Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0342/01/16
Վիճակագրական տողի համար :
8.28
Պատասխանող
Վաղինակ Կոստանտինի
Վաղինակ Ստեփանյան Կոստանտինի
Վաղինակ Ստեփանյան
Վաղինակ Ստեփանյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Կարեն Մարդանյան
Նարինե Հովակիմյան
Անդրանիկ Մնացականյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մեսրոպ Մակյան
Վճռաբեկ
Համլետ Ասատրյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Կարեն Մարդանյան
Նարինե Հովակիմյան
Անդրանիկ Մնացականյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մեսրոպ Մակյան
Վճռաբեկ
Համլետ Ասատրյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2017-06-08 | 17:00 | 3 | Կայացվել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2017-03-14 | 09:30 | 2 | Կայացել է | ||
| Վճռաբեկ | 2017-03-02 | 11:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-02-17 | 14:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2017-01-20 | 14:00 | 2 | Կայացել է |
ԵԿԴ/0342/01/16
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
«08» հունիսի 2017թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր` Կ.Մարդանյան
դատավորներ` Ն.Հովակիմյան
Ա.Մնացականյան
քարտուղարությամբ` Մ.Մահտեսյանի
մասնակցությամբ` պաշտպան Վ․Հայրապետյանի
ամբաստանյալ Վ․Ստեփանյանի
դատախազ Ա․Կոստանդյանի
դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով, քննության առնելով Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի դեմ մեղադրող Ա.Կոստանդյանի վերաքննիչ բողոքը,
ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի հունիսի 07-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60107216 քրեական գործը:
2016 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նույն օրը մեղադրյալ Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել՝ ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ, 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռով Վաղինակ Ստեփանյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակել՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 (մեկ) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառել և սահմանել է փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով:
Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել գործով մեղադրող Ա.Կոստանդյանը, որը Վերաքննիչ դատարանի՝ 2017 թվականի ապրիլի 19-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:
Վերաքննիչ բողոքի պատասխան է ներկայացրել ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը:
Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Վաղինակ Ստեփանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է այն բանի համար, որ. «նա 2016թ.-ի հունիսի 7-ին ժամը 01։00-ի սահմաններում «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Պուշկին փողոցի կողմից Սարյան փողոցով դեպի Լեո փողոցի ուղղությամբ, մոտ 20-30 կմ/ժամ արագությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային երկրորդ երթևեկելի գոտով, հոծ գծերից մոտ 0,5 մ հեռավորության վրա։ Մոտենալով Սարյան և Ամիրյան փողոցների խաչմերուկին՝ թույլ Է տվել ՃԵԿ-ի 36, 99-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի և հոդված 2-ի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ չկարգավորվող խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությունը դեպի ձախ շեղելուց առաջ, ճանապարհը չի զիջել հավասարազոր ճանապարհով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող, Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի վարած «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի արդյունքում իր ավտոմեքենայով խոչընդոտ է ստեղծել վերջինիս երթևեկությանը, ստիպելով նրան անսպասելի փոխել շարժման ուղղությունը, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ընդհարման առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի արդյունքում ավտոմեքենայի աջակողմյան հետևի մասով ընդհարվել է Հ.Ղազարյանի վարած՝ «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Սուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանին անզգուշությամբ պատճառվել Է մահ»:
3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի համաձայն.
«(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։
Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը բնութագրող դրական հանգամանք, հաշվի է առնում նաև հարևաններ՝ Ա.Հայրապետյանի, Ե.Գինոսյանի, Գ.Սարգսյանի կողմից տրված և ՀՀ Երևան քաղաքի Շենգավիթի թաղապետարանի թիվ 6 տեղամասի լիազոր ներկայացուցչի կողմից հաստատված բնութագիրը, համաձայն որի՝ «Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը, հանդիսանալով Շենգավիթ վարչական շրջանի Նոր Խարբերդի 14-րդ փողոցի 70/33 հասցեի բնակիչ, բնութագրվում է որպես կազմակերպված և բարեխիղճ մարդ։ 2011թ.-ից բնակվում է նշված հասցեում և հարևանների կողմից հարգանք է վայելում»։
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում նաև՝ մեղքն ամբողջությամբ ընդունելը, նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալը, ինչպես նաև՝ կատարած հանցանքի համար դատարանում անկեղծորեն զղջալը:
Բացի այդ, որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ վերջինիս խնամքի տակ է գտնվում մայրը՝ Մ.Կազատովան, ով՝ «Նորագավիթ» պոլիկլինկիա ՓԲԸ-ի կողմից տրված տեղեկանքի համաձայն` տառապում է «զարկերակային հիպերտենզիա 3-րդ շրջան, կրիզային ընթացքով» հիվանդությամբ։
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի արարքում նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
(…) [Դ]ատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ ազատազրկման և որոշակի գործունեությամբ` տվյալ դեպքում տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու ձևով, սակայն հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող դրական տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև՝ տուժողի իրավահաջորդի կողմից բողոքի և ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հաշվի առնելով, որ դրանք նախ վկայում են ամբաստանյալի՝ որպես հանցավորի, անձի հասարակական ցածր վտանգավորության մասին, ապա հաստատում՝ վերջինիս՝ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու իրական փաստը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը հնարավոր է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։
(…)
[Ա]մբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը կարող է դասվել միայն հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ նա երթևեկության ընթացքում, մինչև ճանապարհատրանսպորտային պատահարը, չի դրսևորել բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն, չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք։ Ավելին, տուժողին պատճառված մահը պայմանավորված է եղել նաև վերջինիս կողմից մոտոցիկլի ուղևորի նստատեղում երթևեկելիս՝ սահմանված կարգով սաղավարտ չկրելով։
(…)
Դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` սույն քրեական գործով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Մասնավորապես, սույն գործով դատարանի մոտ ամբաստանյալի ուղղվելու, ավելին, արդեն իսկ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու փաստը հաստատվում է նրանով, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը վթարից անմիջապես հետո կանգնեցրել է ավտոմեքենան և մոտեցել է տուժողներին, այնուհետև, չի հեռացել և մնացել է դեպքի վայրում՝ մինչ ոստիկանների ժամանումը և քննչական գործողությունների կատարումը։ Ավելին, դատարանը հաստատված է համարում նաև այն հանգամանքը, որ վերջինս մոտիցիկլը տեսնելուն պես ավելացրել է մեքենայի արագությունը, որպեսզի խաչմերուկն ազատի և խուսափի վթարից, սակայն չի հասցրել անվտանգ ավարտել շրջադարձը, որի արդյունքում, սակայն, ժամանակին չկատարելով վարելու անվտանգությանն ուղղված համապատասխան գործողություններ՝ բախվել է երթևեկող մոտոցիկլին։
(…)
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նրա կողմից այդ պատիժը փաստացի կրելու պայմաններում չի իրագործվի, ավելին, կխաթարվի պատժի նշանակման օրենսդրական նպատակների առնվազն մեկ բաղադրիչի՝ պատժի արդարացիության, էությունը, որն իր հերթին կբերի նաև արդարության և արդարադատության իմաստազրկմանը՝ նկատի ունենալով, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի այլ այն պետք է իրականացվի և հանրության կողմից լինի տեսանելի և ընկալելի: (…)»:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոք բերած անձի պնդմամբ՝ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի կարող նպաստել պատժի նպատակների իրականացմանը:
Ի հիմնավորումն վերոհիշյալի՝ բողոքի հեղինակը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը նշանակություն չի տվել ճանապարհային երթևեկության խախտման բնույթին:
Բողոք բերած անձը նշել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանը, ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, հաշվի չի առել հանցագործության արդյունքում առաջացած անդառնալի հետևանքը՝ տուժող Սուրեն Խաչատրյանի մահը:
Բողոքի հեղինակը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն անհամատեղելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածների պահանջների հետ, հակասում է արդարության և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, չի նպաստում սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը, հանցագործությունների կանխմանը, չի համապատասխանում ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի և նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանին, կատարած հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, ամբաստանյալի անձին:
Վերոգրյալը, բողոքի հեղինակին հիմք է տվել եզրահանգելու, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը:
Արդյունքում՝ բողոք բերած անձը խնդրել է պատժի մասով բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 2 տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 2 տարի ժամկետով:
Վերաքննիչ բողոքի դեմ բերված պատասխանի հիմքերը և հիմնավորումները․
5. Ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը վերաքննիչ բողոքի դեմ ներկայացված պատասխանում նշել է, որ ավտոտրանսպորտային պատահարի վայրը չի լքել, հնարավորինս փորձել է օգնել տուժողին: Կատարած արարքի համար իրեն մեղավոր է ճանաչում և զղջում է:
Խնդրել է հաշվի առնել իր սոցիալական ծանր վիճակը, վատառողջ մոր՝ իր խնամքին լինելը և խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը`Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
6. Մեղադրող Ա․Կոստանդյանը պնդել է վերաքննիչ բողոքը և խնդրել՝ այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը և պաշտպան Վ.Հայրապետյանն առակել են վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել՝ այն մերժել:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
7. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն.
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2.Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3.Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել է Ա.Շահբազյանի գործով որոշման մեջ և իրավական դիրքորոշումներ հայտնել այն մասին, որ. §(…) [Դ]ատարանի կողմից արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի բացահայտումը սերտորեն կապված է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հետ` թե° արդարացի պատիժ նշանակելու և թե° պատժի անհատականացման համատեքստում: Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից` հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (…)¦ (տե°ս Արմեն Շահբազյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշումը):
8. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունը դասվում է անզգուշությամբ կատարվող միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, որի համար հիմնական պատիժ է նախատեսված միայն ազատազրկման ձևովª առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով, և որպես պարտադիր լրացուցիչ պատիժª որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքի զրկումª առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
Նշված հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշման մեջª արձանագրելով, որ. §ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: (…) Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրասնպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար (…) (տե°ս Արամ Սահակյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշումը)¦:
Զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն Է.Ասատրյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է, որ. §(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (…) (տե°ս Էդմոն Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշում)¦:
Ա.Հովհաննեսյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարել ընդգծել, որ. §(…) [ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ] հոդվածով նախատեսված հանցանքի կատարման դեպքում պատիժ նշանակելիս և այն կրելու անհրաժեշտության հարցը որոշելիս հատկապես կարևոր է գնահատել նաև հանցագործությամբ պատճառված վնասը։ Վերջինս ցանկացած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող հիմնական ցուցանիշներից է, այդ թվում` այն հանցակազմերի, որոնցով սահմանված չէ որպես հանցակազմի տարր։ Այն իր համարժեք գնահատականը պետք է ստանա նաև ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելու վերաբերյալ հանցագործություններով պատիժ նշանակելիս, քանի որ այդպիսի հանցագործությունների հետևանքով կարող են պատճառվել հանցակազմով նախատեսված, ինչպես նաև դրանից դուրս գտնվող ամենատարբեր բնույթի հետևանքներ, այդ թվում՝ մարդու առողջության միջին ծանրության կամ ծանր վնաս, մարդու մահ (այդ թվում՝ երկու կամ ավելի մարդու), գույքային վնաս։
Մասնավորապես հանրորեն վտանգավոր հետևանքներով պայմանավորված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես հանցակազմի ծանրացնող հանգամանք է նախատեսված անզգուշությամբ մարդու մահ առաջանալը, իսկ 3-րդ մասով՝ հանցակազմի առավել ծանրացնող հանգամանք՝ անզգուշությամբ երկու կամ ավելի մարդու մահ առաջանալը։ Վերոնշյալից հետևում է, որ կախված օրենքով պահպանվող հարաբերության (հանցակազմի ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ օբյեկտ) իրավական արժեքից, դրան պատճառված վնասը պայմանավորում է տվյալ հանցագործության հանրային վտանգավորության, հետևաբար նաև պատժելիության աստիճանը։ Սույն դեպքում պաշտպանվող հարաբերությունը մարդու կյանքն է (լրացուցիչ օբյեկտ), որը հիմնարար սոցիալական արժեք է և այդպիսով օժտված է քրեաիրավական պաշտպանության բարձր աստիճանով։
Ակնհայտ է՝ որքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ՝ վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Վերջինս հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը։ Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը (…): (տե°ս Արամայիս Հովհաննեսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշում)¦։
9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(…)»:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը նախատեսող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարան վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանի նման համոզվածությունը, վստահությունը պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է, ի թիվս այլնի, հաշվի առնել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, պատճառված վնասի չափի, մեղքի ձևի և տեսակի, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: Վերջիններս վկայում են հանցագործության նվազ կամ բարձր հանրային վտանգավորության աստիճանի մասին` դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս և այն կրելու անհրաժեշտության հարցը որոշելիս ապահովելով արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի կենսագործումը:
10. Անդրադառնալով սույն գործի հանգամանքներին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից երթևեկության առավելություն ունեցող մասնակցին ճանապարհը չզիջելը, պարունակում է ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու մեծ հավանականություն։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հավանականությունը շատ ավելի է մեծանում այն դեպքում, երբ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից ճանապարհը չի զիջվում՝ երթևեկության առավելություն ունեցող երկանիվ անռելս փոխադրամեքենային: Նշված իրադրությունում, որպես կանոն, խախտումը թույլ տվողի համար բավականաչափ ակնհայտ է լինում խախտման արդյունքում վտանգավոր հետևանքների առաջացման հավանականությունը։
Սույն գործի նյութերով հիմնավորվել է, որ Վաղինակ Ստեփանյանը՝ չկարգավորվող խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությունը դեպի ձախ շեղելուց առաջ, ճանապարհը չի զիջել հավասարազոր ճանապարհով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող, Հակոբ Ղազարյանի վարած «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի արդյունքում իր ավտոմեքենայով խոչընդոտ է ստեղծել վերջինիս երթևեկությանը, ստիպելով նրան անսպասելի փոխել շարժման ուղղությունը, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ընդհարման առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի արդյունքում ավտոմեքենայի աջակողմյան հետևի մասով ընդհարվել է Հակոբ Ղազարյանի վարած՝ «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Սուրեն Խաչատրյանին անզգուշությամբ պատճառվել է մահ:
Ընդ որում, ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը նախաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ տեսնելով խաչմերուկ մուտք գործող մոտոցիկլը՝ ավելացրել է մեքենայի արագությունը խաչմերուկն ազատելու և վթարից խուսափելու նպատակով, սակայն չի հասցրել անվտանգ ավարտել շրջադարձը:
11. Սույն որոշման 8-րդ կետի լույսի ներքո վերլուծելով նախորդ կետում արձանագրված փաստական տվյալները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել թույլ տրված խախտման և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Մասնավորապես՝ ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը դասելով հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է սխալ հետևության: Վերաքննի դատարանի գնահատմամբ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը գործել է հանցավոր ինքնավստահությամբ: Ուստի, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս պատշաճ չի գնահատել սույն գործի բոլոր փաստական հանգամանքները, այդ թվում՝ վերջինիս կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը:
Ինչ վերաբերում է տուժողի կողմից սաղավարտ չկրելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի փաստարկին, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ նշվածն որևէ էական նշանակություն ունենալ չի կարող ամբաստանյալի՝ իր արարքի նկատմամբ դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի գնահատման համար:
12. Նախորդ կետում արված եզրահանգումը դիտարկելով սույն որոշման 9-րդ կետի լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի, այդ թվում՝ նրա կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթի, հանցագործության արդյունքում պատճառված վնասի, նրա անձը բնութագրող տվյալների, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների ամբողջության և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության համակցությունը բավարար չէ հանգելու այն հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու և հիմք չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման համար։ Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս՝ հանգել է սխալ հետևության։
Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ՝ վերը նշված հանգամանքների համակցությունը թույլ չի տալիս հիմնավոր դատողություն անելու առ այն, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին: Ուստի բողոքաբերի փաստարկները հիշյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի են:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պարտադիր լրացուցիչ պատժին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն նշանակվել է օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքների պահպանմամբ և համապատասխանում է ամբաստանյալի կատարած հանցագործության ծանրությանը և նրա անձին: Հետևաբար նշանակված լրացուցիչ պատիժը փոփոխելու որևէ իրավաչափ հիմք չկա:
Արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը` Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջների խախտումներ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի իմաստով քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը։
Այսինքն՝ թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված նյութական իրավունքի խախտում, որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու հիմք է։
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը, առաջնորդվելով արդարադատության արդյունավետության շահերով, արձանագրում է, որ գործի փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս բեկանելու և փոփոխելու Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, վերացնելով՝ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճիռը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման մասով, բեկանել և փոփոխել՝ վերացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
Պատժի կրման սկիզբը հաշվել Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից:
Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ
Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
«08» հունիսի 2017թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր` Կ.Մարդանյան
դատավորներ` Ն.Հովակիմյան
Ա.Մնացականյան
քարտուղարությամբ` Մ.Մահտեսյանի
մասնակցությամբ` պաշտպան Վ․Հայրապետյանի
ամբաստանյալ Վ․Ստեփանյանի
դատախազ Ա․Կոստանդյանի
դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով, քննության առնելով Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի դեմ մեղադրող Ա.Կոստանդյանի վերաքննիչ բողոքը,
ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի հունիսի 07-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60107216 քրեական գործը:
2016 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նույն օրը մեղադրյալ Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել՝ ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ, 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռով Վաղինակ Ստեփանյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակել՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 (մեկ) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառել և սահմանել է փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով:
Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել գործով մեղադրող Ա.Կոստանդյանը, որը Վերաքննիչ դատարանի՝ 2017 թվականի ապրիլի 19-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:
Վերաքննիչ բողոքի պատասխան է ներկայացրել ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը:
Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Վաղինակ Ստեփանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է այն բանի համար, որ. «նա 2016թ.-ի հունիսի 7-ին ժամը 01։00-ի սահմաններում «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Պուշկին փողոցի կողմից Սարյան փողոցով դեպի Լեո փողոցի ուղղությամբ, մոտ 20-30 կմ/ժամ արագությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային երկրորդ երթևեկելի գոտով, հոծ գծերից մոտ 0,5 մ հեռավորության վրա։ Մոտենալով Սարյան և Ամիրյան փողոցների խաչմերուկին՝ թույլ Է տվել ՃԵԿ-ի 36, 99-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի և հոդված 2-ի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ չկարգավորվող խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությունը դեպի ձախ շեղելուց առաջ, ճանապարհը չի զիջել հավասարազոր ճանապարհով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող, Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի վարած «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի արդյունքում իր ավտոմեքենայով խոչընդոտ է ստեղծել վերջինիս երթևեկությանը, ստիպելով նրան անսպասելի փոխել շարժման ուղղությունը, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ընդհարման առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի արդյունքում ավտոմեքենայի աջակողմյան հետևի մասով ընդհարվել է Հ.Ղազարյանի վարած՝ «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Սուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանին անզգուշությամբ պատճառվել Է մահ»:
3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի համաձայն.
«(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։
Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը բնութագրող դրական հանգամանք, հաշվի է առնում նաև հարևաններ՝ Ա.Հայրապետյանի, Ե.Գինոսյանի, Գ.Սարգսյանի կողմից տրված և ՀՀ Երևան քաղաքի Շենգավիթի թաղապետարանի թիվ 6 տեղամասի լիազոր ներկայացուցչի կողմից հաստատված բնութագիրը, համաձայն որի՝ «Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը, հանդիսանալով Շենգավիթ վարչական շրջանի Նոր Խարբերդի 14-րդ փողոցի 70/33 հասցեի բնակիչ, բնութագրվում է որպես կազմակերպված և բարեխիղճ մարդ։ 2011թ.-ից բնակվում է նշված հասցեում և հարևանների կողմից հարգանք է վայելում»։
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում նաև՝ մեղքն ամբողջությամբ ընդունելը, նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալը, ինչպես նաև՝ կատարած հանցանքի համար դատարանում անկեղծորեն զղջալը:
Բացի այդ, որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ վերջինիս խնամքի տակ է գտնվում մայրը՝ Մ.Կազատովան, ով՝ «Նորագավիթ» պոլիկլինկիա ՓԲԸ-ի կողմից տրված տեղեկանքի համաձայն` տառապում է «զարկերակային հիպերտենզիա 3-րդ շրջան, կրիզային ընթացքով» հիվանդությամբ։
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի արարքում նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
(…) [Դ]ատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ ազատազրկման և որոշակի գործունեությամբ` տվյալ դեպքում տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու ձևով, սակայն հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող դրական տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև՝ տուժողի իրավահաջորդի կողմից բողոքի և ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հաշվի առնելով, որ դրանք նախ վկայում են ամբաստանյալի՝ որպես հանցավորի, անձի հասարակական ցածր վտանգավորության մասին, ապա հաստատում՝ վերջինիս՝ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու իրական փաստը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը հնարավոր է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։
(…)
[Ա]մբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը կարող է դասվել միայն հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ նա երթևեկության ընթացքում, մինչև ճանապարհատրանսպորտային պատահարը, չի դրսևորել բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն, չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք։ Ավելին, տուժողին պատճառված մահը պայմանավորված է եղել նաև վերջինիս կողմից մոտոցիկլի ուղևորի նստատեղում երթևեկելիս՝ սահմանված կարգով սաղավարտ չկրելով։
(…)
Դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` սույն քրեական գործով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Մասնավորապես, սույն գործով դատարանի մոտ ամբաստանյալի ուղղվելու, ավելին, արդեն իսկ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու փաստը հաստատվում է նրանով, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը վթարից անմիջապես հետո կանգնեցրել է ավտոմեքենան և մոտեցել է տուժողներին, այնուհետև, չի հեռացել և մնացել է դեպքի վայրում՝ մինչ ոստիկանների ժամանումը և քննչական գործողությունների կատարումը։ Ավելին, դատարանը հաստատված է համարում նաև այն հանգամանքը, որ վերջինս մոտիցիկլը տեսնելուն պես ավելացրել է մեքենայի արագությունը, որպեսզի խաչմերուկն ազատի և խուսափի վթարից, սակայն չի հասցրել անվտանգ ավարտել շրջադարձը, որի արդյունքում, սակայն, ժամանակին չկատարելով վարելու անվտանգությանն ուղղված համապատասխան գործողություններ՝ բախվել է երթևեկող մոտոցիկլին։
(…)
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նրա կողմից այդ պատիժը փաստացի կրելու պայմաններում չի իրագործվի, ավելին, կխաթարվի պատժի նշանակման օրենսդրական նպատակների առնվազն մեկ բաղադրիչի՝ պատժի արդարացիության, էությունը, որն իր հերթին կբերի նաև արդարության և արդարադատության իմաստազրկմանը՝ նկատի ունենալով, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի այլ այն պետք է իրականացվի և հանրության կողմից լինի տեսանելի և ընկալելի: (…)»:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոք բերած անձի պնդմամբ՝ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի կարող նպաստել պատժի նպատակների իրականացմանը:
Ի հիմնավորումն վերոհիշյալի՝ բողոքի հեղինակը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը նշանակություն չի տվել ճանապարհային երթևեկության խախտման բնույթին:
Բողոք բերած անձը նշել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանը, ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, հաշվի չի առել հանցագործության արդյունքում առաջացած անդառնալի հետևանքը՝ տուժող Սուրեն Խաչատրյանի մահը:
Բողոքի հեղինակը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն անհամատեղելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածների պահանջների հետ, հակասում է արդարության և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, չի նպաստում սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը, հանցագործությունների կանխմանը, չի համապատասխանում ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի և նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանին, կատարած հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, ամբաստանյալի անձին:
Վերոգրյալը, բողոքի հեղինակին հիմք է տվել եզրահանգելու, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը:
Արդյունքում՝ բողոք բերած անձը խնդրել է պատժի մասով բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 2 տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 2 տարի ժամկետով:
Վերաքննիչ բողոքի դեմ բերված պատասխանի հիմքերը և հիմնավորումները․
5. Ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը վերաքննիչ բողոքի դեմ ներկայացված պատասխանում նշել է, որ ավտոտրանսպորտային պատահարի վայրը չի լքել, հնարավորինս փորձել է օգնել տուժողին: Կատարած արարքի համար իրեն մեղավոր է ճանաչում և զղջում է:
Խնդրել է հաշվի առնել իր սոցիալական ծանր վիճակը, վատառողջ մոր՝ իր խնամքին լինելը և խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը`Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
6. Մեղադրող Ա․Կոստանդյանը պնդել է վերաքննիչ բողոքը և խնդրել՝ այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը և պաշտպան Վ.Հայրապետյանն առակել են վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել՝ այն մերժել:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
7. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն.
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2.Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3.Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել է Ա.Շահբազյանի գործով որոշման մեջ և իրավական դիրքորոշումներ հայտնել այն մասին, որ. §(…) [Դ]ատարանի կողմից արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի բացահայտումը սերտորեն կապված է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հետ` թե° արդարացի պատիժ նշանակելու և թե° պատժի անհատականացման համատեքստում: Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից` հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (…)¦ (տե°ս Արմեն Շահբազյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշումը):
8. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունը դասվում է անզգուշությամբ կատարվող միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, որի համար հիմնական պատիժ է նախատեսված միայն ազատազրկման ձևովª առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով, և որպես պարտադիր լրացուցիչ պատիժª որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքի զրկումª առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
Նշված հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշման մեջª արձանագրելով, որ. §ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: (…) Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրասնպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար (…) (տե°ս Արամ Սահակյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշումը)¦:
Զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն Է.Ասատրյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է, որ. §(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (…) (տե°ս Էդմոն Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշում)¦:
Ա.Հովհաննեսյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարել ընդգծել, որ. §(…) [ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ] հոդվածով նախատեսված հանցանքի կատարման դեպքում պատիժ նշանակելիս և այն կրելու անհրաժեշտության հարցը որոշելիս հատկապես կարևոր է գնահատել նաև հանցագործությամբ պատճառված վնասը։ Վերջինս ցանկացած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող հիմնական ցուցանիշներից է, այդ թվում` այն հանցակազմերի, որոնցով սահմանված չէ որպես հանցակազմի տարր։ Այն իր համարժեք գնահատականը պետք է ստանա նաև ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելու վերաբերյալ հանցագործություններով պատիժ նշանակելիս, քանի որ այդպիսի հանցագործությունների հետևանքով կարող են պատճառվել հանցակազմով նախատեսված, ինչպես նաև դրանից դուրս գտնվող ամենատարբեր բնույթի հետևանքներ, այդ թվում՝ մարդու առողջության միջին ծանրության կամ ծանր վնաս, մարդու մահ (այդ թվում՝ երկու կամ ավելի մարդու), գույքային վնաս։
Մասնավորապես հանրորեն վտանգավոր հետևանքներով պայմանավորված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես հանցակազմի ծանրացնող հանգամանք է նախատեսված անզգուշությամբ մարդու մահ առաջանալը, իսկ 3-րդ մասով՝ հանցակազմի առավել ծանրացնող հանգամանք՝ անզգուշությամբ երկու կամ ավելի մարդու մահ առաջանալը։ Վերոնշյալից հետևում է, որ կախված օրենքով պահպանվող հարաբերության (հանցակազմի ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ օբյեկտ) իրավական արժեքից, դրան պատճառված վնասը պայմանավորում է տվյալ հանցագործության հանրային վտանգավորության, հետևաբար նաև պատժելիության աստիճանը։ Սույն դեպքում պաշտպանվող հարաբերությունը մարդու կյանքն է (լրացուցիչ օբյեկտ), որը հիմնարար սոցիալական արժեք է և այդպիսով օժտված է քրեաիրավական պաշտպանության բարձր աստիճանով։
Ակնհայտ է՝ որքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ՝ վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Վերջինս հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը։ Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը (…): (տե°ս Արամայիս Հովհաննեսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշում)¦։
9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(…)»:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը նախատեսող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարան վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանի նման համոզվածությունը, վստահությունը պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է, ի թիվս այլնի, հաշվի առնել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, պատճառված վնասի չափի, մեղքի ձևի և տեսակի, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: Վերջիններս վկայում են հանցագործության նվազ կամ բարձր հանրային վտանգավորության աստիճանի մասին` դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս և այն կրելու անհրաժեշտության հարցը որոշելիս ապահովելով արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի կենսագործումը:
10. Անդրադառնալով սույն գործի հանգամանքներին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից երթևեկության առավելություն ունեցող մասնակցին ճանապարհը չզիջելը, պարունակում է ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու մեծ հավանականություն։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հավանականությունը շատ ավելի է մեծանում այն դեպքում, երբ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից ճանապարհը չի զիջվում՝ երթևեկության առավելություն ունեցող երկանիվ անռելս փոխադրամեքենային: Նշված իրադրությունում, որպես կանոն, խախտումը թույլ տվողի համար բավականաչափ ակնհայտ է լինում խախտման արդյունքում վտանգավոր հետևանքների առաջացման հավանականությունը։
Սույն գործի նյութերով հիմնավորվել է, որ Վաղինակ Ստեփանյանը՝ չկարգավորվող խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությունը դեպի ձախ շեղելուց առաջ, ճանապարհը չի զիջել հավասարազոր ճանապարհով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող, Հակոբ Ղազարյանի վարած «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի արդյունքում իր ավտոմեքենայով խոչընդոտ է ստեղծել վերջինիս երթևեկությանը, ստիպելով նրան անսպասելի փոխել շարժման ուղղությունը, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ընդհարման առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի արդյունքում ավտոմեքենայի աջակողմյան հետևի մասով ընդհարվել է Հակոբ Ղազարյանի վարած՝ «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Սուրեն Խաչատրյանին անզգուշությամբ պատճառվել է մահ:
Ընդ որում, ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը նախաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ տեսնելով խաչմերուկ մուտք գործող մոտոցիկլը՝ ավելացրել է մեքենայի արագությունը խաչմերուկն ազատելու և վթարից խուսափելու նպատակով, սակայն չի հասցրել անվտանգ ավարտել շրջադարձը:
11. Սույն որոշման 8-րդ կետի լույսի ներքո վերլուծելով նախորդ կետում արձանագրված փաստական տվյալները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել թույլ տրված խախտման և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Մասնավորապես՝ ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը դասելով հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է սխալ հետևության: Վերաքննի դատարանի գնահատմամբ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը գործել է հանցավոր ինքնավստահությամբ: Ուստի, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս պատշաճ չի գնահատել սույն գործի բոլոր փաստական հանգամանքները, այդ թվում՝ վերջինիս կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը:
Ինչ վերաբերում է տուժողի կողմից սաղավարտ չկրելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի փաստարկին, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ նշվածն որևէ էական նշանակություն ունենալ չի կարող ամբաստանյալի՝ իր արարքի նկատմամբ դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի գնահատման համար:
12. Նախորդ կետում արված եզրահանգումը դիտարկելով սույն որոշման 9-րդ կետի լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի, այդ թվում՝ նրա կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթի, հանցագործության արդյունքում պատճառված վնասի, նրա անձը բնութագրող տվյալների, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների ամբողջության և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության համակցությունը բավարար չէ հանգելու այն հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու և հիմք չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման համար։ Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս՝ հանգել է սխալ հետևության։
Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ՝ վերը նշված հանգամանքների համակցությունը թույլ չի տալիս հիմնավոր դատողություն անելու առ այն, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին: Ուստի բողոքաբերի փաստարկները հիշյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի են:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պարտադիր լրացուցիչ պատժին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն նշանակվել է օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքների պահպանմամբ և համապատասխանում է ամբաստանյալի կատարած հանցագործության ծանրությանը և նրա անձին: Հետևաբար նշանակված լրացուցիչ պատիժը փոփոխելու որևէ իրավաչափ հիմք չկա:
Արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը` Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջների խախտումներ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի իմաստով քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը։
Այսինքն՝ թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված նյութական իրավունքի խախտում, որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու հիմք է։
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը, առաջնորդվելով արդարադատության արդյունավետության շահերով, արձանագրում է, որ գործի փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս բեկանելու և փոփոխելու Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, վերացնելով՝ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճիռը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման մասով, բեկանել և փոփոխել՝ վերացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
Պատժի կրման սկիզբը հաշվել Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից:
Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ
Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
Գործ
ԵԿԴ/0342/01/16
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
,,14,, մարտի 2017թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/
Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի
Քարտուղարությամբ՝Թ. Խաչատրյանի
Մասնակցությամբ՝
Մեղադրող Ա.Կոստանդյանի
Պաշտպան Վ. Հայրապետյանի
դռնբաց դատական նիստերում, Երևան քաղաքում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի` ծնված 30.08.1983թ.-ին,Թբիլիսի քաղաքում,ազգությամբ հայ,ՀՀքաղաքացի,միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատված, չամուսնացած, աշխատում է՝ «ՋիՋիտաքսի» ՓԲԸ-ում՝ որպես վարորդ, բնակվում է՝ ք.Երևան Նոր Խարբերդ 14-րդ փողոցի70/33 տանը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
Ըստ դատարան ուղարկվածմեղադրական եզրակացության և քրեական գործի նյութերի՝
«Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը մեղադրվում է նրանում, որ նա, 2016թ.-ի հունիսի 7-ին ժամը 01։00-ի սահմաններում «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ ավտոմեքենան վարել Է Երևան քաղաքի Պուշկին փողոցիկողմից Սարյան փողոցով դեպի Լեո փողոցի ուղղությամբ, մոտ 20-30 կմ/ժամ արագությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային երկրորդ երթևեկելի գոտով, հոծ գծերիցմոտ 0,5մ հեռավորության վրա։ Մոտենալով Սարյան և Ամիրյան փողոցների խաչմերուկին՝ թույլ Է տվել ՃԵԿ-ի 36, 99-րդկետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի և հոդված 2-ի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ չկարգավորվող խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությունը դեպի ձախ շեղելուց առաջ, ճանապարհը չի զիջել հավասարազոր ճանապարհով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող, Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի վարած «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի արդյունքում իր ավտոմեքենայով խոչընդոտ էստեղծելվերջինիս երթևեկությանը, ստիպելով նրան անսպասելի փոխելշարժմանուղղությունը, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ընդհարման առաջացումը՝ինքնիրենզրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի արդյունքում ավտոմեքենայի աջակողմյան հետևի մասով ընդհարվել է Հ.Ղազարյանի վարած՝«Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի հետևանքով վերջինիսուղևորՍուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանին անզգուշությամբ պատճառվել Է մահ»։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության կողմից2016 թվականի հունիսի07-ին հարուցվել է քրեական գործ։
2016 թվականի դեկտեմբերի15-ինՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության կողմից կայացվել է որոշում` Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանինորպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին ևնրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։Նույնօրըվերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
Քրեականգործը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 27.12.2016թ.-ին։
2.Արագացված դատական քննություն
Մինչև դատաքննությունը սկսելը՝ ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարել, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ և առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում լիովին։
Գործովդատարանում մեղադրանքը պաշտպանող դատախազ Ա.Կոստանդյանը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեմ չիառարկել։
29.12.2016թ.-ին օրենքով սահմանված կարգով տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին ուղարկվել է հուշաթերթիկ` տուժողի իրավահաջորդի իրավունքների և պարտականությունների պարզաբանմամբ, որընա ստացել է 16.01.2017թ-ին։
20.01.2017թ.-ին նշանակվել է գործով առաջին դատական նիստը, որի մասին ծանուցումը 10.01.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին, որը նա ստացել է 20.01.2017թ-ին։
Հաջորդ դատական նիստը նշանակվել է 17.02.2017թ.-ին, որի մասին ծանուցումը 20.01.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին, որը նա ստացել է 01.02.2017թ-ին։
17.02.2017թ.-ին նշանակված դատական նիստը հետաձգվել և նշանակվել է 02.03.2017թ-ին, որի մասին ծանուցումը 17.02.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին, որը նա ստացել է 25.02.2017թ-ին։ 02.03.2017թ-ին կայացած դատական նիստը հետաձգվել և նշանակվել է 14.03.2017թ.-ին որի մասին ծանուցումը 02.03.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին։
Այսինքն, դատական նիստերին տուժողի իրավահաջորդի մասնակցությունն ապահովելու նպատակով դատարանի կողմից պատշաճ կարգով կրկին ուղարկվել են դատական ծանուցագրեր, որոնք վերջինս ստացել է, սակայն, լինելով պատշաճ ծանուցված, չի ներկայացել գործի դատական քննությանը։
Միաժամանակ, դատարանը քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրմամբ հաստատված է համարում այն հանգամանքը, որ նախաքննության ընթացքում տուժողի իրավահաջորդ Լ.Խաչատրյանը հարցաքննվել է երկու անգամ, որոնց ընթացքում, սակայն, վերջինս որևէ բողոք կամ պահանջ չի ներկայացրել մեղադրյալ Վ.Ստեփանյանի նկատմամբ։
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1 և 375.2 հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` մեղադրյալՎ.Ստեփանյանի, տուժողի իրավահաջորդ Լ.Խաչատրյանի, վկաներ` Հ.Ղազարյանի, Հ.Կարապետյանի ցուցմուքները,դատաբժշկական փորձաքննության թիվ1137-հ եզրակացությունը, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0674 եզրակացությունը, դատաքիմիական փորձաքննության թիվ16-1494 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ27531608 եզրակացությունը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիրփորձաքննության թիվ27541602 եզրակացությունը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական, դատաավտոտեխնիկական և դատաբժշկական համալիր փորձաքննության թիվ 43061602 եզրակացությունը, դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրությունը, «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ ավտոմեքենայի զննության մասին արձանագրությունը, «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլի զննության մասին արձանագրությունը, «Մերսեդես» մակնիշի 15 XX 009 հ/հ ավտոմեքենայի զննության մասին արձանագրությունը, իրեղեն ապացույցներ ճանաչված՝ «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ, «Մերսեդես» մակնիշի 15 XX 009 հ/հ ավտոմեքենաները, «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլը, մոտոցիկլի վարորդ Հ.Ղազարյանի և նրա ուղևոր Ս.Խաչատրյանի հագին եղած հագուստները,«Փարկինգ ՍիթիՍերվիս» ՓԲԸ-ից ստացված՝այլ փաստաթղթի կարգով հանդիսացող և ապացույց ճանաչված թվով երկու լազերային սկավառակները, ինչպես նաև՝վարորդի սթափության վիճակի զննության մասին արձանագրությունը ևՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան հետազոտելով ու գնահատելով վերը շարադրված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, ապացուցված է համարում ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանին մեղսագրված հանցագործության կատարումը և գտնում, որ կատարած արարքի համար վերջինս ենթակա է պատժի։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։
Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը բնութագրող դրական հանգամանք, հաշվի է առնում նաև հարևաններ՝ Ա.Հայրապետյանի, Ե.Գինոսյանի, Գ.Սարգսյանիկողմից տրված և ՀՀ Երևան քաղաքի Շենգավիթի թաղապետարանի թիվ 6 տեղամասի լիազոր ներկայացուցչի կողմից հաստատվածբնութագիրը, համաձայն որի՝
«Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը, հանդիսանալով Շենգավիթ վարչական շրջանի Նոր Խարբերդի 14-րդ փողոցի 70/33 հասցեի բնակիչ, բնութագրվում է որպես կազմակերպված և բարեխիղճ մարդ։
2011թ.-ից բնակվում է նշված հասցեում և հարևանների կողմից հարգանք է վայելում»։
/տես` քրեական գործի նյութերը և դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում նաև՝ մեղքն ամբողջությամբ ընդունելը,նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալը, ինչպես նաև՝կատարած հանցանքի համար դատարանում անկեղծորեն զղջալը,
Բացի այդ,որպես ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ վերջինիս խնամքի տակ է գտնվում մայրը՝ Մ.Կազատովան, ով՝ «Նորագավիթ» պոլիկլինկիա ՓԲԸ-ի կողմից տրված տեղեկանքի համաձայն` տառապում է «զարկերակային հիպերտենզիա 3-րդ շրջան, կրիզային ընթացքով» հիվանդությամբ։
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի արարքում նրապատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը և քրեական գործի նյութերը/
Ելնելով գործի հանգամանքներից, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և 61-րդ հոդվածը, ըստ որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ ազատազրկման և որոշակի գործունեությամբ` տվյալ դեպքում տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու ձևով, սակայն հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող դրական տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքերի առկայությունը, ինչպես նաև՝ տուժողի իրավահաջորդի կողմից բողոքի և ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հաշվի առնելով, որ դրանք նախ վկայում են ամբաստանյալի՝ որպես հանցավորի, անձի հասարակական ցածր վտանգավորության մասին, ապա հաստատում՝ վերջինիս՝ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու իրական փաստը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը հնարավոր է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։
Ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։
Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նախատեսում է պատիժազատազրկում` առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով։
Քննարկելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժաչափի և այն նրա կողմից կրելու հարցը` դատարանը գտնում է, որ այն պետք է լուծվի այս հարցի առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` Էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո։
Այսպես.
Հիշյալ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.
(…)
«14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ։ Համաձայն այդ որոշման՝
«(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսելի հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն, նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից։
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը։
Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տես Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)։
15. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին։
Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ, թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար։
Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը։
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ։
2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի՝ ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն։
3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք»։
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել։
Այսպես.
հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և, չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում՝ առանց բավարար հիմքերի, հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն։
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով։ Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար։
17. Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես, հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն, նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։
18. Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար, դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել։ Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում, որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։ Այլ խոսքով՝ համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին (...) »»։
Վճռաբեկ դատարանի կողմից հիշյալ որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի կողմից թույլ տրված իրավախախտումը չի կարող դասվել հանցավոր ինքնավստահությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ գործով ձեռք բերված փաստերով դատարանը հիմնավորված է համարում, որ վերջինս մեքենան վարել է սթափ վիճակում, ունեցել է այն վարելու թույլտվություն, բացի այդ Ստեփանյանը ավտոմեքենան վարել է բնակավայրերի համար թույլատրելի՝ 20-30կմ/ժամ արագությամբ, մինչև վրաերթը կատարելը, թույլ չի տվել երթևեկության կանոնների կոպիտ խախտում։Բացի այդ, դատարանը կարևորում է նաև այն հանգամանքը, որ տուժող Ս.Խաչատրյանը դեպքի պահինչի կրել սաղավարտ՝ խախտելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի պահանջները ։
Մասնավորապես, «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 26-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ուղևորը պարտավոր է՝
ա) կառուցվածքով նախատեսված անվտանգության գոտիներով կահավորված տրանսպորտային միջոցներով երթևեկելիս ամրակապված լինել դրանցով,իսկմոտոցիկլերով կամ այլ մոտոտրանսպորտային միջոցներով երթևեկելիս՝ կոճկված սաղավարտով»։
Ասվածից հետևում է, որ ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը կարող է դասվել միայն հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ նա երթևեկության ընթացքում, մինչև ճանապարհատրանսպորտային պատահարը, չի դրևորել բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն, չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք։ Ավելին, տուժողին պատճառված մահը պայմանավորված է եղել նաև վերջինիս կողմից մոտոցիկլի ուղևորի նստատեղում երթևեկելիս՝ սահմանված կարգով սաղավարտ չկրելով։
Այսպիսով, հաշվի առնելով ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի փաստական հանգամանքները,նրա արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունն ու պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով, դատարանը եկավ այն համոզման, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկում պատժատեսակը նշանակվելու պարագայում հնարավոր է այն պայմանականորեն չկիրառել՝ նշանակված պատիժը նրա կողմից փաստացի կրելու անհրաժեշտության բացակայության հիմնավորմամբ, ինչը պատճառաբանվում է հետևյալով.
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 18.12.2015թ-ին կայացված ԵԱՔԴ 0091/01/14 քրեական գործով նախադեպային որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը`
«...11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)։
Սույն քրեաիրավական նորմը Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել, և մշտապես վերահաստատվել դիրքորոշումն առ այն, որ առանց պատիժը փաստացի կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի համակողմանի ու ամբողջական գնահատման վրա։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանն այն կիրառելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված պատժի նպատակների իրացվելիությունը (տես, ի թիվ այլնի, Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13 որոշումները)։
12. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքներից հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանը հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել.« (...) «հանցավորի անձնավորությունեզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ» եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով։ ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով «հանցավորի անձնավորություն» եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման։
Հիմք ընդունելով (...) ՀՀ Սահմանադրության մեջ ամրագրված դրույթն այն մասին, որ մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները և ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են (հոդված 3), մարդու արժանապատվությունը՝ որպես նրա իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմք, հարգվում և պաշտպանվում է պետության կողմից (հոդված 14)՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ (տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 36-37-րդ կետերը)։
Ս.Աղախանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.
«(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ (…) (տե՛ս Սեյրան Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
13. Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։
Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։
Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը (…)»»։
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հանցակազմի վերաբերյալ բացակայում է՝ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումներում տեղ գտած որևէ արգելք, որըհիմք կհանդիսանար ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար։
Այլ խոսքով,քննվող քրեական գործով ձեռք բերված տվյալները դիտարկելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված, վերը շարադրված նախադեպային որոշման լույսի ներքո, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի անհատականացման ժամանակ վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ՝ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ։
Դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` սույն քրեական գործով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու ամբաստանյալՎաղինակ Ստեփանյանիուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Մասնավորապես, սույն գործով դատարանի մոտ ամբաստանյալի ուղղվելու, ավելին, արդեն իսկ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու փաստը հաստատվում է նրանով, որ ամբաստանյալՎաղինակ Ստեփանյանըվթարից անմիջապես հետո կանգնեցրել է ավտոմեքենան և մոտեցել է տուժողներին,այնուհետև,չի հեռացել և մնացել է դեպքի վայրում՝ մինչ ոստիկանների ժամանումը և քննչական գործողությունների կատարումը։ Ավելին, դատարանը հաստատված է համարում նաև այն հանգամանքը, որ վերջինս մոտիցիկլը տեսնելուն պես ավելացրել է մեքենայի արագությունը, որպեսզի խաչմերուկն ազատի և խուսափի վթարից, սակայն չի հասցրել անվտանգ ավարտել շրջադարձը, որի արդյուքնում, սակայն, ժամանակին չկատարելով վարելու անվտանգությանն ուղղված համապատասխան գործողություններ՝ բախվել է երթևեկող մոտոցիկլին։
Միևնույն ժամանակ դատարանը, հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալը գիտակցել է իր կողմից կատարած արարքի բնույթը, դրա վտանգավորության աստիճանը և նախաքննության ընթացքում տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, իսկ դատարանում խորապես զղջացել է իր կողմից կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի համար։
Քննվող քրեական գործով դատարանը ոչ պակաս կարևոր է համարում նաև ամբաստանյալի անձի բնութագիրը՝սոցիալ-հոգեբանական և սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշների առումով։ Մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալը նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել, վերջինս սոցիալական միջավայրում բնութագրվում է դրականորեն, բացի այդ, նրա խնամքին է գտնվում հիվանդ մայրը։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի կողմից տուժողին պատճառված վնասի հատուցման հանգամանքին, դատարանը փաստում է, որ գործի ուսումնասիրմամբ հաստատված, որ ինչպես նախաքննության, այնպես էլ՝ դատաքննության ընթացքում տուժողի իրավահաջորդ Լ.Խաչատրյանի կողմից ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի նկատմամբ որևէ բողոք կամ պահանջ չի ներկայացվել։ Ավելին, տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանը նախաքննության ժամանակ 15.12.2016թ.-ին որպես վկա լրացուցիչ հարցաքննությամբ տրված ցուցմունքումհայտնել է, որչի ցանկանում գործովճանաչվել քաղաքացիական հայցվոր, իսկ քաղաղաքացիական հայց և բողոք ունենալու պարագայում կներկայացնի դատական քննության ընթացքում։ Ինչպես արդեն նշվեցվերևում, տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանը դատարանիկողմից ուղարկված ծանուցումները ստանալով, սակայն օգտվելովիրդատավարական իրավունքներից դատարան չի ներկայացել, ամբաստանյալի նկատմամբ բողոք կամ քաղ. հայց չի ներկայացրել։ Ընդ որում, դատարանը երկու անգամ հետաձգել է դատական նիստերըտուժողի իրավահաջորդի չներկայանալու և նրա մասնակցությունն ապահովելու նպատակով միայն։
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նրա կողմից այդ պատիժը փաստացի կրելուպայմաններում չի իրագործվի, ավելին, կխաթարվի պատժի նշանակման օրենսդրական նպատակների առնվազն մեկ բաղադրիչի՝ պատժի արդարացիության, էությունը, որն իր հերթին կբերի նաև արդարության և արդարադատության իմաստազրկմանը՝ նկատի ունենալով, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի այլ այն պետք է իրականացվի և հանրության կողմից լինի տեսանելի և ընկալելի։
Այլ կերպ, դատարանն արձանագրելով, որ գործով ուսումնասիրված, առկա հիշյալ հանգամանքերը վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու բավարար հիմքերի առկայության մասին, փաստում է, որ ամբաստանյալիանձը դրականորեն բնութագրող տվյալների և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող մի շարք հանգամանքների կողքին ի սպառ բացակայում է ամբաստանյալի արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք և հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող վերը շարադրված տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, ուստի գտնում է, որնրա նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չպետք է կիրառել։
Այսպիսով, դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա ամբաստանյալՎ.Ստեփանյանինկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձանց ուղղմանը և նմանատիպ հանցագործությունների կանխմանը, քանի որ ամբաստանյալի՝ փորձաշրջանում, հետևապես և հսկողության մեջ գտնվելու հանգամանքը, կարող է զսպել նրա կողմից հետագայում հանցագործություններ կատարելու վտանգն այն հաշվառմամբ, որ նույնասեռ կամ այլ հանցանքեր կատարելու պարագայում իրական է օրենսդրական սպառնալիքը, որ փորձաշրջանի ընթացքում կատարված դիտավորյալ հանցագործության համար նշանակվելիք պատժին կարող է նաև գումարվել այս դատավճռով նշանակված և փաստացի չկրած պատիժը կամ թեկուզև դրա մի մասը։
Նշված հիմքով ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու պարագայում անդրադառնալով Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի` չհեռանալու մասին ստորագրությանհարցին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք թողնվի անփոփոխ, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Լուծելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով` դատարանը գտնում է, որ քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝«Օպել»մակնիշի 34 TD 699 հաշվառմանհամարանիշիավտոմեքենան, «Կավասակի» մակնիշի 525 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլետը, որոնք ի պահ են հանձնված ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ծառայությանը, պետք է վերադարձնելսեփականատերերինկամնրանցկողմիցլիազորվածանձանց, «Մերսեդես»մակնիշի 19 XX 009 հաշվառմանհամարանիշիավտոմեքենան,որնիպահէհանձնվածՀարություն Հովհաննեսի Կարապետյանին, պետք է թողնել վերջինիս տնօրինությանը, իսկ դեպքի պահին Սուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանի և Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի հագին եղած հագուստները, կոշիկները, սաղավարտը, ձեռնոցները և գոտին, որոնք նախաքննական մարմնի կողմից պահվել են իրեղեն ապացույցների համար նախատեսված սենյակում, պետք է վերադարձնելտուժողիիրավահաջորդինևՀակոբԿարապետիՂազարյանին։
4. Եզրափակիչ մաս
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-373 375.1-375.4-րդ հոդվածներով, դատարանը
Վ Ճ Ռ ԵՑ
Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանինմեղավորճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել` ազատազրկում՝2 /երկու/ տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով՝ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով` Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դնելով ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի պետական ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա։
Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուցհետո քրեական գործովիրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլետըորոնք ի պահ են հանձնված ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ծառայությանը՝ վերադարձնել սեփականատերերին կամ նրանց կողմից լիազորված անձանց, «Մերսեդես» մակնիշի 19 XX 009 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան որն ի պահ է հանձնված Հարություն Հովհաննեսի Կարապետյանին՝ թողնելվերջինիս տնօրինությանը, իսկ դեպքի պահին Սուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանի և Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի հագին եղած հագուստները, կոշիկները, սաղավարտը, ձեռնոցները և գոտին՝ որոնք նախաքննական մարմնի կողմից պահվել են իրեղեն ապացույցների համար նախատեսված սենյակում՝ վերադարձնել տուժողի իրավահաջորդին և Հակոբ Կարապետի Ղազարյանին։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան՝հրապարակման օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում՝ բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի։
Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն
ԵԿԴ/0342/01/16
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
,,14,, մարտի 2017թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/
Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի
Քարտուղարությամբ՝Թ. Խաչատրյանի
Մասնակցությամբ՝
Մեղադրող Ա.Կոստանդյանի
Պաշտպան Վ. Հայրապետյանի
դռնբաց դատական նիստերում, Երևան քաղաքում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի` ծնված 30.08.1983թ.-ին,Թբիլիսի քաղաքում,ազգությամբ հայ,ՀՀքաղաքացի,միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատված, չամուսնացած, աշխատում է՝ «ՋիՋիտաքսի» ՓԲԸ-ում՝ որպես վարորդ, բնակվում է՝ ք.Երևան Նոր Խարբերդ 14-րդ փողոցի70/33 տանը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
Ըստ դատարան ուղարկվածմեղադրական եզրակացության և քրեական գործի նյութերի՝
«Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը մեղադրվում է նրանում, որ նա, 2016թ.-ի հունիսի 7-ին ժամը 01։00-ի սահմաններում «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ ավտոմեքենան վարել Է Երևան քաղաքի Պուշկին փողոցիկողմից Սարյան փողոցով դեպի Լեո փողոցի ուղղությամբ, մոտ 20-30 կմ/ժամ արագությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային երկրորդ երթևեկելի գոտով, հոծ գծերիցմոտ 0,5մ հեռավորության վրա։ Մոտենալով Սարյան և Ամիրյան փողոցների խաչմերուկին՝ թույլ Է տվել ՃԵԿ-ի 36, 99-րդկետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի և հոդված 2-ի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ չկարգավորվող խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությունը դեպի ձախ շեղելուց առաջ, ճանապարհը չի զիջել հավասարազոր ճանապարհով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող, Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի վարած «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի արդյունքում իր ավտոմեքենայով խոչընդոտ էստեղծելվերջինիս երթևեկությանը, ստիպելով նրան անսպասելի փոխելշարժմանուղղությունը, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ընդհարման առաջացումը՝ինքնիրենզրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի արդյունքում ավտոմեքենայի աջակողմյան հետևի մասով ընդհարվել է Հ.Ղազարյանի վարած՝«Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի հետևանքով վերջինիսուղևորՍուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանին անզգուշությամբ պատճառվել Է մահ»։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության կողմից2016 թվականի հունիսի07-ին հարուցվել է քրեական գործ։
2016 թվականի դեկտեմբերի15-ինՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության կողմից կայացվել է որոշում` Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանինորպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին ևնրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։Նույնօրըվերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
Քրեականգործը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 27.12.2016թ.-ին։
2.Արագացված դատական քննություն
Մինչև դատաքննությունը սկսելը՝ ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարել, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ և առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում լիովին։
Գործովդատարանում մեղադրանքը պաշտպանող դատախազ Ա.Կոստանդյանը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեմ չիառարկել։
29.12.2016թ.-ին օրենքով սահմանված կարգով տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին ուղարկվել է հուշաթերթիկ` տուժողի իրավահաջորդի իրավունքների և պարտականությունների պարզաբանմամբ, որընա ստացել է 16.01.2017թ-ին։
20.01.2017թ.-ին նշանակվել է գործով առաջին դատական նիստը, որի մասին ծանուցումը 10.01.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին, որը նա ստացել է 20.01.2017թ-ին։
Հաջորդ դատական նիստը նշանակվել է 17.02.2017թ.-ին, որի մասին ծանուցումը 20.01.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին, որը նա ստացել է 01.02.2017թ-ին։
17.02.2017թ.-ին նշանակված դատական նիստը հետաձգվել և նշանակվել է 02.03.2017թ-ին, որի մասին ծանուցումը 17.02.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին, որը նա ստացել է 25.02.2017թ-ին։ 02.03.2017թ-ին կայացած դատական նիստը հետաձգվել և նշանակվել է 14.03.2017թ.-ին որի մասին ծանուցումը 02.03.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին։
Այսինքն, դատական նիստերին տուժողի իրավահաջորդի մասնակցությունն ապահովելու նպատակով դատարանի կողմից պատշաճ կարգով կրկին ուղարկվել են դատական ծանուցագրեր, որոնք վերջինս ստացել է, սակայն, լինելով պատշաճ ծանուցված, չի ներկայացել գործի դատական քննությանը։
Միաժամանակ, դատարանը քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրմամբ հաստատված է համարում այն հանգամանքը, որ նախաքննության ընթացքում տուժողի իրավահաջորդ Լ.Խաչատրյանը հարցաքննվել է երկու անգամ, որոնց ընթացքում, սակայն, վերջինս որևէ բողոք կամ պահանջ չի ներկայացրել մեղադրյալ Վ.Ստեփանյանի նկատմամբ։
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1 և 375.2 հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` մեղադրյալՎ.Ստեփանյանի, տուժողի իրավահաջորդ Լ.Խաչատրյանի, վկաներ` Հ.Ղազարյանի, Հ.Կարապետյանի ցուցմուքները,դատաբժշկական փորձաքննության թիվ1137-հ եզրակացությունը, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0674 եզրակացությունը, դատաքիմիական փորձաքննության թիվ16-1494 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ27531608 եզրակացությունը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիրփորձաքննության թիվ27541602 եզրակացությունը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական, դատաավտոտեխնիկական և դատաբժշկական համալիր փորձաքննության թիվ 43061602 եզրակացությունը, դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրությունը, «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ ավտոմեքենայի զննության մասին արձանագրությունը, «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլի զննության մասին արձանագրությունը, «Մերսեդես» մակնիշի 15 XX 009 հ/հ ավտոմեքենայի զննության մասին արձանագրությունը, իրեղեն ապացույցներ ճանաչված՝ «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ, «Մերսեդես» մակնիշի 15 XX 009 հ/հ ավտոմեքենաները, «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլը, մոտոցիկլի վարորդ Հ.Ղազարյանի և նրա ուղևոր Ս.Խաչատրյանի հագին եղած հագուստները,«Փարկինգ ՍիթիՍերվիս» ՓԲԸ-ից ստացված՝այլ փաստաթղթի կարգով հանդիսացող և ապացույց ճանաչված թվով երկու լազերային սկավառակները, ինչպես նաև՝վարորդի սթափության վիճակի զննության մասին արձանագրությունը ևՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան հետազոտելով ու գնահատելով վերը շարադրված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, ապացուցված է համարում ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանին մեղսագրված հանցագործության կատարումը և գտնում, որ կատարած արարքի համար վերջինս ենթակա է պատժի։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։
Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը բնութագրող դրական հանգամանք, հաշվի է առնում նաև հարևաններ՝ Ա.Հայրապետյանի, Ե.Գինոսյանի, Գ.Սարգսյանիկողմից տրված և ՀՀ Երևան քաղաքի Շենգավիթի թաղապետարանի թիվ 6 տեղամասի լիազոր ներկայացուցչի կողմից հաստատվածբնութագիրը, համաձայն որի՝
«Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը, հանդիսանալով Շենգավիթ վարչական շրջանի Նոր Խարբերդի 14-րդ փողոցի 70/33 հասցեի բնակիչ, բնութագրվում է որպես կազմակերպված և բարեխիղճ մարդ։
2011թ.-ից բնակվում է նշված հասցեում և հարևանների կողմից հարգանք է վայելում»։
/տես` քրեական գործի նյութերը և դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում նաև՝ մեղքն ամբողջությամբ ընդունելը,նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալը, ինչպես նաև՝կատարած հանցանքի համար դատարանում անկեղծորեն զղջալը,
Բացի այդ,որպես ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ վերջինիս խնամքի տակ է գտնվում մայրը՝ Մ.Կազատովան, ով՝ «Նորագավիթ» պոլիկլինկիա ՓԲԸ-ի կողմից տրված տեղեկանքի համաձայն` տառապում է «զարկերակային հիպերտենզիա 3-րդ շրջան, կրիզային ընթացքով» հիվանդությամբ։
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի արարքում նրապատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը և քրեական գործի նյութերը/
Ելնելով գործի հանգամանքներից, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և 61-րդ հոդվածը, ըստ որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ ազատազրկման և որոշակի գործունեությամբ` տվյալ դեպքում տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու ձևով, սակայն հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող դրական տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքերի առկայությունը, ինչպես նաև՝ տուժողի իրավահաջորդի կողմից բողոքի և ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հաշվի առնելով, որ դրանք նախ վկայում են ամբաստանյալի՝ որպես հանցավորի, անձի հասարակական ցածր վտանգավորության մասին, ապա հաստատում՝ վերջինիս՝ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու իրական փաստը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը հնարավոր է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։
Ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։
Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նախատեսում է պատիժազատազրկում` առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով։
Քննարկելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժաչափի և այն նրա կողմից կրելու հարցը` դատարանը գտնում է, որ այն պետք է լուծվի այս հարցի առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` Էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո։
Այսպես.
Հիշյալ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.
(…)
«14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ։ Համաձայն այդ որոշման՝
«(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսելի հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն, նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից։
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը։
Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տես Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)։
15. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին։
Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ, թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար։
Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը։
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ։
2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի՝ ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն։
3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք»։
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել։
Այսպես.
հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և, չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում՝ առանց բավարար հիմքերի, հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն։
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով։ Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար։
17. Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես, հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն, նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։
18. Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար, դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել։ Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում, որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։ Այլ խոսքով՝ համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին (...) »»։
Վճռաբեկ դատարանի կողմից հիշյալ որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի կողմից թույլ տրված իրավախախտումը չի կարող դասվել հանցավոր ինքնավստահությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ գործով ձեռք բերված փաստերով դատարանը հիմնավորված է համարում, որ վերջինս մեքենան վարել է սթափ վիճակում, ունեցել է այն վարելու թույլտվություն, բացի այդ Ստեփանյանը ավտոմեքենան վարել է բնակավայրերի համար թույլատրելի՝ 20-30կմ/ժամ արագությամբ, մինչև վրաերթը կատարելը, թույլ չի տվել երթևեկության կանոնների կոպիտ խախտում։Բացի այդ, դատարանը կարևորում է նաև այն հանգամանքը, որ տուժող Ս.Խաչատրյանը դեպքի պահինչի կրել սաղավարտ՝ խախտելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի պահանջները ։
Մասնավորապես, «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 26-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ուղևորը պարտավոր է՝
ա) կառուցվածքով նախատեսված անվտանգության գոտիներով կահավորված տրանսպորտային միջոցներով երթևեկելիս ամրակապված լինել դրանցով,իսկմոտոցիկլերով կամ այլ մոտոտրանսպորտային միջոցներով երթևեկելիս՝ կոճկված սաղավարտով»։
Ասվածից հետևում է, որ ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը կարող է դասվել միայն հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ նա երթևեկության ընթացքում, մինչև ճանապարհատրանսպորտային պատահարը, չի դրևորել բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն, չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք։ Ավելին, տուժողին պատճառված մահը պայմանավորված է եղել նաև վերջինիս կողմից մոտոցիկլի ուղևորի նստատեղում երթևեկելիս՝ սահմանված կարգով սաղավարտ չկրելով։
Այսպիսով, հաշվի առնելով ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի փաստական հանգամանքները,նրա արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունն ու պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով, դատարանը եկավ այն համոզման, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկում պատժատեսակը նշանակվելու պարագայում հնարավոր է այն պայմանականորեն չկիրառել՝ նշանակված պատիժը նրա կողմից փաստացի կրելու անհրաժեշտության բացակայության հիմնավորմամբ, ինչը պատճառաբանվում է հետևյալով.
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 18.12.2015թ-ին կայացված ԵԱՔԴ 0091/01/14 քրեական գործով նախադեպային որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը`
«...11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)։
Սույն քրեաիրավական նորմը Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել, և մշտապես վերահաստատվել դիրքորոշումն առ այն, որ առանց պատիժը փաստացի կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի համակողմանի ու ամբողջական գնահատման վրա։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանն այն կիրառելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված պատժի նպատակների իրացվելիությունը (տես, ի թիվ այլնի, Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13 որոշումները)։
12. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքներից հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանը հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել.« (...) «հանցավորի անձնավորությունեզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ» եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով։ ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով «հանցավորի անձնավորություն» եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման։
Հիմք ընդունելով (...) ՀՀ Սահմանադրության մեջ ամրագրված դրույթն այն մասին, որ մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները և ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են (հոդված 3), մարդու արժանապատվությունը՝ որպես նրա իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմք, հարգվում և պաշտպանվում է պետության կողմից (հոդված 14)՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ (տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 36-37-րդ կետերը)։
Ս.Աղախանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.
«(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ (…) (տե՛ս Սեյրան Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
13. Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։
Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։
Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը (…)»»։
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հանցակազմի վերաբերյալ բացակայում է՝ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումներում տեղ գտած որևէ արգելք, որըհիմք կհանդիսանար ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար։
Այլ խոսքով,քննվող քրեական գործով ձեռք բերված տվյալները դիտարկելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված, վերը շարադրված նախադեպային որոշման լույսի ներքո, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի անհատականացման ժամանակ վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ՝ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ։
Դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` սույն քրեական գործով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու ամբաստանյալՎաղինակ Ստեփանյանիուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Մասնավորապես, սույն գործով դատարանի մոտ ամբաստանյալի ուղղվելու, ավելին, արդեն իսկ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու փաստը հաստատվում է նրանով, որ ամբաստանյալՎաղինակ Ստեփանյանըվթարից անմիջապես հետո կանգնեցրել է ավտոմեքենան և մոտեցել է տուժողներին,այնուհետև,չի հեռացել և մնացել է դեպքի վայրում՝ մինչ ոստիկանների ժամանումը և քննչական գործողությունների կատարումը։ Ավելին, դատարանը հաստատված է համարում նաև այն հանգամանքը, որ վերջինս մոտիցիկլը տեսնելուն պես ավելացրել է մեքենայի արագությունը, որպեսզի խաչմերուկն ազատի և խուսափի վթարից, սակայն չի հասցրել անվտանգ ավարտել շրջադարձը, որի արդյուքնում, սակայն, ժամանակին չկատարելով վարելու անվտանգությանն ուղղված համապատասխան գործողություններ՝ բախվել է երթևեկող մոտոցիկլին։
Միևնույն ժամանակ դատարանը, հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալը գիտակցել է իր կողմից կատարած արարքի բնույթը, դրա վտանգավորության աստիճանը և նախաքննության ընթացքում տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, իսկ դատարանում խորապես զղջացել է իր կողմից կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի համար։
Քննվող քրեական գործով դատարանը ոչ պակաս կարևոր է համարում նաև ամբաստանյալի անձի բնութագիրը՝սոցիալ-հոգեբանական և սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշների առումով։ Մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալը նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել, վերջինս սոցիալական միջավայրում բնութագրվում է դրականորեն, բացի այդ, նրա խնամքին է գտնվում հիվանդ մայրը։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի կողմից տուժողին պատճառված վնասի հատուցման հանգամանքին, դատարանը փաստում է, որ գործի ուսումնասիրմամբ հաստատված, որ ինչպես նախաքննության, այնպես էլ՝ դատաքննության ընթացքում տուժողի իրավահաջորդ Լ.Խաչատրյանի կողմից ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի նկատմամբ որևէ բողոք կամ պահանջ չի ներկայացվել։ Ավելին, տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանը նախաքննության ժամանակ 15.12.2016թ.-ին որպես վկա լրացուցիչ հարցաքննությամբ տրված ցուցմունքումհայտնել է, որչի ցանկանում գործովճանաչվել քաղաքացիական հայցվոր, իսկ քաղաղաքացիական հայց և բողոք ունենալու պարագայում կներկայացնի դատական քննության ընթացքում։ Ինչպես արդեն նշվեցվերևում, տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանը դատարանիկողմից ուղարկված ծանուցումները ստանալով, սակայն օգտվելովիրդատավարական իրավունքներից դատարան չի ներկայացել, ամբաստանյալի նկատմամբ բողոք կամ քաղ. հայց չի ներկայացրել։ Ընդ որում, դատարանը երկու անգամ հետաձգել է դատական նիստերըտուժողի իրավահաջորդի չներկայանալու և նրա մասնակցությունն ապահովելու նպատակով միայն։
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նրա կողմից այդ պատիժը փաստացի կրելուպայմաններում չի իրագործվի, ավելին, կխաթարվի պատժի նշանակման օրենսդրական նպատակների առնվազն մեկ բաղադրիչի՝ պատժի արդարացիության, էությունը, որն իր հերթին կբերի նաև արդարության և արդարադատության իմաստազրկմանը՝ նկատի ունենալով, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի այլ այն պետք է իրականացվի և հանրության կողմից լինի տեսանելի և ընկալելի։
Այլ կերպ, դատարանն արձանագրելով, որ գործով ուսումնասիրված, առկա հիշյալ հանգամանքերը վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու բավարար հիմքերի առկայության մասին, փաստում է, որ ամբաստանյալիանձը դրականորեն բնութագրող տվյալների և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող մի շարք հանգամանքների կողքին ի սպառ բացակայում է ամբաստանյալի արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք և հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող վերը շարադրված տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, ուստի գտնում է, որնրա նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չպետք է կիրառել։
Այսպիսով, դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա ամբաստանյալՎ.Ստեփանյանինկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձանց ուղղմանը և նմանատիպ հանցագործությունների կանխմանը, քանի որ ամբաստանյալի՝ փորձաշրջանում, հետևապես և հսկողության մեջ գտնվելու հանգամանքը, կարող է զսպել նրա կողմից հետագայում հանցագործություններ կատարելու վտանգն այն հաշվառմամբ, որ նույնասեռ կամ այլ հանցանքեր կատարելու պարագայում իրական է օրենսդրական սպառնալիքը, որ փորձաշրջանի ընթացքում կատարված դիտավորյալ հանցագործության համար նշանակվելիք պատժին կարող է նաև գումարվել այս դատավճռով նշանակված և փաստացի չկրած պատիժը կամ թեկուզև դրա մի մասը։
Նշված հիմքով ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու պարագայում անդրադառնալով Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի` չհեռանալու մասին ստորագրությանհարցին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք թողնվի անփոփոխ, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Լուծելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով` դատարանը գտնում է, որ քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝«Օպել»մակնիշի 34 TD 699 հաշվառմանհամարանիշիավտոմեքենան, «Կավասակի» մակնիշի 525 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլետը, որոնք ի պահ են հանձնված ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ծառայությանը, պետք է վերադարձնելսեփականատերերինկամնրանցկողմիցլիազորվածանձանց, «Մերսեդես»մակնիշի 19 XX 009 հաշվառմանհամարանիշիավտոմեքենան,որնիպահէհանձնվածՀարություն Հովհաննեսի Կարապետյանին, պետք է թողնել վերջինիս տնօրինությանը, իսկ դեպքի պահին Սուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանի և Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի հագին եղած հագուստները, կոշիկները, սաղավարտը, ձեռնոցները և գոտին, որոնք նախաքննական մարմնի կողմից պահվել են իրեղեն ապացույցների համար նախատեսված սենյակում, պետք է վերադարձնելտուժողիիրավահաջորդինևՀակոբԿարապետիՂազարյանին։
4. Եզրափակիչ մաս
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-373 375.1-375.4-րդ հոդվածներով, դատարանը
Վ Ճ Ռ ԵՑ
Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանինմեղավորճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել` ազատազրկում՝2 /երկու/ տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով՝ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով` Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դնելով ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի պետական ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա։
Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուցհետո քրեական գործովիրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլետըորոնք ի պահ են հանձնված ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ծառայությանը՝ վերադարձնել սեփականատերերին կամ նրանց կողմից լիազորված անձանց, «Մերսեդես» մակնիշի 19 XX 009 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան որն ի պահ է հանձնված Հարություն Հովհաննեսի Կարապետյանին՝ թողնելվերջինիս տնօրինությանը, իսկ դեպքի պահին Սուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանի և Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի հագին եղած հագուստները, կոշիկները, սաղավարտը, ձեռնոցները և գոտին՝ որոնք նախաքննական մարմնի կողմից պահվել են իրեղեն ապացույցների համար նախատեսված սենյակում՝ վերադարձնել տուժողի իրավահաջորդին և Հակոբ Կարապետի Ղազարյանին։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան՝հրապարակման օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում՝ բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի։
Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0342/01/16
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 27-12-2016 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Երևան քաղաքի դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 60107216 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Վաղինակ Ստեփանյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2016թ. հուլիսի 7-ին <<Օպել>> մակնիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Պուշկին փողոցի կողմից Սարյան փողոցով դեպի Լեո փողոցի ուղղությամբ, մոտ 20-30 կմ/ժ արագությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային երկրորդ երթևեկելի գոտով, հոծ գծերից մոտ 0.5 մ հեռավորության վրա: Մոտենալով Սարյան և Ամիրյան փողոցների խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի պահանջնեևրին հակասող գործողություններ, ճանապարհը չի զիջել հավասարազոր ճանապարհով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող, Հակոբ Ղազարյանի վարաշ <<Կավասակի>> մակնիշի մոտոցիկլին, որի արդյունքում իր ավտոմեքենայով խոչընդոտ է ստեղծել վերջինիս երթևեկությանը, չստիպելով նրան անսպասելի փոխել շարժման ուղղությունը, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ընդհարման առաջացումը` ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի արդյունքում, ավտոմեքենայի աջակողմյան հետևի մասով ընդհանրվել է Հ. Ղազարյանի վարած <<Կավասակի>> մակնիշի մոտոցիկլին, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Սուրեն Խաչատրյանին անզգուշությամբ պատճառել մահ: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Վաղինակ |
| Ազգանուն | Ստեփանյան |
| Հայրանուն | Կոստանտինի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 8.28 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 27-12-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մեսրոպ |
| Ազգանուն | Մակյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 28-12-2016 |
|---|---|
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 28-12-2016 |
Անավարտ գործեր, որոնք փոխանցվել են 2017թ.
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 20-01-2017 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժողի իրավահաջորդ |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ա |
| Ազգանուն | Կոստանդյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վաղինակ |
| Ազգանուն | Ստեփանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վահան |
| Ազգանուն | Հայրապետյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Լիլիթ |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 17-02-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 02-03-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 14-03-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 09:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 14-03-2017 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Վաղինակ |
| Ազգանուն | Ստեփանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 14-03-2017 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Որոշակի ժամկետով ազատազրկում |
| Պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել | Պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել (ՀՀ քր. օր. 70 հոդ.) |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Գործ ԵԿԴ/0342/01/16 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ,,14,, մարտի 2017թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը /այսուհետև` դատարան/ Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի Քարտուղարությամբ՝Թ. Խաչատրյանի Մասնակցությամբ՝ Մեղադրող Ա.Կոստանդյանի Պաշտպան Վ. Հայրապետյանի դռնբաց դատական նիստերում, Երևան քաղաքում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի` ծնված 30.08.1983թ.-ին,Թբիլիսի քաղաքում,ազգությամբ հայ,ՀՀքաղաքացի,միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատված, չամուսնացած, աշխատում է՝ «ՋիՋիտաքսի» ՓԲԸ-ում՝ որպես վարորդ, բնակվում է՝ ք.Երևան Նոր Խարբերդ 14-րդ փողոցի70/33 տանը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը։ 1.Գործի դատավարական նախապատմությունը Ըստ դատարան ուղարկվածմեղադրական եզրակացության և քրեական գործի նյութերի՝ «Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը մեղադրվում է նրանում, որ նա, 2016թ.-ի հունիսի 7-ին ժամը 01։00-ի սահմաններում «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ ավտոմեքենան վարել Է Երևան քաղաքի Պուշկին փողոցիկողմից Սարյան փողոցով դեպի Լեո փողոցի ուղղությամբ, մոտ 20-30 կմ/ժամ արագությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային երկրորդ երթևեկելի գոտով, հոծ գծերիցմոտ 0,5մ հեռավորության վրա։ Մոտենալով Սարյան և Ամիրյան փողոցների խաչմերուկին՝ թույլ Է տվել ՃԵԿ-ի 36, 99-րդկետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի և հոդված 2-ի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ չկարգավորվող խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությունը դեպի ձախ շեղելուց առաջ, ճանապարհը չի զիջել հավասարազոր ճանապարհով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող, Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի վարած «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի արդյունքում իր ավտոմեքենայով խոչընդոտ էստեղծելվերջինիս երթևեկությանը, ստիպելով նրան անսպասելի փոխելշարժմանուղղությունը, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ընդհարման առաջացումը՝ինքնիրենզրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի արդյունքում ավտոմեքենայի աջակողմյան հետևի մասով ընդհարվել է Հ.Ղազարյանի վարած՝«Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի հետևանքով վերջինիսուղևորՍուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանին անզգուշությամբ պատճառվել Է մահ»։ Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության կողմից2016 թվականի հունիսի07-ին հարուցվել է քրեական գործ։ 2016 թվականի դեկտեմբերի15-ինՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության կողմից կայացվել է որոշում` Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանինորպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին ևնրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։Նույնօրըվերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։ Քրեականգործը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 27.12.2016թ.-ին։ 2.Արագացված դատական քննություն Մինչև դատաքննությունը սկսելը՝ ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարել, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ և առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում լիովին։ Գործովդատարանում մեղադրանքը պաշտպանող դատախազ Ա.Կոստանդյանը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեմ չիառարկել։ 29.12.2016թ.-ին օրենքով սահմանված կարգով տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին ուղարկվել է հուշաթերթիկ` տուժողի իրավահաջորդի իրավունքների և պարտականությունների պարզաբանմամբ, որընա ստացել է 16.01.2017թ-ին։ 20.01.2017թ.-ին նշանակվել է գործով առաջին դատական նիստը, որի մասին ծանուցումը 10.01.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին, որը նա ստացել է 20.01.2017թ-ին։ Հաջորդ դատական նիստը նշանակվել է 17.02.2017թ.-ին, որի մասին ծանուցումը 20.01.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին, որը նա ստացել է 01.02.2017թ-ին։ 17.02.2017թ.-ին նշանակված դատական նիստը հետաձգվել և նշանակվել է 02.03.2017թ-ին, որի մասին ծանուցումը 17.02.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին, որը նա ստացել է 25.02.2017թ-ին։ 02.03.2017թ-ին կայացած դատական նիստը հետաձգվել և նշանակվել է 14.03.2017թ.-ին որի մասին ծանուցումը 02.03.2017թ.-ին պատշաճ կարգով ուղարկվել է տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանին։ Այսինքն, դատական նիստերին տուժողի իրավահաջորդի մասնակցությունն ապահովելու նպատակով դատարանի կողմից պատշաճ կարգով կրկին ուղարկվել են դատական ծանուցագրեր, որոնք վերջինս ստացել է, սակայն, լինելով պատշաճ ծանուցված, չի ներկայացել գործի դատական քննությանը։ Միաժամանակ, դատարանը քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրմամբ հաստատված է համարում այն հանգամանքը, որ նախաքննության ընթացքում տուժողի իրավահաջորդ Լ.Խաչատրյանը հարցաքննվել է երկու անգամ, որոնց ընթացքում, սակայն, վերջինս որևէ բողոք կամ պահանջ չի ներկայացրել մեղադրյալ Վ.Ստեփանյանի նկատմամբ։ Դատարանը, համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1 և 375.2 հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ 3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` մեղադրյալՎ.Ստեփանյանի, տուժողի իրավահաջորդ Լ.Խաչատրյանի, վկաներ` Հ.Ղազարյանի, Հ.Կարապետյանի ցուցմուքները,դատաբժշկական փորձաքննության թիվ1137-հ եզրակացությունը, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0674 եզրակացությունը, դատաքիմիական փորձաքննության թիվ16-1494 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ27531608 եզրակացությունը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիրփորձաքննության թիվ27541602 եզրակացությունը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական, դատաավտոտեխնիկական և դատաբժշկական համալիր փորձաքննության թիվ 43061602 եզրակացությունը, դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրությունը, «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ ավտոմեքենայի զննության մասին արձանագրությունը, «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլի զննության մասին արձանագրությունը, «Մերսեդես» մակնիշի 15 XX 009 հ/հ ավտոմեքենայի զննության մասին արձանագրությունը, իրեղեն ապացույցներ ճանաչված՝ «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ, «Մերսեդես» մակնիշի 15 XX 009 հ/հ ավտոմեքենաները, «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլը, մոտոցիկլի վարորդ Հ.Ղազարյանի և նրա ուղևոր Ս.Խաչատրյանի հագին եղած հագուստները,«Փարկինգ ՍիթիՍերվիս» ՓԲԸ-ից ստացված՝այլ փաստաթղթի կարգով հանդիսացող և ապացույց ճանաչված թվով երկու լազերային սկավառակները, ինչպես նաև՝վարորդի սթափության վիճակի զննության մասին արձանագրությունը ևՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան հետազոտելով ու գնահատելով վերը շարադրված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, ապացուցված է համարում ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանին մեղսագրված հանցագործության կատարումը և գտնում, որ կատարած արարքի համար վերջինս ենթակա է պատժի։ Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։ Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը բնութագրող դրական հանգամանք, հաշվի է առնում նաև հարևաններ՝ Ա.Հայրապետյանի, Ե.Գինոսյանի, Գ.Սարգսյանիկողմից տրված և ՀՀ Երևան քաղաքի Շենգավիթի թաղապետարանի թիվ 6 տեղամասի լիազոր ներկայացուցչի կողմից հաստատվածբնութագիրը, համաձայն որի՝ «Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը, հանդիսանալով Շենգավիթ վարչական շրջանի Նոր Խարբերդի 14-րդ փողոցի 70/33 հասցեի բնակիչ, բնութագրվում է որպես կազմակերպված և բարեխիղճ մարդ։ 2011թ.-ից բնակվում է նշված հասցեում և հարևանների կողմից հարգանք է վայելում»։ /տես` քրեական գործի նյութերը և դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում նաև՝ մեղքն ամբողջությամբ ընդունելը,նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալը, ինչպես նաև՝կատարած հանցանքի համար դատարանում անկեղծորեն զղջալը, Բացի այդ,որպես ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ վերջինիս խնամքի տակ է գտնվում մայրը՝ Մ.Կազատովան, ով՝ «Նորագավիթ» պոլիկլինկիա ՓԲԸ-ի կողմից տրված տեղեկանքի համաձայն` տառապում է «զարկերակային հիպերտենզիա 3-րդ շրջան, կրիզային ընթացքով» հիվանդությամբ։ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալՎաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի արարքում նրապատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։ /տես` դատական նիստի արձանագրությունը և քրեական գործի նյութերը/ Ելնելով գործի հանգամանքներից, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և 61-րդ հոդվածը, ըստ որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ ազատազրկման և որոշակի գործունեությամբ` տվյալ դեպքում տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու ձևով, սակայն հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող դրական տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքերի առկայությունը, ինչպես նաև՝ տուժողի իրավահաջորդի կողմից բողոքի և ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հաշվի առնելով, որ դրանք նախ վկայում են ամբաստանյալի՝ որպես հանցավորի, անձի հասարակական ցածր վտանգավորության մասին, ապա հաստատում՝ վերջինիս՝ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու իրական փաստը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը հնարավոր է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։ Ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։ Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նախատեսում է պատիժազատազրկում` առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով։ Քննարկելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժաչափի և այն նրա կողմից կրելու հարցը` դատարանը գտնում է, որ այն պետք է լուծվի այս հարցի առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` Էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո։ Այսպես. Հիշյալ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է. (…) «14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ։ Համաձայն այդ որոշման՝ «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսելի հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն, նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից։ Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։ (...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը։ Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տես Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)։ 15. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին։ Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ, թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար։ Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը։ 16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ։ 2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի՝ ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն։ 3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք»։ Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել։ Այսպես. հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և, չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում՝ առանց բավարար հիմքերի, հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն։ Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով։ Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար։ 17. Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես, հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն, նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։ 18. Վերոգրյալով պայմանավորված՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար, դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել։ Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում, որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։ Այլ խոսքով՝ համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին (...) »»։ Վճռաբեկ դատարանի կողմից հիշյալ որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի կողմից թույլ տրված իրավախախտումը չի կարող դասվել հանցավոր ինքնավստահությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ գործով ձեռք բերված փաստերով դատարանը հիմնավորված է համարում, որ վերջինս մեքենան վարել է սթափ վիճակում, ունեցել է այն վարելու թույլտվություն, բացի այդ Ստեփանյանը ավտոմեքենան վարել է բնակավայրերի համար թույլատրելի՝ 20-30կմ/ժամ արագությամբ, մինչև վրաերթը կատարելը, թույլ չի տվել երթևեկության կանոնների կոպիտ խախտում։Բացի այդ, դատարանը կարևորում է նաև այն հանգամանքը, որ տուժող Ս.Խաչատրյանը դեպքի պահինչի կրել սաղավարտ՝ խախտելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի պահանջները ։ Մասնավորապես, «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 26-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Ուղևորը պարտավոր է՝ ա) կառուցվածքով նախատեսված անվտանգության գոտիներով կահավորված տրանսպորտային միջոցներով երթևեկելիս ամրակապված լինել դրանցով,իսկմոտոցիկլերով կամ այլ մոտոտրանսպորտային միջոցներով երթևեկելիս՝ կոճկված սաղավարտով»։ Ասվածից հետևում է, որ ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը կարող է դասվել միայն հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ նա երթևեկության ընթացքում, մինչև ճանապարհատրանսպորտային պատահարը, չի դրևորել բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն, չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք։ Ավելին, տուժողին պատճառված մահը պայմանավորված է եղել նաև վերջինիս կողմից մոտոցիկլի ուղևորի նստատեղում երթևեկելիս՝ սահմանված կարգով սաղավարտ չկրելով։ Այսպիսով, հաշվի առնելով ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի փաստական հանգամանքները,նրա արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունն ու պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով, դատարանը եկավ այն համոզման, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկում պատժատեսակը նշանակվելու պարագայում հնարավոր է այն պայմանականորեն չկիրառել՝ նշանակված պատիժը նրա կողմից փաստացի կրելու անհրաժեշտության բացակայության հիմնավորմամբ, ինչը պատճառաբանվում է հետևյալով. ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 18.12.2015թ-ին կայացված ԵԱՔԴ 0091/01/14 քրեական գործով նախադեպային որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «...11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։ 2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)։ Սույն քրեաիրավական նորմը Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել, և մշտապես վերահաստատվել դիրքորոշումն առ այն, որ առանց պատիժը փաստացի կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի համակողմանի ու ամբողջական գնահատման վրա։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանն այն կիրառելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված պատժի նպատակների իրացվելիությունը (տես, ի թիվ այլնի, Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13 որոշումները)։ 12. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքներից հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանը հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել.« (...) «հանցավորի անձնավորությունեզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ» եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով։ ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով «հանցավորի անձնավորություն» եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման։ Հիմք ընդունելով (...) ՀՀ Սահմանադրության մեջ ամրագրված դրույթն այն մասին, որ մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները և ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են (հոդված 3), մարդու արժանապատվությունը՝ որպես նրա իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմք, հարգվում և պաշտպանվում է պետության կողմից (հոդված 14)՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ (տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 36-37-րդ կետերը)։ Ս.Աղախանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է. «(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ (…) (տե՛ս Սեյրան Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։ 13. Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։ Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը (…)»»։ Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ քննարկվող հանցակազմի վերաբերյալ բացակայում է՝ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումներում տեղ գտած որևէ արգելք, որըհիմք կհանդիսանար ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար։ Այլ խոսքով,քննվող քրեական գործով ձեռք բերված տվյալները դիտարկելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված, վերը շարադրված նախադեպային որոշման լույսի ներքո, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի անհատականացման ժամանակ վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ՝ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ։ Դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` սույն քրեական գործով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու ամբաստանյալՎաղինակ Ստեփանյանիուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Մասնավորապես, սույն գործով դատարանի մոտ ամբաստանյալի ուղղվելու, ավելին, արդեն իսկ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու փաստը հաստատվում է նրանով, որ ամբաստանյալՎաղինակ Ստեփանյանըվթարից անմիջապես հետո կանգնեցրել է ավտոմեքենան և մոտեցել է տուժողներին,այնուհետև,չի հեռացել և մնացել է դեպքի վայրում՝ մինչ ոստիկանների ժամանումը և քննչական գործողությունների կատարումը։ Ավելին, դատարանը հաստատված է համարում նաև այն հանգամանքը, որ վերջինս մոտիցիկլը տեսնելուն պես ավելացրել է մեքենայի արագությունը, որպեսզի խաչմերուկն ազատի և խուսափի վթարից, սակայն չի հասցրել անվտանգ ավարտել շրջադարձը, որի արդյուքնում, սակայն, ժամանակին չկատարելով վարելու անվտանգությանն ուղղված համապատասխան գործողություններ՝ բախվել է երթևեկող մոտոցիկլին։ Միևնույն ժամանակ դատարանը, հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալը գիտակցել է իր կողմից կատարած արարքի բնույթը, դրա վտանգավորության աստիճանը և նախաքննության ընթացքում տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, իսկ դատարանում խորապես զղջացել է իր կողմից կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի համար։ Քննվող քրեական գործով դատարանը ոչ պակաս կարևոր է համարում նաև ամբաստանյալի անձի բնութագիրը՝սոցիալ-հոգեբանական և սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշների առումով։ Մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալը նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել, վերջինս սոցիալական միջավայրում բնութագրվում է դրականորեն, բացի այդ, նրա խնամքին է գտնվում հիվանդ մայրը։ Անդրադառնալով ամբաստանյալի կողմից տուժողին պատճառված վնասի հատուցման հանգամանքին, դատարանը փաստում է, որ գործի ուսումնասիրմամբ հաստատված, որ ինչպես նախաքննության, այնպես էլ՝ դատաքննության ընթացքում տուժողի իրավահաջորդ Լ.Խաչատրյանի կողմից ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի նկատմամբ որևէ բողոք կամ պահանջ չի ներկայացվել։ Ավելին, տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանը նախաքննության ժամանակ 15.12.2016թ.-ին որպես վկա լրացուցիչ հարցաքննությամբ տրված ցուցմունքումհայտնել է, որչի ցանկանում գործովճանաչվել քաղաքացիական հայցվոր, իսկ քաղաղաքացիական հայց և բողոք ունենալու պարագայում կներկայացնի դատական քննության ընթացքում։ Ինչպես արդեն նշվեցվերևում, տուժողի իրավահաջորդ Լիլիթ Խաչատրյանը դատարանիկողմից ուղարկված ծանուցումները ստանալով, սակայն օգտվելովիրդատավարական իրավունքներից դատարան չի ներկայացել, ամբաստանյալի նկատմամբ բողոք կամ քաղ. հայց չի ներկայացրել։ Ընդ որում, դատարանը երկու անգամ հետաձգել է դատական նիստերըտուժողի իրավահաջորդի չներկայանալու և նրա մասնակցությունն ապահովելու նպատակով միայն։ Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նրա կողմից այդ պատիժը փաստացի կրելուպայմաններում չի իրագործվի, ավելին, կխաթարվի պատժի նշանակման օրենսդրական նպատակների առնվազն մեկ բաղադրիչի՝ պատժի արդարացիության, էությունը, որն իր հերթին կբերի նաև արդարության և արդարադատության իմաստազրկմանը՝ նկատի ունենալով, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի այլ այն պետք է իրականացվի և հանրության կողմից լինի տեսանելի և ընկալելի։ Այլ կերպ, դատարանն արձանագրելով, որ գործով ուսումնասիրված, առկա հիշյալ հանգամանքերը վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու բավարար հիմքերի առկայության մասին, փաստում է, որ ամբաստանյալիանձը դրականորեն բնութագրող տվյալների և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող մի շարք հանգամանքների կողքին ի սպառ բացակայում է ամբաստանյալի արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք և հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող վերը շարադրված տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, ուստի գտնում է, որնրա նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չպետք է կիրառել։ Այսպիսով, դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա ամբաստանյալՎ.Ստեփանյանինկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձանց ուղղմանը և նմանատիպ հանցագործությունների կանխմանը, քանի որ ամբաստանյալի՝ փորձաշրջանում, հետևապես և հսկողության մեջ գտնվելու հանգամանքը, կարող է զսպել նրա կողմից հետագայում հանցագործություններ կատարելու վտանգն այն հաշվառմամբ, որ նույնասեռ կամ այլ հանցանքեր կատարելու պարագայում իրական է օրենսդրական սպառնալիքը, որ փորձաշրջանի ընթացքում կատարված դիտավորյալ հանցագործության համար նշանակվելիք պատժին կարող է նաև գումարվել այս դատավճռով նշանակված և փաստացի չկրած պատիժը կամ թեկուզև դրա մի մասը։ Նշված հիմքով ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու պարագայում անդրադառնալով Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի` չհեռանալու մասին ստորագրությանհարցին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք թողնվի անփոփոխ, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Լուծելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով` դատարանը գտնում է, որ քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝«Օպել»մակնիշի 34 TD 699 հաշվառմանհամարանիշիավտոմեքենան, «Կավասակի» մակնիշի 525 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլետը, որոնք ի պահ են հանձնված ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ծառայությանը, պետք է վերադարձնելսեփականատերերինկամնրանցկողմիցլիազորվածանձանց, «Մերսեդես»մակնիշի 19 XX 009 հաշվառմանհամարանիշիավտոմեքենան,որնիպահէհանձնվածՀարություն Հովհաննեսի Կարապետյանին, պետք է թողնել վերջինիս տնօրինությանը, իսկ դեպքի պահին Սուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանի և Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի հագին եղած հագուստները, կոշիկները, սաղավարտը, ձեռնոցները և գոտին, որոնք նախաքննական մարմնի կողմից պահվել են իրեղեն ապացույցների համար նախատեսված սենյակում, պետք է վերադարձնելտուժողիիրավահաջորդինևՀակոբԿարապետիՂազարյանին։ 4. Եզրափակիչ մաս Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-373 375.1-375.4-րդ հոդվածներով, դատարանը Վ Ճ Ռ ԵՑ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանինմեղավորճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել` ազատազրկում՝2 /երկու/ տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով՝ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով` Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դնելով ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի պետական ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա։ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուցհետո քրեական գործովիրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հաշվառման համարանիշի մոտոցիկլետըորոնք ի պահ են հանձնված ՀՀ ոստիկանության ՃՈ ծառայությանը՝ վերադարձնել սեփականատերերին կամ նրանց կողմից լիազորված անձանց, «Մերսեդես» մակնիշի 19 XX 009 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան որն ի պահ է հանձնված Հարություն Հովհաննեսի Կարապետյանին՝ թողնելվերջինիս տնօրինությանը, իսկ դեպքի պահին Սուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանի և Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի հագին եղած հագուստները, կոշիկները, սաղավարտը, ձեռնոցները և գոտին՝ որոնք նախաքննական մարմնի կողմից պահվել են իրեղեն ապացույցների համար նախատեսված սենյակում՝ վերադարձնել տուժողի իրավահաջորդին և Հակոբ Կարապետի Ղազարյանին։ Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան՝հրապարակման օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում՝ բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի։ Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 14-03-2017 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 14-04-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 276, 90 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 14-04-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 276, 90 |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-19039 |
Գործը ստացվել է փոփոխվելուց հետո
| Ամսաթիվ | 03-11-2017 |
|---|
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 06-11-2017 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 23-11-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-276, 2-90, 3-174 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 23-11-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-276, 2-90, 3-174 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0342/01/16
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 04-04-2017 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 04-04-2017 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Մեղադրող |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Ա |
| Ազգանուն | Կոստանդյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Վաղինակ Ստեփանյան Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ : Մասնակիորեն` պատժի մասով բեկանել և փոփոխել Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի /ՀՀ քր օր-ի 242 հոդ. 2-րդ մասով - ազատազրկում 2 տարի ժամկետով` տրանսպորտային կամ այլ մեխանիկական միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 1 տարի ժամկետով , ՀՀ քր.օր. 70 հոդ.` 2 տարի փորձաշրջան / վերաբերյալ 14.03.2017թ. կայացված դատավճիռը , ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի նկատմամբ ՀՀ քր օր-ի 242 հոդ. 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակել ազատազրկում` 2 տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 2 տարի ժամկետով : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Առձեռն հանձնվել է գրասենյակ |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 18-04-2017 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 18-04-2017 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Կարեն |
| Ազգանուն | Մարդանյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Նարինե |
| Ազգանուն | Հովակիմյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Անդրանիկ |
| Ազգանուն | Մնացականյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 19-04-2017 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 05-05-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 22-05-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 15:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
| Նիստը | Չի կայացվել |
| Պատճառը | Մեկ այլ դատավորի կողմից դահլիճը զբաղված լինելու պատճառով |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 08-06-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է մասնակի
| Ամսաթիվ | 08-06-2017 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 08-06-2017 |
| Ստորադաս դատարանի ակտը բեկանվել է մասնակի | Մասնակի բեկանվել է դատական ակտը և բեկանված մասով փոփոխվել |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Վաղինակ |
| Ազգանուն | Կոստանտինի |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԿԴ/0342/01/16 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ «08» հունիսի 2017թ. ք.Երևան ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով. նախագահող դատավոր` Կ.Մարդանյան դատավորներ` Ն.Հովակիմյան Ա.Մնացականյան քարտուղարությամբ` Մ.Մահտեսյանի մասնակցությամբ` պաշտպան Վ․Հայրապետյանի ամբաստանյալ Վ․Ստեփանյանի դատախազ Ա․Կոստանդյանի դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով, քննության առնելով Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի դեմ մեղադրող Ա.Կոստանդյանի վերաքննիչ բողոքը, ՊԱՐԶԵՑ Գործի դատավարական նախապատմությունը. 1. 2016 թվականի հունիսի 07-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60107216 քրեական գործը: 2016 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: Նույն օրը մեղադրյալ Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել՝ ստորագրություն չհեռանալու մասին: 2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան): Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ, 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռով Վաղինակ Ստեփանյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակել՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 (մեկ) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառել և սահմանել է փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով: Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել գործով մեղադրող Ա.Կոստանդյանը, որը Վերաքննիչ դատարանի՝ 2017 թվականի ապրիլի 19-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ: Վերաքննիչ բողոքի պատասխան է ներկայացրել ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը: Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը. 2. Վաղինակ Ստեփանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է այն բանի համար, որ. «նա 2016թ.-ի հունիսի 7-ին ժամը 01։00-ի սահմաններում «Օպել» մակնիշի 34 TD 699 հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Պուշկին փողոցի կողմից Սարյան փողոցով դեպի Լեո փողոցի ուղղությամբ, մոտ 20-30 կմ/ժամ արագությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային երկրորդ երթևեկելի գոտով, հոծ գծերից մոտ 0,5 մ հեռավորության վրա։ Մոտենալով Սարյան և Ամիրյան փողոցների խաչմերուկին՝ թույլ Է տվել ՃԵԿ-ի 36, 99-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ կետի և հոդված 2-ի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ չկարգավորվող խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությունը դեպի ձախ շեղելուց առաջ, ճանապարհը չի զիջել հավասարազոր ճանապարհով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող, Հակոբ Կարապետի Ղազարյանի վարած «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի արդյունքում իր ավտոմեքենայով խոչընդոտ է ստեղծել վերջինիս երթևեկությանը, ստիպելով նրան անսպասելի փոխել շարժման ուղղությունը, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ընդհարման առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի արդյունքում ավտոմեքենայի աջակողմյան հետևի մասով ընդհարվել է Հ.Ղազարյանի վարած՝ «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Սուրեն Վոլոդյայի Խաչատրյանին անզգուշությամբ պատճառվել Է մահ»: 3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի համաձայն. «(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։ Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի անձը բնութագրող դրական հանգամանք, հաշվի է առնում նաև հարևաններ՝ Ա.Հայրապետյանի, Ե.Գինոսյանի, Գ.Սարգսյանի կողմից տրված և ՀՀ Երևան քաղաքի Շենգավիթի թաղապետարանի թիվ 6 տեղամասի լիազոր ներկայացուցչի կողմից հաստատված բնութագիրը, համաձայն որի՝ «Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանը, հանդիսանալով Շենգավիթ վարչական շրջանի Նոր Խարբերդի 14-րդ փողոցի 70/33 հասցեի բնակիչ, բնութագրվում է որպես կազմակերպված և բարեխիղճ մարդ։ 2011թ.-ից բնակվում է նշված հասցեում և հարևանների կողմից հարգանք է վայելում»։ Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում նաև՝ մեղքն ամբողջությամբ ընդունելը, նախաքննության ընթացքում խոստովանական ցուցմունքներ տալը, ինչպես նաև՝ կատարած հանցանքի համար դատարանում անկեղծորեն զղջալը: Բացի այդ, որպես ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ վերջինիս խնամքի տակ է գտնվում մայրը՝ Մ.Կազատովան, ով՝ «Նորագավիթ» պոլիկլինկիա ՓԲԸ-ի կողմից տրված տեղեկանքի համաձայն` տառապում է «զարկերակային հիպերտենզիա 3-րդ շրջան, կրիզային ընթացքով» հիվանդությամբ։ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի արարքում նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։ (…) [Դ]ատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ ազատազրկման և որոշակի գործունեությամբ` տվյալ դեպքում տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելու ձևով, սակայն հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող դրական տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև՝ տուժողի իրավահաջորդի կողմից բողոքի և ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հաշվի առնելով, որ դրանք նախ վկայում են ամբաստանյալի՝ որպես հանցավորի, անձի հասարակական ցածր վտանգավորության մասին, ապա հաստատում՝ վերջինիս՝ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու իրական փաստը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը հնարավոր է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։ (…) [Ա]մբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը կարող է դասվել միայն հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին, քանի որ նա երթևեկության ընթացքում, մինչև ճանապարհատրանսպորտային պատահարը, չի դրսևորել բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն, չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք։ Ավելին, տուժողին պատճառված մահը պայմանավորված է եղել նաև վերջինիս կողմից մոտոցիկլի ուղևորի նստատեղում երթևեկելիս՝ սահմանված կարգով սաղավարտ չկրելով։ (…) Դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` սույն քրեական գործով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Մասնավորապես, սույն գործով դատարանի մոտ ամբաստանյալի ուղղվելու, ավելին, արդեն իսկ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու փաստը հաստատվում է նրանով, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը վթարից անմիջապես հետո կանգնեցրել է ավտոմեքենան և մոտեցել է տուժողներին, այնուհետև, չի հեռացել և մնացել է դեպքի վայրում՝ մինչ ոստիկանների ժամանումը և քննչական գործողությունների կատարումը։ Ավելին, դատարանը հաստատված է համարում նաև այն հանգամանքը, որ վերջինս մոտիցիկլը տեսնելուն պես ավելացրել է մեքենայի արագությունը, որպեսզի խաչմերուկն ազատի և խուսափի վթարից, սակայն չի հասցրել անվտանգ ավարտել շրջադարձը, որի արդյունքում, սակայն, ժամանակին չկատարելով վարելու անվտանգությանն ուղղված համապատասխան գործողություններ՝ բախվել է երթևեկող մոտոցիկլին։ (…) Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նրա կողմից այդ պատիժը փաստացի կրելու պայմաններում չի իրագործվի, ավելին, կխաթարվի պատժի նշանակման օրենսդրական նպատակների առնվազն մեկ բաղադրիչի՝ պատժի արդարացիության, էությունը, որն իր հերթին կբերի նաև արդարության և արդարադատության իմաստազրկմանը՝ նկատի ունենալով, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի այլ այն պետք է իրականացվի և հանրության կողմից լինի տեսանելի և ընկալելի: (…)»: Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը. 4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով. Բողոք բերած անձի պնդմամբ՝ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի կարող նպաստել պատժի նպատակների իրականացմանը: Ի հիմնավորումն վերոհիշյալի՝ բողոքի հեղինակը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը նշանակություն չի տվել ճանապարհային երթևեկության խախտման բնույթին: Բողոք բերած անձը նշել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանը, ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, հաշվի չի առել հանցագործության արդյունքում առաջացած անդառնալի հետևանքը՝ տուժող Սուրեն Խաչատրյանի մահը: Բողոքի հեղինակը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն անհամատեղելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածների պահանջների հետ, հակասում է արդարության և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, չի նպաստում սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը, հանցագործությունների կանխմանը, չի համապատասխանում ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի և նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանին, կատարած հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, ամբաստանյալի անձին: Վերոգրյալը, բողոքի հեղինակին հիմք է տվել եզրահանգելու, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը: Արդյունքում՝ բողոք բերած անձը խնդրել է պատժի մասով բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 2 տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 2 տարի ժամկետով: Վերաքննիչ բողոքի դեմ բերված պատասխանի հիմքերը և հիմնավորումները․ 5. Ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը վերաքննիչ բողոքի դեմ ներկայացված պատասխանում նշել է, որ ավտոտրանսպորտային պատահարի վայրը չի լքել, հնարավորինս փորձել է օգնել տուժողին: Կատարած արարքի համար իրեն մեղավոր է ճանաչում և զղջում է: Խնդրել է հաշվի առնել իր սոցիալական ծանր վիճակը, վատառողջ մոր՝ իր խնամքին լինելը և խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը`Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ: Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները. 6. Մեղադրող Ա․Կոստանդյանը պնդել է վերաքննիչ բողոքը և խնդրել՝ այն բավարարել: Ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը և պաշտպան Վ.Հայրապետյանն առակել են վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել՝ այն մերժել: Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. 7. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն. «1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: 2.Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով: 3.Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»: Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել է Ա.Շահբազյանի գործով որոշման մեջ և իրավական դիրքորոշումներ հայտնել այն մասին, որ. §(…) [Դ]ատարանի կողմից արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի բացահայտումը սերտորեն կապված է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հետ` թե° արդարացի պատիժ նշանակելու և թե° պատժի անհատականացման համատեքստում: Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից` հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (…)¦ (տե°ս Արմեն Շահբազյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշումը): 8. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունը դասվում է անզգուշությամբ կատարվող միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, որի համար հիմնական պատիժ է նախատեսված միայն ազատազրկման ձևովª առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով, և որպես պարտադիր լրացուցիչ պատիժª որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքի զրկումª առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: Նշված հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշման մեջª արձանագրելով, որ. §ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: (…) Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրասնպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար (…) (տե°ս Արամ Սահակյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշումը)¦: Զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն Է.Ասատրյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է, որ. §(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (…) (տե°ս Էդմոն Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշում)¦: Ա.Հովհաննեսյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարել ընդգծել, որ. §(…) [ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ] հոդվածով նախատեսված հանցանքի կատարման դեպքում պատիժ նշանակելիս և այն կրելու անհրաժեշտության հարցը որոշելիս հատկապես կարևոր է գնահատել նաև հանցագործությամբ պատճառված վնասը։ Վերջինս ցանկացած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող հիմնական ցուցանիշներից է, այդ թվում` այն հանցակազմերի, որոնցով սահմանված չէ որպես հանցակազմի տարր։ Այն իր համարժեք գնահատականը պետք է ստանա նաև ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելու վերաբերյալ հանցագործություններով պատիժ նշանակելիս, քանի որ այդպիսի հանցագործությունների հետևանքով կարող են պատճառվել հանցակազմով նախատեսված, ինչպես նաև դրանից դուրս գտնվող ամենատարբեր բնույթի հետևանքներ, այդ թվում՝ մարդու առողջության միջին ծանրության կամ ծանր վնաս, մարդու մահ (այդ թվում՝ երկու կամ ավելի մարդու), գույքային վնաս։ Մասնավորապես հանրորեն վտանգավոր հետևանքներով պայմանավորված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես հանցակազմի ծանրացնող հանգամանք է նախատեսված անզգուշությամբ մարդու մահ առաջանալը, իսկ 3-րդ մասով՝ հանցակազմի առավել ծանրացնող հանգամանք՝ անզգուշությամբ երկու կամ ավելի մարդու մահ առաջանալը։ Վերոնշյալից հետևում է, որ կախված օրենքով պահպանվող հարաբերության (հանցակազմի ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ օբյեկտ) իրավական արժեքից, դրան պատճառված վնասը պայմանավորում է տվյալ հանցագործության հանրային վտանգավորության, հետևաբար նաև պատժելիության աստիճանը։ Սույն դեպքում պաշտպանվող հարաբերությունը մարդու կյանքն է (լրացուցիչ օբյեկտ), որը հիմնարար սոցիալական արժեք է և այդպիսով օժտված է քրեաիրավական պաշտպանության բարձր աստիճանով։ Ակնհայտ է՝ որքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ՝ վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Վերջինս հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը։ Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը (…): (տե°ս Արամայիս Հովհաննեսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշում)¦։ 9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: 2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: (…)»: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը նախատեսող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարան վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանի նման համոզվածությունը, վստահությունը պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է, ի թիվս այլնի, հաշվի առնել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, պատճառված վնասի չափի, մեղքի ձևի և տեսակի, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: Վերջիններս վկայում են հանցագործության նվազ կամ բարձր հանրային վտանգավորության աստիճանի մասին` դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս և այն կրելու անհրաժեշտության հարցը որոշելիս ապահովելով արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի կենսագործումը: 10. Անդրադառնալով սույն գործի հանգամանքներին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից երթևեկության առավելություն ունեցող մասնակցին ճանապարհը չզիջելը, պարունակում է ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու մեծ հավանականություն։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հավանականությունը շատ ավելի է մեծանում այն դեպքում, երբ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից ճանապարհը չի զիջվում՝ երթևեկության առավելություն ունեցող երկանիվ անռելս փոխադրամեքենային: Նշված իրադրությունում, որպես կանոն, խախտումը թույլ տվողի համար բավականաչափ ակնհայտ է լինում խախտման արդյունքում վտանգավոր հետևանքների առաջացման հավանականությունը։ Սույն գործի նյութերով հիմնավորվել է, որ Վաղինակ Ստեփանյանը՝ չկարգավորվող խաչմերուկում ձախ շրջադարձ կատարելիս ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությունը դեպի ձախ շեղելուց առաջ, ճանապարհը չի զիջել հավասարազոր ճանապարհով հանդիպակաց ուղղությամբ ուղիղ ընթացող, Հակոբ Ղազարյանի վարած «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի արդյունքում իր ավտոմեքենայով խոչընդոտ է ստեղծել վերջինիս երթևեկությանը, ստիպելով նրան անսպասելի փոխել շարժման ուղղությունը, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ ընդհարման առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի արդյունքում ավտոմեքենայի աջակողմյան հետևի մասով ընդհարվել է Հակոբ Ղազարյանի վարած՝ «Կավասակի» մակնիշի AA 525 հ/հ մոտոցիկլին, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Սուրեն Խաչատրյանին անզգուշությամբ պատճառվել է մահ: Ընդ որում, ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը նախաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ տեսնելով խաչմերուկ մուտք գործող մոտոցիկլը՝ ավելացրել է մեքենայի արագությունը խաչմերուկն ազատելու և վթարից խուսափելու նպատակով, սակայն չի հասցրել անվտանգ ավարտել շրջադարձը: 11. Սույն որոշման 8-րդ կետի լույսի ներքո վերլուծելով նախորդ կետում արձանագրված փաստական տվյալները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել թույլ տրված խախտման և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Մասնավորապես՝ ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքը դասելով հանցավոր անփութությամբ կատարված անզգույշ հանցագործությունների շարքին Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է սխալ հետևության: Վերաքննի դատարանի գնահատմամբ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանը գործել է հանցավոր ինքնավստահությամբ: Ուստի, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս պատշաճ չի գնահատել սույն գործի բոլոր փաստական հանգամանքները, այդ թվում՝ վերջինիս կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Ինչ վերաբերում է տուժողի կողմից սաղավարտ չկրելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի փաստարկին, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ նշվածն որևէ էական նշանակություն ունենալ չի կարող ամբաստանյալի՝ իր արարքի նկատմամբ դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի գնահատման համար: 12. Նախորդ կետում արված եզրահանգումը դիտարկելով սույն որոշման 9-րդ կետի լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի, այդ թվում՝ նրա կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթի, հանցագործության արդյունքում պատճառված վնասի, նրա անձը բնութագրող տվյալների, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների ամբողջության և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության համակցությունը բավարար չէ հանգելու այն հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու և հիմք չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման համար։ Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս՝ հանգել է սխալ հետևության։ Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ՝ վերը նշված հանգամանքների համակցությունը թույլ չի տալիս հիմնավոր դատողություն անելու առ այն, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին: Ուստի բողոքաբերի փաստարկները հիշյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի են: Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պարտադիր լրացուցիչ պատժին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն նշանակվել է օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքների պահպանմամբ և համապատասխանում է ամբաստանյալի կատարած հանցագործության ծանրությանը և նրա անձին: Հետևաբար նշանակված լրացուցիչ պատիժը փոփոխելու որևէ իրավաչափ հիմք չկա: Արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալ Վաղինակ Ստեփանյանի նկատմամբ կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը` Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջների խախտումներ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի իմաստով քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը։ Այսինքն՝ թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված նյութական իրավունքի խախտում, որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու հիմք է։ Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը, առաջնորդվելով արդարադատության արդյունավետության շահերով, արձանագրում է, որ գործի փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս բեկանելու և փոփոխելու Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, վերացնելով՝ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը. Ո Ր Ո Շ Ե Ց Վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն: Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճիռը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման մասով, բեկանել և փոփոխել՝ վերացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը: Պատժի կրման սկիզբը հաշվել Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից: Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ Իսկականի հետ ճիշտ է` ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 08-06-2017 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 10-07-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 276, 90, 88 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 10-07-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 276, 90, 88 |
| Ուր | Վճռաբեկ |
| Գրության համարը | Ե-19809/17 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0342/01/16
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
| Բողոքի ստացման ամսաթիվ | 06-07-2017 |
|---|---|
| Բողոք բերող անձինք | Ամբաստանյալի պաշտպան |
| Բողոք բերող անձինք | |
| Անուն | Վահան |
| Ազգանուն | Հայրապետյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ | |
| Անուն | Վաղինակ |
| Ազգանուն | Ստեփանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Չափահաս | Այո |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 13-07-2017 |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքը վերադարձվել է սխալները շտկելու համար |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքի վարույթ ընդունումը մերժվել է |
| Գործը ստացվել է | Քրեական վերաքննիչ |
| Որոշման ամսաթիվ | 11-08-2017 |
| Որոշման ամսաթիվ | 17-10-2017 |
| Մակագրվել է | 14-07-2017 |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԿԴ/0342/01/16 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԸ ՎԵՐԱԴԱՐՁՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 11 օգոստոսի 2017 թվական ք.Եր¨ան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ քննարկելով ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի հունիսի 8-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի պաշտպան Վ.Հայրապետյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, պարզեց, որ բողոքը պետք է վերադարձվի հետ¨յալ պատճառաբանությամբ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի 21-րդ մասի համաձայն` բողոքին կցվում են բողոքի պատճենը գործը քննած դատարան ¨ դատավարության մասնակիցներին (բացառությամբ քննիչի ¨ հետաքննության մարմնի) ուղարկված լինելը հավաստող փաստաթղթերը: Մինչդեռ Վ.Ստեփանյանի պաշտպան Վ.Հայրապետյանի վճռաբեկ բողոքի ուսումնասիրությունից եր¨ում է, որ բացակայում է բողոքի պատճենը տուժողի իրավահաջորդին ուղարկված լինելը հավաստող փաստաթուղթը: Այսինքն՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի 21-րդ մասի պահանջը պահպանված չէ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.1-ին հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Վճռաբեկ դատարանը բողոքը վերադարձնելու մասին որոշմամբ սահմանում է մինչ¨ մեկամսյա ժամկետ՝ ձ¨ական սխալները շտկելու ¨ վճռաբեկ բողոքը կրկին ներկայացնելու համար»: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում վճռաբեկ բողոքի ձ¨ական սխալները շտկելու ¨ այն կրկին ներկայացնելու համար պետք է սահմանել 5-օրյա ժամկետ: Հաշվի առնելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները ¨ ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.1-ին հոդվածի 1-ին, 3-րդ ¨ 4-րդ մասերով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ամբաստանյալ Վաղինակ Կոստանտինի Ստեփանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի հունիսի 8-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի պաշտպան Վ.Հայրապետյանի վճռաբեկ բողոքը վերադարձնել: Վճռաբեկ բողոքի ձ¨ական սխալները շտկելու ¨ այն կրկին ներկայացնելու համար սահմանել 5-օրյա ժամկետ` սույն որոշումն ստանալու պահից: Սահմանված ժամկետում բողոքը չներկայացնելու դեպքում այն համարվում է չտրված: Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ¨ ենթակա չէ բողոքարկման: Նախագահող` Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԿԴ/0342/01/16 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԸ ՎԱՐՈՒՅԹ ԸՆԴՈՒՆԵԼԸ ՄԵՐԺԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 17 հոկտեմբերի 2017 թվական ք.Եր¨ան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ քննարկելով Վաղինակ Կոնստանտինի Ստեփանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2017 թվականի հունիսի 8-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի պաշտպան Վ.Հայրապետյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Եր¨անի Կենտրոն ¨ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռով, Վ.Ստեփանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ ¨ նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 2 (երկու) տարի ժամկետով` տրանսպորտային կամ մեխանիկական այլ միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 1 (մեկ) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձ¨ով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել ¨ սահմանվել է փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով: Եր¨ան քաղաքի դատախազության դատախազ Ա.Կոստանյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը 2017 թվականի հունիսի 8-ի որոշմամբ դատախազի բողոքը բավարարել է, Եր¨անի Կենտրոն ¨ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճիռը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման մասով բեկանել ¨ փոփոխել` վերացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը: ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի վերոգրյալ որոշման դեմ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի պաշտպան Վ.Հայրապետյանի վճռաբեկ բողոքը վերադարձվել է ¨ ձ¨ական սխալները շտկելու համար սահմանվել է 5-օրյա ժամկետ: ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի վերոգրյալ որոշման դեմ կրկին վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի պաշտպան Վ.Հայրապետյանը` խնդրելով բեկանել այն ¨ օրինական ուժ տալ Եր¨անի Կենտրոն ¨ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռին: Բողոք բերած անձը փաստարկել է, որ բողոքը պետք է վարույթ ընդունվի, քանի որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին ¨ 2-րդ կետերով սահմանված հիմքերը, այն է` բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, ¨ առեր¨ույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա: Բողոքի հեղինակը գտել է, որ ստորադաս դատարանի դատական ակտը հակասում է Վճռաբեկ դատարանի` Թ.Տեր-Գրիգորյանի գործով 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07, Հ.Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ս.Սարգսյանի գործով 2007 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ՎԲ-142/07, Կ.Հարությունյանի գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-201/07, Հ.Բաղդասարյանի գործով 2008 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, Է.Ասատրյանի գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 ¨ Ա.Սահակյանի գործով 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ/0003/01/10 որոշումներով արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին: Բողոք բերած անձը նշել է նա¨, որ ստորադաս դատարանը խախտել ¨ սխալ է կիրառել 2005 թվականի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 18-րդ, 19-րդ ¨ 20-րդ հոդվածների, Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ ¨ 7-րդ հոդվածների, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ, 10-րդ, 11-րդ, 48-րդ, 61-րդ ¨ 70-րդ հոդվածների, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ ¨ 360-րդ հոդվածների պահանջները: Բողոքաբերի փաստարկների, սույն գործի նյութերի, Վճռաբեկ դատարանի վկայակոչված որոշումների ¨ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի բողոքարկվող որոշման պատճառաբանությունների համադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի կողմից չի հիմնավորվել, որ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, ¨ որ առեր¨ույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա: Հետ¨աբար, բերված բողոքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին ¨ 2-րդ կետերով նախատեսված հիմքերը հիմնավորված չեն: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվում է, եթե բացակայում են նույն օրենսգրքի 414.1-ին հոդվածի 1-ին ¨ 2-րդ մասերով ¨ 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքերը, ուստի ներկայացված բողոքը վարույթ ընդունելը ենթակա է մերժման: Հաշվի առնելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները ¨ ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Վաղինակ Կոնստանտինի Ստեփանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2017 թվականի հունիսի 8-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Վ.Ստեփանյանի պաշտպան Վ.Հայրապետյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժել: Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է ¨ ենթակա չէ բողոքարկման: Նախագահող` Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ |
| Դատավոր | |
| Անուն | Համլետ |
| Ազգանուն | Ասատրյան |
| Սահմանված ժամկետում կրկին ներկայացվել է | 18-08-2017 |
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 15-08-2017 |
Գործի առաքում
| Գործի առաքման ամսաթիվ | 26-10-2017 |
|---|---|
| Դատարան | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
| Այլ նշումներ | 3 հատոր` 276, 90, 158 թերթ |