ԵԿԴ/0305/01/16
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ `
Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՊԱՇՏՊԱՆ՝ Դ.ՇԱԽՐԱՄԱՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ՝ Ա.ԹԱԹՈՅԱՆԻ

2017թ. ապրիլի 21-ին Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արթուր Գառնիկի Թաթոյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով

Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2016թ. մայիսի 13-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Ա.Գասոյանի որոշմամբ, Արթուր Գառնիկի Թաթոյանի կողմից վրաերթ կատարելու և ինքնությունը չպարզված, մոտ 50 տարեկան տդամարդուն անզգուշությամբ մահ պատճառելու դեպքի առթիվ նախապատրաստված նյութերով հարուցվել է թիվ 60106316 քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով:
2016թ. օգոստոսի 11-ին Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Մ.Մուրադյանի որոշմամբ թիվ 60106316 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2016թ. օգոստոսի 30-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Ա.Փարսադանյանի որոշմամբ թիվ 60106316 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2016թ. հոկտեմբերի 03-ին քննիչ Ա.Փարսադանյանի որոշմամբ Արթուր Գառնիկի Թաթոյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով:
2016թ. հոկտեմբերի 03-ին Արթուր Թաթոյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2016թ. նոյեմբերի 23-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
2017թ. փետրվարի 07-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ՝ Առաջին ատյանի դատարան) դատավճռով`
Արթուր Գառնիկի Թաթոյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել է ազատազրկման 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի զրկմամբ 3 (երեք) տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառմամբ Ա.Թաթոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Վճռվել է իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Հակոբ Ճաղարյանի հագուստներն ու կոշիկները ոչնչացնել, իսկ ՙՕպել-Վեկտրա՚ մակնիշի 34 ZՍ 655 հաշվառման համարանիշով ավտոմեքենան հանձնել դրա սեփականատիրոջը՝ Նաիրա Մանուկյանին։
Ա.Թաթոյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
2017թ. մարտի 10-ին Առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. փետրվարի 07-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել գործով մեղադրող՝ Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Ա.Գևորգյանը:
2017թ. մարտի 23-ին բողոքի հիման վրա Վերաքննիչ դատարան է ստացվել ԵԿԴ/0305/01/16 քրեական գործի նյութերը:
2017թ. մարտի 24-ին մեղադրողի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել քննության` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում` 2017թ. ապրիլի 06-ին:
2017թ. մարտի 31-ին (փոստային ծառայության է հանձնվել 2017թ. մարտի 28-ին) պաշտպան Կ.Սարդարյանից ստացվել է Վերաքննիչ բողոքի պատասխան :
2.Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը և գործի փաստական հանգամանքները.
Նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Արթուր Գառնիկի Թաթոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա ՙ2016թ. մայիսի 11-ին, ժամը 20։50-ի սահմաններում, թույլ տալով ՙՃանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին՚ ՀՀ օրենքի 24 հոդվածի 5-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություն՝ չունենալով վարորդական իրավունքի վկայական, իր անձնական օգտագործման ՙՕպել-Վեկտրա՚ մակնիշի 34 ZՍ 655 պ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մաշտոց պողոտայով՝ Թումանյան փողոցի կողմից դեպի Պուշկին փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային գոտով, զույգ հոծ գծերից մոտ մեկ մետր հեռավորությամբ, շուրջ 40-50 կմ/ժամ արագությամբ, մոտակա լույսերով։ Հասնելով Մաշտոց պողոտայի թիվ 29 հասցեի մոտակայքին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007թ. հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների 67-րդ կետի և ՙՃանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին՚ ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ ուշադրությունը շեղելով երթևեկությունից և ժամանակին միջոցներ չձեռնարկելով իր վարած ավտոմեքենան մինչև հետիոտնին հասնելը կանգնեցնելու կամ դանդաղեցնելու համար, այն հաշվով, որ հետիոտնը դուրս գա վտանգավոր գոտուց, որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է, ավտոմեքենայի առջևի մասով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Հակոբ Հրանտի Ճաղարյանին և անզգուշությամբ պատճառել մահ՝ ինքն իրեն զրկելով վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից՚։
Առաջին ատյանի դատարանը, դատական ակտի ՙԴատարանի իրավական վերլուծությունները՚ բաժնում արձանագրել է հետևյալը.
ՙ(...) Որպես ամբաստանյալ Ա.Թաթոյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ, անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար և նրա խնամքին են գտնվում մայրն ու 2 անչափահաս երեխան, որոնցից մեկը մինչև 14 տարեկան է։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Թաթոյանի անձը բնութագրող տվյալ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ ձեռք չբերվեցին։
Անդրադառնալով հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանին և հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմաններին, դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական գործի նյութերի համաձայն` ամբաստանյալը չի գերազանցել սահմանված թույլատրելի արագությունը, եղել է սթափ, վրաերթն առաջնահերթ պայմանավորվել է երթևեկությունից նրա ուշադրությունը շեղելու հանգամանքով, և նշված անզգույշ հանցանքը կատարելուն նպաստել է նաև ճանապարհի երթևեկելի մասը տուժողի կողմից հետիոտնային անցումով չհատելը, որպիսի հանգամանքները նույնպես դատարանի կողմից հաշվի են առնվում ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափն ընտրելիս և ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ հարցը որոշելիս։
(...)
Դատարանը, նկատի ունենալով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվութ-յունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանն ու հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները և ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Թաթոյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով պետք է դատապարտվի ազատազրկման՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի զրկմամբ, որպիսի պատիժը սակայն ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70 հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չպետք է կիրառվի« նկատի ունենալով« որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու՝ հասարակությունից չմեկուսացնելու« սակայն նրա վարքագծի նկատմամբ հսկողություն սահմանելու միջոցով« ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար։
(...)՚:
3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոք բերած անձը` մեղադրող Ա.Գևորգյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, վկայակոչելով Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումները գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել նյութական իրավունքի խախտում, ներկայացնելով հետևյալ հիմնավորումները.
Բողոքի հեղինակը փաստել է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու քրեաիրավական ինստիտուտի գործադրման ընդհանուր պայմանները ՀՀ վճռաբեկ դատարանը տեղայնացրել և կոնկրետացրել է առանձին հանցատեսակների, այդ թվում՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումների վերաբերյալ գործերով, մասնավորապես Արամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2010թ. օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշմամբ, էդմոն Ասատրյանի վերաբերյալ գործով 2012թ. օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ, Արթուր Սերգեյի Առաքելյանի վերաբերյալ ԵԱՆԴ/0122/01/12 որոշմամբ, Արամայիս Դերենիկի Հովհաննեսյանի վերաբերյալ ԳԴ/0014/01/14 քրեական գործով 2015թ. փետրվարի 27֊ի որոշման 15-րդ որոշմամբ :
Վերը նշված որոշումների լույսի ներքո, բողոքի հեղինակը նշել է, որ Սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը կարևորություն չի տվել այն կարևոր հանգամանքին, որ տվյալ դեպքում, Արթուր Թաթոյանը, հանդիսանալով առավել վտանգի աղբյուր հանդիսացող տրանսպորտային միջոցի տիրապետող և որպես վարորդ, լինելով հատուկ սուբյեկտ, պարտավոր է եղել կանխատեսել նման հետևանքների առաջացումը, ինչը բավական իրատեսական է վթարի կամ վրաերթի առաջացման պայմաններում և հանդիսանում է անկհայտ խախտում։
Հակառակ դրան կարևորել է այն հանգամանքը, որ տվյալ հատվածում առկա չեն հետիոտնային անցումներ, այսինքն տվյալ դեպքում դատարանը առավել կարևոր է համարել անդրադառնալ հետիոտնի կողմից կատարված գործողությունների սուբյեկտիվ դրսևորմանը, քան վարորդի։
Ինչ վերաբերում է դատավճռով նշված Արթուր Թաթոյանի պատասխանատվությունը ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին, ապա որևէ կերպ չի պատճառաբանվել, թե ինչպես են երեխաները, որոնցից մեկը մինչև տասնչորս տարեկան, և մայրը գտնվում նրա խնամքին, երբ վերջինս դատաքննության ընթացքում հայտարարեց, որ տան միակ աշխատողը կինն է, իսկ օրենսդիրը որպես պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք է սահմանել՝ պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի խնամքի տակ մինչև տասնչորս տարեկան երեխայի առկայությունը։
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանն ընդհանրապես չի անդրադարձել Արթուր Թաթոյանի կողմից թույլ տված ՙճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին՚ ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 5-րդ կետի պահանջը խախտելուն՝ վարորդական իրավունքի վկայական չունենալով ավտոմեքենան վարելուն, ինչը հստակ հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու թե խախտման բնույթի, թե հանցավորի ոչ օրինակելի անձնավորություն լինելու մասին։
Ավելին, Արթուր Թաթոյանի անձնավորության ոչ դրական բնութագրի մասին է վկայում նաև ՙՀոգեկան և վարքի խանգարումներ ափիոնատիպ նյութերի գործածման հետևանքով՚ ախտորոշմամբ Ավանի նարկոլոգիական դիսպանսերում հաշվառված լինելը, ինչն էլ հիմք է հանդիսացել ՙճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին՚ ՀՀ օրենքի 29 հոդվածով սահմանված կարգով վերջինիս վարորդական իրավունքի վկայականի ուժը կորցնելու համար։
Դատարանն արժանի գնահատական չի տվել կատարված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքին, այսինքն՝ այն հանգամանքին, որ դրա հետևանքով առաջացել է մարդու մահ։
Այսպիսով, կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող կոնկրետ հանգամանքները արժևորված և հաշվի առնված չլինելու պայմաններում, դատարանի կողմից մատնանշված պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, որոնք մասամբ իրական չեն և չեն նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, վերաբերելի են հասարակության լայն զանգվածների ու չեն կարող բավարար լինել Արթուր Թաթոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորելու համար։
Դատարանի կողմից թույլ է տրվել նյութական իրավունքի խախտում, այսինքն կիրառվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածը, ինչը վիճարկվող դատական ակտում նշված հանգամանքների ուժով կիրառման ենթակա չէր։
Վերոգրյալի հիման վրա՝ բողոք բերած անձը բառացիորեն խնդրել է հետևյալը.
ՙՎերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ, թիվ 60106316 քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. փետրվարի 07-ի դատավճիռը մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել։
Արթուր Գառնիկի Թաթոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառումը վերացնել՚։
4.Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ ներկայացված գրավոր պատասխանի փաստարկները.
Մեղադրողի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր առարկություն է ներկայացրել ամբաստանյալ Ա.Թաթոյանի պաշտպան Կ.Սարդարյանը:
Դատարանը իրավացիորենª որպես Արթուր Թաթոյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է համարել ամբաստանյալի խնամքին մոր և 2 երեխաների առկայությունը, այնինչ, ըստ Դատախազի, նշվածը չի կարող համարվել մեղմացնող հանգամանք, քանի որ դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալը հայտնել է, որ տան միակ աշխատողը կինն է:
Փաստորեն, ըստ մեղադրողի տրամաբանության, ստացվում է, որ ծնողների կողմից երեխային խնամելու միակ ձևը դա երեխային նյութապես ապահովելն է, և այն դեպքերում, երբ ծնողներից որևէ մեկը ժամանակավորապես չի աշխատում, ապա դրանով նա զրկվում է որպես ծնող իր խնամքն իրականացնելու հնարավորությունից։
Հղում կատարելով ՀՀ ընտանեկան օրենսգրքի 51 հոդվածի 1-ին մասին, նույն հոդվածի 2-րդ մասին, նույն օրենսգրքի 49 հոդվածին պաշտպանը նշել է, որ այդ նորմերի համակարգային վերլուծությունից ակնհայտ է դառնում, որ երեխաների խնամքով զբաղվում են և հայրը, և մայրը հավասարապես։ Ավելին, երեխային խնամելու նրանց պարտավորությունները, բացի ապրուստի միջոց տրամադրելուց, կազմված են նաև երեխային խնամելու, դաստիարակելու, կրթելու և այլ ձևով երեխայի մասին հոգ տանելուց։ Ուստի, ծնողներից որևիցե մեկի աշխատանք չունենալը չի կարող հիմք հանդիսանալ փաստելու համար, որ նա երեխայի խնամելու իր պարտավորությունը չի իրականացնում։ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է ճիշտ եզրահանգման ամբաստանյալի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք համարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված, խնամքին մինչև 14 տարեկան երեխայի առկայությունը։
Ինչ վերաբերում է դատախազի մեկ այլ դիտարկմանը առ այն, որ օրենքը սահմանում է միայն պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի խնամքի տակ մինչև 14 տարեկան երեխայի առկայությունը, որի դեպքում դատարանի կողմից որպես մեղմացնող հանգամանքներ չպետք է դիտարկվեին ամբաստանյալի խնամքին մոր և 14 տարին լրացած երեխայի գտնվելը, ապա այդ կապակցությամբ պաշտպանը հայտնել է, որ ՀՀ քրեական օրենսզքրի 62 հոդվածի 1-ին մասը սպառիչ չի թվարկում անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչի կապակցությամբ էլ հոդվածի 2-րդ մասում օրենսդիրը նախատեսել է դատարանի կողմից մեղմացնող այլ հանգամանքներ հաշվի առնելու հնարավորությունը։
Ելնելով կոնկրետ գործի հանգամանքներից, դատարանին հնարավորություն է ընձեռվում կոնկրետ գործով, որպես մեղմացնող հանգամանք համարել հանցավորի կամ նրա արարքի պատասխանատվությունը նվազեցնող նաև այլ օրենքով չնախատեսված հանգամանքներ:
Ուստի, ղեկավարվելով վերը նշված նորմերով, ինչպես նաև պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած դիրքորոշումներով, գտնում են, որ վերաքննիչ բողոքը նշված մասով անհիմն է և ենթակա մերժման։
Ինչ վերաբերում է մեղադրողի կողմից մատնանշվածª Արթուր Թաթոյանի հոգեկան և վարքի խանգարումներ ափիոնատիպ նյութերի գործածման հետևանքով ախտորոշմամբ Ավանի նարկոլոգիական դիսպանսերում հաշվառված լինելուն, ինչն, ըստ մեղադրողի, խոսում է նրա բացասական բնութագրի մասին, ապա գտնում են, որ հիվանդ լինելը չի կարող որևէ կերպ բնութագրել անձին, քանի որ դա բացառապես ֆիզիոլոգիական հատկանիշ է։
Պաշտպանը նաև փաստել է, որ վերաքննիչ բողոքում, որպես Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ տրված սխալ, մատնանշվել է այն, որ Դատարանն անդրադարձել է տուժողի գործողություններին, մասնավորապես տուժողի կողմից ճանապարհի երթևեկելի մասը հետիոտների համար չսահմանված վայրով անցնելուն։
Այնինչ նշված հանգամանքին անդրադառնալը էական նշանակություն ունի հանցավորի գործողությունների, անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու, ինչպես նաև ամբաստանյալի նկատմամբ ճիշտ քրեաիրավական ներգործության միջոց և չափ ընտրելու համար:
Պաշտպանը նաև նշել է, որ սույն գործով ամբաստանյալ Արթուր Թաթոյանը, դեպքը տեղի ունենալուց հետո փախուստի չի դիմել, ավելին, անմիջապես հետո, իր բջջային 055-039-065 հեռախոսահամարով զանգահարել է շտապօգնություն և հայտնել կատարվածի մասին։ Շտապօգնության մեքենայով տուժողին հիվանդանոց տեղափոխելուց հետո էլ ամբաստանյալը շարունակել է մնալ դեպքի վայրում։ Բացի այդ, ամբաստանյալը ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի վերաբերյալ տվել խոստովանական և ճշմարտացի ցուցմունքներ, որոնք հաստատվել են դեպքին ականատես վկայի ցուցմունքով, ինչպես նաև գործով ձեռք բերված այլ ապացույցներով։
Սույն գործով փաստական տվյալները հնարավորություն են տալիս եզրահանգելու, որ ճանապարհի երթևեկելի մասը տուժողի կողմից հետիոտնային անցումով չհատելը հանդիսացել է ամբաստանյալի կողմից հանցանքը կատարելուն նպաստող պայման, ինչը էապես նվազեցնում է Ա.Թաթոյանի կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, ուստի Դատարանի կողմից նշված հանգամանքին անդրադառնալը, դատավճռում այն արձանագրելը և դրա հիման վրա ճիշտ պատիժ նշանակելը չի կարող համարվել որպես դատական սխալ և հիմք հանդիսանալ դատավճիռը բեկանելու համար։
Վերը նշված հանգամանքները էապես նվազեցնում են ամբաստանյալի կատարած արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և օբյեկտիվ հիմք են հանդիսանում ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար։ Հետևաբար Ա. Թաթոյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս աոաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատականի է արժանացրել սույն գործի բոլոր փաստական հանգամանքները և հիմնավոր կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածը:
Դատավճիռը բեկանելու հիմքեր առկա չեն, իսկ վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման։
Պաշտպանը խնդրել է ամբողջությամբ մերժել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ըեդհանուր իրավասության դատարանի 2017թ. փետրվարի 07-ի դատավճռի դեմ բերված Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա. Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքըª օրինական ուժի մեջ թողնելով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017թ. փետրվարի 07-ի դատավճիռը։
5.Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը և կողմերի պարզաբանումները.
Դատական նիստում ամբաստանյալ Արթուր Թաթոյանը և վերջինիս պաշտպան Դ.Շախրամանյանը վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկեցին, խնդրեցին մերժել այն` Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ:
6.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Քննության առնելով դատախազի վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ստուգելով քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ պաշտպանության կողմի պատասխանը, Վերաքննիչ դատարանը ներքին համոզմամբ հանգում է հետևության այն մասին, որ դատախազի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը` նշանակված պատժի մասով բեկանել և փոփոխել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
ՙԴատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
5) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. (…)՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395 հոդվածի համաձայն.
ՙԲողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
(...)
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
(...)
4) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին (…)՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
ՙԳտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
ՙՀանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30 հոդվածի համաձայն`
ՙ1.Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ:
2.Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի` ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն:
3.Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք՚:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 1-ին մասի.
ՙՊատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ՚:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն.
ՙՊատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61 հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, համաձայն որի.
ՙ1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2.Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3.Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի համաձայն.
ՙ1.Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2.Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (…)՚:
Քննարկվող իրավանորմի կիրառման առնչությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
ՙ(...) [Պ]ատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին՚:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր իրավական դիրքորոշումը վերահաստատել է Հասմիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով 2009թ. հունիսի 29-ի ԱՐԱԴ/0050/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի. ՙ(...) [Օ]րենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու՚:
Բացի այդ, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ. ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները՚ (տես Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2008թ. փետրվարի 1-ի ՎԲ-01/08 որոշումը, Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի ԵԿԴ/0034/01/08 որոշումը):
ՙՀանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տես Արթուր Անտոնյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010թ. մարտի 26-ի ՍԴ/0226/01/09 որոշումը):
ՙՊատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62 և 63 հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով` դրանք բնութագրում են ինչպես կատարած հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս՚ (տես Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2009թ. հունիսի 2-ի ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշումը):
Մի շարք որոշումներով անդրադառնալով անձի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավաչափության հարցին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հայտնել ու վերահաստատել է իր իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ. ՙ(...) չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, այնուհանդերձ, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 61 հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին՚ (տես Խաչիկ Ղազարյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2010թ. հուլիսի 23-ի ԵԷԴ/0138/01/09 որոշումը):
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու այն որոշելու չափանիշների վերաբերյալ իր իրավական մոտեցումը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ` մասնավորապես նշելով, որ. ՙ(...) արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
(…)
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը՚ (տես ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ և 15-րդ կետերը):
Նույն որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՙպատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը՚ (տես նույն որոշման 15-րդ կետը):
ՙՊատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր տարրերից մեկն է, որի շրջանակներում կարևորվում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանումը։ Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ ՙ(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս։ Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը։
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս։ Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը՝ որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս (…)՚ (տես Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011թ. դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
ՙ(…)[Դ]ատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62 հոդվածի 2-րդ մասի՝ պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են.
ա)հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն՝ գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը
գ)այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները՚ (տես Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հունիսի 1-ի ՎԲ-84/07 որոշումը):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահª պատժվում է ազատազրկմամբª առավելագույնը հինգ տարի ժամկետովª որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելովª առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2010թ. օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշմամբ: Համաձայն այդ որոշման. (...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածով նախատեսված] հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն՝ նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից։
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10 գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը։ Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար՚ (տես Արամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010թ. օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով և զարգացնելով Արամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար։ Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել։ Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։ Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին (տես Էդմոն Ասատրյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012թ. մարտի 28-ի ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 14-19-րդ կետերը):
Վերը շարադրված իրավադրույթների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների բովանդակային վերլուծությունից և սույն գործի կոնկրետ հանգամանքներից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Արթուր Թաթոյանի նկատմամբ նշանակվելիք պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, Առաջին ատյանի դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61 հոդվածով ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ամբաստանյալի նկատմամբ հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում նշանակելով պատիժ ազատազրկման ձևով` երկու տարի ժամկետով, ըստ էության սահմանել է համաչափ պատիժ, որը կարող է ծառայել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրագործմանը, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմնավորվածության հարցին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Թաթոյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը հիմնավորված չէ, այն չի համապատասխանում օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին և հիմնված չէ կատարված հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների բազմակողմանի գնահատման վրա, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառմամբ, առանց ամբաստանյալի կողմից ազատազրկման ձևով պատիժը ռեալ կրելու, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, կոնկրետ դեպքում, հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածում ամրագրված պատժի նպատակների իրագործմանը: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս, Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել կոնկրետ դեպքում խախտված քրեաիրավական նորմերով

պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, ամբաստանյալ Ա.Թաթոյանի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, մեղադրյալի անձըª այն, որ Արթուր Թաթոյանը ՀՀ առողջապահության նախարարության թմրաբանական բժշկական հաստատությունների կողմից ճանապարհային ոստիկանությանը տրամադրած թմրաբանական հաշվառման մեջ գտնվող անձանց ցուցակում ընդգրկված է որպես թմրամոլ: Եվ որ այդ հիմքով ՙՃանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին՚ ՀՀ օրենքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի բ/ կետի ուժով նրան տրված վարորդական վկայականը համարվել է ուժը կորցրած /անվավեր/ , վերցվել է նրանից 17.02.2016թ. : Այսինքն դեպքի պահին վերջինս ավտոմեքենան վարել էª չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք։ Նշված հանգամանքների անտեսումը զրկել է Առաջին ատյանի դատարանին հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու, իսկ արդյունքում նաև ազատազրկման ձևով պատիժը ամբաստանյալի կողմից կրելու նպատակահարմարության հարցում արդարացիության չափանիշին համապատասխանող վերջնական ճիշտ ու իրավաչափ հետևության հանգելու հնարավորությունից:
Ինչ վերաբերում է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որպես ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք գնահատված՝ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներին և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ անկախ այդ հանգամանքներից, դրանք այն աստիճան չեն նվազեցրել ամբաստանյալի արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, որ հիմք հանդիսանային նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար:
Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքների խախտում, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի իմաստով քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը։
Վերը նշված նյութական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են պատիժը կրելու նպատակահարմարության մասով գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, հիմք են դատախազի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու և Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. փետրվարի 07-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Արթուր Գառնիկի Թաթոյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման մասով բեկանելու և փոփոխելու համար՝ վերացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը: Դատավճիռը մնացած մասով պետք է թողնել անփոփոխ:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360, 361.1, 385-387, 393-395, 412 հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը,

Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. փետրվարի 07-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Արթուր Գառնիկի Թաթոյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման մասով, բեկանել և փոփոխել՝ վերացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
Ամբաստանյալ Արթուր Գառնիկի Թաթոյանը պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում:
Պատժի սկիզբը հաշվել Արթուր Գառնիկի Թաթոյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից:
Ամբաստանյալ Արթուր Գառնիկի Թաթոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. փետրվարի 07-ի դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:






ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ն. ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ