղաքի Շինարարների փողոցի թիվ 15/1 շենքի թիվ 92 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Արա Արմենակի Գրիգորյանի`

ծնված 1974թ. հունվարի 20-ին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին երեք անչափահաս զավակ, որոնցից երկուսը` մինչև տասնչորս տարեկան, իսկ մեկը` մինչև ութ տարեկան, վատառողջ է, աշխատում է «Սամվել Բալյան» Ա/Ձ-ում որպես փոխանակման կետի աշխատակից (արժույթային գործակալ), նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, հաշվառված է և բնակվում է Երևանի Մոլդովական փողոցի թիվ 39/5 շենքի թիվ 23 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը
2016թ. սեպտեմբերի 16-ին ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության քննչական վարչությունում, առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառք իրականացնելու դեպքի առթիվ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 58213616 քրեական գործը։
2016թ. հոկտեմբերի 17-ին Ա. Հակոբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «2016 թվականի օգոստոսի 30-ին« Երևան քաղաքի Ամիրյան 15 հասցեում գործող «Արայ» խանութի վաճառասրահում« գումար աշխատելու նպատակով« առանց համապատասխան լիցենզիայի իրականացրել է 34.320 եվրո գումարի փոխանակում« ինչն էլ անմիջապես բացահայտվել է ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցների կողմից և 34.320 եվրոյին համարժեք 18.225.000 ՀՀ դրամն արձանագրվել և վերցվել է։
Այսպիսով Ա.Հակոբյանը կատարել է հանցագործություն նախատեսված՝ ՀՀ քր. օր-ի 188.1 հոդվածի 1-ին մասով։»։
2016թ. դեկտեմբերի 28-ին Ա. Գրիգորյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «հանդիսանալով արտարժույթի փոխանակման լիցենզիա ունեցող «Սամվել Բալյան» ԱՁ աշխատակիցն« իր ընկեր՝ Արթուր Հակոբյանին առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառք իրականացնելուն օժանդակելու դիտավորությամբ« 2016 թվականի օգոստոսի 30-ին« Երևան քաղաքի Ամիրյան 15 հասցեում գործող «Արայ» խանութի վաճառասրահում գործող տարադրամի փոխանակման կետից վերջինիս է տրամադրել 34.320 եվրո գումար« որն էլ Ա.Հակոբյանի կողմից փոխանակում կատարելուց անմիջապես հետո բացահայտվել է ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցների կողմից։
Այսպիսով Ա.Հակոբյանը կատարել է հանցագործություն նախատեսված՝ ՀՀ քր. օր-ի 38-188.1 հոդվածի 1-ին մասով։»։
2016թ. դեկտեմբերի 30-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2017թ. հունվարի 12-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2017թ. հունվարի 23-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2017թ. փետրվարի 01-ին նշանակելու մասին։


Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
ՀՀ կենտրոնական բանկի (այսուհետ Կենտրոնական բանկ) խորհրդի 2005թ. հունվարի 20-ի թիվ 05 Ա որոշմամբ, գործով ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանին տրամադրվել է արտարժույթի առք ու վաճառքի թիվ 568 լիցենզիան` Երևանի Տիգրան Մեծի պողոտայի թիվ 7 հասցեում այդ գործունեությունն իրականացնելու համար։
Կենտրոնական բանկի խորհրդի 2008թ. հունվարի 15-ի 06Ա որոշմամբ այդ լիցենզիան ուժը կորցրած է ճանաչվել։
Կենտրոնական բանկի խորհրդի 2006թ. օգոստոսի 15-ի թիվ 486 Ա որոշմամբ, գործով վկա, անհատ ձեռնարկատեր /այսուհետ Ա/Ձ/ Սամվել Բալյանին անժամկետ տրվել է և նույն խորհրդի 2009թ. հոկտեմբերի 06-ի թիվ 291 Ա որոշմամբ վերաձևակերպվել է արտարժույթի առուվաճառքի թիվ 703 լիցենզիան` արտարժույթի առուվաճառքի գործառնություններ իրականացնելու համար, իսկ որպես գործունեության վայր սահմանվել է Երևանի Ամիրյան փողոցի թիվ 15 շենքի թիվ 100 տարածքը։
Ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանին 2015թ. սեպտեմբերի 03-ին, Հայաստանի բանկերի միության կողմից տրվել է թիվ 296 հավաստագիրը` փոխանակման կետի աշխատակցի պաշտոնում աշխատելու համար, մինչև 2018թ. սեպտեմբերի 03-ը` ժամկետով։
2009թ. ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանն աշխատել է Ա/Ձ Ս. Բալյանի՝ արտարժույթի առուվաճառքի գործառնություն իրականացնելու գործունեության վայր հանդիսացող, Երևանի Ամիրյան փողոցի թիվ 15 հասցեում գործող տարադրամի փոխանակման կետում որպես աշխատակից։ Արտարժույթի առուվաճառքի գործառնությաններ իրականացնելու համար անհրաժեշտ գումարը ներդրվել է վկա Ս. Բալյանի կողմից և պատկանել է նրան։
Ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանը մինչև դեպքը չի ճանաչել Ս. Բալյանին, սակայն իմացել է, որ նա է փոխանակման կետի ղեկավարը։
Ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանին Ա. Հակոբյանը ճանաչել է 2001 թվականից և գտնվել են ընկերական փոխհարաբերությունների մեջ։
Գործով վկա, «Եղիսաբեթ» ՍՊԸ-ի փոխտնօրեն Վարդգես Գասպարյանը ցանկանալով հնարավորինս ձեռնտու փոխարժեքով 2016թ. օգոստոսի 30-ին հայկական դրամով գնել 34.320 եվրո տարադրամ՝ այդ հարցով դիմել է ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանին, նախօրոք իմանալով, որ վերջինս Երևանի Ամիրյան 15 շենքում զբաղվում է տարադրամի առուվաճառքով։
2016թ. օգոստոսի 30-ին, Երևանում, Ամիրյան փողոցի թիվ 15 շենքում գտնվող «Արայ» խանութի տարածքում ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանը նույն շենքում գտնվող փոխանակման կետի աշխատող ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանից պարտքով խնդրել է 18.225.000 ՀՀ դրամ գումար` վկա Վ. Գասպարյանի պատվիրած արտարժույթն իրեն ձեռնտու գնով գնելու և շահույթով Վ. Գասպարյանին վաճառելու համար։
Ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը հաստատապես իմացել է միևնույն վայրում Ա. Հակոբյանի կողմից առանց համապատասխան լիցենզայի արտարժույթի առուվաճառք իրականացնելու մասին և փոխանակման կետից Ա. Հակոբյանին է տվել Ա/Ձ Ս. Բալյանին պատկանող, նրա կողմից արտարժույթի գործառնություններ իրականացնելու համար ներդրված գումարից` 18.225.000 ՀՀ դրամ գումար։ Այդ գումարից` 18.207.500 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարով Ա. Հակոբյանը գնել է 34.320 եվրո գումար, որը 2016թ. օգոստոսի 30-ին, ժամը 12։00-ի սահմաններում, Երևանի Ամիրյան փողոցի թիվ 15 շենքում գործող տարադրամի փոխանակման կետի մոտ վաճառել է Վ. Գասպարյանին և նրանից ստացել 18.225.000 ՀՀ դրամ կանխիկ գումար` արդյունքում ստանալով 17.500 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի շահույթ։

Քրեական գործի նախաքննության և դատական քննության ընթացքում վերոհիշյալ 18.225.000 /տասնութ միլիոն երկու հարյուր քսանհինգ հազար/ ՀՀ դրամ գումարը և 34.320 (երեսունչորս հազար երեք հարյուր քսան) եվրո գումարը ճանաչվել են իրեղեն ապացույց և պահպանության համար հանձնվել են պետական բանկի հիմնարկներին` մինչև քրեական գործով վարույթի ավարտը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 8, 92, 94/


Ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալներից որևէ մեկը նախկինում դատված չի եղել, նրանցից յուրաքանչյուրը բնութագրվում է դրական։
Պարզվել է նաև, որ ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանը խնամքին ունի երեք անձ՝ կենսաթոշակառու և երրորդ խմբի հաշմադամ հայրը (1939թ. օգոստոսի 16-ին ծնված Դավիթ Մուշեղի Հակոբյանը), կենսաթոշակառու մայրը (1944թ. փետրվարի 02-ին ծնված Ասյա Արսենի Հակոբյանը), ֆիզիկապես վատառողջ քույրը (1977թ. դեկտեմբերի 22-ին ծնված Արևիկ Դավթի Հակոբյանը), իսկ ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը խնամքին ունի երեք անչափահաս զավակ, որոնցից երկուսը` մինչև տասնչորս տարեկան (2005թ. օգոստոսի 19-ին ծնված Լիլիթ Արայի Գրիգորյանը և Նարեկ Արայի Գրիգորյանը), իսկ մեկը` մինչև ութ տարեկան (2016թ. ապրիլի 26-ին ծնված Արեգ Արայի Գրիգորյանը)։


Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.

Վկա Վարդգես Ապրեսի Գասպարյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2009 թվականից աշխատում է «Եղիսաբեթ» ՍՊԸ-ում որպես փոխտնօրեն։ Ընկերությունը զբաղվում է խոշոր ծավալների ներմուծումներով և աշխատանքի բերումով գումար փոխանակելու անհրաժեշտություն է առաջանում։ 2016թ. օգոստոսի 30-ին զանգահարել է իր ծանոթ Արթուրին« որին ճանաչում է «Արայ» խանութի տարածքում գործող փոխանակման կետից։ Արթուրի հետ պայմանավորվել է 1 եվրոն 531 ՀՀ դրամ փոխարժեքով նրանից գնել 34.320 եվրո։ Այդ փոխարժեքը կես դրամով ցածր է եղել, փոխանակման կետերի փոխարժեքից, ամբողջ գումարի մեջ կազմել է 17.500 ՀՀ դրամ։ Այդ պատճառով էլ որոշել է փոխանակումը կատարել Արթուրի մոտ։ Նույն օրը, ժամը 12։00-ի սահմաններում մոտեցել է Երևան քաղաքի Ամիրյան-Մաշտոց փողոցների խաչմերուկում գտնվող «Արայ» խանութի վաճառասարհի փոխանակման կետին։ Մինչև ներս մտնելը` Արթուրը մոտեցել է իրեն և միասին ներս են մտել խանութի տարածք« որտեղ, փոխանակման կետից դուրս Արթուրին տվել է 18.225.000 ՀՀ դրամ և նրանից ստանալով 34.320 եվրո գումար՝ դուրս եկել խանութից։ Դրանից անմիջապես հետո, խանութի մուտքի մոտ իրեն մոտեցել է մի տղամարդ, ներկայացել որպես ԱԱԾ աշխատակից և մի քանի աշխատակցի հետ միասին իրեն և Արթուրին հրավիրել են իրենց վարչական շենք։ Արթուրը մոտ 10 րոպե ստուգել է իր տված ՀՀ դրամները« որից հետո նոր տվել է դրան համարժեք եվրոն։ Չի հիշում թե նա գումարը որտեղից է տվել։ Գումարը փոխանակելուց հետո որևէ փաստաթուղթ չի տրամադրվել։
Արթուրի հետ նախկինում գումարներ է փոխանակել մի քանի անգամ« սակայն գումարների չափը կազմել է մոտ 500-600 ԱՄՆ դոլար։
Տեղյակ չէ« թե այդ փոխանակման կետն ում է պատկանում։
Ինքը չի իմացել« որ Արթուրն իրականում տվյալ փոխանակման կետի աշխատակից չի հանդիսանում։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 58-60/
Վկա Արկադի Պանդուխտի Սարգսյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ Արթուր Հակոբյանին ճանաչում է 2016թ. փետրվարից, մոտ 8 ամիս։ Վերջինիս հետ ծանոթացել է համացանցի «ռեթ. էյէմ.» «rate.am» կայքով, որտեղ նա հայտարարություն է արել« շահավետ փոխարժեքով արտարժույթի փոխանակում կատարելու մասին։ Գնացել է Երևանի Մաշտոցի փողոցի վրա գտնվող «Արայ» խանութ« որտեղ առաջին անգամ փոխանակել է 8.000 եվրո« իսկ երկրոդ անգամ` 22.000 ԱՄՆ դոլար գումարներ։ Երկու դեպքերն էլ եղել են 2016 թվականին։ Երկու դեպքում էլ գումարները փոխանակել է նույն տարածքում գտնվող տարադրամի փոխանակման կետի կողքին և ոչ մի անդորրագիր դրա վերաբերյալ իրեն չի տրամադրվել, անձնագիր չի պահանջվել։ Գումարի կեսը փոխանակման կետի ներսում են հաշվել, կեսը` դրսում։ Գումարն Արթուրի մոտ է եղել։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 61-62/
Վկա Սասուն Ժորժիկի Նազարյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ Արթուր Հակոբյանին ճանաչում է մոտ 15 տարի։ Մի քանի անգամ տարադրամ է փոխանակել նրա հետ։ Վերջին անգամ գումարը փոխանակել է 2016 թվականին, 7.000 ԱՄՆ դոլարի չափով։ Բոլոր գործարքներն Արթուրը կատարել է տարադրամի փոխանակման կետից դուրս« ինչի վերաբերյալ փաստաթուղթ չի տրամադրել։ Փոխանակվող գումարն իրեն տրամադրել է «Արայ» խանութի սրահում գործող տարադրամի փոխանակման կետից։ Արային ճանաչում է շուրջ 10 տարի, տարադրամի փոխանակման հետ կապված` որպես Արթուրի ընկերոջ, բայց նրա հետ գումար չի փոխանակել։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 63-64« 91/
Վկա Լուսինե Հակոբի Մանուկյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ Արթուր Հակոբյանին ճանաչում է շուրջ 1 /մեկ/ տարի։ Վերջինիս հետ ծանոթացել է «ռեթ. էյէմ.» «rate.am» կայքի միջոցով։ Մի քանի անգամ գումար է փոխանակել։ Մի օր փոխանակել է 15.000 եվրո, քանի որ կուրսը հարմար է եղել։ Վերջին անգամ նրա հետ գումար է փոխանակել 2016թ. մայիս-հունիս ամիսներին։ Փոխանակումը կատարվել է Երևանի Ամիրյան փողոցի վրա գտնվող «Արայ» վաճառքի վայրում փոխանակման կետից դուրս և ոչ մի անգամ անդորրագիր չի տրամադրվել, անձնագիր չեն ուզել։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 65-66/
Վկա Հենրիկ Վահանի Մարգարյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ Արթուր Հակոբյանին ճանաչում է մոտ 8 ամիս։ Վերջինիս հետ ծանոթացել է «ռեթ. էյէմ.» «rate.am» կայքի միջոցով և մեկ անգամ փոխանակել է 200.000 ՌԴ ռուբլի« որը տեղի է ունեցել 2016թ. սկզբներին։ Փոխանակման համար անդորրագիր չի ստացել« այն կատարվել է փոխանակման կետից դուրս և այդ գումարն իրեն տրամադրել է «Արայ» խանութի սրահում գործող տարադրամի փոխանակման կետի աշխատակիցը։
Ինքն իմացել է« որ Արթուրը հանդիսանում է տվյալ փոխանակման կետի աշխատակիցը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 67-68« 90/
Վկա Համբարձում Մարտիրոսի Պարսամյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ Արթուր Հակոբյանին ճանաչում է «ռեթ. էյէմ.» «rate.am» կայքի միջոցով։ Տվյալ կայքով տեսել է« որ Արթուրը տարադրամ է փոխանակում շահավետ փոխարժեքով։ Սույն թվականի ընթացքում մի քանի անգամ նրա միջոցով գումար է փոխանակել« սակայն չափը չի հիշում։ Բոլոր դեպքերում գումարները փոխանակվել են տարադրամի փոխանակման կետի անմիջապես կողքին։ Այդ կապակցությամբ անդորրագիր չի պահանջել և չի ստացել։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 69-70/
Վկա Սամվել Բալյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2006 թվականից որպես անհատ ձեռնարկատեր Աբովյան քաղաքում հիմնադրել է տարադրամի փոխանակման կետ։ Գրանցվել է որպես «Սամվել Բալյան» ԱՁ։ Այնուհետև, 2009 թվականից փոխանակման կետը տեղափոխել է Երևան քաղաքի Ամիրյան փողոց և մինչ օրս շարունակում է գործունեությունը։ Ինքն անձամբ 2006 թվականից աշխատել է իր փոխանակման կետում, իսկ երբ փոխանակման կետը տեղափոխել է Երևան` այդ ժամանակվանից իր փոխանակման կետում չի աշխատել և այն վստահել է իր բարեկամ Արա Գրիգորյանին։ Ինքը ՀՀ-ից պարբերաբար մեկնել է ՌԴ և վերադարձել։ Ա. Գրիգորյանին ճանաչում է 2009 թվականից։ Իմացել է, որ Ա. Գրիգորյանն աշխատանքային փորձ ունի, քանի որ աշխատել է բանկում։ Ա. Գրիգորյանն իր մոտ աշխատակից է եղել և համապատասխան աշխատավարձ է ստացել։ ԱՁ-ի ամբողջ հաշվետվությունը և այլ հաշվապահական գործունեությունը կատարել է հաշվապահը, որը ևս աշխատավարձ է ստացել։
Փոխանակման կետում գտնվող ամբողջ գումարն իրենն է։ Երբ Աբովյան քաղաքից տեղափոխվել են Երևան՝ փոխանակման կետում շրջանառության մեջ ունեցել է մոտ 90.000 ԱՄՆ դոլար գումար, որն ամբողջությամբ պատկանում է իրեն։
Վերջերս վերադառնալով Ռուսաստանից և լսելով դեպքի մասին՝ փոխանակման կետում կատարել է ստուգում, ինչի արդյունքում պարզվել է, որ փոխանակման կետից շուրջ 30.000 ԱՄՆ դոլար գումար է պակասում։
Ինքը չի ճանաչում Ա. Հակոբյանին և չգիտի, թե վերջինս ինչ գործունեություն է ծավալում։
Հայաստանից իր բացակայության ժամանակ Արան ձևակերպել է հաշվետվությունները, կազմակերպել է փոխանակման կետի աշխատանքը և իր շահույթը ամեն ամիս ուղարկել է իր տուն՝ հանձնելով կնոջը։ Դա կազմել է ամսեկան 300-400 ԱՄՆ դոլար գումար։
Հայաստան վերադառնալով` իմացել է, որ փոխանակման կետում ներդրված իր գումարի մի մասը առգրավել են, քանի որ ինչ-որ անօրինականություն է կատարվել, սակայն մանրամասները չգիտի։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, 2016թ. օգոստոսի 30-ին առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառքի դեպք հայտնաբերելու մասին արձանագրությամբ« որի համաձայն` 2016թ. օգոստոսի 30-ին Երևանի Ամիրյան փողոցի թիվ 15 հասցեում գործող «Արայ» խանութի վաճառասրահում« Ա. Հակոբյանն առանց համապատասխան լիցենզիայի իրականացրել է արտարժույթի` 34.320 եվրո գումարի վաճառք և դրա դիմաց ստացել 18.225.000 ՀՀ դրամ գումար։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 2-3« 93/
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, Կենտրոնական բանկի 2016թ. սեպտեմբերի 06-ի թիվ 13-06/001905-16 գրությամբ« գրանցման մատյանի և փոխանակման կետի դրամարկղի ստուգման ակտի պատճեններով« որոնց համաձայն «Սամվել Բալյան» Ա/Ձ-ում 2016թ. օգոստոսի 30-ին 18.225.000 ՀՀ դրամին համարժեք 34.320 եվրո չի փոխանակվել։ Ա/Ձ-ում առկա է 18.225.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի պակասորդ։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 20-23« 93/
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, Երևանի Ամիրյան փողոցի թիվ 15 հասցեում գործող «Արայ» խանութի վաճառասրահի և նույն տարածքում գտնվող տարադրամի փոխանակման կետի տեսախցիկներից ստացված, 2016թ. օգոստոսի 28-ից 30-ն ընկած ժամանակահատվածի տեսաձայնագրություններով« որոնցով հիմնավորվել է մեղադրյալ Ա.Հակոբյանի կողմից առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառքի իրականացումը և ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի կողմից այդ գործում նրան օժանդակելը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 54-56« 93/
Կենտրոնական բանկի 2016թ. դեկտեմբերի 07-ի թիվ 15.2-06/002604-16 գրությամբ և արտարժույթի առք ու վաճառքի թիվ 568 լիցենզիայի պատճենով« որոնց համաձայն` Կենտրոնական բանկի խորհրդի 2005թ. հունվարի 20-ի թիվ 05 Ա որոշմամբ Ա. Հակոբյանին տրամադրվել է արտարժույթի առուվաճառքի թիվ 568 լիցենզիան« որը Կենտրոնական բանկի խորհրդի 2008թ. հունվարի 15-ի թիվ 06Ա որոշմամբ ուժը կորցած է ճանաչվել։
Արտարժույթի առուվաճառքի թիվ 703 լիցենզիայով, որի համաձայն` Կենտրոնական բանկի խորհրդի 2006թ. օգոստոսի 15-ի թիվ 486 Ա որոշմամբ, Ա/Ձ Ս. Բալյանին անժամկետ տրվել և Կենտրոնական բանկի խորհրդի 2009թ. հոկտեմբերի 06-ի թիվ 291 Ա որոշմամբ վերաձևակերպվել է արտարժույթի առուվաճառքի թիվ 703 լիցենզիան` արտարժույթի առուվաճառքի գործառնություններ իրականացնելու համար, իսկ որպես գործունեության վայր սահմանվել է Երևանի Ամիրյան փողոցի թիվ 15 շենքի թիվ 100 տարածքը։
Հայաստանի բանկերի միության կողմից 2015թ. սեպտեմբերի 03-ին տրված թիվ 296 հավաստագրով, որի համաձայն` նշված հավաստագիրը տրվել է Ա. Գրիգորյանին` փոխանակման կետի աշխատակցի պաշտոնում աշխատելու համար, մինչև 2018թ. սեպտեմբերի 03-ը` ժամկետով։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 83-84« 86, 93, 98/
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, 2016թ. դեկտեմբերի 26-ի զննության արձանագրությամբ« որի համաձայն` «Արայ» ՍՊԸ-ի` 2016թ. օգոստոսի 30-ի և Կենտրոնական բանկի՝ 2016թ. սեպտեմբերի 07-ի գրություններով տրամադրված, թվով 4 լազերային սկավառակներում զետեղված, Երևանի Ամիրյան փողոցի թիվ 15 հասցեում գործող «Արայ» խանութի վաճառասրահի և նույն տարածքում գտնվող տարադրամի փոխանակման կետի տեսախցիկներից կատարված, 2016թ. օգոստոսի 28-30-ն ընկած ժամանակահատվածի տեսաձայնագրություններով հիմնավորվել է մեղադրյալ Արթուր Հակոբյանի կողմից առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառք իրականացնելը« ինչպես նաև ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի կողմից վերջինիս այդ գործում օժանդակելը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 95/
Իրեղեն ապացույց ճանաչված, ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի կողմից« 2016թ. օգոստոսի 30-ին Երևանի Ամիրյան փողոցի թիվ 15 հասցեում գործող «Արայ» խանութի վաճառասրահում« առանց համապատասխան լիցենզիայի վաճառված, 34.320 եվրո ընդհանուր գումարի արտարժույթով և դրա դիմաց վկա Վ. Գասպարյանից ստացված 18.225.000 ՀՀ դրամ գումարով« որոնցով իրականացվել է առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառքը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 92/
Նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և օգտվելով իր իրավունքներից` հրաժարվել է ցուցմունքներ տալուց, իսկ որպես վկա հարցաքննվելիս հայտնել է, որ 2009 թվականից աշխատում է Երևանի Ամիրյան փողոցի թիվ 15 հասցեում գտնվող տարադրամի փոխանակման կետում և այդ գործունեությունն իրականացնելու համար ունի ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից տրված արտարժույթի առուվաճառք իրականացնելու համապատասխան թույլտվություն։ Տարադրամի փոխանակման կետի տարածքը տրամադրվել է «Արայ» ընկերության կողմից «Սամվել Բալյան» Ա/Ձ-ին։ Սամվել Բալյանը մի քանի ամիս է ՀՀ-ից մեկնել է։ Ա. Հակոբյանին ճանաչում է շուրջ 15 տարի։ Մեկ տարի առաջ է իմացել« որ Արթուրը նույն` «Արայ» խանութի տարածքում տարադրամ է փոխանակում առանց համապատասխան լիցենզիայի։ Արթուրին` որպես ընկերոջ« երբեմն գումար է տվել` պարտքով աշխատելու համար։ Վերջին դեպքը եղել է 2016թ. օգոստոսի 30-ին« երբ Արթուրն իրենից վերցրել է 18.225.000 ՀՀ դրամ և այն փոխանակելուց հետո բռնվել է ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցների կողմից։ Ինքն այդ գործարքներից ոչ մի շահ չի ունեցել« պարզապես օգնել է ընկերոջը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 85« 104-105)
Դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը սկզբում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ 2001 թվականից ճանաչում է ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանին։ Վերջինս իր ընկերն է և նրա հետ գտնվում է նորմալ հարաբերությունների մեջ։ Ա. Հակոբյանն աշխատել է իրենց տարադրամի փոխանակման կետի հարևանությամբ։ Նա իրենից պարտքով գումարներ է խնդրել և ինքը նրան չի մերժել։ Ա. Հակոբյանին տրված պարտքով գումարները նա վերադարձրել է տարբեր ժամանակահատվածում։ Եղել է դեպք, որ նույն օրն է վերադարձրել, եղել է` մի քանի օր հետո։ Ինքն իմացել է, որ Ա. Հակոբյանը զբաղվում է տարադրամի փոխանակմամբ, բայց երբևէ չի հարցրել, թե իր կողմից պարտքով տրված գումարներն ինչ է արել։
Փոխանակման կետի հաշվետվություններն ինքն է ներկայացրել Կենտրոնական բանկ, իր անունից կամ Սամվել Բալյանի։ Հաշվետվությունները Կոնտրոնական բանկ ներկայացվել են Էլեկտրոնային տարբերակով, իսկ Սամվել Բալյանի ներկայությունը պարտադիր չի եղել, քանի որ վերջինիս ստորագրությունը չի պահանջվել և հաշվետվության մեջ նշվել է լիցենզիայի համարը։ Բացի այդ, հաշվետվության մեջ չի նշվել, թե շրջանառվող գումարներն ում միջոցներն են։
Դեպքի օրը ոստիկանության աշխատակիցների հետ միասին իր մոտ է եկել Ա. Հակոբյանը և իրենից խնդրել է գումար, որն ինքը ոստիկանների ներկայությամբ տրամադրել է նրան։ Այնուհետև ոստիկաններն իրեն ասել են, որ ոչ մի բանի ձեռք չտա, ուստի մի կողմ է կանգնել` մինչև ոստիկանության աշխատակիցները կատարել են ինչ-որ գործողություններ։ Դրանից հետո փոխանակման կետ են եկել Կոնտրոնական բանկի աշխատակիցները, ովքեր ստուգումներ են կատարել և արձանագրել են, որ փոխանակման կետը պակասորդ ունի։
Ինքը ձեռնարկատեր չի հանդիսանում։ Նախաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքում նշված գումարները, որոնք փոխանակման կետում են եղել` ամբողջությամբ իրենն են։ Ինչ վերաբերվում է նախաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքում նշված այն հանգամանքին, որ ինքն Ա.Հակոբյանին տրամադրել է գումար, որից հետո մեկ ժամ անց իմացել է, որ ապօրինի տարադրամի փոխանակում կատարելու ժամանակ նա ոստիկանների կողմից բացահայտվել է` պարզաբանում է, որ այդ ամենը գրելիս շփոթվել է, ճիշտ չի կառուցել նախադասությունը, ուստի այդպես է արտացոլվել ցուցմունքում։
Այնուհետև փոփոխելով իր ցուցմունքները՝ ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իրականում վկա Բալյանը ճիշտ է ասում, փոխանակման կետի բոլոր գումարները նրան են պատկանում։ Ինքը չի ցանկացել, որ Սամվելն իմանա դեպքի մասին, ուստի հայտնել է, թե փոխանակման կետի գումարներն իրեն են պատկանում։ Այդպես է վարվել, քանի որ Սամվելն իրեն լավություն է արել, աշխատանք է տվել։ Ենթադրել է, որ քննությունը մի երկու ամսում կավարտվի և հետևանքներ չի ունենա։ Քանի որ գործը հասել է դատարան և Սամվելին էլ ծանուցել են` նրան ամեն ինչ հայտնի է դարձել։ Այժմ ինքն ասում է, ճշմարտությունը, որ իրականում այդ գումարները Սամվելինն են, ինքն էլ ընդամենն աշխատողն է։ Սամվել Բալյանին որպես շահույթ ամսեկան վճարել է 300-400 ԱՄՆ դոլար։
Ինքն այդ գործունեության մեջ որևէ գումար չի ներդրել։ Դատարանում սկզբում ուրիշ բան է ասել, որպեսզի Բալյանը չիմանա, որ նրա գումարներով ինքն իր ընկերոջը լավություն է արել։ Կրկնում է` փոխանակման կետի բոլոր գումարները պատկանում են Սամվելին և ինքը ոչ մի գումար չի ներդրել։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանն առաջադրված մեղադրանքում նախաքննության ընթացքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ գումար վաստակելու նպատակով, առանց համապատասխան լիցենզիայի կատարել է արտարժույթի փոխանակում։ Երևանի Ամիրյան փողոցի թիվ 15 հասցեում գործող «Արայ» խանութի վաճառասրահում գտնվող տարադրամի փոխանակման կետում է աշխատում իր ընկեր Ա. Գրիգորյանը։ 2016թ. օգոստոսի 30-ին Ա. Գրիգորյանին խնդրել է պարտքով, մի քանի ժամով 18.225.000 ՀՀ դրամ գումար իրեն տալ։ Ինքը չի ասել« թե ինչ է անելու այդ գումարով« սակայն նախապես պայմանավորվել է իր ընկեր Վարդգեսի հետ« որպեսզի մեկ եվրոն 531 ՀՀ դրամ փոխարժեքով փոխանակի համապատասխան քանակի եվրո։ Համաձայն պայմանավորվածության` այդ օրը Վարդգեսը եկել է նույն վաճառասրահ« այդտեղ իրականացվել է 34.320 եվրոյի փոխանակում։ Փոխանակումից անմիջապես հետո իրենց են մոտեցել ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցները և արձանագրել կատարվածը։ Դրանից հետո իրենց տեղափոխել են վարչական շենք« որտեղ բացատրություն են տվել կատարվածի վերաբերյալ։
Բացի նշված դեպքը` մի քանի անգամ նման եղանակով տարբեր քաղաքացիների հետ նմանատիպ գործարքներ է կատարել« սակայն ստույգ չի հիշում, թե երբ։
Տարադրամի փոխանակման կետը գործում է «Սամվել Բալյան» ԱՁ-ին Կենտրոնական բանկի կողմից տրված լիցենզիայի համապատասխան։
Բոլոր գործարքները կատարել է նույն վայրում և իր անձնական գումարով« սակայն այդ օրը գումարը մեծ է եղել և ստիպված պարտքով գումար է վերցրել։ Խանութի աշխատակիցներն իրեն ճանաչել են որպես Արայի ընկերոջ և մտածել են« որ գործունեությունն իրականացրել է փոխանակման կետի շրջանակներում։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 45/
Դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ վկա Վ. Գասպարյանի հետ ծանոթացել է դեպքից մի քանի ամիս առաջ։ Գործի բնույթից ելնելով` մի քանի անգամ նա զանգահարել է և փոխարժեքներ հարցրել։ Այդ օրը նույնպես նա զանգահարել և եվրոյի կուրսն է հարցրել, իսկ ինքն էլ պատասխանել է։ 30 րոպե անց, իրենց նախնական համաձայնությամբ, արդեն համապատասխան քանակի դրամով Վ. Գասպարյանը եկել է իր մոտ։ Երբ ինքը եվրոն տվել է Վ. Գասպարյանին՝ ԱԱԾ աշխատակիցները Վ. Գասպարյանին մուտքի մոտ, իսկ իրեն` ներսում, կանգնեցրել են և ասել, որ իրենց հետ գնան քաղաքի վարչություն։
Ինքն իր գործունեությունն իրականացրել է «Արայ» խանութում, որևէ առնչություն չի ունեցել «Արայ» խանութի փոխանակման կետի հետ։
Ա. Գրիգորյանի հետ ընկերներ են եղել, բայց գործնական առումով առնչություն չեն ունեցել։ Վ. Գասպարյանի հետ պայմանավորվել է հեռախոսով, որ պետք է փոխանակի 18.220.000-ի մոտ ՀՀ դրամ գումարը եվրոյով։
Ա. Գրիգորյանին ճանաչում է 2001 թվականից։ Իրենց միջև եղել է ընկերական կապ։ Ա. Գրիգորյանն օրինական կարգով «Արայ» խանութում զբաղվել է տարադրամի փոխանակմամբ։ Փոխանակման կետի ղեկավարը Սամվել Բալյանն է։ Այդ մասին ասել է Ա. Գրիգորյանը։
Ինքն այդ կետում մոտավորապես 1 տարի է, որ այդ գործունեությունն է ծավալել, հիմնականում փորձել է ավելի ձեռնտու կուրս ասել, քան Արայի մոտ է եղել։ Ինքը միայն իր շրջապատի և ծանոթների համար է փոխանակում կատարել, նրանք կապ չեն ունեցել Արայի հաճախորդների հետ։
Դեպքի օրը 18.225.000 ՀՀ դրամ գումարը վերցրել է Արայից, մեկ այլ վայրում դրանով Վարդգեսի ուզած եվրոն է գնել և հետո այն փոխանակել է Վարդգեսի դրամի հետ։
Իր շահույթը կազմել է ընդամենը 17.500 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումար։
Վկա Բալյանին ինքը չի ճանաչել, միայն վերջերս, այս դեպքի հետ կապված են հանդիպել։ Ինքն իմացել է, որ այդ փոխանակման կետի գումարները Բալյանինն են և ոչ թե Արայինը։ Ինքն է Արային ասել, որ Բալյանին ոչինչ չասի, որովհետև ենթադրել է, որ խնդիրն արագ կլուծվի և հետևանքներ չեն լինի։
/դատական նիստի արձանագրություն/


Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

Ստուգելով ամբաստանյալների, վկաների ցուցմունքները, համադրելով դրանք քրեական գործի դատական քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, իրենց համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալների մեղադրանքը հիմնավորող` ամբաստանյալներ Ա. Հակոբյանի և Ա. Գրիգորյանի կողմից տրված ինքնախոստովանական ցուցմուքներն արժանահավատ են, հաստատվում են քրեական գործի քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցների համակցությամբ, իսկ նրանց ցուցմունքները` իրենց վերագրվող հանցավոր արարքները կատարած չլինելու մասով, իրականությանը չեն համապատասխանում, արժանահավատ չեն և հերքվում են վերոհիշյալ ապացույցներով։
Այդ վերլուծությունների արդյունքում դատարանը գտնում է նաև, որ ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառքի իրականացումն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ապացուցված է նաև ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառքի իրականացմանն օժանդակելը, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն`
Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
(…)
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
(…)»։
Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատժի անհատականացման կարևորությունն այն է, որ դա լուրջ երաշխիք է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` պատժի նպատակների իրականացման համար։ Հետևաբար, դատարանն անհրաժեշտ է համարում բազմակողմանի հետազոտել ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են`
(…)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի խնամքի տակ մինչև տասնչորս տարեկան երեխայի առկայությունը. (…)»։
Պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի վերաբերյալ ԵԱՆԴ/0091/01/09 գործով 2011թ. հուլիսի 13-ի որոշման 20-րդ կետում` արձանագրելով, որ.
«(...) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը։ Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա։ Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս (...)»։
Վերոհիշյալ իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշման համատեքստում ուսումնասիրելով ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, խնամքին ունի երեք անձ` կենսաթոշակառու և երրորդ խմբի հաշմադամ հայրը (1939թ. օգոստոսի 16-ին ծնված Դավիթ Մուշեղի Հակոբյանը), կենսաթոշակառու մայրը (1944թ. փետրվարի 02-ին ծնված Ասյա Արսենի Հակոբյանը), ֆիզիկապես վատառողջ քույրը (1977թ. դեկտեմբերի 22-ին ծնված Արևիկ Դավթի Հակոբյանը)։
Ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, վատառողջ է, խնամքին ունի երեք անչափահաս զավակ, որոնցից երկուսը` մինչև տասնչորս տարեկան (2005թ. օգոստոսի 19-ին ծնված Լիլիթ Արայի Գրիգորյանը և Նարեկ Արայի Գրիգորյանը), իսկ մեկը` մինչև ութ տարեկան (2016թ. ապրիլի 26-ին ծնված Արեգ Արայի Գրիգորյանը)։
Քննելով ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան այլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի և կալանքի ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի նկատմամբ, իրեն վերագրվող հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի անձը` նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, խնամքին երեք անձ ունենալը, կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը` ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը` խոստովանական ցուցմունքներ տալով` իրեն մեղավոր ճանաչելը։
Ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։ Բացի այդ` տուգանքի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի նկատմամբ, իրեն վերագրվող հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի անձը` նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, վատառողջ լինելը, կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը` ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը։
Որպես ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում խնամքի տակ մինչև տասնչորս տարեկան երեք երեխայի առկայությունը։
Ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...) 2. Կալանքը չի նշանակվում դատավճիռը կայացնելու պահին տասնվեց տարին չլրացած անձանց կամ հղի կանանց կամ խնամքին մինչև ութ տարեկան երեխա ունեցող անձանց նկատմամբ։ (...)»։
Հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը խնամքին ունի մեկ տարեկան երեխա (2016թ. ապրիլի 26-ին ծնված Արեգ Արայի Գրիգորյանը)` դատարանը գտնում է, որ կալանքը որպես պատիժ Ա. Գրիգորյանի նկատմամբ նշանակվել չի կարող և նա իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի տուգանքի ձևով։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով ամբաստանյալներ Ա. Հակոբյանին և Ա. Գրիգորյանին վերագրվող արարքի կատարման արդյունքում որպես օգուտ ուղղակի առաջացած` 17.500 /տասնյոթ հազար հինգ հարյուր/ ՀՀ դրամ գումարի հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 103.1-ին հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության կատարման արդյունքում ուղղակի կամ անուղղակի առաջացած կամ ստացված ցանկացած գույքը, այդ գույքի օգտագործումից ստացված եկամուտները կամ այլ տեսակի օգուտները, այնպիսի հանցագործության կատարման համար օգտագործված կամ օգտագործման համար նախատեսված գործիքները և միջոցները, որի կատարման արդյունքում ստացվել է գույք, ահաբեկչության ֆինանսավորմանն ուղղված գույքը, այդ գույքի օգտագործումից ստացված եկամուտները կամ այլ տեսակի օգուտները, սույն օրենսգրքի 215-րդ հոդվածով նախատեսված մաքսանենգության ճանապարհով Հայաստանի Հանրապետության սահմանով տեղափոխված մաքսանենգության առարկաները, իսկ դրանց բացակայության դեպքում դրանց համարժեք գույքը, բացառությամբ բարեխիղճ երրորդ անձի գույքի, տուժողին և քաղաքացիական հայցվորին հանցագործությամբ պատճառված վնասների հատուցման համար անհրաժեշտ գույքի, ենթակա է բռնագանձման՝ հօգուտ պետության։ (…)
4. Սույն հոդվածի, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի այլ հոդվածներով նախատեսված դեպքերում նաև այդ հոդվածների իմաստով գույք են համարվում ցանկացած տեսակի նյութական բարիքները, քաղաքացիական իրավունքի շարժական կամ անշարժ օբյեկտները, ներառյալ` ֆինանսական (դրամական) միջոցները, արժեթղթերը և գույքային իրավունքները, գույքային իրավունքները կամ շահերը հավաստող փաստաթղթերը կամ այլ միջոցները, գույքից ստացված կամ դրա նկատմամբ հաշվեգրվող տոկոսները, շահութաբաժինները կամ այլ եկամուտները, ինչպես նաև հարակից և արտոնագրային իրավունքները։»։
Սույն գործի դատական քննությամբ հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը փոխանակման կետից Ա. Հակոբյանին է տվել Ա/Ձ Ս. Բալյանի կողմից արտարժույթի գործառնություններ իրականացնելու համար ներդրված գումարից` 18.225.000 ՀՀ դրամ գումար։ Այդ գումարից` 18.207.500 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարով Ա. Հակոբյանը գնել է 34.320 եվրո գումար, որը 2016թ. օգոստոսի 30-ին, ժամը 12։00-ի սահմաններում վաճառել է Վ. Գասպարյանին և նրանից ստացել 18.225.000 ՀՀ դրամ կանխիկ գումար` արդյունքում ստանալով 17.500 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի շահույթ։
Հետևաբար ամբաստանյալներ Արթուր Հակոբյանից և Արա Գրիգորյանից հօգուտ պետության պետք է բռնագանձել 17.500 /տասնյոթ հազար հինգ հարյուր/ ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության կատարման արդյունքում ուղղակի առաջացած գույք։
Քննելով իրեղեն ապացույցների հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատարանի դատավճռում, ինչպես նաև քրեական գործի վարույթը կարճելու մասին որոշման մեջ իրեղեն ապացույցների հարցի լուծումը կատարվում է հետևյալ կանոնների պահպանմամբ` (…)
3) դրամը, այլ արժեքները և մյուս առարկաները, որոնք օրինական տիրապետումից դուրս են եկել հանցագործության կամ օրենքով չթույլատրված այլ գործողությունների հետևանքով, հանձնվում են տիրապետողին, սեփականատիրոջը կամ նրանց իրավահաջորդներին. (…)»։
Հաշվի առնելով, որ արտարժույթի առուվաճառքի գործառնություններ իրականացնելու նպատակով Ա/Ձ Ս. Բալյանի կողմից ներդրված գումարից 18.225.000 ՀՀ դրամ գումարը նրա օրինական տիրապետումից դուրս է եկել, դրանից` 18.207.500 ՀՀ դրամ գումարն Ա. Հակոբյանի կողմից 34.320 եվրոյի հետ է փոխանակվել, այնուհետև այդ 34.320 եվրոն վկա Վ. Գասպարյանի կողմից տրված 18.225.000 ՀՀ դրամ գումարի հետ է փոխանակվել հանցագործության հետևանքով` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, իրեղեն ապացույց հանդիսացող, 18.225.000 /տասնութ միլիոն երկու հարյուր քսանհինգ հազար/ ՀՀ դրամ գումարը պետք է վերադարձնել «Եղիսաբեթ» ՍՊԸ-ի փոխտնօրեն, վկա Վարդգես Ապրեսի Գասպարյանին, իսկ 34.320 (երեսունչորս հազար երեք հարյուր քսան) եվրո գումարը` Ա/Ձ Սամվել Բալյանին։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը հիմնավոր է ընտրված և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պահանջները խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Բացի այդ, ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի` տուգանքի դատապարտվելու դեպքում, նշանակված պատիժը կրելուց խուսափելու և դատավճռի կատարմանը խոչընդոտելու հավանականությունը ցածր է։
Գործով դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ և 369-373-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

1. Ամբաստանյալ Արթուր Դավթի Հակոբյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի ութհարյուրապատիկի` 800.000 /ութ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Ամբաստանյալ Արթուր Հակոբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
2. Ամբաստանյալ Արա Արմենակի Գրիգորյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-188-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի վեցհարյուրապատիկի` 600.000 /վեց հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Ամբաստանյալ Արա Գրիգորյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Ամբաստանյալներ Արթուր Հակոբյանից և Արա Գրիգորյանից համապարտորեն հօգուտ պետության բռնագանձել 17.500 /տասնյոթ հազար հինգ հարյուր/ ՀՀ դրամ ընդհանուր գումար` որպես հանցագործության կատարման արդյունքում ուղղակի առաջացած գույք։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, իրեղեն ապացույց հանդիսացող, 18.225.000 /տասնութ միլիոն երկու հարյուր քսանհինգ հազար/ ՀՀ դրամ գումարը վերադարձնել «Եղիսաբեթ» ՍՊԸ-ի փոխտնօրեն Վարդգես Ապրեսի Գասպարյանին, իսկ 34.320 (երեսունչորս հազար երեք հարյուր քսան) եվրո գումարը` վերադարձնել ԱՁ Սամվել Բալյանին։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ