Գործ ԵԿԴ/0353/01/16


Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ. ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ
Մ. ՊԱՊՈՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`

ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Մ. ԳԵՂԱՄՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Մ. ԹՈՎՄԱՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Մ. ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԻ

2017 թվականի հուլիսի 26-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանի շահերի պաշտպան Մարինե Թովմասյանի վերաքննիչ բողոքը` Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի ապրիլի 12-ի դատավճռի դեմ

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2016 թվականի սեպտեմբերի 22-ին, ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով հարուցվել է թիվ 13809616 քրեական գործը:
2016 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանը ձերբակալվել է:
2016 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի սեպտեմբերի 30-ի որոշմամբ մեղադրյալ Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով` մինչև 2016 թվականի նոյեմբերի 28-ը:
Մ.Միքայելյանին կալանքից գրավով ազատելը ճանաչվել է անթույլատրելի ու մերժվել է գրավի կիրառման վերաբերյալ պաշտպան Մ.Թովմասյանի միջնորդությունը:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանի պաշտպան Մարինե Թովմասյանի վերաքննիչ բողոքը մերժվել, իսկ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի սեպտեմբերի 30-ի որոշումը թողնվել է օրինական ուժի մեջ:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի 2016 թվականի դեկտեմբերի 26-ի որոշմամբ` Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Սարյան փողոցի 4-րդ շենքի թիվ 65 բնակարանից գաղտնի հափշտակություն կատարելու, Երևան քաղաքի Նալբանդյան 7/1 շենքի թիվ 83 բնակարանից, Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցի 2-րդ շենքի թիվ 6 բնակարանից, Երևան քաղաքի Սարյան 27 շենքի թիվ 11 բնակարանից, Երևան քաղաքի Ամիրյան 12 շենքի թիվ 89 բնակարանից, Երևան քաղաքի Մաշտոցի 40Ա շենքի թիվ 12 բնակարանից և Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայի 45/1 շենքի թիվ 70 բնակարանից գողության փորձ կատարելու դրվագներով քրեական հետապնդում չի իրականացվել` հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի 2016 թվականի դեկտեմբերի 26-ի որոշմամբ` թիվ 13809616 քրեական գործի նյութերով` անհայտ անձի կողմից Երևան քաղաքի Սարյան 4 շենքի թիվ 65 բնակարանից գաղտնի հափշտակություն կատարելու դեպքի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով հարուցվել է թիվ 13834316 քրեական գործը և առանձնացվել առանձին վարույթում:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի 2016 թվականի դեկտեմբերի 26-ի որոշումներով` թիվ 13809616 քրեական գործի նյութերով` անհայտ անձի կողմից Երևան քաղաքի Սարյան 27 շենքի թիվ 11 բնակարանից, Երևան քաղաքի Կոմիտաս 45/1 շենքի թիվ 70 բնակարանից, Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցի 2-րդ շենքի թիվ 6 բնակարանից, Երևան քաղաքի Մաշտոցի 40Ա շենքի թիվ 12 բնակարանից գաղտնի հափշտակության փորձ կատարելու դեպքերի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով հարուցվել են թիվ 13834416, 13834516, 13834616, 13834716 քրեական գործերը և առանձնացվել առանձին վարույթում:
2016 թվականի դեկտեմբերի 26-ին մեղադրյալ Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխվել և նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով:
2016 թվականի դեկտեմբերի 29-ին թիվ 13809616 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` նաև Առաջին ատյանի դատարան):
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի ապրիլի 12-ի դատավճռով` Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ` ազատազրկում` 4(չորս) տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
Մխիթար Միքայելյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 28-ից, նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը թողնվել է անփոփոխ մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է նաև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո` իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարանում պահվող` 195.000 (հարյուր իննսունհինգ հազար) ՀՀ դրամ արժողությամբ <<Այփադ>> ապրանքանիշի <<A1416>> մոդելի DMPMNFOFK12 գործարանային համարի պլանշետը վերադարձնել տուժող Սոնա Միսակի Բեդրոսսյանին կամ վերջինիս լիազորած անձին` տուժողին պարզաբանելով հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի մնացած մասով քաղաքացիադատավարական կարգով դատարան դիմելու և Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանից փոխհատուցում ստանալու իրավունքը։
Դատական ծախսերի հատուցման հարցը համարվել է լուծված։
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանի շահերի պաշտպան Մարինե Թովմասյանը:
Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտք է եղել 2017 թվականի մայիսի 15-ին:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2017 թվականի մայիսի 18-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` քննության վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի դեմ գրավոր պատասխան չի ստացվել:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.

Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել հետևյալը.
Մխիթար Միքայելյանը 2016 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ ժամը 2000-ի սահմաններում, ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ հարմարեցված առարկայով բացելով Երևանի Նալբանդյան 7/1 շենքի թիվ 60-րդ բնակարանի մուտքի դուռը՝ ապօրինաբար մուտք է գործել այդ բնակարան, որտեղից գաղտնի հափշտակել է տվյալ բնակարանում վարձակալական հիմունքներով բնակվող Սոնա Միսակի Բեդրոսսյանի խոշոր չափերի՝ 557.250 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողությամբ գույքը՝ 195.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ <<Այփադ>> ապրանքանիշի <<A1416>> մոդելի DMPMNFOFK12 գործարանային համարի պլանշետը, 50.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ դրա պատյանը, 26.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ կոնյակ, 50.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ վիսկի և 236.250 ՀՀ դրամին համարժեք 500 ԱՄՆ դոլար գումար:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
Ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանի շահերի պաշտպան Մարինե Թովմասյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով հիմնավորված չէ Մ.Միքայելյանի կողմից գողություն կատարելու հանգամանքը։
Մ.Միքայելյանի հակասական ցուցմունքները և առհասարակ ցուցմունքները մեկնաբանվել են ի վնաս իրեն։
Անհիմն է Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումն առ այն, որ Մխիթար Միքայելյանի պատճառաբանությունները հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ: Մխիթար Միքայելյանի պատճառաբանությունները չեն հերքվել, իսկ առաջադրված մեղադրանքը չի հաստատվել պատշաճ իրավական ընթացակարգերի շրջանակներում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համադրման և գնահատման արդյունքներով:
Դատարանն անդրադարձ չի կատարել նախաքննության ընթացքում դատավարական կարգի խախտմամբ ձեռք բերված ապացույցի` քննչական փորձարարության արձանագրության անթույլատրելիությանը, քանզի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված քննչական փորձարարության վերաբերյալ կազմված արձանագրության բովանդակությունն ամենևին էլ քննչական փորձարարություն չէ։ Այն բովանդակում է միայն դեպքի վայրերի մատնացույց։
Դատարանը քննարկման առարկա չի դարձրել նշանակվելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու հնարավորության հարցը։
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատական ակտով թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, որոնք դրսևորվել են հետևյալում:
Մ.Միքայելյանի մեղավորության մասին դատարանի հետևությունը հիմնվել է ենթադրությունների վրա, այն չի հաստատվել գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
Ստորադաս դատարանի դատական ակտը բողոքարկվում է նաև ոչ արդարացի պատիժ նշանակելու առումով։
Կայացրած դատական ակտով անգամ մեղավորությունը հիմնավորված համարելու պայմաններում ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժն արդարացի չէ` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Առաջադրված մեդադրանքը հիմնավորելու հետ մեկտեղ դատարանը, թեև արձանագրել է, որ առաջնորդվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, սակայն նշանակել է պատիժ ազատազրկման ձևով` առանց քննարկման առարկա դարձնելու այն պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու հնարավորության հարցը։
Հաշվի առնելով իր պաշտպանյալի անձը դրական բնութագրող հանգամանքները, ընտանիքի միակ կերակրողը լինելու, հաշմանդամ և հիվանդ ծնողներ, ինչպես նաև մանկահասակ երեխաներ ունենալու հանգամանքները, սույն քրեական գործով պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, գնահատելով արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը, դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձներ նշանակվելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու հիմքերն ու հնարավորությունը։
Դատարանը գտել է, որ իր պաշտպանյալի նկատմամբ պետք է նշանակել պատիժ` ազատազրկմաև ձևով:
Բողոքի հեղինակը, մեջբերելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Դավիթ Հովհաննիսյանի գործով 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, Թամարա Տեր-Գրիգորյանի գործով 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշմումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, նշել է, որ իր պաշտպանյալի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի վերանայման ընթացքում վերաքննիչ դատարանը պատշաճ քննարկման առարկա կդարձնի նաև վերը նշված հանգամանքները, քանզի մեղադրանքի հիմնավորման պայմաններում անգամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը կարող է հանգեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող, չհիմնավորված որոշման կայացման։
Դատարանի կողմից թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել են մեղադրանքի, ինչպես նաև իր պաշտպանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու կապակցությամբ գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ինչը բեկանելու հիմք է հանդիսանում:
Ելնելով վերը նշված հանգամանքներից` պաշտպան Մարինե Թովմասյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի ԵԿԴ/0353/01/16 քրեական գործով 2017 թվականի ապրիլի 12-ին կայացրած դատական ակտը և կայացնել նոր դատական ակտ` ճանաչելով և հռչակելով Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանի անմեղությունն առաջադրված մեղադրանքում, վերանայման արդյունքում մեղադրանքի հիմնավորման պարագայում, կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և նշանակվելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանության կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, դատական ակտը չբողոքարկած մեղադրողի պատասխանը, քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ապացույցների ողջ համակցությունը` քրեական գործի լուծման համար բավարարության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավավարական օրենսդրության պահանջների տեսանկյունից, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Քրեական պատասխանատվության հիմքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Անձնական պատասխանատվության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն` անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության միայն անձամբ իր կատարած հանցանքի համար:
Քրեադատավարական օրենսդրության խնդիրներն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար`
1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից.
2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի.
3) ոչ ոք անօրինական և կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:
Օրինականության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձինք պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, սույն օրենսգիրքը և մյուս օրենքները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: (…) >>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալներ, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները /կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն/.
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն.
(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) [Ք]րեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով:
Նշված պահանջների պահպանման հետ է անմիջականորեն կապված ապացույցների թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցի լուծումը, որն իր հերթին կազմում է ապացույցների գնահատման բաղկացուցիչ մասը:
(...) Ապացույցների գնահատումը` որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին>> (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ս.Սաքանյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում, (…) [ն]շված հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ կազմում են ապացուցման առարկան, որն օրենքում ձևակերպված է ընդհանուր տեսքով և կիրառելի է բոլոր տեսակի հանցագործությունների համար: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ապացուցման առարկայի՝ օրենքում ամրագրված տիպական թվարկումը յուրաքանչյուր գործով ճշգրտվում և լրացվում է հանցագործության քրեաիրավական որակմանը համապատասխան: Սա նշանակում է, որ կատարված իրադարձությունը (ինչպես ամբողջությամբ, այնպես էլ նրա յուրաքանչյուր հանգամանքը առանձին վերցված) յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հետազոտել` հաշվի առնելով քրեական օրենքով նախատեսված կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները:
(...) [Ա]պացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշում, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
(...) Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած:
(…)
[Ն]երքին համոզմունքը վարույթն իրականացնող մարմնի համոզմունքն է այն մասին, որ առկա ապացույցները բավարար են գործի ճիշտ լուծման համար անհրաժեշտ հանգամանքները բացահայտված դիտելու համար:
[Ա]պացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀքրեադատավարական օրենքն օգտագործում է <<ապացույցների համակցություն>> հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում>> (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ և 17-րդ կետերը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ <<ապացույցների բավարարությունը>> որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
(...) Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած: (...)>>:
ՀՀ քրեական և քրեադատավարական օրենսդրության վերոհիշյալ իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով սույն քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և բացահայտված փաստական հանգամանքների նկատմամբ քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի խախտումների հարցը, վերաքննիչ դատարանը փաստում է հետևյալը.
Առաջին ատյանի դատարանում ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել:
Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով դատաքննությամբ ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ, դրանք համադրելով ամբաստանյալի ցուցմունքների հետ, գտել է, որ ամբաստանյալի պատճառաբանություններն անհիմն են, հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ, ամբաստանյալին մեղսագրված հանցանքը հաստատվել է քրեական գործով ձեռք բերված, դատարանում պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված և դատական ակտում շարադրված հետևյալ ապացույցներով.
Ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանի հակասական և իրարամերժ ցուցմունքների համադրմամբ և գնահատմամբ արժևորված փաստական տվյալներով, վկաներ Նաիրի Քեշիշյանի, Միքայել Եղիազարյանի ցուցմունքներով, տուժող Սոնա Բեդրոսսյանի, վկաներ Արթուր Զաքարյանի, Ջոն Բեդրոսսյանի նախաքննական ցուցմունքներով, հանցագործության մասին հաղորդում ընդունելու մասին թիվ 003064, դեպքի վայրի զննության, քննչական փորձարարություն կատարելու մասին արձանագրություններով, դատահետքաբանական փորձաքննության 2016 թվականի հոկտեմբերի 12-ի թիվ 2575-16 եզրակացությամբ, որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթի` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի սեպտեմբերի 20-ի որոշմամբ թույլատրված հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման արդյունքում գործով ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանի վերահսկված 043-545704 բջջային հեռախոսահամարից կատարված խոսակցությունները բովանդակող լազերային սկավառակի և դրա թղթային վերծանումների առկայությամբ և դրանց զննության արձանագրությամբ, հեռախոսային զանգերի վերծանումներ բովանդակող լազերային սկավառակը զննելու մասին արձանագրությամբ, ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի քրեական հետախուզության բաժանմունքի օպերլիազոր Վ.Խոռխոռունու կազմած` իր ներկայացնելու մասին արձանագրությամբ, իրեղեն ապացույց ճանաչված և գործին կցված առարկայի` <<Այփադ>> մոդելի DMPMNFOFK12 գործարանային համարի պլանշետի առկայությամբ և այն դատարանում զննելու արդյունքներով (արձանագրությամբ), դատաապրանքագիտական փորձաքննության 2016 թվականի հոկտեմբերի 07-ի թիվ 855-ԱՊ-16 եզրակացությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանը, հետազոտելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, արձանագրել է հետևյալը.
<<(…) Ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց, թեև ընդունեց <<Այփադ>> ապրանքանիշի պլանշետը վաճառելու փաստը, սակայն նշեց, որ այն ձեռք էր բերել ազգությամբ պարսիկ պատահական ուղևորներից, չգիտեր, որ այն հափշտակված է, առավել ևս` որևէ առնչություն չունի դրա գողությանը։ Հրաժարվեց մինչդատական վարույթի սկզբնական փուլում տված խոստովանական ցուցմունքներից՝ պատճառաբանելով, թե իբր դրանք նրանից կորզվել են խոշտանգման ենթարկվելու հետևանքով։
Ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանի վերոնշյալ պատճառաբանություններն անհիմն են, հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ։ Վերոնշյալ պատճառաբանությունները հերքվել, իսկ ամբաստանյալ Մ.Մխիթարյանին առաջադրված մեղադրանքը հաստատվել է պատշաճ իրավական ընթացակարգերի շրջանակներում դատաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցների համադրման և գնահատման արդյունքներով.
Իր իսկ հակասական և իրարամերժ ցուցմունքների համադրմամբ և գնահատմամբ արժևորված փաստական տվյալներով. Այսպես, Դատարանում հարցաքննվելիս ամբաստանյալ Մ.Միքայելյանը թեև ընդունեց, որ <<Այփադ>> ապրանքանիշի պլանշետն ինքն է վաճառել, սակայն նշեց, որ այդ համակարգիչը ձեռք էր բերել այլ անձից, հետագայում է պարզվել, որ այն գողացված է։ Քննվող դեպքի ժամանակահատվածում տաքսի մեքենա էր վարում, պլանշետը ձեռք է բերել 30.000 ՀՀ դրամով ազգությամբ պարսիկ ուղևորներից։ Առհասարակ համակարգչից օգտվելու ձևը չգիտի, իսկ պլանշետը ձեռք բերելիս այն անսարք վիճակում էր։ Այդ ուղևորների տվյալները չունի, չի պատկերացրել, որ պարսիկները գողացված ապրանք կվաճառեն։ Քննչական փորձարարությանը մասնակցել է, սակայն նշեց, թե իբր օպերատիվ աշխատակիցներն են տարել ու դեպքի վայրը ցույց տվել, իսկ դրա վերաբերյալ արձանագրությունը ստորագրել է՝ առանց կարդալու։ Քննվող դեպքի ժամանակահատվածում լուրջ ֆինանսական խնդիրներ չի ունեցել, տաքսի էր վարում։ Նշեց, որ <<Այփադը>> գնել էր վերավաճառելու նպատակով։ Պարսիկները <<Այփադը>> վաճառում էին, քանի որ նրանց գումարները վերջացել էին։ Նշեց, որ հարմարեցված բանալիով դուռ բացելու հմտություններին չի տիրապետում։ Նախաքննության ընթացքում իրավապահ մարմինների աշխատակիցները հորդորել են ընդունել գողություն կատարելու փաստը՝ խոստանալով, որ այդ պարագայում իրեն ազատ կարձակեն։ Քննիչը չի լսել, թե ինչպես են <<օպերներն>> իրեն խաբել ու համոզել, որ ինքը խոստովանական ցուցմունք տա։ Ոստիկանները պատճառաբանել են, որ տարեվերջ է, պետք է ցուցանիշ ապահովեն, իրեն էլ բաց կթողեն։ <<Այփադը>> վաճառելիս եղել է միայնակ, սպորտային համազգեստով էր, այն գնելու ցանկություն հայտնած անձի վաճառակետի հեռախոսահամարը <<Լիստ.ամ>>-ով էր ճշտել, երկրորդ անգամ հանդիպելիս՝ մեքենայից չի իջել, քանի որ կայանելու տեղ չկար, զանգել է, որ գնորդը գետնանցումից վերև բարձրանա և իրեն մոտենա։ Գողոնի վերաբերյալ տվյալները հայտնել են <<օպերները>>, անգամ հուշել են, որ բնակարանից մեկ, երկու և հինգ անվանական արժեքով դոլարանոցներ են գողացվել, չի կարող բացատրել, թե ինչու են իրեն հորդորել նման բովանդակությամբ ցուցմունք գրել, եթե նույնիսկ գողացված ապրանքի տերը նման տվյալներ չէր հայտնել։ Պլանշետը գնած Միքայելի հեռախոսահամարը չի հիշում։ Ինքն է հայտնել Միքայելին, թե իբր <<Այփադը>> ՌԴ-ից է բերել, չի ցանկացել նրան ասել, որ իրականում ազգությամբ պարսիկներից է ձեռք բերել, քանի որ այն ձեռք էր բերել առանց <<Այփադի>> վերաբերյալ փաստաթղթերի։ Քննիչի գործողությունների դեմ չի դժգոհում, քանի որ վերջինս ցուցմունքներն իր պատմածով է արձանագրել, <<օպերներն>> են իրեն ուղղորդել, որ քննիչի մոտ խոստովանական բնույթի ցուցմունքներ գրի՝ համոզելով, որ այդպես իր համար ավելի լավ կլինի։ Հոգեբանական խոշտանգման հետևանքով է դիմել նման քայլի, նշեց նաև, որ իրեն խոշտանգած <<օպերներին>> տեսնելու դեպքում նրանց կճանաչի։ Բերման ենթարկելիս նրանք իր գրպանն ինչ-որ բաներ էին <<գցել>>, սպառնացել են, թե իր տունը նույնպես կխուզարկեն ու նույն իրերը կնոջ գրպանն էլ <<կգցեն>>։ Ասել են նաև, թե նրանց պետք չէ, որ ինքը դատվի, ընդամենն անհրաժեշտ է, որ ցույց տան, որ <<գործը>> բացվել է։ Նշեց նաև, որ <<օպերների>> վերոնշյալ անօրինական գործողությունների վերաբերյալ ժամանակին իրավապահ մարմիններին չի դիմել՝ կարծելով, թե իրեն չեն հավատա։
Մինչդեռ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 337-րդ հոդվածի կարգով Դատարանում հրապարակված և հետազոտված նախաքննական ցուցմունքների համաձայն՝ գործով ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանն ընդունել էր իր առնչությունը նշված գողությանը և հայտնել, որ մշտական աշխատանք չունենալու և ֆինանսական խնդիրների պատճառով որոշել է գողություն կատարել։ Այդ նպատակով 2016թ. սեպտեմբերի 21-ին` ժամը 20։00-ի սահմաններում, միայնակ այցելել է Երևանի <<Սախարովի>> հրապարակի մոտակայքում գտնվող էլիտար շենք, որտեղ ըստ իր ունեցած տվյալների՝ բնակվում էին օտարերկրացիներ։ Մոտեցել է հիշյալ շենքի 2-րդ մուտքին, սպասել մինչև մուտքից որևէ մեկը դուրս գա, ապա, նկատելով, որ մուտքի դուռը բացվել է, մտել է շենք, բարձրացել 4-րդ հարկ և իր մոտ գտնվող սովորական բանալու միջոցով բացել է 83-րդ բնակարանի մուտքի դռան փականը և ներս մտել։ Նույն բնակարանի հյուրասենյակի սեղանին նկատել է <<Այփադ>> մոդելի պլանշետ, որը վերցրել է։ Բացի այդ, խոհանոցի սեղանի վրայից վերցրել է մեկ շիշ կոնյակ և մեկ շիշ վիսկի։ Այնուհետև մտել է բնակարանի ննջասենյակ, պահարանի վրա նկատել է դրամապանակ, վերցրել նաև դրա մեջ առկա 270 ԱՄՆ դոլար գումարը, որն եղել է 10 և 20 ԱՄՆ դոլարանոցներով և նշված իրերը հափշտակելով` բնակարանից հեռացել է՝ առանց մուտքի դռան փականը կողպելու։
(…) Միմյանց, ինչպես նաև դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցների հետ համադրությամբ ստուգելով և գնահատելով գործով ամբաստանյալ Մ.Միքայելյանի դատաքննական և նախաքննական իրարամերժ ցուցմունքները՝ Դատարանը, ի հաշիվ դատաքննականի, առավել արժևորում է նախաքննականը՝ հաշվի առնելով, որ նախ՝ դրանց անթույլատրելիության վերաբերյալ վարկածը ստուգվել և հերքվել է անկախ և անկողմնակալ նախաքննական մարմնի՝ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության քննիչի վերջնական որոշմամբ, բացի այդ, այդ փաստական տվյալները հաստատվել են նախաքննությամբ ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված /ստորև ներկայացվող/ ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, այդ թվում՝ նախաքննական խոստովանական ցուցմունքները քննչական փորձարարության ժամանակ վերահաստատելու, հատկապես՝ գողության դեպքի վայրը մատնացույց անելու փաստով, դեպքի վայրի զննության արձանագրությամբ և դատահետքաբանական փորձաքննության եզրակացությամբ /բնակարան մուտք գործելու եղանակ/, հանցագործության մասին հաղորդմամբ և տուժող Ս.Բեդրոսսյանի ցուցմունքով /հափշտակված գույքի տեսականու և բնակարանի համապատասխան վայրերում գտնվելու համընկնմամբ, բացառությամբ հափշտակված գումարի չափի, որն ըստ տուժողի՝ կազմել է 500 ԱՄՆ դոլար, իսկ ըստ ամբաստանյալի՝ 270 ԱՄՆ դոլար գումար/, իրեղեն ապացույց հանդիսացող <<Այփադ>> ապրանքանիշի պլանշետի հայտնաբերմամբ և առկայության փաստով և այն գործով ամբաստանյալ Մ.Միքայելյանի կողմից քողարկված ձևով և միայն վաղեմի ծանոթ անձին իրացնելու և գումարը ստանալու հանգամանքով /ըստ հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկման և արձանագրման արդյունքների/, <<Այփադն>> առանց տուփի իրացնելու և դրա պատճառի վերաբերյալ ամբաստանյալի և վկա Միքայել Եղիազարյանի իրարամերժ պատճառաբանությունների առկայությամբ։
(…) Դատարանը, ղեկավարվելով Արտակ Գաբրիելյանի վերաբերյալ նախադեպային որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշմամբ, փաստում է, որ տուժող Ս.Բեդրոսսյանի նախաքննական ցուցմունքները գործով ամբաստանյալ Մ.Միքայելյանի նկատմամբ կայացվող մեղադրական դատավճռի հիմքում դրված միակ և վճռորոշ ապացույցը չեն, ամբաստանյալի արդար դատաքննության իրավունքը /հակընդդեմ հարցման իրավունքը չապահովելու տեսանկյունով/ չեն խախտում, քանզի այդ ցուցմունքներով հայտնված փաստական տվյալները հաստատվել են՝ Դատարանում հարցաքննված վկա Նաիրի Քեշիշյանի ցուցմունքով, գործով ամբաստանյալ Մ.Միքայելյանի խոստովանական ցուցմունքներով, վերջինիս մասնակցությամբ իրականացված քննչական փորձարարության արձանագրությամբ, հանցագործության մասին քաղ. Ս.Բեդրոսսյանից հաղորդում ընդունելու մասին արձանագրությամբ, դեպքի վայրի զննության ընթացքում վերջինիս արված հայտարարությամբ (…):
(…) Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանը, բնակարան ապօրինի մուտք գործելով, կատարել է ուրիշի խոշոր չափի գույքի գաղտնի հափշտակություն /գողություն/, այսինքն` մեղավորությամբ կատարել է հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Վերջինս քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթակա է այդ հոդվածի վերոնշյալ մասով և կետով: (…)>>:
Քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա քննության առնելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, վերաքննիչ դատարանը հիմնավորված է համարում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն առ այն, որ Մխիթար Միքայելյանը կատարել է հանցավոր արարք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, պահպանելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-127-րդ հոդվածների դրույթները, Մխիթար Միքայելյանի մեղավորության մասին հետևությունը հաստատել է գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
Այս կապակցությամբ վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններն այն մասին, որ Մխիթար Միքայելյանի մեղավորության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը հիմնվել է ենթադրությունների վրա, այն չի հաստատվել գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, հիմնավոր չեն:
Քննության առնելով վերաքննիչ բողոքի փաստարկն առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը Մխիթար Միքայելյանի հակասական ցուցմունքները և առհասարակ ցուցմունքները մեկնաբանել է ի վնաս իրեն, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության վերաբերյալ քրեադատավարական պահանջների տեսանկյունից, իրավական գնահատական տալով ամբաստանյալի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքներին, իրավացիորեն արժանահավատ է համարել նախաքննական ցուցմունքները:
Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքի փաստարկին այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանն անդրադարձ չի կատարել նախաքննության ընթացքում դատավարական կարգի խախտմամբ ձեռք բերված ապացույցի` քննչական փորձարարության արձանագրության անթույլատրելիությանը, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված քննչական փորձարարության վերաբերյալ կազմված արձանագրության բովանդակությունն ամենևին էլ քննչական փորձարարություն չէ, այն բովանդակում է միայն դեպքի վայրերի մատնացույց, ապա վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը նշված ապացույցը ստուգման է ենթարկել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-127-րդ հոդվածների դրույթների պահպանմամբ, այն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերն առկա չեն, ձեռք է բերվել, ամրագրվել և գործին կցվել քրեադատավարական օրենքով սահմանված և թույլատրելի համարվող կարգով, հետևաբար նշված ապացույցը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելով` դատական սխալ թույլ չի տվել:
Այսպիսով, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության ընթացքում նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, պահպանվել են ապացույցների հավաքման, ստուգման և գնահատության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված ընթացակարգերը, Մխիթար Միքայելյանի արարքի որակման հարցում քրեական օրենքը կիրառվել է ճիշտ և կատարած հանցավոր արարքի համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի:
Այս առումով պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ սույն գործի շրջանակներում Մխիթար Միքայելյանի նկատմամբ արդարացման դատական ակտ կայացնելու համար:
Քննության առնելով վերաքննիչ բողոքի մյուս պահանջը` Մխիթար Միքայելյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Նարեկ Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը՝ որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս (…)>>:
Հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հետ կապված հարցերի վերաբերյալ իր դիրքորոշումը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման մեջ, համաձայն որի` <<(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Դավիթ Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու:
Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն գոյություն ունեցող տվյալների օբյեկտիվ վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Վանյա Բեգյանի գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13 որոշման մեջ հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել. <<(…) Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշման համատեքստում զարգացնելով Դ.Հովհաննիսյանի գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Այլ խոսքով՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի՝
ա) կատարված հանցագործության նպատակն ու շարժառիթը,
բ) քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
գ) կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը,
դ) հանցագործության կատարման եղանակը,
ե) հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը,
զ) հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…)>>:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` բավարար չափով ստուգման և գնահատության է ենթարկել հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները` նախկինում դատապարտված չլինելը, ամուսնացած և երիտասարդ լինելը, բնակության վայրում դրական բնութագրվելը, խնամքին կենսաթոշակառու և վատառողջ ծնողների` Ռուբիկ Միքայելյանի և Ժաննա Մանուկյանի, մինչև 14 տարեկան երկու երեխաների` 2008թ. հունվարի 7-ին ծնված Դաթո Միքայելյանի և 2013թ. նոյեմբերի 28-ին ծնված Ժաննա Բարխուդարյանի առկայությունը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի տեսանկյունով բացառիկ հանգամանքների բացակայությունը, և գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներն ապահովելու համար ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկման ձևով, որը պետք է կրի:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ` գույքի բռնագրավում, նշանակելու խնդրին` Առաջին ատյանի դատարանը, հաշվի առնելով վերջինիս խնամքին փոքրահասակ երկու երեխաների, կենսաթոշակառու և վատառողջ ծնողների առկայությունը, փաստել է, որ նրա նկատմամբ լրացուցիչ պատիժը նշանակելը նպատակահարմար չէ, քանի կարող է բացասաբար անդրադառնալ տևական ժամանակով հասարակությունից մեկուսացվող գործով ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանի ընտանիքի բարեկեցության վրա։
ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով Մխիթար Միքայելյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատժատեսակի, պատժաչափի և պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցում հանգել է ճիշտ հետևության: Մխիթար Միքայելյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից և կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունն այն մասին, որ Մխիթար Միքայելյանի նկատմամբ կիրառված պատիժն արդարացի չէ:
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով Մխիթար Միքայելյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցերը, գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ նշանակված պատիժը համաչափ է կատարած արարքի ծանրությանը, ամբաստանյալի անձին և նա պետք է կրի ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը:
Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, գործի կոնկրետ հանգամանքները, հանգում է հետևության, որ առկա չէ համոզվածություն, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս արդեն իսկ հաշվի է առել վերաքննիչ բողոքում նշված հանգամանքները: Այս առումով պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ սույն գործի շրջանակներում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Մխիթար Միքայելյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար:
Քննության առնելով վերը նշված հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը կայացվել է նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի պահպանմամբ, հետևաբար, այն պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ վերաքննիչ բողոքը` առանց բավարարման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ, 418-րդ հոդվածներով` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Մխիթար Միքայելյանի շահերի պաշտպան Մարինե Թովմասյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի ապրիլի 12-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Մխիթար Ռուբիկի Միքայելյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ