Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0303/01/16
Վիճակագրական տողի համար :
6.5
Պատասխանող
Սևակ Լսկավյան
Սևակ Լսկավյան Գևորգի
Սևակ Լսկավյան
Սևակ Լսկավյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Սերգեյ Չիչոյան
Մհեր Արղամանյան
Ռուբիկ Մխիթարյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Արշակ Վարդանյան
Վճռաբեկ
Համլետ Ասատրյան
Հոդվածներ
Վճռաբեկ
Հոդված 16, 39, 43, 361/1/, 403-406, 419, 422-423
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Սերգեյ Չիչոյան
Մհեր Արղամանյան
Ռուբիկ Մխիթարյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Արշակ Վարդանյան
Վճռաբեկ
Համլետ Ասատրյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Վճռաբեկ | 2018-03-20 | 10:30 | 2 | |||
| Քրեական վերաքննիչ | 2017-07-12 | 11:00 | 2 | Կայացվել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2017-03-17 | 10:00 | 7 | Կայացել է | ||
| Վճռաբեկ | 2017-02-17 | 14:30 | 7 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-02-02 | 10:30 | 7 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-01-11 | 17:00 | 7 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-12-19 | 11:00 | 7 | Կայացել է |
Գործ ԵԿԴ/0303/01/16
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ. ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ
Ռ. ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա. ՍԻՄՈՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆՆԵՐ` Հ. ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
Ա. ՍԻՐՈՒՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ս. ԼՍԿԱՎՅԱՆԻ
2017 թվականի հուլիսի 12-ին Երևան քաղաքում
դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի վերաքննիչ բողոքը` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճռի դեմ
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2015 թվականի հունիսի 05-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում` <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժվել և Սևակ Գևորգի Լսկավյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չի իրականացվել` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։
2015 թվականի հուլիսի 31-ին Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանի որոշմամբ քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին վերոնշյալ որոշումը վերացվել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 63202115 քրեական գործը։
2016 թվականի հոկտեմբերի 06-ին Սևակ Գևորգի Լսկավյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2016 թվականի նոյեմբերի 21-ին թիվ 63202115 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճռով` Սևակ Գևորգի Լսկավյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ` ազատազրկում` 2(երկու) տարի ժամկետով։
Սևակ Լսկավյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից, որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է նաև տուժող (քաղաքացիական հայցվոր) <<Նաիրի Ինշուրանս>> ԱՍՊ ընկերության ներկայացուցիչ Մանե Մարտիրոսյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցն ամբողջությամբ բավարարել, քաղաքացիական պատասխանող Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ վերոնշյալ կազմակերպության, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի փոխհատուցում, բռնագանձել 838.647 (ութ հարյուր երեսունութ հազար վեց հարյուր քառասունյոթ) ՀՀ դրամ գումար։
Որպես դատական ծախս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (պետական բյուջեի) բռնագանձել 100.800 (հարյուր հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը:
Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտք է եղել 2017 թվականի ապրիլի 21-ին:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2017 թվականի ապրիլի 26-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` քննության վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի դեմ գրավոր պատասխան չի ստացվել:
2. Գործի փաստական հանգամանքները.
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել հետևյալը:
Սևակ Լսկավյանն ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում <<Նաիրի Ինշուրանս>> ԱՍՊ ընկերությունից յուրացման եղանակով հափշտակել է իրեն վստահված խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հետևյալում.
Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով <<Սեգել>> ՍՊ ընկերության տնօրենը, 2012 թվականի փետրվարի 22-ին ընկերության անունից <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք։ Ի կատարումն վերոնշյալ պայմանագրի` Սևակ Լսկավյանն ապահովադիրների հետ կնքել է ապահովագրական վկայագրեր, տևական ժամանակ պատշաճ կարգով կատարելով պայմանագրով ստանձնած իր պարտավորությունները, այդ թվում` ապահովադիրներից գանձած գումարները <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությանը հանձնելու կամ փոխանցելու առումով, սակայն 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ նրան վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից 838.679 ՀՀ դրամն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և այդ կերպ խոշոր չափերի այդ գումարը յուրացրել է:
3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, որն ազդել է գործի ելքի վրա։
Դատարանը չի կատարել բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննություն, իսկ մեղադրական դատավճռի հիմքում դրել է անթույլատրելի և գործին ոչ վերաբերելի ապացույցներ։
Գործով որպես վկա հարցաքննված Լիանա Հակոբյանը հանդիսանում է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության աշխատակից, գործով շահագրգիռ անձ, ով իր ցուցմունքով փաստացի կատարել է <<Նաիրի Ինշուրանս>> և <<Սեգել>> ընկերությունների միջև տեղի ունեցած փոխհարաբերությունների ֆինանսատնտեսական վերլուծություն և հանգել հետևության, որ շուրջ 88 ապահովագրական վկայագրերի դիմաց ստացել է 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար, որից 838.645 ՀՀ դրամ գումարը յուրացրել է:
Զուտ փաստաթղթային բնույթ ունեցող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված ենթադրյալ հանցագործությունը վկայի ցուցմունքով հիմնավորելը կամ հերքելն իրավաչափ չէ։
Որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթուղթը՝ 2012 թվականի փետրվարի 22-ին <<Սեգել>> ՍՊ և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունների միջև կնքված ԱԿ թիվ Գ-12-013 պայմանագիրը, բացի նրանից, որ վերոնշված ընկերությունների միջև առկա է եղել պայմանագրային փոխհարաբերություններ, այլ որևէ հանգամանք, այդ թվում իր կողմից յուրացում կատարելու վերաբերյալ, չի ապացուցում։
Ինչ վերաբերում է դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությանը, ապա այն չի կարող համարվել թույլատրելի ապացույց, քանի որ.
1. փորձագետը դուրս է եկել իր իրավասության սահմաններից` պատասխանելով ինչպես իրավաբանական բնույթի հարցերի, այնպես էլ փորձաքննության որոշմամբ չառաջադրված հարցերի,
2. փորձագետի եզրակացությունը բացառապես հիմնված է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության ներկայացուցչի կողմից ներկայացված փաստաթղթերի պատճենների վրա, առանց ստուգելու դրանց համապատասխանությունը բնօրինակների հետ,
3. մինչև փորձաքննության կատարումը գործով չշահագրգռված համապատասխան մասնագետի կողմից չի կատարվել <<Սեգել>> և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերությունների ֆինանսական փոխհարաբերությունների մասնագիտական ստուգում, չի կազմվել մասնագիտական ակտ, որի տվյալների հիման վրա էլ պետք է կատարվեր վերոնշված փորձաքննությունը։ Բացի այդ, քրեական գործում առկա չէ որևէ ապացույց կամ փաստական տվյալ այն մասին, որ համապատասխան ապահովագրական պայմանագրերի դիմաց <<Սեգել>> ընկերությանը կամ անձամբ իրեն որևէ անձ գումարներ է վճարել, որոնք էլ ինքը պետք է փոխանցեր <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերությանը։
Դրանից բացի, <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժելու և իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Գրիգորյանի 2015 թվականի հունիսի 05-ի որոշումը Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանն իր 2015 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ վերացրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգի և ժամկետների խախտմամբ, որպիսի հանգամանքը դատարանի կողմից քննարկման առարկա չի դարձվել և համապատասխան իրավական գնահատականի չի արժանացել։
Հարկ է փաստել նաև, որ իր և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերության միջև առկա փոխհարաբերությունները թիվ Գ-12-013 պայմանագրից բխող քաղաքացիաիրավական փոխհարաբերություններ են, կրում են բացառապես քաղաքացիաիրավական բնույթ, իսկ դատարանն էլ ըստ էության քննել է քաղաքացիական գործ, սակայն քրեական դատավարության կարգով՝ <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերության գույքային իրավունքները դիտելով հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով՝ իրականացնել է նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն, որի արդյունքում խաթարվել է քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը՝ խախտելով նաև արդարադատության հիմնարար սկզբունքները։
Ելնելով վերոգրյալից և նկատի ունենալով, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ` ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0303/01/16 քրեական գործով դատավճիռը, փոփոխել այն և իրեն արդարացնել։ Վերաքննիչ բողոքի քննությունն իրականացնել վերաքննության կանոններով և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համապատասխան, քննարկել դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության թիվ 26761609 եզրակացության, ինչպես նաև գործում առկա, որպես ապացույց դիտված ոչ բնօրինակ թղթերի թույլատրելիության հարցը։
4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանության կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, դատական ակտը չբողոքարկած մեղադրողի պատասխանը, քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ապացույցների ողջ համակցությունը` քրեական գործի լուծման համար բավարարության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավավարական օրենսդրության պահանջների տեսանկյունից, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Քրեական պատասխանատվության հիմքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Անձնական պատասխանատվության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն` անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության միայն անձամբ իր կատարած հանցանքի համար:
Քրեադատավարական օրենսդրության խնդիրներն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար`
1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից.
2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի.
3) ոչ ոք անօրինական և կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:
Օրինականության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձինք պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, սույն օրենսգիրքը և մյուս օրենքները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: (…) >>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալներ, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները /կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն/.
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն.
(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի համաձայն`
<< 1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝(…)
2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է՝
(…)
3) խոշոր չափերով`
(…)>>:
Յուրացումը և վատնումը բնութագրվում են նրանով, որ հանցավորը հափշտակում է իրեն վստահված գույքը, այսինքն՝ այն գույքը, որ գտնվում է նրա օրինական տիրապետման ներքո, որի նկատմամբ նա որոշակի լիազորություններ ունի: Հանցավորը գույքը վերցնում կամ գույ¬քին տիրանում է՝ օգտագործելով այն լիազորությունները, որոնք նրա վերապահված են այդ գույքի նկատմամբ: Օգտվելով դրանից՝ յուրացնողը կամ վատնողն իրեն վստահված ուրիշի գույքն ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով դարձնում է իրենը կամ հանձնում այլ անձի: Անձի մոտ գույքի նկատմամբ լիազորություններ կարող են առջանալ պաշտոնեական պարտականությունների, պայմանագրային հարաբերությանների, հատուկ հանձնարարության ուժով:
Յուրացումն օբյեկտիվ կողմից դրսևորվում է նրանում, որ հանցավորը, օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիա¬զորությունները, ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով դարձնում է այն իրենը կամ ուրիշինը: Յուրացման դեպքում հանցավորը նախապես գույքն առանձնացնում է սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և միաց¬նում իր գույքային ֆոնդին: Փաստորեն գույքն օգտագործելու, տիրապե¬տելու և տնօրինելու՝ սեփականատիրոջ լիազորություններից փաստացի օգտվելու հնարավորություն է ստանում հանցավորը, իսկ սեփականատերը զրկվում է այդ լիազորություններն իրականացնելու հնարավորությունից:
Հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, անձը գիտակցում է մեկ ուրիշին խաբելու կամ վստա¬հությունը չարաշահելու եղանակով գույքային վնաս պատճառելը, նա¬խատեսում ու ցանկանում է այդ:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) [Ք]րեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով:
Նշված պահանջների պահպանման հետ է անմիջականորեն կապված ապացույցների թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցի լուծումը, որն իր հերթին կազմում է ապացույցների գնահատման բաղկացուցիչ մասը:
(...) Ապացույցների գնահատումը` որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին>> (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ս.Սաքանյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում, (…) [ն]շված հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ կազմում են ապացուցման առարկան, որն օրենքում ձևակերպված է ընդհանուր տեսքով և կիրառելի է բոլոր տեսակի հանցագործությունների համար: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ապացուցման առարկայի՝ օրենքում ամրագրված տիպական թվարկումը յուրաքանչյուր գործով ճշգրտվում և լրացվում է հանցագործության քրեաիրավական որակմանը համապատասխան: Սա նշանակում է, որ կատարված իրադարձությունը (ինչպես ամբողջությամբ, այնպես էլ նրա յուրաքանչյուր հանգամանքը առանձին վերցված) յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հետազոտել` հաշվի առնելով քրեական օրենքով նախատեսված կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները:
(...) [Ա]պացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշում, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
(...) Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած:
(…)
[Ն]երքին համոզմունքը վարույթն իրականացնող մարմնի համոզմունքն է այն մասին, որ առկա ապացույցները բավարար են գործի ճիշտ լուծման համար անհրաժեշտ հանգամանքները բացահայտված դիտելու համար:
[Ա]պացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է <<ապացույցների համակցություն>> հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում>> (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ և 17-րդ կետերը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ <<ապացույցների բավարարությունը>> որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
(...) Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած: (...)>>:
ՀՀ քրեական և քրեադատավարական օրենսդրության վերոհիշյալ իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով սույն քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և բացահայտված փաստական հանգամանքների նկատմամբ քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի խախտումների հարցը, վերաքննիչ դատարանը փաստում է հետևյալը.
Առաջին ատյանի դատարանում ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել:
Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի ցուցմունքները, հանգել է հետևության, որ վերջինիս պատճառաբանություններն անհիմն են ու մտացածին, հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից ազատելու նպատակ, ամբաստանյալի պատճառաբանությունները հերքվել, իսկ առաջադրված մեղադրանքում նրա մեղավորությունը հաստատվել է քրեական գործով ձեռք բերված, դատարանում պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված և դատական ակտում շարադրված հետևյալ ապացույցներով.
Վկա Լիանա Հակոբյանի ցուցմունքով, որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթի` 2012 թվականի փետրվարի 23-ին <<Սեգել>> ՍՊ և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունների միջև կնքված թիվ Գ12-013 պայմանագրով, դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանը, գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` հաստատված է համարել այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, այսինքն` հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, հետևաբար նա քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթակա է այդ հոդվածի վերոնշյալ մասով և կետով։
Սույն գործի փաստերի վերլուծությունից երևում է, որ Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով <<Սեգել>> ՍՊ ընկերության տնօրենը, ընկերության անունից <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր` ձեռք բերելով ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ, վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումարն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և յուրացման միջոցով հափշտակել է:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքի հիմքում դրված և մեղադրական դատավճռում շարադրված ապացույցների շարքում առկա են փաստական տվյալներ այն մասին, որ Սևակ Լսկավյանը, օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորությունները` ապահովադիրներից գանձած 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից 838.679 ՀՀ դրամն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել, հափշտակել է` զրկելով <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունը գումարներն օգտագործելու, տիրապետելու և տնօրինելու լիազորություններից, ինչի հետևանքով ընկերության գույքային ֆոնդը պակասել է:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում վերաքննիչ բողոքի փաստարկն առ այն, որ դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությունը չի կարող համարվել թույլատրելի ապացույց, քանի որ փորձագետը դուրս է եկել իր իրավասության սահմաններից, փորձագետի եզրակացությունը բացառապես հիմնված է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության ներկայացուցչի կողմից ներկայացված փաստաթղթերի պատճենների վրա, մինչև փորձաքննության կատարումը չի կատարվել <<Սեգել>> և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերությունների ֆինանսական փոխհարաբերությունների մասնագիտական ստուգում, և գտնում է, որ նշված ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերն առկա չեն, այն ձեռք է բերվել, ամրագրվել և գործին կցվել քրեադատավարական օրենքով սահմանված և թույլատրելի համարվող կարգով, թույլատրելի է` քրեական գործի տվյալներից բխող:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին 23.02.2012թ. թիվ Գ12-013 ոչ բնօրինակ պայմանագիրն անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու հիմքերն առկա չեն, նշված պայմանագրի պատճենը վավերացվել է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության կողմից, և Առաջին ատյանի դատարանն այն հիմնավոր կերպով է ընդգրկել քրեական գործով ապացույցների համակցության մեջ և դրել մեղադրանքի հիմքում:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պահպանելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-127-րդ հոդվածների դրույթները, դատավճռում շարադրված ապացույցները ենթարկելով բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման, հանգել է ճիշտ հետևության, որ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ բավարար են ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը գնահատելու և այն հիմնավորված համարելու համար:
Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում վերաքննիչ բողոքի փաստարկներն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրական դատավճռի հիմքում դրել է անթույլատրելի և գործին ոչ վերաբերելի ապացույցներ:
Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությանն առ այն, որ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Գրիգորյանի 2015 թվականի հունիսի 05-ի որոշումը` քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին, Երևան քաղաքի դատախազի կողմից վերացրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգի և ժամկետների խախտմամբ, ապա վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ գործի նյութերում առկա ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Գրիգորյանի 20.07.2015թ. թիվ 42/20-07-15 գրության համաձայն` <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության իրավաբան Արամայիս Ասատրյանին հայտնվել է նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին, ինչպես նաև պարզաբանվել է որոշումը բողոքարկելու կարգը, որոշումը` կից գրությամբ <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունում ստացվել է 22.07.2015թ. և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված ժամկետների պահպանմամբ` 27.07.2015թ. բողոքարկվել է Երևան քաղաքի դատախազի պաշտոնակատարին, բողոքը դատախազություն մուտք է եղել 29.07.2015թ., իսկ Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանը քննիչի որոշումը վերացնելու և քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումը կայացրել է 2015 թվականի հուլիսի 31-ին, հետևաբար դատավարական իրավունքի նորմերի խախտում թույլ չի տրվել:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ քրեական գործի քննության ընթացքում նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, պահպանվել են ապացույցների հավաքման, ստուգման և գնահատության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված ընթացակարգերը, Սևակ Լսկավյանի արարքի որակման հարցում քրեական օրենքը կիրառվել է ճիշտ, ամբաստանյալի կողմից իրեն մեղսագրված արարքը կատարելը և նրա մեղքը հիմնավորվում է քրեական գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
Այս առումով պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ սույն գործի շրջանակներում վերաքննիչ բողոքը բավարարելու` դատավճիռը բեկանելու, Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ արդարացման դատական ակտ կայացնելու համար:
Քննության առնելով վերը նշված հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ վերաքննիչ բողոքը` առանց բավարարման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ, 418-րդ հոդվածներով` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ. ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ
Ռ. ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա. ՍԻՄՈՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆՆԵՐ` Հ. ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
Ա. ՍԻՐՈՒՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ս. ԼՍԿԱՎՅԱՆԻ
2017 թվականի հուլիսի 12-ին Երևան քաղաքում
դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի վերաքննիչ բողոքը` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճռի դեմ
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2015 թվականի հունիսի 05-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում` <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժվել և Սևակ Գևորգի Լսկավյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չի իրականացվել` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։
2015 թվականի հուլիսի 31-ին Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանի որոշմամբ քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին վերոնշյալ որոշումը վերացվել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 63202115 քրեական գործը։
2016 թվականի հոկտեմբերի 06-ին Սևակ Գևորգի Լսկավյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2016 թվականի նոյեմբերի 21-ին թիվ 63202115 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճռով` Սևակ Գևորգի Լսկավյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ` ազատազրկում` 2(երկու) տարի ժամկետով։
Սևակ Լսկավյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից, որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է նաև տուժող (քաղաքացիական հայցվոր) <<Նաիրի Ինշուրանս>> ԱՍՊ ընկերության ներկայացուցիչ Մանե Մարտիրոսյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցն ամբողջությամբ բավարարել, քաղաքացիական պատասխանող Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ վերոնշյալ կազմակերպության, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի փոխհատուցում, բռնագանձել 838.647 (ութ հարյուր երեսունութ հազար վեց հարյուր քառասունյոթ) ՀՀ դրամ գումար։
Որպես դատական ծախս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (պետական բյուջեի) բռնագանձել 100.800 (հարյուր հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը:
Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտք է եղել 2017 թվականի ապրիլի 21-ին:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2017 թվականի ապրիլի 26-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` քննության վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի դեմ գրավոր պատասխան չի ստացվել:
2. Գործի փաստական հանգամանքները.
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել հետևյալը:
Սևակ Լսկավյանն ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում <<Նաիրի Ինշուրանս>> ԱՍՊ ընկերությունից յուրացման եղանակով հափշտակել է իրեն վստահված խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հետևյալում.
Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով <<Սեգել>> ՍՊ ընկերության տնօրենը, 2012 թվականի փետրվարի 22-ին ընկերության անունից <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք։ Ի կատարումն վերոնշյալ պայմանագրի` Սևակ Լսկավյանն ապահովադիրների հետ կնքել է ապահովագրական վկայագրեր, տևական ժամանակ պատշաճ կարգով կատարելով պայմանագրով ստանձնած իր պարտավորությունները, այդ թվում` ապահովադիրներից գանձած գումարները <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությանը հանձնելու կամ փոխանցելու առումով, սակայն 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ նրան վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից 838.679 ՀՀ դրամն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և այդ կերպ խոշոր չափերի այդ գումարը յուրացրել է:
3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, որն ազդել է գործի ելքի վրա։
Դատարանը չի կատարել բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննություն, իսկ մեղադրական դատավճռի հիմքում դրել է անթույլատրելի և գործին ոչ վերաբերելի ապացույցներ։
Գործով որպես վկա հարցաքննված Լիանա Հակոբյանը հանդիսանում է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության աշխատակից, գործով շահագրգիռ անձ, ով իր ցուցմունքով փաստացի կատարել է <<Նաիրի Ինշուրանս>> և <<Սեգել>> ընկերությունների միջև տեղի ունեցած փոխհարաբերությունների ֆինանսատնտեսական վերլուծություն և հանգել հետևության, որ շուրջ 88 ապահովագրական վկայագրերի դիմաց ստացել է 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար, որից 838.645 ՀՀ դրամ գումարը յուրացրել է:
Զուտ փաստաթղթային բնույթ ունեցող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված ենթադրյալ հանցագործությունը վկայի ցուցմունքով հիմնավորելը կամ հերքելն իրավաչափ չէ։
Որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթուղթը՝ 2012 թվականի փետրվարի 22-ին <<Սեգել>> ՍՊ և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունների միջև կնքված ԱԿ թիվ Գ-12-013 պայմանագիրը, բացի նրանից, որ վերոնշված ընկերությունների միջև առկա է եղել պայմանագրային փոխհարաբերություններ, այլ որևէ հանգամանք, այդ թվում իր կողմից յուրացում կատարելու վերաբերյալ, չի ապացուցում։
Ինչ վերաբերում է դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությանը, ապա այն չի կարող համարվել թույլատրելի ապացույց, քանի որ.
1. փորձագետը դուրս է եկել իր իրավասության սահմաններից` պատասխանելով ինչպես իրավաբանական բնույթի հարցերի, այնպես էլ փորձաքննության որոշմամբ չառաջադրված հարցերի,
2. փորձագետի եզրակացությունը բացառապես հիմնված է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության ներկայացուցչի կողմից ներկայացված փաստաթղթերի պատճենների վրա, առանց ստուգելու դրանց համապատասխանությունը բնօրինակների հետ,
3. մինչև փորձաքննության կատարումը գործով չշահագրգռված համապատասխան մասնագետի կողմից չի կատարվել <<Սեգել>> և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերությունների ֆինանսական փոխհարաբերությունների մասնագիտական ստուգում, չի կազմվել մասնագիտական ակտ, որի տվյալների հիման վրա էլ պետք է կատարվեր վերոնշված փորձաքննությունը։ Բացի այդ, քրեական գործում առկա չէ որևէ ապացույց կամ փաստական տվյալ այն մասին, որ համապատասխան ապահովագրական պայմանագրերի դիմաց <<Սեգել>> ընկերությանը կամ անձամբ իրեն որևէ անձ գումարներ է վճարել, որոնք էլ ինքը պետք է փոխանցեր <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերությանը։
Դրանից բացի, <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժելու և իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Գրիգորյանի 2015 թվականի հունիսի 05-ի որոշումը Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանն իր 2015 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ վերացրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգի և ժամկետների խախտմամբ, որպիսի հանգամանքը դատարանի կողմից քննարկման առարկա չի դարձվել և համապատասխան իրավական գնահատականի չի արժանացել։
Հարկ է փաստել նաև, որ իր և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերության միջև առկա փոխհարաբերությունները թիվ Գ-12-013 պայմանագրից բխող քաղաքացիաիրավական փոխհարաբերություններ են, կրում են բացառապես քաղաքացիաիրավական բնույթ, իսկ դատարանն էլ ըստ էության քննել է քաղաքացիական գործ, սակայն քրեական դատավարության կարգով՝ <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերության գույքային իրավունքները դիտելով հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով՝ իրականացնել է նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն, որի արդյունքում խաթարվել է քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը՝ խախտելով նաև արդարադատության հիմնարար սկզբունքները։
Ելնելով վերոգրյալից և նկատի ունենալով, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ` ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0303/01/16 քրեական գործով դատավճիռը, փոփոխել այն և իրեն արդարացնել։ Վերաքննիչ բողոքի քննությունն իրականացնել վերաքննության կանոններով և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համապատասխան, քննարկել դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության թիվ 26761609 եզրակացության, ինչպես նաև գործում առկա, որպես ապացույց դիտված ոչ բնօրինակ թղթերի թույլատրելիության հարցը։
4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանության կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, դատական ակտը չբողոքարկած մեղադրողի պատասխանը, քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ապացույցների ողջ համակցությունը` քրեական գործի լուծման համար բավարարության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավավարական օրենսդրության պահանջների տեսանկյունից, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Քրեական պատասխանատվության հիմքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Անձնական պատասխանատվության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն` անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության միայն անձամբ իր կատարած հանցանքի համար:
Քրեադատավարական օրենսդրության խնդիրներն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար`
1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից.
2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի.
3) ոչ ոք անօրինական և կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:
Օրինականության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձինք պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, սույն օրենսգիրքը և մյուս օրենքները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: (…) >>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալներ, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները /կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն/.
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն.
(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի համաձայն`
<< 1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝(…)
2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է՝
(…)
3) խոշոր չափերով`
(…)>>:
Յուրացումը և վատնումը բնութագրվում են նրանով, որ հանցավորը հափշտակում է իրեն վստահված գույքը, այսինքն՝ այն գույքը, որ գտնվում է նրա օրինական տիրապետման ներքո, որի նկատմամբ նա որոշակի լիազորություններ ունի: Հանցավորը գույքը վերցնում կամ գույ¬քին տիրանում է՝ օգտագործելով այն լիազորությունները, որոնք նրա վերապահված են այդ գույքի նկատմամբ: Օգտվելով դրանից՝ յուրացնողը կամ վատնողն իրեն վստահված ուրիշի գույքն ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով դարձնում է իրենը կամ հանձնում այլ անձի: Անձի մոտ գույքի նկատմամբ լիազորություններ կարող են առջանալ պաշտոնեական պարտականությունների, պայմանագրային հարաբերությանների, հատուկ հանձնարարության ուժով:
Յուրացումն օբյեկտիվ կողմից դրսևորվում է նրանում, որ հանցավորը, օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիա¬զորությունները, ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով դարձնում է այն իրենը կամ ուրիշինը: Յուրացման դեպքում հանցավորը նախապես գույքն առանձնացնում է սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և միաց¬նում իր գույքային ֆոնդին: Փաստորեն գույքն օգտագործելու, տիրապե¬տելու և տնօրինելու՝ սեփականատիրոջ լիազորություններից փաստացի օգտվելու հնարավորություն է ստանում հանցավորը, իսկ սեփականատերը զրկվում է այդ լիազորություններն իրականացնելու հնարավորությունից:
Հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, անձը գիտակցում է մեկ ուրիշին խաբելու կամ վստա¬հությունը չարաշահելու եղանակով գույքային վնաս պատճառելը, նա¬խատեսում ու ցանկանում է այդ:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) [Ք]րեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով:
Նշված պահանջների պահպանման հետ է անմիջականորեն կապված ապացույցների թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցի լուծումը, որն իր հերթին կազմում է ապացույցների գնահատման բաղկացուցիչ մասը:
(...) Ապացույցների գնահատումը` որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին>> (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ս.Սաքանյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում, (…) [ն]շված հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ կազմում են ապացուցման առարկան, որն օրենքում ձևակերպված է ընդհանուր տեսքով և կիրառելի է բոլոր տեսակի հանցագործությունների համար: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ապացուցման առարկայի՝ օրենքում ամրագրված տիպական թվարկումը յուրաքանչյուր գործով ճշգրտվում և լրացվում է հանցագործության քրեաիրավական որակմանը համապատասխան: Սա նշանակում է, որ կատարված իրադարձությունը (ինչպես ամբողջությամբ, այնպես էլ նրա յուրաքանչյուր հանգամանքը առանձին վերցված) յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հետազոտել` հաշվի առնելով քրեական օրենքով նախատեսված կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները:
(...) [Ա]պացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշում, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
(...) Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած:
(…)
[Ն]երքին համոզմունքը վարույթն իրականացնող մարմնի համոզմունքն է այն մասին, որ առկա ապացույցները բավարար են գործի ճիշտ լուծման համար անհրաժեշտ հանգամանքները բացահայտված դիտելու համար:
[Ա]պացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է <<ապացույցների համակցություն>> հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում>> (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ և 17-րդ կետերը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ <<ապացույցների բավարարությունը>> որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
(...) Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած: (...)>>:
ՀՀ քրեական և քրեադատավարական օրենսդրության վերոհիշյալ իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով սույն քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և բացահայտված փաստական հանգամանքների նկատմամբ քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի խախտումների հարցը, վերաքննիչ դատարանը փաստում է հետևյալը.
Առաջին ատյանի դատարանում ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել:
Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի ցուցմունքները, հանգել է հետևության, որ վերջինիս պատճառաբանություններն անհիմն են ու մտացածին, հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից ազատելու նպատակ, ամբաստանյալի պատճառաբանությունները հերքվել, իսկ առաջադրված մեղադրանքում նրա մեղավորությունը հաստատվել է քրեական գործով ձեռք բերված, դատարանում պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված և դատական ակտում շարադրված հետևյալ ապացույցներով.
Վկա Լիանա Հակոբյանի ցուցմունքով, որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթի` 2012 թվականի փետրվարի 23-ին <<Սեգել>> ՍՊ և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունների միջև կնքված թիվ Գ12-013 պայմանագրով, դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանը, գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` հաստատված է համարել այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, այսինքն` հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, հետևաբար նա քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթակա է այդ հոդվածի վերոնշյալ մասով և կետով։
Սույն գործի փաստերի վերլուծությունից երևում է, որ Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով <<Սեգել>> ՍՊ ընկերության տնօրենը, ընկերության անունից <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր` ձեռք բերելով ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ, վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումարն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և յուրացման միջոցով հափշտակել է:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքի հիմքում դրված և մեղադրական դատավճռում շարադրված ապացույցների շարքում առկա են փաստական տվյալներ այն մասին, որ Սևակ Լսկավյանը, օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորությունները` ապահովադիրներից գանձած 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից 838.679 ՀՀ դրամն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել, հափշտակել է` զրկելով <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունը գումարներն օգտագործելու, տիրապետելու և տնօրինելու լիազորություններից, ինչի հետևանքով ընկերության գույքային ֆոնդը պակասել է:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում վերաքննիչ բողոքի փաստարկն առ այն, որ դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությունը չի կարող համարվել թույլատրելի ապացույց, քանի որ փորձագետը դուրս է եկել իր իրավասության սահմաններից, փորձագետի եզրակացությունը բացառապես հիմնված է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության ներկայացուցչի կողմից ներկայացված փաստաթղթերի պատճենների վրա, մինչև փորձաքննության կատարումը չի կատարվել <<Սեգել>> և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերությունների ֆինանսական փոխհարաբերությունների մասնագիտական ստուգում, և գտնում է, որ նշված ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերն առկա չեն, այն ձեռք է բերվել, ամրագրվել և գործին կցվել քրեադատավարական օրենքով սահմանված և թույլատրելի համարվող կարգով, թույլատրելի է` քրեական գործի տվյալներից բխող:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին 23.02.2012թ. թիվ Գ12-013 ոչ բնօրինակ պայմանագիրն անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու հիմքերն առկա չեն, նշված պայմանագրի պատճենը վավերացվել է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության կողմից, և Առաջին ատյանի դատարանն այն հիմնավոր կերպով է ընդգրկել քրեական գործով ապացույցների համակցության մեջ և դրել մեղադրանքի հիմքում:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պահպանելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-127-րդ հոդվածների դրույթները, դատավճռում շարադրված ապացույցները ենթարկելով բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման, հանգել է ճիշտ հետևության, որ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ բավարար են ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը գնահատելու և այն հիմնավորված համարելու համար:
Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում վերաքննիչ բողոքի փաստարկներն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրական դատավճռի հիմքում դրել է անթույլատրելի և գործին ոչ վերաբերելի ապացույցներ:
Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությանն առ այն, որ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Գրիգորյանի 2015 թվականի հունիսի 05-ի որոշումը` քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին, Երևան քաղաքի դատախազի կողմից վերացրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգի և ժամկետների խախտմամբ, ապա վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ գործի նյութերում առկա ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Գրիգորյանի 20.07.2015թ. թիվ 42/20-07-15 գրության համաձայն` <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության իրավաբան Արամայիս Ասատրյանին հայտնվել է նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին, ինչպես նաև պարզաբանվել է որոշումը բողոքարկելու կարգը, որոշումը` կից գրությամբ <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունում ստացվել է 22.07.2015թ. և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված ժամկետների պահպանմամբ` 27.07.2015թ. բողոքարկվել է Երևան քաղաքի դատախազի պաշտոնակատարին, բողոքը դատախազություն մուտք է եղել 29.07.2015թ., իսկ Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանը քննիչի որոշումը վերացնելու և քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումը կայացրել է 2015 թվականի հուլիսի 31-ին, հետևաբար դատավարական իրավունքի նորմերի խախտում թույլ չի տրվել:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ քրեական գործի քննության ընթացքում նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, պահպանվել են ապացույցների հավաքման, ստուգման և գնահատության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված ընթացակարգերը, Սևակ Լսկավյանի արարքի որակման հարցում քրեական օրենքը կիրառվել է ճիշտ, ամբաստանյալի կողմից իրեն մեղսագրված արարքը կատարելը և նրա մեղքը հիմնավորվում է քրեական գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
Այս առումով պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ սույն գործի շրջանակներում վերաքննիչ բողոքը բավարարելու` դատավճիռը բեկանելու, Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ արդարացման դատական ակտ կայացնելու համար:
Քննության առնելով վերը նշված հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ վերաքննիչ բողոքը` առանց բավարարման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ, 418-րդ հոդվածներով` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
Գործ ԵԿԴ/0303/01/16
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ` Դատարան )`
նախագահությամբ դատավոր` Արշակ Վարդանյանի«
քարտուղարությամբ` Դարինա Բեգլարյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող« Երևանի Կենտրոն և
Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ` Անդրանիկ Սիմոնյանի,
տուժողի ներկայացուցիչ՝ Մանե Մարտիրոսյանի,
նույն Դատարանում` դռնբաց դատական նիստերի կարգով քննեց և 2017թ. մարտի 17-ին ավարտեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Սևակ Գևորգի Լսկավյանի` (ծնված 1987թ. փետրվարի 28-ին« Վրաստանի Հանրապետության Ախալքալաք քաղաքում, ազգությամբ հայ« ՀՀ քաղաքացի« բարձրագույն կրթությամբ, ամուրի, նախկինում չդատապարտված, հաշվառված և բնակվում է Երևանի 16-րդ թաղամասի 38-րդ շենքի 23-րդ բնակարանում, սույն գործով մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարում, որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրություն)։
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2015թ. հունիսի 5-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում որոշում է կայացվել «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Գագիկի Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժելու և Սևակ Լսկավյանի նկատ¬մամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։
2015թ. հուլիսի 31-ին Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանի որոշմամբ քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին վերոնշյալ որոշումը վերացվել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 63202115 քրեական գործը։
2016թ. հոկտեմբերի 6-ին Սևակ Լսկավյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, նույն օրը վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրություն։
2016թ. նոյեմբերի 21-ին քրեական գործը Սևակ Գևորգի Լսկավյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան (մուտքագրվել է 2016թ. նոյեմբերի 22-ին), 2016թ. նոյեմբերի 23-ին ընդունվել է վարույթ, ապա նշանակվել դատական քննության։
2. Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դա¬տա¬¬րանը հաստատված հա¬մա¬րեց այն, որ Սևակ Լսկավյանը ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանա¬կահատվածում «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերությունից յուրացման եղանակով հափշտա¬կել է իրեն վստահված խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հետևյալում.
Սևակ Լսկավյանը« հանդիսանալով «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրենը« 2012թ. փետրվարի 22-ին ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապա¬հովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմա¬նագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք։ Ի կատարումն վերոնշյալ պայմանագրի` Սևակ Լսկավյանը ապահովադիրների հետ կնքել է ապահո¬վագրական վկայագրեր, տևական ժամանակ պատշաճ կարգով կատարելով պայմանագրով ստանձնած իր պարտավորությունները, այդ թվում` ապահովադիրներից գանձած գումարները «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությանը հանձնելու կամ փոխանցելու առումով, սակայն 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիսն ընկած ժամա¬նակահատվածում« ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկա¬յագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միաս¬նական դիտա¬վորությամբ նրան վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահո¬վագրավճար¬ներից 838.679 ՀՀ դրամն ապա¬հովագրական ընկե¬րության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և այդ կերպ խոշոր չա¬փերի այդ գումարը յուրացրել է, այսինքն` կատարել է հանցավոր արարք, որը նախա¬տես¬ված է ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։
Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճա¬նաչեց, նշեց, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերությանը որևէ գումար պարտք չէ, քանի որ իր կնքած գործարք¬ներից որպես միջնորդավճար իրեն պետք է վճարվեր շուրջ 655.000 ՀՀ դրամ գումար, որը չի վճարվել, նաև այն չի հաշվանցվել։ Նշեց նաև, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերություն մուտքագրման ենթակա գումարները փոխանցել է այլ կազմակերպությունների, ապահովագրական այդ ընկերության նկատ¬մամբ պարտքն առաջացել էր շուրջ 20 «ԱՊՊԱ» պայմանագիր կնքելու արդյունքում։ Նշեց նաև, որ իր ընկերության բանկային հաշվի վրա կուտակել էր շուրջ 600.000 ՀՀ դրամ գումար, սակայն հարկային վարույթի շրջանակներում դրա վրա արգելանք է կիրառվել, իսկ հետագայում այն բռնագանձվել է։ Նշեց, որ բանկային հաշվի վրա առկա 600.000 ՀՀ դրամ գումարի վրա արգելանք կիրառելու մասին քննիչին չի հայտնել, այդ մասին իր մոտ պահ¬պանված փաստաթղթեր չունի։ Այդ մասին ուղղակիորեն չի հայտնել նաև գումարները վճարելու պահանջով իրեն զանգահարած «Նաիրի Ինշուրանս» ընկե¬րության աշխա¬տակցին` տեղեկացնելով միայն, որ իր մոտ որոշակի գումարային խնդիրներ են ծագել։
Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի պատճառաբանություններն անհիմն են ու մտացածին, հե¬տապնդում են քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից ազատելու նպատակ։ Վեր¬ջինիս պատ¬ճառաբանությունները հերքվել, իսկ առաջադրված մեղադրանքում նրա մեղա¬վորութ¬յունը հաս¬տատ¬վել է պատշաճ իրա¬վական ընթա¬ցա¬կարգերի շրջանակներում դա¬տաքննութ¬յամբ հետա¬զոտված հետևյալ ապացույցների հա¬մադրման և գնահատ¬ման արդյունքներով.
Իր իսկ ցուցմունքով. Այսպես, Դա¬տարանում, օգտվելով դատավարական իրավունքից, հրա¬ժարվեց ցուցմունք տալուց, իսկ հարցերին պա¬տասխանելիս ըստ էության ընդունեց, որ իր ընկերութ¬յունում առաջացել էր ֆինանսական ծանր վիճակ, ընթացքում ինքը պարտք է մնացել «Նաիրի Ինշուրանս» կազ¬մակերպությանը, սակայն հետագայում այդ պարտքն ինքը հատուցել է այլ ապահովագրական պայմա¬նագրեր կնքելով, որոնց գծով պետք է իրեն միջնորդավճար վճարեին կամ առնվազն հաշվանցեին իր ունեցած պարտքը։
Մանրամասնեց, որ 2015 թվականից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է պայմանագիր, որով ստանձնել է ապահովագրական գործակալի պարտականություններ. այդ կազմակերպության անունից հաճախորդների հետ պայմանագրեր էր կնքելու, որը սկզբնական շրջանում կնքել է ձեռագիր, հետագայում` էլեկտրոնային տարբերակներով, իսկ բժշկական սոցիալական ապահո¬վագրության դեպքում կնքել է բացառապես ձեռագիր տեսքով։ Այդպիսի պայմանագիր կնքելու կամ իր մոտ կուտակումներ առաջանալու դեպքում ընկերությունից զանգահարել են, որից հետո ինքը համապատասխան փաստաթղթերը և գումարները տարել և ներկայացրել է նրանց։ Ընկերությունում կազմել են փոխադարձ հանձնման-ընդունման ակտեր, որոնք կնքվել են և որից հետո միայն գումարը փոխանցվել է։ Ընկերության կողմից իր գործունեության նկատմամբ հսկողությունն իրականացվել է հեռախոսակապի միջոցով, իրենից ճշտել են` արդյոք գործարքներ կնքել է, թե` ոչ։ Ժամանակ առ ժամանակ կատարել են գույքագրում, որն իրականացնելու համար ապահովագրական ընկերությանն է ներկայացրել ինչպես դատարկ, այնպես էլ լրացված ձևաթղթերը, որոնք համարակալված և հաշվառված փաստաթղթեր էին։
Նշեց, որ էլեկտրոնային տարբերակի դեպքում տվյալները համակարգչային եղանակով ընկե¬րության մոտ միանգամից երևացել են։ Ապահովագրական գումարը և իր հավելավճարը վճարելու հստակ մեխանիզմ չի գործել, կամ նրանք են զանգահարել և առա¬ջարկել գումարները բերել կամ ինքն է իր նախաձեռնությամբ տարել, վճարումները կատարել է հիմնականում բանկային փոխանց¬մամբ։ Քաղա¬քացիները գումարները վճարել են թե' կանխիկ, թե' փոխանցմամբ։ Հիմնականում ընկե¬րությունը պահանջել է վճարումներն ընդունել բանկային փոխանցման տարբերակով, չի հիշում, թե կանխիկ եղանակով արդյոք վճարում կատարել է, թե` ոչ։ Եղել են դեպքեր, երբ քաղաքացու հետ գոր¬ծարքը կնքելուց հետո ստացած գումարն ընկերությանը չի փոխանցել։ Պարտքերը գոյացել են, քանի որ վճարել է այլ կազմակերպության հետ կնքված գործարքների համար, թեև նման պայմանավոր¬վա¬ծութ¬յուն նախա¬պես չունեին, եղել է նաև դեպք, երբ հաճախորդը չի վճարել, պատահել է նաև, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերության հաշվեհամարին է փոխանցել այլ կազմակերպության գումարներ, չնայած այդպիսի լիազո¬րություններ չի ունեցել, դա արվել է փոխադարձ վստահության մթնոլորտում։ Երբ գալիս էր գումարներ վճարելու պահը, վճարել է իր միջոցների հաշվին կամ հաճախորդներին է դիմել, որ նրան գումարները փոխանցեն։
նշեց նաև, որ 2013թ. ամռանն է «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերության աշխատակիցն իրեն ան¬հանգստաց¬րել՝ պահանջելով շուրջ 800.000 ՀՀ գումար, սակայն ինքը պատճառաբանել է, որ հայտնվել է նյու¬թական ծանր վիճակի մեջ, նրան չի հայտնել, որ հաշվեհամարին առկա գումարն արգելանքի տակ է։
Վկա Լիանա Վանիկի Հակոբյանի ցուցմունքով. վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ քննվող դեպքի ժամանակահատվածում աշխատել է «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունում` որպես գործակալական վաճառքի ղեկավարման բաժնի համակարգող։ 2012թ. փետրվարի 23-ին իրենց ընկերության և «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Սևակ Գևորգի Լսկավյանի միջև կնքվել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր« որի համաձայն` «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Սևակ Լսկավյանին իրավունք է վերապահվել ապահովագրական ընկերության անունից կնքելու ապահովագրական պայմանագրեր« որոնց ապահովագրավճարները պարտավոր էր փոխանցել ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին։ 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում Սևակ Լսկավյանն ապահովադիրների հետ կնքել է շուրջ 88 ապահովագրական վկայագրեր« որոնց դիմաց ստացված վճարներից ձևավորվել է 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար« որից 361.955 ՀՀ դրամը` գործակալի միջնորդավճարն էր« իսկ մնացած` 2.051.079 ՀՀ դրամն ենթակա էր վճարման ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին։ Սակայն Սևակ Լսկավյանն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին է փոխանցել ընդամենը 556.553 ՀՀ դրամ` ընկերությանը պարտք մնալով 1.494.526 ՀՀ դրամ։ Քանի« որ «Սեգալ» ՍՊ ընկերությունն իրականացրել է նաև առողջապահական ապահովագրության վկայագրերի կնքում և ունեցել է 655.880 ՀՀ դրամի չափով ստացվելիք միջնորդավճար« ապահովագրական ընկերությունը կատարել է հաշվանցում` իրենց պարտք եղած ընդհանուր գումարից նվազեցվել է Ս.Լսկավյանին վճարման ենթակա այդ միջնորդավճարը, որի արդյունքում «Սեգալ» ՍՊ ընկերության պարտքը կազմել է 838.645 ՀՀ դրամ։ Այսպիսով, Սևակ Լսկավյանը, չվճարելով նրան վստահված գումարները, յուրացրել է 838.645 ՀՀ դրամ։
Որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթի ` 2012թ. փետրվարի 22-ին «Սեգալ» ՍՊ և «Նաիրի Ինշու¬րանս» ապահովագրական ընկերությունների միջև կնքված թիվ Գ-12-013 պայ¬մա¬նագրի առկայությամբ« համաձայն որի` «Սեգալ» ՍՊ ընկերությունը« ի դեմս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի, ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից և նրա հաշվին ապահովագրական պայմա¬նագրեր կնքելու իրավունք։ Սևակ Լսկավյանը, պայմանագրով ստանձնած պարտականություն¬ների հա¬մա¬ձայն, պարտավոր էր ապահովել պայմանագրերի շրջանակներում իր կողմից կնքված վկայագրերի ապահովագրավճարները վճարել ապահովագրողի դրամարկղ կամ փոխանցել ապահո¬վագրողի բանկային հաշվին։
Դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016թ. հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությամբ« համաձայն որի` «Սեգալ» ՍՊ ընկերության և «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության միջև 2012թ. փետրվարի 23-ին կնքված «Ապահովագրական գործա¬կալի գործունեություն իրականացնելու մասին» թիվ Գ-12-013 պայմանագիրն ու դրանում արտացոլված պայմանները« զուտ տնտեսագիտական տեսանկյունից« համապատասխանել են դրա կնքման ժամանա¬կա¬հատվածում գործող նորմատիվ իրավական և այլ ակտերի պահանջներին։ «Սեգալ» ՍՊ ընկերության կողմից խախտվել է պայմանագրի 5.6 կետի պահանջները։ «Ապահովագրական գործակալի գոր¬ծունեություն իրականացնելու մասին» պայմանագրով նախատեսված դրույթների համաձայն` զուտ տնտեսագիտական և հաշվապահական հաշվառման տեսանկյունից հետազոտվող ժամանակաշրջանի վերջում «Սեգալ» ՍՊ ընկերության պարտավորությունները «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հանդեպ կազմել է 838.679 ՀՀ դրամ։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումը.
Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատա¬¬րա¬նը հաս¬տատ¬ված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, այսինքն` հան¬ցա¬վոր արարք« որը համա¬պա¬տաս¬¬խանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին, հետևա¬բար` նա քրեա¬կան պա¬տաս¬¬խա¬նատ¬¬¬վության և պատժի ենթա¬¬կա է այդ հոդ¬վածի վերոնշյալ մա¬սով և կետով։
4. Նշանակվող պատժի և դատավճռով լուծման ենթակա այլ հարցեր.
Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որո¬շելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը« ուղղել պատժի ենթարկված անձին« ինչպես նաև կանխել հան¬ցագործությունները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հան¬ցանք կատա¬րած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներ¬գոր¬ծութ¬յան այլ միջոց¬ները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծան¬րությանը« այն կա¬տա¬րելու հան¬գա¬մանք¬ներին, հանցավորի անձ¬նավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասն սահմանում է« որ հանցա¬գոր¬ծութ¬յան համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ« իսկ նույն հոդ¬վածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցա¬գործության՝ հան¬րության համար վտանգա¬վո¬րության աստիճանով և բնույթով« հանցավորի անձը բնու¬թագրող տվյալներով« այդ թվում՝ պատաս¬խա¬նատ¬վությունը և պատիժը մեղմաց¬նող և/կամ ծանրացնող հան¬գա¬մանքներով։ ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համա¬ձայն` հան¬ցագործության համար նախա¬տեսված պատիժ¬ներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապա¬հովել պատժի նպատակ¬ները։
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգա¬մանք¬ներ ունեցող գոր¬ծով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատա¬րա¬նի դատական ակ¬տի հիմնավո¬րումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբա¬նութ¬յուն¬ները« պարտադիր են դատարանի հա¬մար նույնանման փաստական հանգամանք¬ներով գործի քննության ժամա¬նակ։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը« Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դա¬տարանի 2007թ. հոկ¬տեմ¬բերի 26-ի ՎԲ-149/07 գործով մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մա¬սով նախատեսված նորմը« նշել է« որ այն Դատարանին օժտել է անձի պատասխա¬նատ¬վությունը մեղ¬մաց¬նող հանգամանքների կիրառման լայն հայեցողությամբ« քանի որ պա¬տիժ նշանակելիս Դա¬տա¬րանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այնպիսի հանգա¬մանք¬ներ« որոնք նույն հոդվածի առա¬ջին մասում նշված չեն։
Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի անձը բնութագրող տվյալներ է գնա¬հատում` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2016թ. հոկտեմբերի 6-ին կատարված հարցման արդյունքների), երիտասարդ լինելը (ըստ AF սերիայի 077781 անձնագրի պատճենի` ծնվել է 1987 թվականին)։
Անձը բնութագրող վերոնշյալ տվյալները հաստատված են գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված, թույլատրելիության ու վերաբերելիության չափանիշներին համապատասխանող ապացույցներով, ողջամտորեն մեղմացնում են ամբաստանյալի անձի հանրային վտանգավորությունը։
Դատարանը ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրեց։
Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով անդրադառնալով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տե¬սակի ընտրությանը` Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված հանցակազմը նախատեսում է այլընտրանքային պատժատեսակներ` տուգանք կամ ազատազրկում` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավուն¬քից զրկելով կամ առանց դրա, հետևաբար` սույն գործով Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ պա¬տիժ նշանակելիս քննարկման ենթակա են` պատժատեսակի ընտրության, պատժաչափի, լրացուցիչ պատժատեսակ նշանակելու նպատակահարմարության, տվյալ հոդվածով նախատեսված ազատազրկումից ավելի մեղմ պատժաչափ կամ պատժատեսակ նշանակելու կամ լրացուցիչ պատիժը չնշանակելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդ¬վածի կիրառում), ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու դեպքում՝ այն կրելու կամ չկրելու հարցերը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառում)։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի անձը, կատարած հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը (միջին ծան¬րության դիտավորյալ հան¬ցանք է), տուժողին պատճառված վնասը չհատուցելու և այդ ուղղությամբ որևէ միջոց չձեռնարկելու հանգամանքները` հանգում է այն համոզվածության, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կանոնի կիրառմամբ առավել մեղմ պատժատեսակի նշանակումը չի ապահովի պատժի նպատակները։ Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավ¬յանի նկատմամբ անհրաժեշտ է նշանակել տվյալ հոդվածի սանկցիա¬յով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակը` ազատազրկումը, որը նա պետք է կրի։ Այդ պատիժն է արդա¬րացի ու միա¬ժամանակ անհրաժեշտ ամբաստանյալին ուղղելու և հնարավոր նոր հանցագործություններն ու իրավա¬խախ¬տումները կանխելու համար։ Ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները Դա¬տարանը հաշվի է առնում նրա նկատմամբ նշանակվող ազատազրկման չափը որոշելիս։
Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված լրացուցիչ պատժի` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործու¬նեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու խնդրին` Դատարանը, ամբաստանյալի նկատմամբ ազա¬տազրկման ձևով ռեալ պատիժ սահմանելու, նրան հասարակությունից տևական ժամանակով մեկու¬սաց¬նելու որոշում կայացնելու պայմաններում, լրացուցիչ այդ պատ¬ժի նշանակումը նպատակահարմար չի համարում։
Դատարանը գտնում է նաև, որ սույն դատավճիռը կայացնելու պահին ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստո¬րագրությունը փո¬փոխելու կամ վերաց¬նելու հիմքերը բացա¬կա¬յում են, այն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ վերջինիս պատժի կրման սկիզբը` հաշվարկել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույցների, դատական ծախսերի, գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի, քաղաքացիական հայցի հարցերին, սակայն Դատարանը, պարզելով, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի գույքի վրա արգելանք չի կիրառվել, քրեական գործում բացակայում են իրեղեն ապացույցի վերաբերյալ տվյալները` սահմանափակվում է այդ փաստերի արձանագրմամբ։
Անդրադառնալով տուժող (քաղաքացիական հայցվոր) «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերության ներկայացուցիչ Մանե Մարտիրոսյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցի լուծման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այն հիմնավոր է և ենթակա բավարարման ամբողջությամբ. քաղա¬քացիական պատասխանող Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ վերոնշյալ կազմակերպության, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի փոխհատուցում, անհրաժեշտ է բռնագանձել 838.647 (ութ հարյուր երեսունութ հազար վեց հարյուր քառասունյոթ) ՀՀ դրամ գումար։
Դատարանը գտնում է, որ որպես դատական ծախս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (պետական բյուջեի) անհրաժեշտ է բռնագանձել սույն գործով նշանակված փորձաքննության (դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016թ. հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացություն) համար կատարված ծախսը` 100.800 (հարյուր հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։
Գնահատելով և ամփոփելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույց¬ները, ղեկա¬վար¬վելով ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 357-360-րդ, 364-365-րդ, 367-րդ, 369-373-րդ հոդված¬ներով՝ Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց ՝
Սևակ Գևորգի Լսկավյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ` ազատազրկում 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Սևակ Լսկավյանի պատժի կրման սկիզբն հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից, որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Տուժող (քաղաքացիական հայցվոր) «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերության ներկայացուցիչ Մանե Մարտիրոսյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցն ամբողջությամբ բավարարել, քաղաքացիական պատասխանող Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ վերոնշյալ կազմակերպության, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի փոխհատուցում, բռնագանձել 838.647 (ութ հարյուր երեսունութ հազար վեց հարյուր քառասունյոթ) ՀՀ դրամ գումար։
Որպես դատական ծախս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (պետական բյուջեի) բռնագանձել 100.800 (հարյուր հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քրեական դատարան ստացման օրվանից մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ` Դատարան )`
նախագահությամբ դատավոր` Արշակ Վարդանյանի«
քարտուղարությամբ` Դարինա Բեգլարյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող« Երևանի Կենտրոն և
Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ` Անդրանիկ Սիմոնյանի,
տուժողի ներկայացուցիչ՝ Մանե Մարտիրոսյանի,
նույն Դատարանում` դռնբաց դատական նիստերի կարգով քննեց և 2017թ. մարտի 17-ին ավարտեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Սևակ Գևորգի Լսկավյանի` (ծնված 1987թ. փետրվարի 28-ին« Վրաստանի Հանրապետության Ախալքալաք քաղաքում, ազգությամբ հայ« ՀՀ քաղաքացի« բարձրագույն կրթությամբ, ամուրի, նախկինում չդատապարտված, հաշվառված և բնակվում է Երևանի 16-րդ թաղամասի 38-րդ շենքի 23-րդ բնակարանում, սույն գործով մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարում, որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրություն)։
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2015թ. հունիսի 5-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում որոշում է կայացվել «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Գագիկի Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժելու և Սևակ Լսկավյանի նկատ¬մամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։
2015թ. հուլիսի 31-ին Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանի որոշմամբ քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին վերոնշյալ որոշումը վերացվել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 63202115 քրեական գործը։
2016թ. հոկտեմբերի 6-ին Սևակ Լսկավյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, նույն օրը վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրություն։
2016թ. նոյեմբերի 21-ին քրեական գործը Սևակ Գևորգի Լսկավյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան (մուտքագրվել է 2016թ. նոյեմբերի 22-ին), 2016թ. նոյեմբերի 23-ին ընդունվել է վարույթ, ապա նշանակվել դատական քննության։
2. Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դա¬տա¬¬րանը հաստատված հա¬մա¬րեց այն, որ Սևակ Լսկավյանը ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանա¬կահատվածում «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերությունից յուրացման եղանակով հափշտա¬կել է իրեն վստահված խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հետևյալում.
Սևակ Լսկավյանը« հանդիսանալով «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրենը« 2012թ. փետրվարի 22-ին ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապա¬հովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմա¬նագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք։ Ի կատարումն վերոնշյալ պայմանագրի` Սևակ Լսկավյանը ապահովադիրների հետ կնքել է ապահո¬վագրական վկայագրեր, տևական ժամանակ պատշաճ կարգով կատարելով պայմանագրով ստանձնած իր պարտավորությունները, այդ թվում` ապահովադիրներից գանձած գումարները «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությանը հանձնելու կամ փոխանցելու առումով, սակայն 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիսն ընկած ժամա¬նակահատվածում« ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկա¬յագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միաս¬նական դիտա¬վորությամբ նրան վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահո¬վագրավճար¬ներից 838.679 ՀՀ դրամն ապա¬հովագրական ընկե¬րության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և այդ կերպ խոշոր չա¬փերի այդ գումարը յուրացրել է, այսինքն` կատարել է հանցավոր արարք, որը նախա¬տես¬ված է ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։
Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճա¬նաչեց, նշեց, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերությանը որևէ գումար պարտք չէ, քանի որ իր կնքած գործարք¬ներից որպես միջնորդավճար իրեն պետք է վճարվեր շուրջ 655.000 ՀՀ դրամ գումար, որը չի վճարվել, նաև այն չի հաշվանցվել։ Նշեց նաև, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերություն մուտքագրման ենթակա գումարները փոխանցել է այլ կազմակերպությունների, ապահովագրական այդ ընկերության նկատ¬մամբ պարտքն առաջացել էր շուրջ 20 «ԱՊՊԱ» պայմանագիր կնքելու արդյունքում։ Նշեց նաև, որ իր ընկերության բանկային հաշվի վրա կուտակել էր շուրջ 600.000 ՀՀ դրամ գումար, սակայն հարկային վարույթի շրջանակներում դրա վրա արգելանք է կիրառվել, իսկ հետագայում այն բռնագանձվել է։ Նշեց, որ բանկային հաշվի վրա առկա 600.000 ՀՀ դրամ գումարի վրա արգելանք կիրառելու մասին քննիչին չի հայտնել, այդ մասին իր մոտ պահ¬պանված փաստաթղթեր չունի։ Այդ մասին ուղղակիորեն չի հայտնել նաև գումարները վճարելու պահանջով իրեն զանգահարած «Նաիրի Ինշուրանս» ընկե¬րության աշխա¬տակցին` տեղեկացնելով միայն, որ իր մոտ որոշակի գումարային խնդիրներ են ծագել։
Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի պատճառաբանություններն անհիմն են ու մտացածին, հե¬տապնդում են քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից ազատելու նպատակ։ Վեր¬ջինիս պատ¬ճառաբանությունները հերքվել, իսկ առաջադրված մեղադրանքում նրա մեղա¬վորութ¬յունը հաս¬տատ¬վել է պատշաճ իրա¬վական ընթա¬ցա¬կարգերի շրջանակներում դա¬տաքննութ¬յամբ հետա¬զոտված հետևյալ ապացույցների հա¬մադրման և գնահատ¬ման արդյունքներով.
Իր իսկ ցուցմունքով. Այսպես, Դա¬տարանում, օգտվելով դատավարական իրավունքից, հրա¬ժարվեց ցուցմունք տալուց, իսկ հարցերին պա¬տասխանելիս ըստ էության ընդունեց, որ իր ընկերութ¬յունում առաջացել էր ֆինանսական ծանր վիճակ, ընթացքում ինքը պարտք է մնացել «Նաիրի Ինշուրանս» կազ¬մակերպությանը, սակայն հետագայում այդ պարտքն ինքը հատուցել է այլ ապահովագրական պայմա¬նագրեր կնքելով, որոնց գծով պետք է իրեն միջնորդավճար վճարեին կամ առնվազն հաշվանցեին իր ունեցած պարտքը։
Մանրամասնեց, որ 2015 թվականից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է պայմանագիր, որով ստանձնել է ապահովագրական գործակալի պարտականություններ. այդ կազմակերպության անունից հաճախորդների հետ պայմանագրեր էր կնքելու, որը սկզբնական շրջանում կնքել է ձեռագիր, հետագայում` էլեկտրոնային տարբերակներով, իսկ բժշկական սոցիալական ապահո¬վագրության դեպքում կնքել է բացառապես ձեռագիր տեսքով։ Այդպիսի պայմանագիր կնքելու կամ իր մոտ կուտակումներ առաջանալու դեպքում ընկերությունից զանգահարել են, որից հետո ինքը համապատասխան փաստաթղթերը և գումարները տարել և ներկայացրել է նրանց։ Ընկերությունում կազմել են փոխադարձ հանձնման-ընդունման ակտեր, որոնք կնքվել են և որից հետո միայն գումարը փոխանցվել է։ Ընկերության կողմից իր գործունեության նկատմամբ հսկողությունն իրականացվել է հեռախոսակապի միջոցով, իրենից ճշտել են` արդյոք գործարքներ կնքել է, թե` ոչ։ Ժամանակ առ ժամանակ կատարել են գույքագրում, որն իրականացնելու համար ապահովագրական ընկերությանն է ներկայացրել ինչպես դատարկ, այնպես էլ լրացված ձևաթղթերը, որոնք համարակալված և հաշվառված փաստաթղթեր էին։
Նշեց, որ էլեկտրոնային տարբերակի դեպքում տվյալները համակարգչային եղանակով ընկե¬րության մոտ միանգամից երևացել են։ Ապահովագրական գումարը և իր հավելավճարը վճարելու հստակ մեխանիզմ չի գործել, կամ նրանք են զանգահարել և առա¬ջարկել գումարները բերել կամ ինքն է իր նախաձեռնությամբ տարել, վճարումները կատարել է հիմնականում բանկային փոխանց¬մամբ։ Քաղա¬քացիները գումարները վճարել են թե' կանխիկ, թե' փոխանցմամբ։ Հիմնականում ընկե¬րությունը պահանջել է վճարումներն ընդունել բանկային փոխանցման տարբերակով, չի հիշում, թե կանխիկ եղանակով արդյոք վճարում կատարել է, թե` ոչ։ Եղել են դեպքեր, երբ քաղաքացու հետ գոր¬ծարքը կնքելուց հետո ստացած գումարն ընկերությանը չի փոխանցել։ Պարտքերը գոյացել են, քանի որ վճարել է այլ կազմակերպության հետ կնքված գործարքների համար, թեև նման պայմանավոր¬վա¬ծութ¬յուն նախա¬պես չունեին, եղել է նաև դեպք, երբ հաճախորդը չի վճարել, պատահել է նաև, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերության հաշվեհամարին է փոխանցել այլ կազմակերպության գումարներ, չնայած այդպիսի լիազո¬րություններ չի ունեցել, դա արվել է փոխադարձ վստահության մթնոլորտում։ Երբ գալիս էր գումարներ վճարելու պահը, վճարել է իր միջոցների հաշվին կամ հաճախորդներին է դիմել, որ նրան գումարները փոխանցեն։
նշեց նաև, որ 2013թ. ամռանն է «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերության աշխատակիցն իրեն ան¬հանգստաց¬րել՝ պահանջելով շուրջ 800.000 ՀՀ գումար, սակայն ինքը պատճառաբանել է, որ հայտնվել է նյու¬թական ծանր վիճակի մեջ, նրան չի հայտնել, որ հաշվեհամարին առկա գումարն արգելանքի տակ է։
Վկա Լիանա Վանիկի Հակոբյանի ցուցմունքով. վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ քննվող դեպքի ժամանակահատվածում աշխատել է «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունում` որպես գործակալական վաճառքի ղեկավարման բաժնի համակարգող։ 2012թ. փետրվարի 23-ին իրենց ընկերության և «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Սևակ Գևորգի Լսկավյանի միջև կնքվել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր« որի համաձայն` «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Սևակ Լսկավյանին իրավունք է վերապահվել ապահովագրական ընկերության անունից կնքելու ապահովագրական պայմանագրեր« որոնց ապահովագրավճարները պարտավոր էր փոխանցել ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին։ 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում Սևակ Լսկավյանն ապահովադիրների հետ կնքել է շուրջ 88 ապահովագրական վկայագրեր« որոնց դիմաց ստացված վճարներից ձևավորվել է 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար« որից 361.955 ՀՀ դրամը` գործակալի միջնորդավճարն էր« իսկ մնացած` 2.051.079 ՀՀ դրամն ենթակա էր վճարման ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին։ Սակայն Սևակ Լսկավյանն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին է փոխանցել ընդամենը 556.553 ՀՀ դրամ` ընկերությանը պարտք մնալով 1.494.526 ՀՀ դրամ։ Քանի« որ «Սեգալ» ՍՊ ընկերությունն իրականացրել է նաև առողջապահական ապահովագրության վկայագրերի կնքում և ունեցել է 655.880 ՀՀ դրամի չափով ստացվելիք միջնորդավճար« ապահովագրական ընկերությունը կատարել է հաշվանցում` իրենց պարտք եղած ընդհանուր գումարից նվազեցվել է Ս.Լսկավյանին վճարման ենթակա այդ միջնորդավճարը, որի արդյունքում «Սեգալ» ՍՊ ընկերության պարտքը կազմել է 838.645 ՀՀ դրամ։ Այսպիսով, Սևակ Լսկավյանը, չվճարելով նրան վստահված գումարները, յուրացրել է 838.645 ՀՀ դրամ։
Որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթի ` 2012թ. փետրվարի 22-ին «Սեգալ» ՍՊ և «Նաիրի Ինշու¬րանս» ապահովագրական ընկերությունների միջև կնքված թիվ Գ-12-013 պայ¬մա¬նագրի առկայությամբ« համաձայն որի` «Սեգալ» ՍՊ ընկերությունը« ի դեմս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի, ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից և նրա հաշվին ապահովագրական պայմա¬նագրեր կնքելու իրավունք։ Սևակ Լսկավյանը, պայմանագրով ստանձնած պարտականություն¬ների հա¬մա¬ձայն, պարտավոր էր ապահովել պայմանագրերի շրջանակներում իր կողմից կնքված վկայագրերի ապահովագրավճարները վճարել ապահովագրողի դրամարկղ կամ փոխանցել ապահո¬վագրողի բանկային հաշվին։
Դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016թ. հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությամբ« համաձայն որի` «Սեգալ» ՍՊ ընկերության և «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության միջև 2012թ. փետրվարի 23-ին կնքված «Ապահովագրական գործա¬կալի գործունեություն իրականացնելու մասին» թիվ Գ-12-013 պայմանագիրն ու դրանում արտացոլված պայմանները« զուտ տնտեսագիտական տեսանկյունից« համապատասխանել են դրա կնքման ժամանա¬կա¬հատվածում գործող նորմատիվ իրավական և այլ ակտերի պահանջներին։ «Սեգալ» ՍՊ ընկերության կողմից խախտվել է պայմանագրի 5.6 կետի պահանջները։ «Ապահովագրական գործակալի գոր¬ծունեություն իրականացնելու մասին» պայմանագրով նախատեսված դրույթների համաձայն` զուտ տնտեսագիտական և հաշվապահական հաշվառման տեսանկյունից հետազոտվող ժամանակաշրջանի վերջում «Սեգալ» ՍՊ ընկերության պարտավորությունները «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հանդեպ կազմել է 838.679 ՀՀ դրամ։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումը.
Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատա¬¬րա¬նը հաս¬տատ¬ված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, այսինքն` հան¬ցա¬վոր արարք« որը համա¬պա¬տաս¬¬խանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին, հետևա¬բար` նա քրեա¬կան պա¬տաս¬¬խա¬նատ¬¬¬վության և պատժի ենթա¬¬կա է այդ հոդ¬վածի վերոնշյալ մա¬սով և կետով։
4. Նշանակվող պատժի և դատավճռով լուծման ենթակա այլ հարցեր.
Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որո¬շելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը« ուղղել պատժի ենթարկված անձին« ինչպես նաև կանխել հան¬ցագործությունները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հան¬ցանք կատա¬րած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներ¬գոր¬ծութ¬յան այլ միջոց¬ները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծան¬րությանը« այն կա¬տա¬րելու հան¬գա¬մանք¬ներին, հանցավորի անձ¬նավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասն սահմանում է« որ հանցա¬գոր¬ծութ¬յան համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ« իսկ նույն հոդ¬վածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցա¬գործության՝ հան¬րության համար վտանգա¬վո¬րության աստիճանով և բնույթով« հանցավորի անձը բնու¬թագրող տվյալներով« այդ թվում՝ պատաս¬խա¬նատ¬վությունը և պատիժը մեղմաց¬նող և/կամ ծանրացնող հան¬գա¬մանքներով։ ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համա¬ձայն` հան¬ցագործության համար նախա¬տեսված պատիժ¬ներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապա¬հովել պատժի նպատակ¬ները։
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգա¬մանք¬ներ ունեցող գոր¬ծով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատա¬րա¬նի դատական ակ¬տի հիմնավո¬րումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբա¬նութ¬յուն¬ները« պարտադիր են դատարանի հա¬մար նույնանման փաստական հանգամանք¬ներով գործի քննության ժամա¬նակ։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը« Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դա¬տարանի 2007թ. հոկ¬տեմ¬բերի 26-ի ՎԲ-149/07 գործով մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մա¬սով նախատեսված նորմը« նշել է« որ այն Դատարանին օժտել է անձի պատասխա¬նատ¬վությունը մեղ¬մաց¬նող հանգամանքների կիրառման լայն հայեցողությամբ« քանի որ պա¬տիժ նշանակելիս Դա¬տա¬րանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այնպիսի հանգա¬մանք¬ներ« որոնք նույն հոդվածի առա¬ջին մասում նշված չեն։
Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի անձը բնութագրող տվյալներ է գնա¬հատում` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2016թ. հոկտեմբերի 6-ին կատարված հարցման արդյունքների), երիտասարդ լինելը (ըստ AF սերիայի 077781 անձնագրի պատճենի` ծնվել է 1987 թվականին)։
Անձը բնութագրող վերոնշյալ տվյալները հաստատված են գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված, թույլատրելիության ու վերաբերելիության չափանիշներին համապատասխանող ապացույցներով, ողջամտորեն մեղմացնում են ամբաստանյալի անձի հանրային վտանգավորությունը։
Դատարանը ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրեց։
Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով անդրադառնալով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տե¬սակի ընտրությանը` Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված հանցակազմը նախատեսում է այլընտրանքային պատժատեսակներ` տուգանք կամ ազատազրկում` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավուն¬քից զրկելով կամ առանց դրա, հետևաբար` սույն գործով Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ պա¬տիժ նշանակելիս քննարկման ենթակա են` պատժատեսակի ընտրության, պատժաչափի, լրացուցիչ պատժատեսակ նշանակելու նպատակահարմարության, տվյալ հոդվածով նախատեսված ազատազրկումից ավելի մեղմ պատժաչափ կամ պատժատեսակ նշանակելու կամ լրացուցիչ պատիժը չնշանակելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդ¬վածի կիրառում), ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու դեպքում՝ այն կրելու կամ չկրելու հարցերը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառում)։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի անձը, կատարած հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը (միջին ծան¬րության դիտավորյալ հան¬ցանք է), տուժողին պատճառված վնասը չհատուցելու և այդ ուղղությամբ որևէ միջոց չձեռնարկելու հանգամանքները` հանգում է այն համոզվածության, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կանոնի կիրառմամբ առավել մեղմ պատժատեսակի նշանակումը չի ապահովի պատժի նպատակները։ Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավ¬յանի նկատմամբ անհրաժեշտ է նշանակել տվյալ հոդվածի սանկցիա¬յով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակը` ազատազրկումը, որը նա պետք է կրի։ Այդ պատիժն է արդա¬րացի ու միա¬ժամանակ անհրաժեշտ ամբաստանյալին ուղղելու և հնարավոր նոր հանցագործություններն ու իրավա¬խախ¬տումները կանխելու համար։ Ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները Դա¬տարանը հաշվի է առնում նրա նկատմամբ նշանակվող ազատազրկման չափը որոշելիս։
Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված լրացուցիչ պատժի` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործու¬նեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու խնդրին` Դատարանը, ամբաստանյալի նկատմամբ ազա¬տազրկման ձևով ռեալ պատիժ սահմանելու, նրան հասարակությունից տևական ժամանակով մեկու¬սաց¬նելու որոշում կայացնելու պայմաններում, լրացուցիչ այդ պատ¬ժի նշանակումը նպատակահարմար չի համարում։
Դատարանը գտնում է նաև, որ սույն դատավճիռը կայացնելու պահին ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստո¬րագրությունը փո¬փոխելու կամ վերաց¬նելու հիմքերը բացա¬կա¬յում են, այն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ վերջինիս պատժի կրման սկիզբը` հաշվարկել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույցների, դատական ծախսերի, գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի, քաղաքացիական հայցի հարցերին, սակայն Դատարանը, պարզելով, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի գույքի վրա արգելանք չի կիրառվել, քրեական գործում բացակայում են իրեղեն ապացույցի վերաբերյալ տվյալները` սահմանափակվում է այդ փաստերի արձանագրմամբ։
Անդրադառնալով տուժող (քաղաքացիական հայցվոր) «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերության ներկայացուցիչ Մանե Մարտիրոսյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցի լուծման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այն հիմնավոր է և ենթակա բավարարման ամբողջությամբ. քաղա¬քացիական պատասխանող Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ վերոնշյալ կազմակերպության, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի փոխհատուցում, անհրաժեշտ է բռնագանձել 838.647 (ութ հարյուր երեսունութ հազար վեց հարյուր քառասունյոթ) ՀՀ դրամ գումար։
Դատարանը գտնում է, որ որպես դատական ծախս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (պետական բյուջեի) անհրաժեշտ է բռնագանձել սույն գործով նշանակված փորձաքննության (դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016թ. հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացություն) համար կատարված ծախսը` 100.800 (հարյուր հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։
Գնահատելով և ամփոփելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույց¬ները, ղեկա¬վար¬վելով ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 357-360-րդ, 364-365-րդ, 367-րդ, 369-373-րդ հոդված¬ներով՝ Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց ՝
Սևակ Գևորգի Լսկավյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ` ազատազրկում 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Սևակ Լսկավյանի պատժի կրման սկիզբն հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից, որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Տուժող (քաղաքացիական հայցվոր) «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերության ներկայացուցիչ Մանե Մարտիրոսյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցն ամբողջությամբ բավարարել, քաղաքացիական պատասխանող Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ վերոնշյալ կազմակերպության, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի փոխհատուցում, բռնագանձել 838.647 (ութ հարյուր երեսունութ հազար վեց հարյուր քառասունյոթ) ՀՀ դրամ գումար։
Որպես դատական ծախս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (պետական բյուջեի) բռնագանձել 100.800 (հարյուր հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քրեական դատարան ստացման օրվանից մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
ԵԿԴ/0303/01/16
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Հայաստանի Հանրապետության
վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում
Գործ թիվ ԵԿԴ/0303/01/16
Նախագահող դատավոր՝ Ս.Չիչոյան
դատավորներ` Մ.Արղամանյան
Ռ.Մխիթարյան
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան)
նախագահությամբ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ դատավորներ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
պաշտպան Հ.ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
2018 թվականի մարտի 20-ին ք. Երևանում
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Սևակ Գևորգի Լսկավյանի պաշտպան Հ.Սարգսյանի վճռաբեկ բողոքը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2015 թվականի հունիսի 5-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործի հարուցումը մերժվել է:
Վերոնշյալ որոշումը Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանի` 2015 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ վերացվել է, և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 63202115 քրեական գործը:
2016 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Սևակ Լսկավյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով:
Նախաքննական մարմնի` նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ Ս.Լսկավյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրությունը չհեռանալու մասին:
2016 թվականի նոյեմբերի 21-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` նաև Առաջին ատյանի դատարան):
2. Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճռով Ս.Լսկավյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 2 տարի ժամկետով: Նույն դատավճռով բավարարվել է «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության քաղաքացիական հայցը` 837.647 ՀՀ դրամի չափով:
3. Ամբաստանյալ Ս.Լսկավյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` նաև Վերաքննիչ դատարան) 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է, Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը թողել է օրինական ուժի մեջ:
4. Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ս.Լսկավյանի պաշտպան Հ.Սարգսյանը։
Վճռաբեկ դատարանի` 2017 թվականի նոյեմբերի 21-ի որոշմամբ վճռաբեկ բողոքն ընդունվել է վարույթ։
Դատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։
Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
5. Սևակ Լսկավյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով այն արարքի համար, որ «նա, ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, յուրացման եղանակով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունից հափշտակել է իրեն վստահված, խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար:
Այսպես` Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն, 2012 թվականի փետրվարի 22-ին ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից և նրա հաշվին ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը ապահովագրական ընկերությունից յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ` 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր դրանց դիմաց ստացել է շուրջ 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար, սակայն հավաքագրված գումարներից 838.679 ՀՀ դրամը չի մուտքագրել ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին և ծախսել է անձնական կարիքների համար, այդ կերպ ապահովագրական ընկերությունից յուրացրել է խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթեր 150-151):
5.1 «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության իրավաբան Ա.Ասատրյանի` 2015 թվականի օգոստոսի 21-ի հարցաքննության արձանագրության համաձայն` «(...) Գործակալական գործունեություն իրականացնելու թիվ Գ12-013 պայմանագրի հիման վրա (...) [Սևակ Լսկավյանը] պարտավորվել է մեր ընկերության անունից կնքել ապահովագրական պայմանագրեր, ստանալ դրանց կնքումից գոյացած գումարները, միջնորդավճարը մասհանած կամ առանց դրա մուտքագրել ընկերության բանկային հաշվին (...): Սևակ Լսկավյանը 2012թ.-ի ապրիլ ամսից մինչև 2013թ.-ի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում կնքել է մի շարք` 88 ապահովագրական վկայագրեր, դրանց կնքումից ստացել է 2.413.094 ՀՀ դրամ, որից իրեն հասանելիք միջնորդավճարը, որը կազմել է 361.955 ՀՀ դրամ, ընկերությանն է փոխանցել 556.553 ՀՀ դրամ, բացի դրանից կնքել է նաև առողջության ապահովագրության վկայագրեր, որոնց միջնորդավճարները, ի տարբերություն ԱՊՊԱ վկայագրերի, ի սկզբանե տնօրինում է ընկերությունը, հաշվարկելով պարտքից հանել է 655.780 ՀՀ դրամ, որի արդյունքում մեր ընկերությանը չփոխանցելով մնացած գումարը, ընկերության նկատմամբ վերջնական հաշվարկով չի փոխանցել ընկերության հաշվեհամարին 836.646 ՀՀ դրամ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 234-235):
5.2 «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության աշխատակից Լ.Հակոբյանի` 2015 թվականի սեպտեմբերի 9-ի հարցաքննության արձանագրության համաձայն` «(...) [Սևակ Լսկավյանը] կնքել է թվով շուրջ 88 ԱՊՊԱ վկայագիր, որոնց գծով ձևավորվել է շուրջ 2.413.033 ՀՀ դրամ գումար, որից վճարվել է ընդամենը 556.553 ՀՀ դրամ: (...) Մեր ընկերությունը, կատարելով Լսկավյանին հասանելիք միջնորդավճարների հաշվանցում, [հաշվարկել է, որ] Լսկավյանի պարտքը կազմել է 838.645 ՀՀ դրամ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 237-238):
5.3 Որպես վկա հարցաքննված Սևակ Լսկավյանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 22-ի հարցաքննության արձանագրության համաձայն` «(...) Ես Նաիրի ինշուրանս ընկերության ներկայացրած հաշվարկների հետ համաձայն չեմ, քանի որ ես հասանելիք միջնորդավճարներ ունեի և ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն նրանք պետք է հաշվանցում կատարեին, որի արդյունքում պարտքս պետք է մարվեր և նրանք վստահեցրել էին, որ դա կատարվել է, հակառակ դեպքում ես կմարեի դա, ուստի խնդրում եմ ստուգման ենթարկեք ներկայացված հաշվարկը, դրա ճշտությունը և հիմնավորվածությունը, այլ հարցերի պատասխանել չեմ ցանկանում, հիմա էլ պատրաստ եմ հիմնավորման դեպքում վճարել պարտք ունեցածս գումարը» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթ 1):
5.4 Դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության` 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացության հետևությունների համաձայն` «(...) [Ս]ույն համալիր փորձաքննությամբ կատարված հաշվարկներով` «Սեգալ» ՍՊ ընկերության պարտավորությունները Ապահովագրողին կազմում է ընդամենը 838679 դրամ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթեր 114-118):
6. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի համաձայն` «(…) Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ Սևակ Լսկավյանը ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերությունից յուրացման եղանակով հափշտակել է իրեն վստահված խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար (…):
(…) Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, այսինքն` հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, հետևաբար` նա քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթակա է այդ հոդվածի վերոնշյալ մասով և կետով» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 3, թերթեր 57-61):
7. Վերաքննիչ դատարանի որոշման համաձայն` «(…) Սույն գործի փաստերի վերլուծությունից երևում է, որ Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով «Սեգել» ՍՊ ընկերության տնօրենը, ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր` ձեռք բերելով ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ, վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումարն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և յուրացման միջոցով հափշտակել է:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքի հիմքում դրված և մեղադրական դատավճռում շարադրված ապացույցների շարքում առկա են փաստական տվյալներ այն մասին, որ Սևակ Լսկավյանը, օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորությունները` ապահովադիրներից գանձած 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից 838.679 ՀՀ դրամն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել, հափշտակել է` զրկելով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունը գումարներն օգտագործելու, տիրապետելու և տնօրինելու լիազորություններից, ինչի հետևանքով ընկերության գույքային ֆոնդը պակասել է: (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 3, թերթեր 117-122)։
Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
8. Բողոքի հեղինակի կարծիքով Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշումն օրինական և հիմնավոր չէ, դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, որպիսի պարագայում, կայացված դատական ակտը ենթակա է բեկանման։
8.1 Մասնավորապես բողոքաբերը, հղում կատարելով Վ.Մաթևոսյանի գործով կայացված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին և վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի հատկանիշները, նշել է, որ անձի կողմից քաղաքացիաիրավական պարտավորության ոչ պատշաճ կատարումը կամ չկատարումը չի վկայում նրա արարքում յուրացման հանցակազմի առկայության մասին:
Վերոնշյալի հիման վրա բողոք բերած անձը հայտնել է, որ սույն գործով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական և «Սեգել» ընկերությունների միջև կնքված թիվ Գ-12-013 պայմանագրից ծագել են քաղաքացիաիրավական փոխհարաբերություններ, որոնք ենթակա էին կարգավորման բացառապես քաղաքացիադատավարական կարգով, սակայն ստորադաս դատարանները նշված քաղաքացիական գործը քննել են քրեական դատավարության կարգով` «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության գույքային շահերը դիտելով հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով` իրականացրել են նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն, որի արդյունքում խաթարվել է քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը` խախտելով նաև արդարադատության հիմնարար սկզբունքները:
Միևնույն ժամանակ բողոքաբերը նշել է, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունը դեռևս 2014 թվականի հուլիսի 21-ին քաղաքացիական հայցով դիմել է Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան «Սեգել» ՍՊԸ-ից 837.646 ՀՀ դրամ բռնագանձելու պահանջով, որպիսի պարագայում ստացվում է, որ միևնույն իրավահարաբերության շրջանակներում պատասխանատվության է կանչվել, ինչպես «Սեգել» ՍՊԸ-ն, այնպես էլ Ս.Լսկավյանը:
9. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է բեկանել ստորադաս դատարանների դատական ակտերը և կայացնել նոր դատական ակտ` ճանաչելով և հռչակելով Ս.Լսկավյանի անմեղությունն իրեն առաջադրված մեղադրանքում:
Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
10. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի մեկնաբանման, ինչպես նաև այն քաղաքացիական պարտավորությունների չկատարումից սահմանազատելու կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառություն ապահովելու խնդիր: Ուստի Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղղորդող նշանակություն ունենալ նույնանման փաստական հանգամանքներ ունեցող գործերով միատեսակ իրավակիրառ պրակտիկայի ձևավորման համար:
11. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավոր են արդյոք Սևակ Լսկավյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի հատկանիշների առկայության վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետևությունները:։
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի համաձայն` «1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝ [պատժվում է համապատասխան պատժաչափով]:
2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է՝
(...)
3) խոշոր չափերով` [պատժվում է համապատասխան պատժաչափով]»:
12.1 Յուրացումը սեփականության անվտանգությունն ապահովող հասարակական հարաբերությունների դեմ ուղղված հանցագործություն է, որը դասվում է հափշտակությունների շարքին: Յուրացման օբյեկտիվ կողմն արտահայտվում է հանցավորի կողմից իր լիազորությունների գործադրմամբ վստահված գույքն ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով իրենը կամ մեկ ուրիշինը դարձնելով: Այսինքն` յուրացման դեպքում հանցավորը գույքն առանձնացնում է դրա սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և միացնում իր կամ մեկ ուրիշի գույքային ֆոնդին` օգտագործելով այն լիազորությունները, որոնք նրան վերապահված են եղել այդ գույքի նկատմամբ: Այդ հանգամանքն ունի առանձնահատուկ նշանակություն անձի արարքում յուրացման հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայության հարցը քննարկելիս: Այդ համատեքստում անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ հափշտակության առարկան հանցավորի ունեցած լիազորությունների ուժով առնվազն պետք է հանձնված լինի հանցավորի տիրապետությանը: Ընդ որում, այդ լիազորությունները պետք է բխեն որոշակի փաստական տվյալներից և պայմանավորված լինեն հանցավորի պարտականություններով, հատուկ հանձնարարություններով կամ կնքված քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի դրույթներով:
Սուբյեկտիվ կողմից հանցավորի դիտավորությունն ուղղված է լինում իրեն վստահված գույքը հափշտակելուն: Հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և շահադիտական դրդումներով: Այսինքն` հանցանք կատարող անձը գիտակցում է իր կողմից ուրիշի գույքը յուրացնելու` հանրության համար վտանգավոր բնույթը, նախատեսում և ցանկանում է իրեն վերապահված լիազորությունների գործադրմամբ նյութական արժեքները սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից միացնել իր գույքային ֆոնդին:
Յուրացման միջոցով ուրիշի գույքը հափշտակելու ուղղակի դիտավորության և շահադիտական նպատակի առկայությունը պետք է հիմնավորվի գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցության հիման վրա: Այդ առումով սուբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայության մասին կարող է վկայել կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում հանցավորի կողմից որոշակի գործողությունների (անգործության) կատարումը: Այսպես, օրինակ` հանցավորի կողմից կեղծ հաշվետվությունների ներկայացումը, որոնք իբր հիմնավորում են հանձնված գույքն ըստ նպատակային նշանակության սպառելու հանգամանքը, գույքը փաստացի չստանալն այն դեպքում, երբ առկա է այն ստանալու հանգամանքը հավաստող փաստական տվյալ, վստահված գույքը հաշվեկշռում ցույց չտալը գույքագրման կամ աուդիտի ժամանակ և այլն:
Բացի այդ, էական նշանակություն ունի նաև գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորությունների ձեռքբերման գործընթացի գնահատումը: Մասնավորապես այն, թե ով է հանդես եկել գույքի նկատմամբ լիազորությունները փոխանցելու նախաձեռնությամբ, ինչպիսի պայմանների առկայությամբ են այդ լիազորությունները փոխանցվել հանցավորին:
Վերոգրյալի համատեքստում յուրացման հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի առկայությունը պարզելու համար առանցքային դեր ունի նաև կողմերի միջև ձևավորված պարտավորական իրավահարաբերության կատարման վերաբերյալ անվիճելի փաստական հանգամանքների գնահատումը։ Օրինակ, յուրացման հանցակազմի հատկանիշների բացակայության մասին կարող են վկայել այն դեպքերը, երբ պարտավորական իրավահարաբերության մասնակիցը համեմատաբար փոքր մասով չի կատարել իր պարտավորությունը և կատարման ենթակա պարտավորության չափի կապակցությամբ կողմերի միջև առերևույթ առկա է գույքային վեճ: Նման դեպքերում վստահված գույքը հափշտակելու հատկանիշների առկայությունը հաստատված համարելու համար պահանջվում են առավել ծանրակշիռ փաստական տվյալներ:
Այսինքն` յուրաքանչյուր դեպքում յուրացման սուբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայությունը պարզելու համար անհրաժեշտ է գործի փաստական հանգամանքների համակողմանի ուսումնասիրմամբ պատշաճ իրավական գնահատականի արժանացնել ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի դրսևորած վարքագիծը, ձեռնարկված միջոցառումների որակական և քանակական կազմը, կատարած գործողությունների (անգործության) բնույթը, որոնք ուղղված են եղել վստահված հափշտակության առարկան սեփական գույքային ֆոնդ ներառելուն:
Ինչ վերաբերում է յուրացման հանցակազմի սուբյեկտին, ապա այն հատուկ է: Մասնավորապես, որպես յուրացման հանցակազմի սուբյեկտ կարող է հանդես գալ այն անձը, ում վերապահվել են գույքի նկատմամբ որոշակի լիազորություններ, որոնց գործադրմամբ է յուրացվել վստահված գույքը:
12.2 Նախորդ կետում արտահայտված դիրքորոշումների հաշվառմամբ յուրացման հանցակազմն անհրաժեշտ է սահմանազատել մասնավոր-իրավական պայմանագրով ստանձնած գույքային պարտավորությունների չկատարումից:
Մասնավորապես, հանցավորի կողմից իրեն վստահված գույքի հափշտակմամբ բնութագրվող յուրացման հանցակազմը չի կարող նույնացվել մասնավոր-իրավական պայմանագրով ստանձնած գույքային պարտավորությունների չկատարման հետ, երբ կնքված պայմանագրով սահմանված կարգին համապատասխան քաղաքացիական իրավունքի օբյեկտը պարտավորական իրավահարաբերության մի սուբյեկտի կողմից չի հանձնվում մյուսին։ Քաղաքացիական իրավունքների ենթադրյալ խախտման դեպքերում քրեադատավարական կառուցակարգերի գործադրման իրավաչափության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ քրեադատավարական ռեսուրսները չեն կարող օգտագործվել քաղաքացիական բնույթի իրավահարաբերությունները (վեճը) պարզելու և այդպիսի վեճի առարկան կազմող իրավաբանական փաստերը հաստատելու ուղղությամբ: Վերջինս պայմանավորված է համապատասխան փաստերը հաստատելու քաղաքացիադատավարական կանոնների՝ քրեադատավարական կանոններից սկզբունքային տարբերությամբ և դրանք մեկը մյուսով փոխարինելու անթույլատրելիությամբ: Այսպես, եթե քաղաքացիաիրավական հարաբերության հենքը վերաբերում է կարգավորիչ գործառույթ իրականացնող իրավունքի ճյուղին, ապա քրեական իրավունքը և դատավարությունը, մարմնավորելով իրավունքի պահպանիչ գործառույթը, իրենց բնույթով ածանցյալ են իրավունքի տվյալ ճյուղերից, մասնավորապես քաղաքացիական իրավունքից և դատավարությունից: Ուստի, ներգործության քրեաիրավական և քրեադատավարական միջոցները չպետք է այնպիսին լինեն, որ խաթարեն քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը, անորոշություն ու անկանխատեսելիություն ստեղծեն քաղաքացիաիրավական շրջանառության մեջ (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Լ.Ավետիսյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0176/01/09 գործով 2011 թվականի փոտրվարի 29-ի որոշման 30-րդ կետը, Վ.Մաթևոսյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0037/01/11 որոշման 25-27-րդ կետերը, Ռ.Բալասանյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0199/01/13 գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի որոշման 17-րդ կետը):
12.3 Վերահաստատելով նախորդ կետում վկայակոչված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ գույքի սեփականատիրոջ իրավունքների ենթադրյալ խախտումների կապակցությամբ քրեադատավարական իրավահարաբերություններում իրավական պաշտպանություն հայցելու մեխանիզմները չեն կարող օգտագործվել, երբ պաշտպանության առարկան կազմող իրավահարաբերություններն իրենց բնույթով ենթակա են կարգավորման քաղաքացիական իրավանորմերի գործադրման արդյունքում: Այլ կերպ` քրեադատավարական կառուցակարգերը չեն կարող կիրառվել քաղաքացիական իրավունքների ենթադրյալ խախտումները վերացնելու, քաղաքացիական իրավահարաբերության օբյեկտի շուրջ ձևավորված վեճը լուծելու համար: Այդ համատեքստում անհրաժեշտ է նաև նկատի ունենալ, որ ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 6-րդ մասի, «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 11-րդ հոդվածի համաձայն` քրեադատավարական կառուցակարգի կիրառմամբ քաղաքացիաիրավական պարտավորությունները չկատարելու համար անթույլատրելի է պարտապանին անձնական ազատությունից զրկելը:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պարտապանի կողմից քաղաքացիական պայմանագրով ստանձնած իր գույքային պարտավորությունների չկատարումը չի կարող հիմք հանդիսանալ քրեադատավարական կառուցակարգի կիրառմամբ պարտատիրոջ հանդեպ նրա ունեցած գույքային պարտավորության չափը պարզելու, պարտատիրոջ ենթադրյալ խախտված իրավունքներն այդ կառուցակարգի կիրառմամբ վերականգնելու համար։
13. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Սևակ Լսկավյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով այն արարքի համար, որ «նա, ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, յուրացման եղանակով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունից հափշտակել է իրեն վստահված, խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար:
Այսպես, Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն, 2012 թվականի փետրվարի 22-ին ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից և նրա հաշվին ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը ապահովագրական ընկերությունից յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ` 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր դրանց դիմաց ստացել է շուրջ 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար, սակայն հավաքագրված գումարներից 838.679 ՀՀ դրամը չի մուտքագրել ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին և ծախսել է անձնական կարիքների համար, այդ կերպ ապահովագրական ընկերությունից յուրացրել է խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար» (տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը):
Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքում դատական ակտով հաստատված է համարել այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին (տե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը):
Վերաքննիչ դատարանն էլ իր հերթին, հաստատված համարելով, որ Սևակ Լսկավյանը «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր` ձեռք բերելով ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք, գտել է, որ Սևակ Լսկավյանը, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, ապահովագրավճարներից խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումարն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և յուրացման միջոցով հափշտակել է (տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը):
14. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշման 12-12.3-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթի և արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանները Ս.Լսկավյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված` յուրացում կատարելու հանցագործության մեջ մեղավոր ճանաչելիս և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս պատշաճ իրավական գնահատականի չեն արժանացրել այն, որ Ս.Լսկավյանին մեղսագրվող հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը հիմնավորող փաստական տվյալներ քրեական գործում բացակայում են, ավելին` արարքի փաստական կազմը ներառում է քաղաքացիական իրավանորմերի գործադրմամբ լուծման ենթակա հարցեր:
Այսպես` ստորադաս դատարանները հաշվի չեն առել, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ՍՊԸ-ի և Սևակ Լսկավյանի միջև ծագած իրավահարաբերություններն իրենց բնույթով քաղաքացիական են և ծագել են փոխադարձ համաձայնության հիման վրա կնքված` «Ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին» թիվ Գ12-013 պայմանագրից: Այսպես` կողմերի միջև ծագած իրավահարաբերության քաղաքացիաիրավական բնույթի մասին է վկայում նաև «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության իրավաբան Ա.Ասատրյանի` 2015 թվականի օգոստոսի 21-ի ցուցմունքն այն մասին, որ գործակալական գործունեություն իրականացնելու թիվ Գ12-013 պայմանագրի հիման վրա Սևակ Լսկավյանը պարտավորվել է ընկերության անունից կնքել ապահովագրական պայմանագրեր, ստանալ դրանց կնքումից գոյացած գումարները, միջնորդավճարը մասհանած կամ առանց դրա մուտքագրել ընկերության բանկային հաշվին: Իրավաբանը հայտնել է նաև, որ Սևակ Լսկավյանը 2012 թվականի ապրիլ ամսից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում կնքել է մի շարք` 88 ապահովագրական վկայագրեր, դրանց կնքումից ստացել է 2.413.094 ՀՀ դրամ, որից իրեն հասանելիք միջնորդավճարը կազմել է 361.955 ՀՀ դրամ, ընկերությանն է փոխանցել 556.553 ՀՀ դրամ, բացի դրանից, կնքել է նաև առողջության ապահովագրության վկայագրեր, որոնց միջնորդավճարները, ի տարբերություն ԱՊՊԱ վկայագրերի, ի սկզբանե տնօրինում է ընկերությունը, հաշվարկելով պարտքից հանել է 655.780 ՀՀ դրամ, որի արդյունքում վերջնական հաշվարկով չի փոխանցել ընկերության հաշվեհամարին 836.646 ՀՀ դրամ (տե՛ս սույն որոշման 5.1-րդ կետը):
Բացի այդ, «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության և Սևակ Լսկավյանի միջև ձևավորված իրավահարաբերությունների բնույթի մասին 2015 թվականի սեպտեմբերի 9-ին նույնաբովանդակ ցուցմունք է տվել նաև ընկերության աշխատակից Լ.Հակոբյանը` հայտնելով, որ Սևակ Լսկավյանը կնքել է թվով շուրջ 88 ԱՊՊԱ վկայագրեր, որոնց գծով ձևավորվել է շուրջ 2.413.033 ՀՀ դրամ գումար, որից վճարվել է ընդամենը 556.553 ՀՀ դրամ` ընկերությանը պարտք մնալով 838.645 ՀՀ դրամ (տե՛ս սույն որոշման 5.2-րդ կետը):
Բացի այդ, Սևակ Լսկավյանը որպես վկա ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը հասանելիք միջնորդավճարներ է ունեցել և ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն` ընկերությունը պետք է հաշվանցում կատարեր, որի արդյունքում պարտքը պետք է մարվեր, ընկերությունից վստահեցրել էին, որ դա կատարվել է (տե՛ս սույն որոշման 5.3-րդ կետը):
Այսինքն` վերոնշյալ հանգամանքների համակցությունը ցույց է տալիս, որ «Սեգալ» ընկերության տնօրեն Սևակ Լսկավյանի և «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության միջև ձևավորված հարաբերությունն ունեցել է հետևյալ բովանդակությունը. Սևակ Լսկավյանն ապահովագրական ընկերության անունից իրավունք է ունեցել կնքելու ապահովագրական վկայագրեր, որոնց արդյունքում ձևավորվող գումարից իրեն հասանելիք միջնորդավճարի մասով անձամբ կամ ընկերության կողմից հաշվանցում կատարելու արդյունքում պետք է մնացած գումարը փոխանցվեր ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին: Այսինքն` Սևակ Լսկավյանի կնքված 88 ԱՊՊԱ պայմանագրերից ձևավորված 2.413.033 ՀՀ դրամ գումարից իր միջնորդավճարի մասով պետք է կատարվեր հաշվանցում: Նման պայմաններում ստորադաս դատարանները հաշվի չեն առել, որ Սևակ Լսկավյանին մեղսագրվող յուրացման հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը բացակայում է, քանի որ ձեռբերված փաստական տվյալներից չի հետևում, որ ամբաստանյալը շահադիտական դրդումներով, ուղղակի դիտավորությամբ յուրացրել է ապահովագրական վկայագրերի կնքումից ապահովագրական ընկերությանը հասանելիք գումարը:
Ավելին` ստորադաս դատարանների կողմից պատշաճ իրավական գնահատականի չի արժանացվել այն հանգամանքը, որ տվյալ պարագայում «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության և Սևակ Լսկավյանի միջև ձևավորված իրավահարաբերությունները կրել են քաղաքացիական բնույթ, իսկ Սևակ Լսկավյանի մեղադրանքը վերաբերել է պայմանագրի ուժով ծագած գույքային պարտավորությունն ամբողջությամբ չկատարելուն` ընկերությանը պարտք մնալով 838.679 ՀՀ դրամ գումար, ինչը պարզվել է դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության` 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությամբ (տե՛ս սույն որոշման 5.4-րդ կետը):
15. Այսպիսով, հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Սևակ Լսկավյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի հատկանիշների առկայության վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետևությունները հիմնավոր չեն:
16. Ամփոփելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ ստորադաս դատարանները դատական ակտ կայացնելիս թույլ են տրվել քրեադատավարական օրենքի խախտումներ, որոնք էական են, քանի որ ազդել են գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ինչը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի հիման վրա, Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը և այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի որոշումը բեկանելու հիմք է։
Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով, որ սույն գործով առկա է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ պետք է հանցակազմի բացակայության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել:
Նման պայմաններում Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը չհեռանալու մասին, ենթակա է վերացման:
Ինչ վերաբերում է «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության քաղաքացիական հայցին, ապա այն պետք է թողնել առանց քննության` հաշվի առնելով, որ քրեական հետապնդման դադարեցումը և քրեական գործի կարճումը բացառում է քրեական դատավարության շրջանակներում քաղաքացիական հայցի քննության հնարավորությունը։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության (2005 թվականի նոյեմբերի 27-ի փոփոխություններով) 91-րդ, 92-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ, 39-րդ, 43-րդ, 3611-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով և Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգրքի 20-րդ հոդվածով՝ Վճռաբեկ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: Ամբաստանյալ Սևակ Գևորգի Լսկավյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը և այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշումը բեկանել և փոփոխել:
2. Սևակ Գևորգի Լսկավյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել, նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել` հանցակազմի բացակայության հիմքով և քրեական գործի վարույթը կարճել:
3. «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության քաղաքացիական հայցը թողնել առանց քննության:
4. Սևակ Գևորգի Լսկավյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը չհեռանալու մասին, վերացնել:
5. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում դատական նիստերի դահլիճում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման:
Նախագահող՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Հայաստանի Հանրապետության
վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում
Գործ թիվ ԵԿԴ/0303/01/16
Նախագահող դատավոր՝ Ս.Չիչոյան
դատավորներ` Մ.Արղամանյան
Ռ.Մխիթարյան
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան)
նախագահությամբ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ դատավորներ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
պաշտպան Հ.ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
2018 թվականի մարտի 20-ին ք. Երևանում
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Սևակ Գևորգի Լսկավյանի պաշտպան Հ.Սարգսյանի վճռաբեկ բողոքը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2015 թվականի հունիսի 5-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործի հարուցումը մերժվել է:
Վերոնշյալ որոշումը Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանի` 2015 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ վերացվել է, և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 63202115 քրեական գործը:
2016 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Սևակ Լսկավյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով:
Նախաքննական մարմնի` նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ Ս.Լսկավյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրությունը չհեռանալու մասին:
2016 թվականի նոյեմբերի 21-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` նաև Առաջին ատյանի դատարան):
2. Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճռով Ս.Լսկավյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 2 տարի ժամկետով: Նույն դատավճռով բավարարվել է «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության քաղաքացիական հայցը` 837.647 ՀՀ դրամի չափով:
3. Ամբաստանյալ Ս.Լսկավյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` նաև Վերաքննիչ դատարան) 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է, Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը թողել է օրինական ուժի մեջ:
4. Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ս.Լսկավյանի պաշտպան Հ.Սարգսյանը։
Վճռաբեկ դատարանի` 2017 թվականի նոյեմբերի 21-ի որոշմամբ վճռաբեկ բողոքն ընդունվել է վարույթ։
Դատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։
Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
5. Սևակ Լսկավյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով այն արարքի համար, որ «նա, ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, յուրացման եղանակով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունից հափշտակել է իրեն վստահված, խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար:
Այսպես` Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն, 2012 թվականի փետրվարի 22-ին ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից և նրա հաշվին ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը ապահովագրական ընկերությունից յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ` 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր դրանց դիմաց ստացել է շուրջ 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար, սակայն հավաքագրված գումարներից 838.679 ՀՀ դրամը չի մուտքագրել ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին և ծախսել է անձնական կարիքների համար, այդ կերպ ապահովագրական ընկերությունից յուրացրել է խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթեր 150-151):
5.1 «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության իրավաբան Ա.Ասատրյանի` 2015 թվականի օգոստոսի 21-ի հարցաքննության արձանագրության համաձայն` «(...) Գործակալական գործունեություն իրականացնելու թիվ Գ12-013 պայմանագրի հիման վրա (...) [Սևակ Լսկավյանը] պարտավորվել է մեր ընկերության անունից կնքել ապահովագրական պայմանագրեր, ստանալ դրանց կնքումից գոյացած գումարները, միջնորդավճարը մասհանած կամ առանց դրա մուտքագրել ընկերության բանկային հաշվին (...): Սևակ Լսկավյանը 2012թ.-ի ապրիլ ամսից մինչև 2013թ.-ի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում կնքել է մի շարք` 88 ապահովագրական վկայագրեր, դրանց կնքումից ստացել է 2.413.094 ՀՀ դրամ, որից իրեն հասանելիք միջնորդավճարը, որը կազմել է 361.955 ՀՀ դրամ, ընկերությանն է փոխանցել 556.553 ՀՀ դրամ, բացի դրանից կնքել է նաև առողջության ապահովագրության վկայագրեր, որոնց միջնորդավճարները, ի տարբերություն ԱՊՊԱ վկայագրերի, ի սկզբանե տնօրինում է ընկերությունը, հաշվարկելով պարտքից հանել է 655.780 ՀՀ դրամ, որի արդյունքում մեր ընկերությանը չփոխանցելով մնացած գումարը, ընկերության նկատմամբ վերջնական հաշվարկով չի փոխանցել ընկերության հաշվեհամարին 836.646 ՀՀ դրամ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 234-235):
5.2 «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության աշխատակից Լ.Հակոբյանի` 2015 թվականի սեպտեմբերի 9-ի հարցաքննության արձանագրության համաձայն` «(...) [Սևակ Լսկավյանը] կնքել է թվով շուրջ 88 ԱՊՊԱ վկայագիր, որոնց գծով ձևավորվել է շուրջ 2.413.033 ՀՀ դրամ գումար, որից վճարվել է ընդամենը 556.553 ՀՀ դրամ: (...) Մեր ընկերությունը, կատարելով Լսկավյանին հասանելիք միջնորդավճարների հաշվանցում, [հաշվարկել է, որ] Լսկավյանի պարտքը կազմել է 838.645 ՀՀ դրամ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 237-238):
5.3 Որպես վկա հարցաքննված Սևակ Լսկավյանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 22-ի հարցաքննության արձանագրության համաձայն` «(...) Ես Նաիրի ինշուրանս ընկերության ներկայացրած հաշվարկների հետ համաձայն չեմ, քանի որ ես հասանելիք միջնորդավճարներ ունեի և ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն նրանք պետք է հաշվանցում կատարեին, որի արդյունքում պարտքս պետք է մարվեր և նրանք վստահեցրել էին, որ դա կատարվել է, հակառակ դեպքում ես կմարեի դա, ուստի խնդրում եմ ստուգման ենթարկեք ներկայացված հաշվարկը, դրա ճշտությունը և հիմնավորվածությունը, այլ հարցերի պատասխանել չեմ ցանկանում, հիմա էլ պատրաստ եմ հիմնավորման դեպքում վճարել պարտք ունեցածս գումարը» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթ 1):
5.4 Դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության` 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացության հետևությունների համաձայն` «(...) [Ս]ույն համալիր փորձաքննությամբ կատարված հաշվարկներով` «Սեգալ» ՍՊ ընկերության պարտավորությունները Ապահովագրողին կազմում է ընդամենը 838679 դրամ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթեր 114-118):
6. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի համաձայն` «(…) Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ Սևակ Լսկավյանը ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերությունից յուրացման եղանակով հափշտակել է իրեն վստահված խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար (…):
(…) Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, այսինքն` հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, հետևաբար` նա քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթակա է այդ հոդվածի վերոնշյալ մասով և կետով» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 3, թերթեր 57-61):
7. Վերաքննիչ դատարանի որոշման համաձայն` «(…) Սույն գործի փաստերի վերլուծությունից երևում է, որ Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով «Սեգել» ՍՊ ընկերության տնօրենը, ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր` ձեռք բերելով ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ, վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումարն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և յուրացման միջոցով հափշտակել է:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքի հիմքում դրված և մեղադրական դատավճռում շարադրված ապացույցների շարքում առկա են փաստական տվյալներ այն մասին, որ Սևակ Լսկավյանը, օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորությունները` ապահովադիրներից գանձած 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից 838.679 ՀՀ դրամն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել, հափշտակել է` զրկելով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունը գումարներն օգտագործելու, տիրապետելու և տնօրինելու լիազորություններից, ինչի հետևանքով ընկերության գույքային ֆոնդը պակասել է: (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 3, թերթեր 117-122)։
Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
8. Բողոքի հեղինակի կարծիքով Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշումն օրինական և հիմնավոր չէ, դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, որպիսի պարագայում, կայացված դատական ակտը ենթակա է բեկանման։
8.1 Մասնավորապես բողոքաբերը, հղում կատարելով Վ.Մաթևոսյանի գործով կայացված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին և վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի հատկանիշները, նշել է, որ անձի կողմից քաղաքացիաիրավական պարտավորության ոչ պատշաճ կատարումը կամ չկատարումը չի վկայում նրա արարքում յուրացման հանցակազմի առկայության մասին:
Վերոնշյալի հիման վրա բողոք բերած անձը հայտնել է, որ սույն գործով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական և «Սեգել» ընկերությունների միջև կնքված թիվ Գ-12-013 պայմանագրից ծագել են քաղաքացիաիրավական փոխհարաբերություններ, որոնք ենթակա էին կարգավորման բացառապես քաղաքացիադատավարական կարգով, սակայն ստորադաս դատարանները նշված քաղաքացիական գործը քննել են քրեական դատավարության կարգով` «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության գույքային շահերը դիտելով հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով` իրականացրել են նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն, որի արդյունքում խաթարվել է քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը` խախտելով նաև արդարադատության հիմնարար սկզբունքները:
Միևնույն ժամանակ բողոքաբերը նշել է, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունը դեռևս 2014 թվականի հուլիսի 21-ին քաղաքացիական հայցով դիմել է Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան «Սեգել» ՍՊԸ-ից 837.646 ՀՀ դրամ բռնագանձելու պահանջով, որպիսի պարագայում ստացվում է, որ միևնույն իրավահարաբերության շրջանակներում պատասխանատվության է կանչվել, ինչպես «Սեգել» ՍՊԸ-ն, այնպես էլ Ս.Լսկավյանը:
9. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է բեկանել ստորադաս դատարանների դատական ակտերը և կայացնել նոր դատական ակտ` ճանաչելով և հռչակելով Ս.Լսկավյանի անմեղությունն իրեն առաջադրված մեղադրանքում:
Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
10. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի մեկնաբանման, ինչպես նաև այն քաղաքացիական պարտավորությունների չկատարումից սահմանազատելու կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառություն ապահովելու խնդիր: Ուստի Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղղորդող նշանակություն ունենալ նույնանման փաստական հանգամանքներ ունեցող գործերով միատեսակ իրավակիրառ պրակտիկայի ձևավորման համար:
11. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավոր են արդյոք Սևակ Լսկավյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի հատկանիշների առկայության վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետևությունները:։
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի համաձայն` «1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝ [պատժվում է համապատասխան պատժաչափով]:
2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է՝
(...)
3) խոշոր չափերով` [պատժվում է համապատասխան պատժաչափով]»:
12.1 Յուրացումը սեփականության անվտանգությունն ապահովող հասարակական հարաբերությունների դեմ ուղղված հանցագործություն է, որը դասվում է հափշտակությունների շարքին: Յուրացման օբյեկտիվ կողմն արտահայտվում է հանցավորի կողմից իր լիազորությունների գործադրմամբ վստահված գույքն ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով իրենը կամ մեկ ուրիշինը դարձնելով: Այսինքն` յուրացման դեպքում հանցավորը գույքն առանձնացնում է դրա սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և միացնում իր կամ մեկ ուրիշի գույքային ֆոնդին` օգտագործելով այն լիազորությունները, որոնք նրան վերապահված են եղել այդ գույքի նկատմամբ: Այդ հանգամանքն ունի առանձնահատուկ նշանակություն անձի արարքում յուրացման հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայության հարցը քննարկելիս: Այդ համատեքստում անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ հափշտակության առարկան հանցավորի ունեցած լիազորությունների ուժով առնվազն պետք է հանձնված լինի հանցավորի տիրապետությանը: Ընդ որում, այդ լիազորությունները պետք է բխեն որոշակի փաստական տվյալներից և պայմանավորված լինեն հանցավորի պարտականություններով, հատուկ հանձնարարություններով կամ կնքված քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի դրույթներով:
Սուբյեկտիվ կողմից հանցավորի դիտավորությունն ուղղված է լինում իրեն վստահված գույքը հափշտակելուն: Հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և շահադիտական դրդումներով: Այսինքն` հանցանք կատարող անձը գիտակցում է իր կողմից ուրիշի գույքը յուրացնելու` հանրության համար վտանգավոր բնույթը, նախատեսում և ցանկանում է իրեն վերապահված լիազորությունների գործադրմամբ նյութական արժեքները սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից միացնել իր գույքային ֆոնդին:
Յուրացման միջոցով ուրիշի գույքը հափշտակելու ուղղակի դիտավորության և շահադիտական նպատակի առկայությունը պետք է հիմնավորվի գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցության հիման վրա: Այդ առումով սուբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայության մասին կարող է վկայել կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում հանցավորի կողմից որոշակի գործողությունների (անգործության) կատարումը: Այսպես, օրինակ` հանցավորի կողմից կեղծ հաշվետվությունների ներկայացումը, որոնք իբր հիմնավորում են հանձնված գույքն ըստ նպատակային նշանակության սպառելու հանգամանքը, գույքը փաստացի չստանալն այն դեպքում, երբ առկա է այն ստանալու հանգամանքը հավաստող փաստական տվյալ, վստահված գույքը հաշվեկշռում ցույց չտալը գույքագրման կամ աուդիտի ժամանակ և այլն:
Բացի այդ, էական նշանակություն ունի նաև գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորությունների ձեռքբերման գործընթացի գնահատումը: Մասնավորապես այն, թե ով է հանդես եկել գույքի նկատմամբ լիազորությունները փոխանցելու նախաձեռնությամբ, ինչպիսի պայմանների առկայությամբ են այդ լիազորությունները փոխանցվել հանցավորին:
Վերոգրյալի համատեքստում յուրացման հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի առկայությունը պարզելու համար առանցքային դեր ունի նաև կողմերի միջև ձևավորված պարտավորական իրավահարաբերության կատարման վերաբերյալ անվիճելի փաստական հանգամանքների գնահատումը։ Օրինակ, յուրացման հանցակազմի հատկանիշների բացակայության մասին կարող են վկայել այն դեպքերը, երբ պարտավորական իրավահարաբերության մասնակիցը համեմատաբար փոքր մասով չի կատարել իր պարտավորությունը և կատարման ենթակա պարտավորության չափի կապակցությամբ կողմերի միջև առերևույթ առկա է գույքային վեճ: Նման դեպքերում վստահված գույքը հափշտակելու հատկանիշների առկայությունը հաստատված համարելու համար պահանջվում են առավել ծանրակշիռ փաստական տվյալներ:
Այսինքն` յուրաքանչյուր դեպքում յուրացման սուբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայությունը պարզելու համար անհրաժեշտ է գործի փաստական հանգամանքների համակողմանի ուսումնասիրմամբ պատշաճ իրավական գնահատականի արժանացնել ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի դրսևորած վարքագիծը, ձեռնարկված միջոցառումների որակական և քանակական կազմը, կատարած գործողությունների (անգործության) բնույթը, որոնք ուղղված են եղել վստահված հափշտակության առարկան սեփական գույքային ֆոնդ ներառելուն:
Ինչ վերաբերում է յուրացման հանցակազմի սուբյեկտին, ապա այն հատուկ է: Մասնավորապես, որպես յուրացման հանցակազմի սուբյեկտ կարող է հանդես գալ այն անձը, ում վերապահվել են գույքի նկատմամբ որոշակի լիազորություններ, որոնց գործադրմամբ է յուրացվել վստահված գույքը:
12.2 Նախորդ կետում արտահայտված դիրքորոշումների հաշվառմամբ յուրացման հանցակազմն անհրաժեշտ է սահմանազատել մասնավոր-իրավական պայմանագրով ստանձնած գույքային պարտավորությունների չկատարումից:
Մասնավորապես, հանցավորի կողմից իրեն վստահված գույքի հափշտակմամբ բնութագրվող յուրացման հանցակազմը չի կարող նույնացվել մասնավոր-իրավական պայմանագրով ստանձնած գույքային պարտավորությունների չկատարման հետ, երբ կնքված պայմանագրով սահմանված կարգին համապատասխան քաղաքացիական իրավունքի օբյեկտը պարտավորական իրավահարաբերության մի սուբյեկտի կողմից չի հանձնվում մյուսին։ Քաղաքացիական իրավունքների ենթադրյալ խախտման դեպքերում քրեադատավարական կառուցակարգերի գործադրման իրավաչափության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ քրեադատավարական ռեսուրսները չեն կարող օգտագործվել քաղաքացիական բնույթի իրավահարաբերությունները (վեճը) պարզելու և այդպիսի վեճի առարկան կազմող իրավաբանական փաստերը հաստատելու ուղղությամբ: Վերջինս պայմանավորված է համապատասխան փաստերը հաստատելու քաղաքացիադատավարական կանոնների՝ քրեադատավարական կանոններից սկզբունքային տարբերությամբ և դրանք մեկը մյուսով փոխարինելու անթույլատրելիությամբ: Այսպես, եթե քաղաքացիաիրավական հարաբերության հենքը վերաբերում է կարգավորիչ գործառույթ իրականացնող իրավունքի ճյուղին, ապա քրեական իրավունքը և դատավարությունը, մարմնավորելով իրավունքի պահպանիչ գործառույթը, իրենց բնույթով ածանցյալ են իրավունքի տվյալ ճյուղերից, մասնավորապես քաղաքացիական իրավունքից և դատավարությունից: Ուստի, ներգործության քրեաիրավական և քրեադատավարական միջոցները չպետք է այնպիսին լինեն, որ խաթարեն քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը, անորոշություն ու անկանխատեսելիություն ստեղծեն քաղաքացիաիրավական շրջանառության մեջ (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Լ.Ավետիսյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0176/01/09 գործով 2011 թվականի փոտրվարի 29-ի որոշման 30-րդ կետը, Վ.Մաթևոսյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0037/01/11 որոշման 25-27-րդ կետերը, Ռ.Բալասանյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0199/01/13 գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի որոշման 17-րդ կետը):
12.3 Վերահաստատելով նախորդ կետում վկայակոչված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ գույքի սեփականատիրոջ իրավունքների ենթադրյալ խախտումների կապակցությամբ քրեադատավարական իրավահարաբերություններում իրավական պաշտպանություն հայցելու մեխանիզմները չեն կարող օգտագործվել, երբ պաշտպանության առարկան կազմող իրավահարաբերություններն իրենց բնույթով ենթակա են կարգավորման քաղաքացիական իրավանորմերի գործադրման արդյունքում: Այլ կերպ` քրեադատավարական կառուցակարգերը չեն կարող կիրառվել քաղաքացիական իրավունքների ենթադրյալ խախտումները վերացնելու, քաղաքացիական իրավահարաբերության օբյեկտի շուրջ ձևավորված վեճը լուծելու համար: Այդ համատեքստում անհրաժեշտ է նաև նկատի ունենալ, որ ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 6-րդ մասի, «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 11-րդ հոդվածի համաձայն` քրեադատավարական կառուցակարգի կիրառմամբ քաղաքացիաիրավական պարտավորությունները չկատարելու համար անթույլատրելի է պարտապանին անձնական ազատությունից զրկելը:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պարտապանի կողմից քաղաքացիական պայմանագրով ստանձնած իր գույքային պարտավորությունների չկատարումը չի կարող հիմք հանդիսանալ քրեադատավարական կառուցակարգի կիրառմամբ պարտատիրոջ հանդեպ նրա ունեցած գույքային պարտավորության չափը պարզելու, պարտատիրոջ ենթադրյալ խախտված իրավունքներն այդ կառուցակարգի կիրառմամբ վերականգնելու համար։
13. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Սևակ Լսկավյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով այն արարքի համար, որ «նա, ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, յուրացման եղանակով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունից հափշտակել է իրեն վստահված, խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար:
Այսպես, Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն, 2012 թվականի փետրվարի 22-ին ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից և նրա հաշվին ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը ապահովագրական ընկերությունից յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ` 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր դրանց դիմաց ստացել է շուրջ 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար, սակայն հավաքագրված գումարներից 838.679 ՀՀ դրամը չի մուտքագրել ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին և ծախսել է անձնական կարիքների համար, այդ կերպ ապահովագրական ընկերությունից յուրացրել է խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար» (տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը):
Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքում դատական ակտով հաստատված է համարել այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին (տե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը):
Վերաքննիչ դատարանն էլ իր հերթին, հաստատված համարելով, որ Սևակ Լսկավյանը «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր` ձեռք բերելով ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք, գտել է, որ Սևակ Լսկավյանը, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, ապահովագրավճարներից խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումարն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և յուրացման միջոցով հափշտակել է (տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը):
14. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշման 12-12.3-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթի և արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանները Ս.Լսկավյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված` յուրացում կատարելու հանցագործության մեջ մեղավոր ճանաչելիս և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս պատշաճ իրավական գնահատականի չեն արժանացրել այն, որ Ս.Լսկավյանին մեղսագրվող հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը հիմնավորող փաստական տվյալներ քրեական գործում բացակայում են, ավելին` արարքի փաստական կազմը ներառում է քաղաքացիական իրավանորմերի գործադրմամբ լուծման ենթակա հարցեր:
Այսպես` ստորադաս դատարանները հաշվի չեն առել, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ՍՊԸ-ի և Սևակ Լսկավյանի միջև ծագած իրավահարաբերություններն իրենց բնույթով քաղաքացիական են և ծագել են փոխադարձ համաձայնության հիման վրա կնքված` «Ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին» թիվ Գ12-013 պայմանագրից: Այսպես` կողմերի միջև ծագած իրավահարաբերության քաղաքացիաիրավական բնույթի մասին է վկայում նաև «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության իրավաբան Ա.Ասատրյանի` 2015 թվականի օգոստոսի 21-ի ցուցմունքն այն մասին, որ գործակալական գործունեություն իրականացնելու թիվ Գ12-013 պայմանագրի հիման վրա Սևակ Լսկավյանը պարտավորվել է ընկերության անունից կնքել ապահովագրական պայմանագրեր, ստանալ դրանց կնքումից գոյացած գումարները, միջնորդավճարը մասհանած կամ առանց դրա մուտքագրել ընկերության բանկային հաշվին: Իրավաբանը հայտնել է նաև, որ Սևակ Լսկավյանը 2012 թվականի ապրիլ ամսից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում կնքել է մի շարք` 88 ապահովագրական վկայագրեր, դրանց կնքումից ստացել է 2.413.094 ՀՀ դրամ, որից իրեն հասանելիք միջնորդավճարը կազմել է 361.955 ՀՀ դրամ, ընկերությանն է փոխանցել 556.553 ՀՀ դրամ, բացի դրանից, կնքել է նաև առողջության ապահովագրության վկայագրեր, որոնց միջնորդավճարները, ի տարբերություն ԱՊՊԱ վկայագրերի, ի սկզբանե տնօրինում է ընկերությունը, հաշվարկելով պարտքից հանել է 655.780 ՀՀ դրամ, որի արդյունքում վերջնական հաշվարկով չի փոխանցել ընկերության հաշվեհամարին 836.646 ՀՀ դրամ (տե՛ս սույն որոշման 5.1-րդ կետը):
Բացի այդ, «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության և Սևակ Լսկավյանի միջև ձևավորված իրավահարաբերությունների բնույթի մասին 2015 թվականի սեպտեմբերի 9-ին նույնաբովանդակ ցուցմունք է տվել նաև ընկերության աշխատակից Լ.Հակոբյանը` հայտնելով, որ Սևակ Լսկավյանը կնքել է թվով շուրջ 88 ԱՊՊԱ վկայագրեր, որոնց գծով ձևավորվել է շուրջ 2.413.033 ՀՀ դրամ գումար, որից վճարվել է ընդամենը 556.553 ՀՀ դրամ` ընկերությանը պարտք մնալով 838.645 ՀՀ դրամ (տե՛ս սույն որոշման 5.2-րդ կետը):
Բացի այդ, Սևակ Լսկավյանը որպես վկա ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը հասանելիք միջնորդավճարներ է ունեցել և ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն` ընկերությունը պետք է հաշվանցում կատարեր, որի արդյունքում պարտքը պետք է մարվեր, ընկերությունից վստահեցրել էին, որ դա կատարվել է (տե՛ս սույն որոշման 5.3-րդ կետը):
Այսինքն` վերոնշյալ հանգամանքների համակցությունը ցույց է տալիս, որ «Սեգալ» ընկերության տնօրեն Սևակ Լսկավյանի և «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության միջև ձևավորված հարաբերությունն ունեցել է հետևյալ բովանդակությունը. Սևակ Լսկավյանն ապահովագրական ընկերության անունից իրավունք է ունեցել կնքելու ապահովագրական վկայագրեր, որոնց արդյունքում ձևավորվող գումարից իրեն հասանելիք միջնորդավճարի մասով անձամբ կամ ընկերության կողմից հաշվանցում կատարելու արդյունքում պետք է մնացած գումարը փոխանցվեր ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին: Այսինքն` Սևակ Լսկավյանի կնքված 88 ԱՊՊԱ պայմանագրերից ձևավորված 2.413.033 ՀՀ դրամ գումարից իր միջնորդավճարի մասով պետք է կատարվեր հաշվանցում: Նման պայմաններում ստորադաս դատարանները հաշվի չեն առել, որ Սևակ Լսկավյանին մեղսագրվող յուրացման հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը բացակայում է, քանի որ ձեռբերված փաստական տվյալներից չի հետևում, որ ամբաստանյալը շահադիտական դրդումներով, ուղղակի դիտավորությամբ յուրացրել է ապահովագրական վկայագրերի կնքումից ապահովագրական ընկերությանը հասանելիք գումարը:
Ավելին` ստորադաս դատարանների կողմից պատշաճ իրավական գնահատականի չի արժանացվել այն հանգամանքը, որ տվյալ պարագայում «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության և Սևակ Լսկավյանի միջև ձևավորված իրավահարաբերությունները կրել են քաղաքացիական բնույթ, իսկ Սևակ Լսկավյանի մեղադրանքը վերաբերել է պայմանագրի ուժով ծագած գույքային պարտավորությունն ամբողջությամբ չկատարելուն` ընկերությանը պարտք մնալով 838.679 ՀՀ դրամ գումար, ինչը պարզվել է դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության` 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությամբ (տե՛ս սույն որոշման 5.4-րդ կետը):
15. Այսպիսով, հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Սևակ Լսկավյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի հատկանիշների առկայության վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետևությունները հիմնավոր չեն:
16. Ամփոփելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ ստորադաս դատարանները դատական ակտ կայացնելիս թույլ են տրվել քրեադատավարական օրենքի խախտումներ, որոնք էական են, քանի որ ազդել են գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ինչը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի հիման վրա, Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը և այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի որոշումը բեկանելու հիմք է։
Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով, որ սույն գործով առկա է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ պետք է հանցակազմի բացակայության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել:
Նման պայմաններում Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը չհեռանալու մասին, ենթակա է վերացման:
Ինչ վերաբերում է «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության քաղաքացիական հայցին, ապա այն պետք է թողնել առանց քննության` հաշվի առնելով, որ քրեական հետապնդման դադարեցումը և քրեական գործի կարճումը բացառում է քրեական դատավարության շրջանակներում քաղաքացիական հայցի քննության հնարավորությունը։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության (2005 թվականի նոյեմբերի 27-ի փոփոխություններով) 91-րդ, 92-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ, 39-րդ, 43-րդ, 3611-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով և Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգրքի 20-րդ հոդվածով՝ Վճռաբեկ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: Ամբաստանյալ Սևակ Գևորգի Լսկավյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը և այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշումը բեկանել և փոփոխել:
2. Սևակ Գևորգի Լսկավյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել, նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել` հանցակազմի բացակայության հիմքով և քրեական գործի վարույթը կարճել:
3. «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության քաղաքացիական հայցը թողնել առանց քննության:
4. Սևակ Գևորգի Լսկավյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը չհեռանալու մասին, վերացնել:
5. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում դատական նիստերի դահլիճում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման:
Նախագահող՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0303/01/16
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 22-11-2016 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 63202115 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Սևակ Լսկավյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. ժամանակահատվածում, յուրացման եղանակով <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունից հափշտակել է իրեն վստահված խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Սևակ |
| Ազգանուն | Լսկավյան |
| Հայրանուն | Գևորգի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 179 Մաս 2 Կետ 3 |
| Վիճակագրական տողի համարը | 6.5 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 22-11-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Արշակ |
| Ազգանուն | Վարդանյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 23-11-2016 |
|---|---|
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 24-11-2016 |
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 24-11-2016 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 19-12-2016 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Անդրանիկ |
| Ազգանուն | Սիմոնյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 7 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 11-01-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 7 |
| Նիստը | Կայացել է |
Անավարտ գործեր, որոնք փոխանցվել են 2017թ.
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
|---|
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 02-02-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 10:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 7 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 17-02-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 7 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 17-03-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 7 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 17-03-2017 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Սևակ |
| Ազգանուն | Լսկավյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ամսաթիվ | 17-03-2017 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Օրենսգիրք | Քրեական դատավարության օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Որոշակի ժամկետով ազատազրկում |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Գործ ԵԿԴ/0303/01/16 ԴԱՏԱՎՃԻՌ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ` Դատարան )` նախագահությամբ դատավոր` Արշակ Վարդանյանի« քարտուղարությամբ` Դարինա Բեգլարյանի, մասնակցությամբ` մեղադրող« Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ` Անդրանիկ Սիմոնյանի, տուժողի ներկայացուցիչ՝ Մանե Մարտիրոսյանի, նույն Դատարանում` դռնբաց դատական նիստերի կարգով քննեց և 2017թ. մարտի 17-ին ավարտեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի` (ծնված 1987թ. փետրվարի 28-ին« Վրաստանի Հանրապետության Ախալքալաք քաղաքում, ազգությամբ հայ« ՀՀ քաղաքացի« բարձրագույն կրթությամբ, ամուրի, նախկինում չդատապարտված, հաշվառված և բնակվում է Երևանի 16-րդ թաղամասի 38-րդ շենքի 23-րդ բնակարանում, սույն գործով մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարում, որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրություն)։ 1. Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2015թ. հունիսի 5-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում որոշում է կայացվել «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Գագիկի Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժելու և Սևակ Լսկավյանի նկատ¬մամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։ 2015թ. հուլիսի 31-ին Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանի որոշմամբ քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին վերոնշյալ որոշումը վերացվել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 63202115 քրեական գործը։ 2016թ. հոկտեմբերի 6-ին Սևակ Լսկավյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, նույն օրը վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրություն։ 2016թ. նոյեմբերի 21-ին քրեական գործը Սևակ Գևորգի Լսկավյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան (մուտքագրվել է 2016թ. նոյեմբերի 22-ին), 2016թ. նոյեմբերի 23-ին ընդունվել է վարույթ, ապա նշանակվել դատական քննության։ 2. Ապացույցների հետազոտում և գնահատում. Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դա¬տա¬¬րանը հաստատված հա¬մա¬րեց այն, որ Սևակ Լսկավյանը ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանա¬կահատվածում «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերությունից յուրացման եղանակով հափշտա¬կել է իրեն վստահված խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հետևյալում. Սևակ Լսկավյանը« հանդիսանալով «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրենը« 2012թ. փետրվարի 22-ին ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապա¬հովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմա¬նագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք։ Ի կատարումն վերոնշյալ պայմանագրի` Սևակ Լսկավյանը ապահովադիրների հետ կնքել է ապահո¬վագրական վկայագրեր, տևական ժամանակ պատշաճ կարգով կատարելով պայմանագրով ստանձնած իր պարտավորությունները, այդ թվում` ապահովադիրներից գանձած գումարները «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությանը հանձնելու կամ փոխանցելու առումով, սակայն 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիսն ընկած ժամա¬նակահատվածում« ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկա¬յագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միաս¬նական դիտա¬վորությամբ նրան վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահո¬վագրավճար¬ներից 838.679 ՀՀ դրամն ապա¬հովագրական ընկե¬րության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և այդ կերպ խոշոր չա¬փերի այդ գումարը յուրացրել է, այսինքն` կատարել է հանցավոր արարք, որը նախա¬տես¬ված է ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։ Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճա¬նաչեց, նշեց, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերությանը որևէ գումար պարտք չէ, քանի որ իր կնքած գործարք¬ներից որպես միջնորդավճար իրեն պետք է վճարվեր շուրջ 655.000 ՀՀ դրամ գումար, որը չի վճարվել, նաև այն չի հաշվանցվել։ Նշեց նաև, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերություն մուտքագրման ենթակա գումարները փոխանցել է այլ կազմակերպությունների, ապահովագրական այդ ընկերության նկատ¬մամբ պարտքն առաջացել էր շուրջ 20 «ԱՊՊԱ» պայմանագիր կնքելու արդյունքում։ Նշեց նաև, որ իր ընկերության բանկային հաշվի վրա կուտակել էր շուրջ 600.000 ՀՀ դրամ գումար, սակայն հարկային վարույթի շրջանակներում դրա վրա արգելանք է կիրառվել, իսկ հետագայում այն բռնագանձվել է։ Նշեց, որ բանկային հաշվի վրա առկա 600.000 ՀՀ դրամ գումարի վրա արգելանք կիրառելու մասին քննիչին չի հայտնել, այդ մասին իր մոտ պահ¬պանված փաստաթղթեր չունի։ Այդ մասին ուղղակիորեն չի հայտնել նաև գումարները վճարելու պահանջով իրեն զանգահարած «Նաիրի Ինշուրանս» ընկե¬րության աշխա¬տակցին` տեղեկացնելով միայն, որ իր մոտ որոշակի գումարային խնդիրներ են ծագել։ Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի պատճառաբանություններն անհիմն են ու մտացածին, հե¬տապնդում են քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից ազատելու նպատակ։ Վեր¬ջինիս պատ¬ճառաբանությունները հերքվել, իսկ առաջադրված մեղադրանքում նրա մեղա¬վորութ¬յունը հաս¬տատ¬վել է պատշաճ իրա¬վական ընթա¬ցա¬կարգերի շրջանակներում դա¬տաքննութ¬յամբ հետա¬զոտված հետևյալ ապացույցների հա¬մադրման և գնահատ¬ման արդյունքներով. Իր իսկ ցուցմունքով. Այսպես, Դա¬տարանում, օգտվելով դատավարական իրավունքից, հրա¬ժարվեց ցուցմունք տալուց, իսկ հարցերին պա¬տասխանելիս ըստ էության ընդունեց, որ իր ընկերութ¬յունում առաջացել էր ֆինանսական ծանր վիճակ, ընթացքում ինքը պարտք է մնացել «Նաիրի Ինշուրանս» կազ¬մակերպությանը, սակայն հետագայում այդ պարտքն ինքը հատուցել է այլ ապահովագրական պայմա¬նագրեր կնքելով, որոնց գծով պետք է իրեն միջնորդավճար վճարեին կամ առնվազն հաշվանցեին իր ունեցած պարտքը։ Մանրամասնեց, որ 2015 թվականից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է պայմանագիր, որով ստանձնել է ապահովագրական գործակալի պարտականություններ. այդ կազմակերպության անունից հաճախորդների հետ պայմանագրեր էր կնքելու, որը սկզբնական շրջանում կնքել է ձեռագիր, հետագայում` էլեկտրոնային տարբերակներով, իսկ բժշկական սոցիալական ապահո¬վագրության դեպքում կնքել է բացառապես ձեռագիր տեսքով։ Այդպիսի պայմանագիր կնքելու կամ իր մոտ կուտակումներ առաջանալու դեպքում ընկերությունից զանգահարել են, որից հետո ինքը համապատասխան փաստաթղթերը և գումարները տարել և ներկայացրել է նրանց։ Ընկերությունում կազմել են փոխադարձ հանձնման-ընդունման ակտեր, որոնք կնքվել են և որից հետո միայն գումարը փոխանցվել է։ Ընկերության կողմից իր գործունեության նկատմամբ հսկողությունն իրականացվել է հեռախոսակապի միջոցով, իրենից ճշտել են` արդյոք գործարքներ կնքել է, թե` ոչ։ Ժամանակ առ ժամանակ կատարել են գույքագրում, որն իրականացնելու համար ապահովագրական ընկերությանն է ներկայացրել ինչպես դատարկ, այնպես էլ լրացված ձևաթղթերը, որոնք համարակալված և հաշվառված փաստաթղթեր էին։ Նշեց, որ էլեկտրոնային տարբերակի դեպքում տվյալները համակարգչային եղանակով ընկե¬րության մոտ միանգամից երևացել են։ Ապահովագրական գումարը և իր հավելավճարը վճարելու հստակ մեխանիզմ չի գործել, կամ նրանք են զանգահարել և առա¬ջարկել գումարները բերել կամ ինքն է իր նախաձեռնությամբ տարել, վճարումները կատարել է հիմնականում բանկային փոխանց¬մամբ։ Քաղա¬քացիները գումարները վճարել են թե' կանխիկ, թե' փոխանցմամբ։ Հիմնականում ընկե¬րությունը պահանջել է վճարումներն ընդունել բանկային փոխանցման տարբերակով, չի հիշում, թե կանխիկ եղանակով արդյոք վճարում կատարել է, թե` ոչ։ Եղել են դեպքեր, երբ քաղաքացու հետ գոր¬ծարքը կնքելուց հետո ստացած գումարն ընկերությանը չի փոխանցել։ Պարտքերը գոյացել են, քանի որ վճարել է այլ կազմակերպության հետ կնքված գործարքների համար, թեև նման պայմանավոր¬վա¬ծութ¬յուն նախա¬պես չունեին, եղել է նաև դեպք, երբ հաճախորդը չի վճարել, պատահել է նաև, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերության հաշվեհամարին է փոխանցել այլ կազմակերպության գումարներ, չնայած այդպիսի լիազո¬րություններ չի ունեցել, դա արվել է փոխադարձ վստահության մթնոլորտում։ Երբ գալիս էր գումարներ վճարելու պահը, վճարել է իր միջոցների հաշվին կամ հաճախորդներին է դիմել, որ նրան գումարները փոխանցեն։ նշեց նաև, որ 2013թ. ամռանն է «Նաիրի Ինշուրանս» ընկերության աշխատակիցն իրեն ան¬հանգստաց¬րել՝ պահանջելով շուրջ 800.000 ՀՀ գումար, սակայն ինքը պատճառաբանել է, որ հայտնվել է նյու¬թական ծանր վիճակի մեջ, նրան չի հայտնել, որ հաշվեհամարին առկա գումարն արգելանքի տակ է։ Վկա Լիանա Վանիկի Հակոբյանի ցուցմունքով. վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ քննվող դեպքի ժամանակահատվածում աշխատել է «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունում` որպես գործակալական վաճառքի ղեկավարման բաժնի համակարգող։ 2012թ. փետրվարի 23-ին իրենց ընկերության և «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Սևակ Գևորգի Լսկավյանի միջև կնքվել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր« որի համաձայն` «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Սևակ Լսկավյանին իրավունք է վերապահվել ապահովագրական ընկերության անունից կնքելու ապահովագրական պայմանագրեր« որոնց ապահովագրավճարները պարտավոր էր փոխանցել ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին։ 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում Սևակ Լսկավյանն ապահովադիրների հետ կնքել է շուրջ 88 ապահովագրական վկայագրեր« որոնց դիմաց ստացված վճարներից ձևավորվել է 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար« որից 361.955 ՀՀ դրամը` գործակալի միջնորդավճարն էր« իսկ մնացած` 2.051.079 ՀՀ դրամն ենթակա էր վճարման ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին։ Սակայն Սևակ Լսկավյանն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին է փոխանցել ընդամենը 556.553 ՀՀ դրամ` ընկերությանը պարտք մնալով 1.494.526 ՀՀ դրամ։ Քանի« որ «Սեգալ» ՍՊ ընկերությունն իրականացրել է նաև առողջապահական ապահովագրության վկայագրերի կնքում և ունեցել է 655.880 ՀՀ դրամի չափով ստացվելիք միջնորդավճար« ապահովագրական ընկերությունը կատարել է հաշվանցում` իրենց պարտք եղած ընդհանուր գումարից նվազեցվել է Ս.Լսկավյանին վճարման ենթակա այդ միջնորդավճարը, որի արդյունքում «Սեգալ» ՍՊ ընկերության պարտքը կազմել է 838.645 ՀՀ դրամ։ Այսպիսով, Սևակ Լսկավյանը, չվճարելով նրան վստահված գումարները, յուրացրել է 838.645 ՀՀ դրամ։ Որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթի ` 2012թ. փետրվարի 22-ին «Սեգալ» ՍՊ և «Նաիրի Ինշու¬րանս» ապահովագրական ընկերությունների միջև կնքված թիվ Գ-12-013 պայ¬մա¬նագրի առկայությամբ« համաձայն որի` «Սեգալ» ՍՊ ընկերությունը« ի դեմս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի, ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից և նրա հաշվին ապահովագրական պայմա¬նագրեր կնքելու իրավունք։ Սևակ Լսկավյանը, պայմանագրով ստանձնած պարտականություն¬ների հա¬մա¬ձայն, պարտավոր էր ապահովել պայմանագրերի շրջանակներում իր կողմից կնքված վկայագրերի ապահովագրավճարները վճարել ապահովագրողի դրամարկղ կամ փոխանցել ապահո¬վագրողի բանկային հաշվին։ Դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016թ. հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությամբ« համաձայն որի` «Սեգալ» ՍՊ ընկերության և «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության միջև 2012թ. փետրվարի 23-ին կնքված «Ապահովագրական գործա¬կալի գործունեություն իրականացնելու մասին» թիվ Գ-12-013 պայմանագիրն ու դրանում արտացոլված պայմանները« զուտ տնտեսագիտական տեսանկյունից« համապատասխանել են դրա կնքման ժամանա¬կա¬հատվածում գործող նորմատիվ իրավական և այլ ակտերի պահանջներին։ «Սեգալ» ՍՊ ընկերության կողմից խախտվել է պայմանագրի 5.6 կետի պահանջները։ «Ապահովագրական գործակալի գոր¬ծունեություն իրականացնելու մասին» պայմանագրով նախատեսված դրույթների համաձայն` զուտ տնտեսագիտական և հաշվապահական հաշվառման տեսանկյունից հետազոտվող ժամանակաշրջանի վերջում «Սեգալ» ՍՊ ընկերության պարտավորությունները «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հանդեպ կազմել է 838.679 ՀՀ դրամ։ 3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումը. Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատա¬¬րա¬նը հաս¬տատ¬ված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, այսինքն` հան¬ցա¬վոր արարք« որը համա¬պա¬տաս¬¬խանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին, հետևա¬բար` նա քրեա¬կան պա¬տաս¬¬խա¬նատ¬¬¬վության և պատժի ենթա¬¬կա է այդ հոդ¬վածի վերոնշյալ մա¬սով և կետով։ 4. Նշանակվող պատժի և դատավճռով լուծման ենթակա այլ հարցեր. Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որո¬շելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը« ուղղել պատժի ենթարկված անձին« ինչպես նաև կանխել հան¬ցագործությունները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հան¬ցանք կատա¬րած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներ¬գոր¬ծութ¬յան այլ միջոց¬ները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծան¬րությանը« այն կա¬տա¬րելու հան¬գա¬մանք¬ներին, հանցավորի անձ¬նավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասն սահմանում է« որ հանցա¬գոր¬ծութ¬յան համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ« իսկ նույն հոդ¬վածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցա¬գործության՝ հան¬րության համար վտանգա¬վո¬րության աստիճանով և բնույթով« հանցավորի անձը բնու¬թագրող տվյալներով« այդ թվում՝ պատաս¬խա¬նատ¬վությունը և պատիժը մեղմաց¬նող և/կամ ծանրացնող հան¬գա¬մանքներով։ ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համա¬ձայն` հան¬ցագործության համար նախա¬տեսված պատիժ¬ներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապա¬հովել պատժի նպատակ¬ները։ Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգա¬մանք¬ներ ունեցող գոր¬ծով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատա¬րա¬նի դատական ակ¬տի հիմնավո¬րումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբա¬նութ¬յուն¬ները« պարտադիր են դատարանի հա¬մար նույնանման փաստական հանգամանք¬ներով գործի քննության ժամա¬նակ։ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը« Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դա¬տարանի 2007թ. հոկ¬տեմ¬բերի 26-ի ՎԲ-149/07 գործով մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մա¬սով նախատեսված նորմը« նշել է« որ այն Դատարանին օժտել է անձի պատասխա¬նատ¬վությունը մեղ¬մաց¬նող հանգամանքների կիրառման լայն հայեցողությամբ« քանի որ պա¬տիժ նշանակելիս Դա¬տա¬րանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այնպիսի հանգա¬մանք¬ներ« որոնք նույն հոդվածի առա¬ջին մասում նշված չեն։ Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի անձը բնութագրող տվյալներ է գնա¬հատում` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2016թ. հոկտեմբերի 6-ին կատարված հարցման արդյունքների), երիտասարդ լինելը (ըստ AF սերիայի 077781 անձնագրի պատճենի` ծնվել է 1987 թվականին)։ Անձը բնութագրող վերոնշյալ տվյալները հաստատված են գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված, թույլատրելիության ու վերաբերելիության չափանիշներին համապատասխանող ապացույցներով, ողջամտորեն մեղմացնում են ամբաստանյալի անձի հանրային վտանգավորությունը։ Դատարանը ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրեց։ Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով անդրադառնալով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տե¬սակի ընտրությանը` Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված հանցակազմը նախատեսում է այլընտրանքային պատժատեսակներ` տուգանք կամ ազատազրկում` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավուն¬քից զրկելով կամ առանց դրա, հետևաբար` սույն գործով Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ պա¬տիժ նշանակելիս քննարկման ենթակա են` պատժատեսակի ընտրության, պատժաչափի, լրացուցիչ պատժատեսակ նշանակելու նպատակահարմարության, տվյալ հոդվածով նախատեսված ազատազրկումից ավելի մեղմ պատժաչափ կամ պատժատեսակ նշանակելու կամ լրացուցիչ պատիժը չնշանակելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդ¬վածի կիրառում), ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու դեպքում՝ այն կրելու կամ չկրելու հարցերը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառում)։ Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի անձը, կատարած հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը (միջին ծան¬րության դիտավորյալ հան¬ցանք է), տուժողին պատճառված վնասը չհատուցելու և այդ ուղղությամբ որևէ միջոց չձեռնարկելու հանգամանքները` հանգում է այն համոզվածության, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կանոնի կիրառմամբ առավել մեղմ պատժատեսակի նշանակումը չի ապահովի պատժի նպատակները։ Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավ¬յանի նկատմամբ անհրաժեշտ է նշանակել տվյալ հոդվածի սանկցիա¬յով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակը` ազատազրկումը, որը նա պետք է կրի։ Այդ պատիժն է արդա¬րացի ու միա¬ժամանակ անհրաժեշտ ամբաստանյալին ուղղելու և հնարավոր նոր հանցագործություններն ու իրավա¬խախ¬տումները կանխելու համար։ Ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները Դա¬տարանը հաշվի է առնում նրա նկատմամբ նշանակվող ազատազրկման չափը որոշելիս։ Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված լրացուցիչ պատժի` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործու¬նեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու խնդրին` Դատարանը, ամբաստանյալի նկատմամբ ազա¬տազրկման ձևով ռեալ պատիժ սահմանելու, նրան հասարակությունից տևական ժամանակով մեկու¬սաց¬նելու որոշում կայացնելու պայմաններում, լրացուցիչ այդ պատ¬ժի նշանակումը նպատակահարմար չի համարում։ Դատարանը գտնում է նաև, որ սույն դատավճիռը կայացնելու պահին ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստո¬րագրությունը փո¬փոխելու կամ վերաց¬նելու հիմքերը բացա¬կա¬յում են, այն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ վերջինիս պատժի կրման սկիզբը` հաշվարկել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից։ ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույցների, դատական ծախսերի, գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի, քաղաքացիական հայցի հարցերին, սակայն Դատարանը, պարզելով, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի գույքի վրա արգելանք չի կիրառվել, քրեական գործում բացակայում են իրեղեն ապացույցի վերաբերյալ տվյալները` սահմանափակվում է այդ փաստերի արձանագրմամբ։ Անդրադառնալով տուժող (քաղաքացիական հայցվոր) «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերության ներկայացուցիչ Մանե Մարտիրոսյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցի լուծման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այն հիմնավոր է և ենթակա բավարարման ամբողջությամբ. քաղա¬քացիական պատասխանող Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ վերոնշյալ կազմակերպության, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի փոխհատուցում, անհրաժեշտ է բռնագանձել 838.647 (ութ հարյուր երեսունութ հազար վեց հարյուր քառասունյոթ) ՀՀ դրամ գումար։ Դատարանը գտնում է, որ որպես դատական ծախս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (պետական բյուջեի) անհրաժեշտ է բռնագանձել սույն գործով նշանակված փորձաքննության (դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016թ. հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացություն) համար կատարված ծախսը` 100.800 (հարյուր հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։ Գնահատելով և ամփոփելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույց¬ները, ղեկա¬վար¬վելով ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 357-360-րդ, 364-365-րդ, 367-րդ, 369-373-րդ հոդված¬ներով՝ Դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց ՝ Սևակ Գևորգի Լսկավյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ` ազատազրկում 2 (երկու) տարի ժամկետով։ Սևակ Լսկավյանի պատժի կրման սկիզբն հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից, որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Տուժող (քաղաքացիական հայցվոր) «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերության ներկայացուցիչ Մանե Մարտիրոսյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցն ամբողջությամբ բավարարել, քաղաքացիական պատասխանող Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ վերոնշյալ կազմակերպության, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի փոխհատուցում, բռնագանձել 838.647 (ութ հարյուր երեսունութ հազար վեց հարյուր քառասունյոթ) ՀՀ դրամ գումար։ Որպես դատական ծախս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (պետական բյուջեի) բռնագանձել 100.800 (հարյուր հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։ Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քրեական դատարան ստացման օրվանից մեկամսյա ժամկետում։ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 17-03-2017 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 20-04-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-249, 2-188, 3-71 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 20-04-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-249, 2-188, 3-71 |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-19866 |
Գործը ստացվել է (կատարումն ապահովելու համար, և ... )
| Ամսաթիվ | 19-07-2018 |
|---|
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 20-07-2018 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 27-07-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-249,2-188, 3-135,4-116 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 30-07-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-249,2-188, 3-135,4-116 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0303/01/16
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 19-04-2017 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 18-04-2017 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Ամբաստանյալ |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Սևակ |
| Ազգանուն | Լսկավյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Սևակ Լսկավյան Ամբողջությամբ բեկանել և փոփոխել Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի`Սևակ Գևորգի Լսկավյանի /ՀՀ քր. օր-ի 179 հոդ. 2-րդ մասի 3-րդ կետով - ազատազրկում 2 տարի ժամկետով / վերաբերյալ 17.03.2017թ. դատավճիռը և իրեն արդարացնել : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 21-04-2017 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 21-04-2017 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Սերգեյ |
| Ազգանուն | Չիչոյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Մհեր |
| Ազգանուն | Արղամանյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Ռուբիկ |
| Ազգանուն | Մխիթարյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 26-04-2017 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 10-05-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 13:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 07-06-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 07-07-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 12-07-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և ստորադաս դատարանի դատական ակտը թողնվել է անփոփոխ
| Անփոփոխ թողնված դատական ակտը | Պատճառաբանվել է |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 12-07-2017 |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Սևակ |
| Ազգանուն | Լսկավյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր.օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | Գործ ԵԿԴ/0303/01/16 Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ. ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ Ռ. ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ` ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա. ՍԻՄՈՆՅԱՆԻ ՊԱՇՏՊԱՆՆԵՐ` Հ. ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ Ա. ՍԻՐՈՒՆՅԱՆԻ ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ս. ԼՍԿԱՎՅԱՆԻ 2017 թվականի հուլիսի 12-ին Երևան քաղաքում դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի վերաքննիչ բողոքը` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճռի դեմ Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1. Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2015 թվականի հունիսի 05-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում` <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժվել և Սևակ Գևորգի Լսկավյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չի իրականացվել` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։ 2015 թվականի հուլիսի 31-ին Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանի որոշմամբ քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին վերոնշյալ որոշումը վերացվել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 63202115 քրեական գործը։ 2016 թվականի հոկտեմբերի 06-ին Սևակ Գևորգի Լսկավյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։ 2016 թվականի նոյեմբերի 21-ին թիվ 63202115 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան: Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճռով` Սևակ Գևորգի Լսկավյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ` ազատազրկում` 2(երկու) տարի ժամկետով։ Սևակ Լսկավյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից, որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Վճռվել է նաև տուժող (քաղաքացիական հայցվոր) <<Նաիրի Ինշուրանս>> ԱՍՊ ընկերության ներկայացուցիչ Մանե Մարտիրոսյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցն ամբողջությամբ բավարարել, քաղաքացիական պատասխանող Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ վերոնշյալ կազմակերպության, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի փոխհատուցում, բռնագանձել 838.647 (ութ հարյուր երեսունութ հազար վեց հարյուր քառասունյոթ) ՀՀ դրամ գումար։ Որպես դատական ծախս` Սևակ Գևորգի Լսկավյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (պետական բյուջեի) բռնագանձել 100.800 (հարյուր հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։ Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտք է եղել 2017 թվականի ապրիլի 21-ին: ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2017 թվականի ապրիլի 26-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` քննության վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով: Վերաքննիչ բողոքի դեմ գրավոր պատասխան չի ստացվել: 2. Գործի փաստական հանգամանքները. Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել հետևյալը: Սևակ Լսկավյանն ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում <<Նաիրի Ինշուրանս>> ԱՍՊ ընկերությունից յուրացման եղանակով հափշտակել է իրեն վստահված խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հետևյալում. Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով <<Սեգել>> ՍՊ ընկերության տնօրենը, 2012 թվականի փետրվարի 22-ին ընկերության անունից <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք։ Ի կատարումն վերոնշյալ պայմանագրի` Սևակ Լսկավյանն ապահովադիրների հետ կնքել է ապահովագրական վկայագրեր, տևական ժամանակ պատշաճ կարգով կատարելով պայմանագրով ստանձնած իր պարտավորությունները, այդ թվում` ապահովադիրներից գանձած գումարները <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությանը հանձնելու կամ փոխանցելու առումով, սակայն 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ նրան վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից 838.679 ՀՀ դրամն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և այդ կերպ խոշոր չափերի այդ գումարը յուրացրել է: 3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով: Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, որն ազդել է գործի ելքի վրա։ Դատարանը չի կատարել բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննություն, իսկ մեղադրական դատավճռի հիմքում դրել է անթույլատրելի և գործին ոչ վերաբերելի ապացույցներ։ Գործով որպես վկա հարցաքննված Լիանա Հակոբյանը հանդիսանում է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության աշխատակից, գործով շահագրգիռ անձ, ով իր ցուցմունքով փաստացի կատարել է <<Նաիրի Ինշուրանս>> և <<Սեգել>> ընկերությունների միջև տեղի ունեցած փոխհարաբերությունների ֆինանսատնտեսական վերլուծություն և հանգել հետևության, որ շուրջ 88 ապահովագրական վկայագրերի դիմաց ստացել է 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար, որից 838.645 ՀՀ դրամ գումարը յուրացրել է: Զուտ փաստաթղթային բնույթ ունեցող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված ենթադրյալ հանցագործությունը վկայի ցուցմունքով հիմնավորելը կամ հերքելն իրավաչափ չէ։ Որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթուղթը՝ 2012 թվականի փետրվարի 22-ին <<Սեգել>> ՍՊ և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունների միջև կնքված ԱԿ թիվ Գ-12-013 պայմանագիրը, բացի նրանից, որ վերոնշված ընկերությունների միջև առկա է եղել պայմանագրային փոխհարաբերություններ, այլ որևէ հանգամանք, այդ թվում իր կողմից յուրացում կատարելու վերաբերյալ, չի ապացուցում։ Ինչ վերաբերում է դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությանը, ապա այն չի կարող համարվել թույլատրելի ապացույց, քանի որ. 1. փորձագետը դուրս է եկել իր իրավասության սահմաններից` պատասխանելով ինչպես իրավաբանական բնույթի հարցերի, այնպես էլ փորձաքննության որոշմամբ չառաջադրված հարցերի, 2. փորձագետի եզրակացությունը բացառապես հիմնված է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության ներկայացուցչի կողմից ներկայացված փաստաթղթերի պատճենների վրա, առանց ստուգելու դրանց համապատասխանությունը բնօրինակների հետ, 3. մինչև փորձաքննության կատարումը գործով չշահագրգռված համապատասխան մասնագետի կողմից չի կատարվել <<Սեգել>> և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերությունների ֆինանսական փոխհարաբերությունների մասնագիտական ստուգում, չի կազմվել մասնագիտական ակտ, որի տվյալների հիման վրա էլ պետք է կատարվեր վերոնշված փորձաքննությունը։ Բացի այդ, քրեական գործում առկա չէ որևէ ապացույց կամ փաստական տվյալ այն մասին, որ համապատասխան ապահովագրական պայմանագրերի դիմաց <<Սեգել>> ընկերությանը կամ անձամբ իրեն որևէ անձ գումարներ է վճարել, որոնք էլ ինքը պետք է փոխանցեր <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերությանը։ Դրանից բացի, <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժելու և իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Գրիգորյանի 2015 թվականի հունիսի 05-ի որոշումը Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանն իր 2015 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ վերացրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգի և ժամկետների խախտմամբ, որպիսի հանգամանքը դատարանի կողմից քննարկման առարկա չի դարձվել և համապատասխան իրավական գնահատականի չի արժանացել։ Հարկ է փաստել նաև, որ իր և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերության միջև առկա փոխհարաբերությունները թիվ Գ-12-013 պայմանագրից բխող քաղաքացիաիրավական փոխհարաբերություններ են, կրում են բացառապես քաղաքացիաիրավական բնույթ, իսկ դատարանն էլ ըստ էության քննել է քաղաքացիական գործ, սակայն քրեական դատավարության կարգով՝ <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերության գույքային իրավունքները դիտելով հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով՝ իրականացնել է նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն, որի արդյունքում խաթարվել է քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը՝ խախտելով նաև արդարադատության հիմնարար սկզբունքները։ Ելնելով վերոգրյալից և նկատի ունենալով, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ` ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0303/01/16 քրեական գործով դատավճիռը, փոփոխել այն և իրեն արդարացնել։ Վերաքննիչ բողոքի քննությունն իրականացնել վերաքննության կանոններով և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համապատասխան, քննարկել դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության թիվ 26761609 եզրակացության, ինչպես նաև գործում առկա, որպես ապացույց դիտված ոչ բնօրինակ թղթերի թույլատրելիության հարցը։ 4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանության կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, դատական ակտը չբողոքարկած մեղադրողի պատասխանը, քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ապացույցների ողջ համակցությունը` քրեական գործի լուծման համար բավարարության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավավարական օրենսդրության պահանջների տեսանկյունից, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ հետևյալ պատճառաբանությամբ: Քրեական պատասխանատվության հիմքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները: Անձնական պատասխանատվության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն` անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության միայն անձամբ իր կատարած հանցանքի համար: Քրեադատավարական օրենսդրության խնդիրներն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար` 1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից. 2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ: Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում` 1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի. 2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի. 3) ոչ ոք անօրինական և կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման: Օրինականության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձինք պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, սույն օրենսգիրքը և մյուս օրենքները: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով: (…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: (…) >>: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալներ, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում` 1) դեպքը և հանգամանքները /կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն/. 2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին. 3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները. 4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ. 5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները. 6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը` 1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը. 2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին. 3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը. 4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն. (…) 6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար. (…)>>: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ>>: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի համաձայն` << 1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝(…) 2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է՝ (…) 3) խոշոր չափերով` (…)>>: Յուրացումը և վատնումը բնութագրվում են նրանով, որ հանցավորը հափշտակում է իրեն վստահված գույքը, այսինքն՝ այն գույքը, որ գտնվում է նրա օրինական տիրապետման ներքո, որի նկատմամբ նա որոշակի լիազորություններ ունի: Հանցավորը գույքը վերցնում կամ գույ¬քին տիրանում է՝ օգտագործելով այն լիազորությունները, որոնք նրա վերապահված են այդ գույքի նկատմամբ: Օգտվելով դրանից՝ յուրացնողը կամ վատնողն իրեն վստահված ուրիշի գույքն ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով դարձնում է իրենը կամ հանձնում այլ անձի: Անձի մոտ գույքի նկատմամբ լիազորություններ կարող են առջանալ պաշտոնեական պարտականությունների, պայմանագրային հարաբերությանների, հատուկ հանձնարարության ուժով: Յուրացումն օբյեկտիվ կողմից դրսևորվում է նրանում, որ հանցավորը, օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիա¬զորությունները, ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով դարձնում է այն իրենը կամ ուրիշինը: Յուրացման դեպքում հանցավորը նախապես գույքն առանձնացնում է սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և միաց¬նում իր գույքային ֆոնդին: Փաստորեն գույքն օգտագործելու, տիրապե¬տելու և տնօրինելու՝ սեփականատիրոջ լիազորություններից փաստացի օգտվելու հնարավորություն է ստանում հանցավորը, իսկ սեփականատերը զրկվում է այդ լիազորություններն իրականացնելու հնարավորությունից: Հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, անձը գիտակցում է մեկ ուրիշին խաբելու կամ վստա¬հությունը չարաշահելու եղանակով գույքային վնաս պատճառելը, նա¬խատեսում ու ցանկանում է այդ: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) [Ք]րեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են. ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ, բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային, գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով: Նշված պահանջների պահպանման հետ է անմիջականորեն կապված ապացույցների թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցի լուծումը, որն իր հերթին կազմում է ապացույցների գնահատման բաղկացուցիչ մասը: (...) Ապացույցների գնահատումը` որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին>> (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը): ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ս.Սաքանյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում, (…) [ն]շված հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ կազմում են ապացուցման առարկան, որն օրենքում ձևակերպված է ընդհանուր տեսքով և կիրառելի է բոլոր տեսակի հանցագործությունների համար: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ապացուցման առարկայի՝ օրենքում ամրագրված տիպական թվարկումը յուրաքանչյուր գործով ճշգրտվում և լրացվում է հանցագործության քրեաիրավական որակմանը համապատասխան: Սա նշանակում է, որ կատարված իրադարձությունը (ինչպես ամբողջությամբ, այնպես էլ նրա յուրաքանչյուր հանգամանքը առանձին վերցված) յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հետազոտել` հաշվի առնելով քրեական օրենքով նախատեսված կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները: (...) [Ա]պացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշում, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը: (...) Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝ 1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք, 2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն, 3) անմեղության կանխավարկած: (…) [Ն]երքին համոզմունքը վարույթն իրականացնող մարմնի համոզմունքն է այն մասին, որ առկա ապացույցները բավարար են գործի ճիշտ լուծման համար անհրաժեշտ հանգամանքները բացահայտված դիտելու համար: [Ա]պացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է <<ապացույցների համակցություն>> հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե` 1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար, 2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ, 3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում>> (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ և 17-րդ կետերը): ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ <<ապացույցների բավարարությունը>> որոշելու չափանիշներն են. 1) անմեղության կանխավարկածը, 2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը, 3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը: (...) Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում: (...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած: (...)>>: ՀՀ քրեական և քրեադատավարական օրենսդրության վերոհիշյալ իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով սույն քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և բացահայտված փաստական հանգամանքների նկատմամբ քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի խախտումների հարցը, վերաքննիչ դատարանը փաստում է հետևյալը. Առաջին ատյանի դատարանում ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել: Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի ցուցմունքները, հանգել է հետևության, որ վերջինիս պատճառաբանություններն անհիմն են ու մտացածին, հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից ազատելու նպատակ, ամբաստանյալի պատճառաբանությունները հերքվել, իսկ առաջադրված մեղադրանքում նրա մեղավորությունը հաստատվել է քրեական գործով ձեռք բերված, դատարանում պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված և դատական ակտում շարադրված հետևյալ ապացույցներով. Վկա Լիանա Հակոբյանի ցուցմունքով, որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթի` 2012 թվականի փետրվարի 23-ին <<Սեգել>> ՍՊ և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունների միջև կնքված թիվ Գ12-013 պայմանագրով, դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությամբ: Առաջին ատյանի դատարանը, գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` հաստատված է համարել այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, այսինքն` հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, հետևաբար նա քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթակա է այդ հոդվածի վերոնշյալ մասով և կետով։ Սույն գործի փաստերի վերլուծությունից երևում է, որ Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով <<Սեգել>> ՍՊ ընկերության տնօրենը, ընկերության անունից <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր` ձեռք բերելով ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ, վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումարն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և յուրացման միջոցով հափշտակել է: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքի հիմքում դրված և մեղադրական դատավճռում շարադրված ապացույցների շարքում առկա են փաստական տվյալներ այն մասին, որ Սևակ Լսկավյանը, օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորությունները` ապահովադիրներից գանձած 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից 838.679 ՀՀ դրամն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել, հափշտակել է` զրկելով <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունը գումարներն օգտագործելու, տիրապետելու և տնօրինելու լիազորություններից, ինչի հետևանքով ընկերության գույքային ֆոնդը պակասել է: Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում վերաքննիչ բողոքի փաստարկն առ այն, որ դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությունը չի կարող համարվել թույլատրելի ապացույց, քանի որ փորձագետը դուրս է եկել իր իրավասության սահմաններից, փորձագետի եզրակացությունը բացառապես հիմնված է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության ներկայացուցչի կողմից ներկայացված փաստաթղթերի պատճենների վրա, մինչև փորձաքննության կատարումը չի կատարվել <<Սեգել>> և <<Նաիրի Ինշուրանս>> ընկերությունների ֆինանսական փոխհարաբերությունների մասնագիտական ստուգում, և գտնում է, որ նշված ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերն առկա չեն, այն ձեռք է բերվել, ամրագրվել և գործին կցվել քրեադատավարական օրենքով սահմանված և թույլատրելի համարվող կարգով, թույլատրելի է` քրեական գործի տվյալներից բխող: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին 23.02.2012թ. թիվ Գ12-013 ոչ բնօրինակ պայմանագիրն անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու հիմքերն առկա չեն, նշված պայմանագրի պատճենը վավերացվել է <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության կողմից, և Առաջին ատյանի դատարանն այն հիմնավոր կերպով է ընդգրկել քրեական գործով ապացույցների համակցության մեջ և դրել մեղադրանքի հիմքում: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պահպանելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-127-րդ հոդվածների դրույթները, դատավճռում շարադրված ապացույցները ենթարկելով բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման, հանգել է ճիշտ հետևության, որ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ բավարար են ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը գնահատելու և այն հիմնավորված համարելու համար: Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում վերաքննիչ բողոքի փաստարկներն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրական դատավճռի հիմքում դրել է անթույլատրելի և գործին ոչ վերաբերելի ապացույցներ: Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությանն առ այն, որ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Գրիգորյանի 2015 թվականի հունիսի 05-ի որոշումը` քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին, Երևան քաղաքի դատախազի կողմից վերացրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգի և ժամկետների խախտմամբ, ապա վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ գործի նյութերում առկա ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Գրիգորյանի 20.07.2015թ. թիվ 42/20-07-15 գրության համաձայն` <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերության իրավաբան Արամայիս Ասատրյանին հայտնվել է նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին, ինչպես նաև պարզաբանվել է որոշումը բողոքարկելու կարգը, որոշումը` կից գրությամբ <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ընկերությունում ստացվել է 22.07.2015թ. և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված ժամկետների պահպանմամբ` 27.07.2015թ. բողոքարկվել է Երևան քաղաքի դատախազի պաշտոնակատարին, բողոքը դատախազություն մուտք է եղել 29.07.2015թ., իսկ Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանը քննիչի որոշումը վերացնելու և քրեական գործ հարուցելու մասին որոշումը կայացրել է 2015 թվականի հուլիսի 31-ին, հետևաբար դատավարական իրավունքի նորմերի խախտում թույլ չի տրվել: Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ քրեական գործի քննության ընթացքում նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, պահպանվել են ապացույցների հավաքման, ստուգման և գնահատության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված ընթացակարգերը, Սևակ Լսկավյանի արարքի որակման հարցում քրեական օրենքը կիրառվել է ճիշտ, ամբաստանյալի կողմից իրեն մեղսագրված արարքը կատարելը և նրա մեղքը հիմնավորվում է քրեական գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: Այս առումով պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ սույն գործի շրջանակներում վերաքննիչ բողոքը բավարարելու` դատավճիռը բեկանելու, Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ արդարացման դատական ակտ կայացնելու համար: Քննության առնելով վերը նշված հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ վերաքննիչ բողոքը` առանց բավարարման: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ, 418-րդ հոդվածներով` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել: Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Սևակ Գևորգի Լսկավյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ Իսկականի հետ ճիշտ է` ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 12-07-2017 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 18-08-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 249, 188, 135 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 18-08-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 249, 188, 135 |
| Ուր | Վճռաբեկ |
| Գրության համարը | Ե-24289/17 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0303/01/16
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
| Բողոքի ստացման ամսաթիվ | 18-08-2017 |
|---|---|
| Բողոք բերող անձինք | Ամբաստանյալի պաշտպան |
| Բողոք բերող անձինք | |
| Անուն | Հայկ |
| Ազգանուն | Սարգսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ | |
| Անուն | Սևակ |
| Ազգանուն | Լսկավյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Չափահաս | Այո |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 24-08-2017 |
| Գործը ստացվել է | Քրեական վերաքննիչ |
| Մակագրվել է | 29-08-2017 |
| Դատավոր | |
| Անուն | Համլետ |
| Ազգանուն | Ասատրյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 21-11-2017 |
|---|---|
| Որոշման առաքման ամսաթիվը | 21-11-2017 |
Զեկուցող դատավոր
| Ամսաթիվ | 21-11-2017 |
|---|---|
| Զեկուցող դատավոր | |
| Անուն | Սամվել |
| Ազգանուն | Օհանյան |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 20-03-2018 |
|---|---|
| Ուղարկվել է ծանուցագիր | 07-03-2018 |
| Ժամ | 10:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
Վճռաբեկ բողոքը բավարարվել է ամբողջությամբ
| Ամսաթիվ | 20-03-2018 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 20-03-2018 |
| Ստորադաս դատարանի դատական ակտը բեկանվել է | Բեկանվել է մեղադրական դատավճիռը եվ կայացվել արդարացնող դատական ակտ |
| Հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԿԴ/0303/01/16 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում Գործ թիվ ԵԿԴ/0303/01/16 Նախագահող դատավոր՝ Ս.Չիչոյան դատավորներ` Մ.Արղամանյան Ռ.Մխիթարյան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան) նախագահությամբ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ՝ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ քարտուղարությամբ՝ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ` պաշտպան Հ.ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ 2018 թվականի մարտի 20-ին ք. Երևանում դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Սևակ Գևորգի Լսկավյանի պաշտպան Հ.Սարգսյանի վճռաբեկ բողոքը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործի դատավարական նախապատմությունը. 1. 2015 թվականի հունիսի 5-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության ներկայացուցիչ Արամայիս Ասատրյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործի հարուցումը մերժվել է: Վերոնշյալ որոշումը Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանի` 2015 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ վերացվել է, և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 63202115 քրեական գործը: 2016 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Սևակ Լսկավյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով: Նախաքննական մարմնի` նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ Ս.Լսկավյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրությունը չհեռանալու մասին: 2016 թվականի նոյեմբերի 21-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` նաև Առաջին ատյանի դատարան): 2. Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճռով Ս.Լսկավյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 2 տարի ժամկետով: Նույն դատավճռով բավարարվել է «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության քաղաքացիական հայցը` 837.647 ՀՀ դրամի չափով: 3. Ամբաստանյալ Ս.Լսկավյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` նաև Վերաքննիչ դատարան) 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է, Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը թողել է օրինական ուժի մեջ: 4. Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ս.Լսկավյանի պաշտպան Հ.Սարգսյանը։ Վճռաբեկ դատարանի` 2017 թվականի նոյեմբերի 21-ի որոշմամբ վճռաբեկ բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Դատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։ Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները. 5. Սևակ Լսկավյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով այն արարքի համար, որ «նա, ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, յուրացման եղանակով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունից հափշտակել է իրեն վստահված, խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար: Այսպես` Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն, 2012 թվականի փետրվարի 22-ին ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից և նրա հաշվին ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը ապահովագրական ընկերությունից յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ` 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր դրանց դիմաց ստացել է շուրջ 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար, սակայն հավաքագրված գումարներից 838.679 ՀՀ դրամը չի մուտքագրել ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին և ծախսել է անձնական կարիքների համար, այդ կերպ ապահովագրական ընկերությունից յուրացրել է խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթեր 150-151): 5.1 «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության իրավաբան Ա.Ասատրյանի` 2015 թվականի օգոստոսի 21-ի հարցաքննության արձանագրության համաձայն` «(...) Գործակալական գործունեություն իրականացնելու թիվ Գ12-013 պայմանագրի հիման վրա (...) [Սևակ Լսկավյանը] պարտավորվել է մեր ընկերության անունից կնքել ապահովագրական պայմանագրեր, ստանալ դրանց կնքումից գոյացած գումարները, միջնորդավճարը մասհանած կամ առանց դրա մուտքագրել ընկերության բանկային հաշվին (...): Սևակ Լսկավյանը 2012թ.-ի ապրիլ ամսից մինչև 2013թ.-ի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում կնքել է մի շարք` 88 ապահովագրական վկայագրեր, դրանց կնքումից ստացել է 2.413.094 ՀՀ դրամ, որից իրեն հասանելիք միջնորդավճարը, որը կազմել է 361.955 ՀՀ դրամ, ընկերությանն է փոխանցել 556.553 ՀՀ դրամ, բացի դրանից կնքել է նաև առողջության ապահովագրության վկայագրեր, որոնց միջնորդավճարները, ի տարբերություն ԱՊՊԱ վկայագրերի, ի սկզբանե տնօրինում է ընկերությունը, հաշվարկելով պարտքից հանել է 655.780 ՀՀ դրամ, որի արդյունքում մեր ընկերությանը չփոխանցելով մնացած գումարը, ընկերության նկատմամբ վերջնական հաշվարկով չի փոխանցել ընկերության հաշվեհամարին 836.646 ՀՀ դրամ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 234-235): 5.2 «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության աշխատակից Լ.Հակոբյանի` 2015 թվականի սեպտեմբերի 9-ի հարցաքննության արձանագրության համաձայն` «(...) [Սևակ Լսկավյանը] կնքել է թվով շուրջ 88 ԱՊՊԱ վկայագիր, որոնց գծով ձևավորվել է շուրջ 2.413.033 ՀՀ դրամ գումար, որից վճարվել է ընդամենը 556.553 ՀՀ դրամ: (...) Մեր ընկերությունը, կատարելով Լսկավյանին հասանելիք միջնորդավճարների հաշվանցում, [հաշվարկել է, որ] Լսկավյանի պարտքը կազմել է 838.645 ՀՀ դրամ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 237-238): 5.3 Որպես վկա հարցաքննված Սևակ Լսկավյանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 22-ի հարցաքննության արձանագրության համաձայն` «(...) Ես Նաիրի ինշուրանս ընկերության ներկայացրած հաշվարկների հետ համաձայն չեմ, քանի որ ես հասանելիք միջնորդավճարներ ունեի և ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն նրանք պետք է հաշվանցում կատարեին, որի արդյունքում պարտքս պետք է մարվեր և նրանք վստահեցրել էին, որ դա կատարվել է, հակառակ դեպքում ես կմարեի դա, ուստի խնդրում եմ ստուգման ենթարկեք ներկայացված հաշվարկը, դրա ճշտությունը և հիմնավորվածությունը, այլ հարցերի պատասխանել չեմ ցանկանում, հիմա էլ պատրաստ եմ հիմնավորման դեպքում վճարել պարտք ունեցածս գումարը» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթ 1): 5.4 Դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության` 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացության հետևությունների համաձայն` «(...) [Ս]ույն համալիր փորձաքննությամբ կատարված հաշվարկներով` «Սեգալ» ՍՊ ընկերության պարտավորությունները Ապահովագրողին կազմում է ընդամենը 838679 դրամ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթեր 114-118): 6. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի համաձայն` «(…) Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ Սևակ Լսկավյանը ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2012թ. ապրիլից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում «Նաիրի Ինշուրանս» ԱՍՊ ընկերությունից յուրացման եղանակով հափշտակել է իրեն վստահված խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար (…): (…) Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, այսինքն` հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, հետևաբար` նա քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթակա է այդ հոդվածի վերոնշյալ մասով և կետով» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 3, թերթեր 57-61): 7. Վերաքննիչ դատարանի որոշման համաձայն` «(…) Սույն գործի փաստերի վերլուծությունից երևում է, որ Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով «Սեգել» ՍՊ ընկերության տնօրենը, ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր` ձեռք բերելով ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ, վստահված 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումարն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և յուրացման միջոցով հափշտակել է: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքի հիմքում դրված և մեղադրական դատավճռում շարադրված ապացույցների շարքում առկա են փաստական տվյալներ այն մասին, որ Սևակ Լսկավյանը, օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորությունները` ապահովադիրներից գանձած 2.413.034 ՀՀ դրամ ապահովագրավճարներից 838.679 ՀՀ դրամն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել, հափշտակել է` զրկելով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունը գումարներն օգտագործելու, տիրապետելու և տնօրինելու լիազորություններից, ինչի հետևանքով ընկերության գույքային ֆոնդը պակասել է: (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 3, թերթեր 117-122)։ Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը. Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով. 8. Բողոքի հեղինակի կարծիքով Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշումն օրինական և հիմնավոր չէ, դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, որպիսի պարագայում, կայացված դատական ակտը ենթակա է բեկանման։ 8.1 Մասնավորապես բողոքաբերը, հղում կատարելով Վ.Մաթևոսյանի գործով կայացված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին և վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի հատկանիշները, նշել է, որ անձի կողմից քաղաքացիաիրավական պարտավորության ոչ պատշաճ կատարումը կամ չկատարումը չի վկայում նրա արարքում յուրացման հանցակազմի առկայության մասին: Վերոնշյալի հիման վրա բողոք բերած անձը հայտնել է, որ սույն գործով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական և «Սեգել» ընկերությունների միջև կնքված թիվ Գ-12-013 պայմանագրից ծագել են քաղաքացիաիրավական փոխհարաբերություններ, որոնք ենթակա էին կարգավորման բացառապես քաղաքացիադատավարական կարգով, սակայն ստորադաս դատարանները նշված քաղաքացիական գործը քննել են քրեական դատավարության կարգով` «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության գույքային շահերը դիտելով հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով` իրականացրել են նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն, որի արդյունքում խաթարվել է քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը` խախտելով նաև արդարադատության հիմնարար սկզբունքները: Միևնույն ժամանակ բողոքաբերը նշել է, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունը դեռևս 2014 թվականի հուլիսի 21-ին քաղաքացիական հայցով դիմել է Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան «Սեգել» ՍՊԸ-ից 837.646 ՀՀ դրամ բռնագանձելու պահանջով, որպիսի պարագայում ստացվում է, որ միևնույն իրավահարաբերության շրջանակներում պատասխանատվության է կանչվել, ինչպես «Սեգել» ՍՊԸ-ն, այնպես էլ Ս.Լսկավյանը: 9. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է բեկանել ստորադաս դատարանների դատական ակտերը և կայացնել նոր դատական ակտ` ճանաչելով և հռչակելով Ս.Լսկավյանի անմեղությունն իրեն առաջադրված մեղադրանքում: Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. 10. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի մեկնաբանման, ինչպես նաև այն քաղաքացիական պարտավորությունների չկատարումից սահմանազատելու կապակցությամբ առկա է օրենքի միատեսակ կիրառություն ապահովելու խնդիր: Ուստի Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում սույն գործով արտահայտել իրավական դիրքորոշումներ, որոնք կարող են ուղղորդող նշանակություն ունենալ նույնանման փաստական հանգամանքներ ունեցող գործերով միատեսակ իրավակիրառ պրակտիկայի ձևավորման համար: 11. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավոր են արդյոք Սևակ Լսկավյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի հատկանիշների առկայության վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետևությունները:։ 12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի համաձայն` «1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝ [պատժվում է համապատասխան պատժաչափով]: 2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է՝ (...) 3) խոշոր չափերով` [պատժվում է համապատասխան պատժաչափով]»: 12.1 Յուրացումը սեփականության անվտանգությունն ապահովող հասարակական հարաբերությունների դեմ ուղղված հանցագործություն է, որը դասվում է հափշտակությունների շարքին: Յուրացման օբյեկտիվ կողմն արտահայտվում է հանցավորի կողմից իր լիազորությունների գործադրմամբ վստահված գույքն ապօրինի, անհատույց, շահադիտական նպատակով իրենը կամ մեկ ուրիշինը դարձնելով: Այսինքն` յուրացման դեպքում հանցավորը գույքն առանձնացնում է դրա սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից և միացնում իր կամ մեկ ուրիշի գույքային ֆոնդին` օգտագործելով այն լիազորությունները, որոնք նրան վերապահված են եղել այդ գույքի նկատմամբ: Այդ հանգամանքն ունի առանձնահատուկ նշանակություն անձի արարքում յուրացման հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայության հարցը քննարկելիս: Այդ համատեքստում անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ հափշտակության առարկան հանցավորի ունեցած լիազորությունների ուժով առնվազն պետք է հանձնված լինի հանցավորի տիրապետությանը: Ընդ որում, այդ լիազորությունները պետք է բխեն որոշակի փաստական տվյալներից և պայմանավորված լինեն հանցավորի պարտականություններով, հատուկ հանձնարարություններով կամ կնքված քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի դրույթներով: Սուբյեկտիվ կողմից հանցավորի դիտավորությունն ուղղված է լինում իրեն վստահված գույքը հափշտակելուն: Հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և շահադիտական դրդումներով: Այսինքն` հանցանք կատարող անձը գիտակցում է իր կողմից ուրիշի գույքը յուրացնելու` հանրության համար վտանգավոր բնույթը, նախատեսում և ցանկանում է իրեն վերապահված լիազորությունների գործադրմամբ նյութական արժեքները սեփականատիրոջ գույքային ֆոնդից միացնել իր գույքային ֆոնդին: Յուրացման միջոցով ուրիշի գույքը հափշտակելու ուղղակի դիտավորության և շահադիտական նպատակի առկայությունը պետք է հիմնավորվի գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցության հիման վրա: Այդ առումով սուբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայության մասին կարող է վկայել կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում հանցավորի կողմից որոշակի գործողությունների (անգործության) կատարումը: Այսպես, օրինակ` հանցավորի կողմից կեղծ հաշվետվությունների ներկայացումը, որոնք իբր հիմնավորում են հանձնված գույքն ըստ նպատակային նշանակության սպառելու հանգամանքը, գույքը փաստացի չստանալն այն դեպքում, երբ առկա է այն ստանալու հանգամանքը հավաստող փաստական տվյալ, վստահված գույքը հաշվեկշռում ցույց չտալը գույքագրման կամ աուդիտի ժամանակ և այլն: Բացի այդ, էական նշանակություն ունի նաև գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորությունների ձեռքբերման գործընթացի գնահատումը: Մասնավորապես այն, թե ով է հանդես եկել գույքի նկատմամբ լիազորությունները փոխանցելու նախաձեռնությամբ, ինչպիսի պայմանների առկայությամբ են այդ լիազորությունները փոխանցվել հանցավորին: Վերոգրյալի համատեքստում յուրացման հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի առկայությունը պարզելու համար առանցքային դեր ունի նաև կողմերի միջև ձևավորված պարտավորական իրավահարաբերության կատարման վերաբերյալ անվիճելի փաստական հանգամանքների գնահատումը։ Օրինակ, յուրացման հանցակազմի հատկանիշների բացակայության մասին կարող են վկայել այն դեպքերը, երբ պարտավորական իրավահարաբերության մասնակիցը համեմատաբար փոքր մասով չի կատարել իր պարտավորությունը և կատարման ենթակա պարտավորության չափի կապակցությամբ կողմերի միջև առերևույթ առկա է գույքային վեճ: Նման դեպքերում վստահված գույքը հափշտակելու հատկանիշների առկայությունը հաստատված համարելու համար պահանջվում են առավել ծանրակշիռ փաստական տվյալներ: Այսինքն` յուրաքանչյուր դեպքում յուրացման սուբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայությունը պարզելու համար անհրաժեշտ է գործի փաստական հանգամանքների համակողմանի ուսումնասիրմամբ պատշաճ իրավական գնահատականի արժանացնել ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի դրսևորած վարքագիծը, ձեռնարկված միջոցառումների որակական և քանակական կազմը, կատարած գործողությունների (անգործության) բնույթը, որոնք ուղղված են եղել վստահված հափշտակության առարկան սեփական գույքային ֆոնդ ներառելուն: Ինչ վերաբերում է յուրացման հանցակազմի սուբյեկտին, ապա այն հատուկ է: Մասնավորապես, որպես յուրացման հանցակազմի սուբյեկտ կարող է հանդես գալ այն անձը, ում վերապահվել են գույքի նկատմամբ որոշակի լիազորություններ, որոնց գործադրմամբ է յուրացվել վստահված գույքը: 12.2 Նախորդ կետում արտահայտված դիրքորոշումների հաշվառմամբ յուրացման հանցակազմն անհրաժեշտ է սահմանազատել մասնավոր-իրավական պայմանագրով ստանձնած գույքային պարտավորությունների չկատարումից: Մասնավորապես, հանցավորի կողմից իրեն վստահված գույքի հափշտակմամբ բնութագրվող յուրացման հանցակազմը չի կարող նույնացվել մասնավոր-իրավական պայմանագրով ստանձնած գույքային պարտավորությունների չկատարման հետ, երբ կնքված պայմանագրով սահմանված կարգին համապատասխան քաղաքացիական իրավունքի օբյեկտը պարտավորական իրավահարաբերության մի սուբյեկտի կողմից չի հանձնվում մյուսին։ Քաղաքացիական իրավունքների ենթադրյալ խախտման դեպքերում քրեադատավարական կառուցակարգերի գործադրման իրավաչափության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ քրեադատավարական ռեսուրսները չեն կարող օգտագործվել քաղաքացիական բնույթի իրավահարաբերությունները (վեճը) պարզելու և այդպիսի վեճի առարկան կազմող իրավաբանական փաստերը հաստատելու ուղղությամբ: Վերջինս պայմանավորված է համապատասխան փաստերը հաստատելու քաղաքացիադատավարական կանոնների՝ քրեադատավարական կանոններից սկզբունքային տարբերությամբ և դրանք մեկը մյուսով փոխարինելու անթույլատրելիությամբ: Այսպես, եթե քաղաքացիաիրավական հարաբերության հենքը վերաբերում է կարգավորիչ գործառույթ իրականացնող իրավունքի ճյուղին, ապա քրեական իրավունքը և դատավարությունը, մարմնավորելով իրավունքի պահպանիչ գործառույթը, իրենց բնույթով ածանցյալ են իրավունքի տվյալ ճյուղերից, մասնավորապես քաղաքացիական իրավունքից և դատավարությունից: Ուստի, ներգործության քրեաիրավական և քրեադատավարական միջոցները չպետք է այնպիսին լինեն, որ խաթարեն քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը, անորոշություն ու անկանխատեսելիություն ստեղծեն քաղաքացիաիրավական շրջանառության մեջ (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Լ.Ավետիսյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0176/01/09 գործով 2011 թվականի փոտրվարի 29-ի որոշման 30-րդ կետը, Վ.Մաթևոսյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0037/01/11 որոշման 25-27-րդ կետերը, Ռ.Բալասանյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0199/01/13 գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի որոշման 17-րդ կետը): 12.3 Վերահաստատելով նախորդ կետում վկայակոչված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ գույքի սեփականատիրոջ իրավունքների ենթադրյալ խախտումների կապակցությամբ քրեադատավարական իրավահարաբերություններում իրավական պաշտպանություն հայցելու մեխանիզմները չեն կարող օգտագործվել, երբ պաշտպանության առարկան կազմող իրավահարաբերություններն իրենց բնույթով ենթակա են կարգավորման քաղաքացիական իրավանորմերի գործադրման արդյունքում: Այլ կերպ` քրեադատավարական կառուցակարգերը չեն կարող կիրառվել քաղաքացիական իրավունքների ենթադրյալ խախտումները վերացնելու, քաղաքացիական իրավահարաբերության օբյեկտի շուրջ ձևավորված վեճը լուծելու համար: Այդ համատեքստում անհրաժեշտ է նաև նկատի ունենալ, որ ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 6-րդ մասի, «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 11-րդ հոդվածի համաձայն` քրեադատավարական կառուցակարգի կիրառմամբ քաղաքացիաիրավական պարտավորությունները չկատարելու համար անթույլատրելի է պարտապանին անձնական ազատությունից զրկելը: Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պարտապանի կողմից քաղաքացիական պայմանագրով ստանձնած իր գույքային պարտավորությունների չկատարումը չի կարող հիմք հանդիսանալ քրեադատավարական կառուցակարգի կիրառմամբ պարտատիրոջ հանդեպ նրա ունեցած գույքային պարտավորության չափը պարզելու, պարտատիրոջ ենթադրյալ խախտված իրավունքներն այդ կառուցակարգի կիրառմամբ վերականգնելու համար։ 13. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Սևակ Լսկավյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով այն արարքի համար, որ «նա, ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, յուրացման եղանակով «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությունից հափշտակել է իրեն վստահված, խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար: Այսպես, Սևակ Լսկավյանը, հանդիսանալով «Սեգալ» ՍՊ ընկերության տնօրեն, 2012 թվականի փետրվարի 22-ին ընկերության անունից «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր և այդ կերպ ձեռք է բերել ապահովագրական ընկերության անունից և նրա հաշվին ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու իրավունք: Սևակ Լսկավյանը ապահովագրական ընկերությունից յուրացման եղանակով գումարներ հափշտակելու միասնական դիտավորությամբ` 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր դրանց դիմաց ստացել է շուրջ 2.413.034 ՀՀ դրամ գումար, սակայն հավաքագրված գումարներից 838.679 ՀՀ դրամը չի մուտքագրել ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին և ծախսել է անձնական կարիքների համար, այդ կերպ ապահովագրական ընկերությունից յուրացրել է խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումար» (տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը): Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքում դատական ակտով հաստատված է համարել այն, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանը կատարել է իրեն վստահված ուրիշի գույքի խոշոր չափերի հափշտակություն` յուրացում, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին (տե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը): Վերաքննիչ դատարանն էլ իր հերթին, հաստատված համարելով, որ Սևակ Լսկավյանը «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության հետ կնքել է ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին պայմանագիր` ձեռք բերելով ապահովագրական ընկերության անունից ապահովագրական պայմանագրեր կնքելու և գումարներ գանձելու իրավունք, գտել է, որ Սևակ Լսկավյանը, ապահովադիրների հետ կնքելով 88 ապահովագրական վկայագրեր, ապահովագրավճարներից խոշոր չափերի` 838.679 ՀՀ դրամ գումարն ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին չի մուտքագրել և յուրացման միջոցով հափշտակել է (տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը): 14. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշման 12-12.3-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթի և արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանները Ս.Լսկավյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված` յուրացում կատարելու հանցագործության մեջ մեղավոր ճանաչելիս և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս պատշաճ իրավական գնահատականի չեն արժանացրել այն, որ Ս.Լսկավյանին մեղսագրվող հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը հիմնավորող փաստական տվյալներ քրեական գործում բացակայում են, ավելին` արարքի փաստական կազմը ներառում է քաղաքացիական իրավանորմերի գործադրմամբ լուծման ենթակա հարցեր: Այսպես` ստորադաս դատարանները հաշվի չեն առել, որ «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ՍՊԸ-ի և Սևակ Լսկավյանի միջև ծագած իրավահարաբերություններն իրենց բնույթով քաղաքացիական են և ծագել են փոխադարձ համաձայնության հիման վրա կնքված` «Ապահովագրական գործակալի գործունեություն իրականացնելու մասին» թիվ Գ12-013 պայմանագրից: Այսպես` կողմերի միջև ծագած իրավահարաբերության քաղաքացիաիրավական բնույթի մասին է վկայում նաև «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության իրավաբան Ա.Ասատրյանի` 2015 թվականի օգոստոսի 21-ի ցուցմունքն այն մասին, որ գործակալական գործունեություն իրականացնելու թիվ Գ12-013 պայմանագրի հիման վրա Սևակ Լսկավյանը պարտավորվել է ընկերության անունից կնքել ապահովագրական պայմանագրեր, ստանալ դրանց կնքումից գոյացած գումարները, միջնորդավճարը մասհանած կամ առանց դրա մուտքագրել ընկերության բանկային հաշվին: Իրավաբանը հայտնել է նաև, որ Սևակ Լսկավյանը 2012 թվականի ապրիլ ամսից մինչև 2013 թվականի հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում կնքել է մի շարք` 88 ապահովագրական վկայագրեր, դրանց կնքումից ստացել է 2.413.094 ՀՀ դրամ, որից իրեն հասանելիք միջնորդավճարը կազմել է 361.955 ՀՀ դրամ, ընկերությանն է փոխանցել 556.553 ՀՀ դրամ, բացի դրանից, կնքել է նաև առողջության ապահովագրության վկայագրեր, որոնց միջնորդավճարները, ի տարբերություն ԱՊՊԱ վկայագրերի, ի սկզբանե տնօրինում է ընկերությունը, հաշվարկելով պարտքից հանել է 655.780 ՀՀ դրամ, որի արդյունքում վերջնական հաշվարկով չի փոխանցել ընկերության հաշվեհամարին 836.646 ՀՀ դրամ (տե՛ս սույն որոշման 5.1-րդ կետը): Բացի այդ, «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության և Սևակ Լսկավյանի միջև ձևավորված իրավահարաբերությունների բնույթի մասին 2015 թվականի սեպտեմբերի 9-ին նույնաբովանդակ ցուցմունք է տվել նաև ընկերության աշխատակից Լ.Հակոբյանը` հայտնելով, որ Սևակ Լսկավյանը կնքել է թվով շուրջ 88 ԱՊՊԱ վկայագրեր, որոնց գծով ձևավորվել է շուրջ 2.413.033 ՀՀ դրամ գումար, որից վճարվել է ընդամենը 556.553 ՀՀ դրամ` ընկերությանը պարտք մնալով 838.645 ՀՀ դրամ (տե՛ս սույն որոշման 5.2-րդ կետը): Բացի այդ, Սևակ Լսկավյանը որպես վկա ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը հասանելիք միջնորդավճարներ է ունեցել և ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն` ընկերությունը պետք է հաշվանցում կատարեր, որի արդյունքում պարտքը պետք է մարվեր, ընկերությունից վստահեցրել էին, որ դա կատարվել է (տե՛ս սույն որոշման 5.3-րդ կետը): Այսինքն` վերոնշյալ հանգամանքների համակցությունը ցույց է տալիս, որ «Սեգալ» ընկերության տնօրեն Սևակ Լսկավյանի և «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության միջև ձևավորված հարաբերությունն ունեցել է հետևյալ բովանդակությունը. Սևակ Լսկավյանն ապահովագրական ընկերության անունից իրավունք է ունեցել կնքելու ապահովագրական վկայագրեր, որոնց արդյունքում ձևավորվող գումարից իրեն հասանելիք միջնորդավճարի մասով անձամբ կամ ընկերության կողմից հաշվանցում կատարելու արդյունքում պետք է մնացած գումարը փոխանցվեր ապահովագրական ընկերության հաշվեհամարին: Այսինքն` Սևակ Լսկավյանի կնքված 88 ԱՊՊԱ պայմանագրերից ձևավորված 2.413.033 ՀՀ դրամ գումարից իր միջնորդավճարի մասով պետք է կատարվեր հաշվանցում: Նման պայմաններում ստորադաս դատարանները հաշվի չեն առել, որ Սևակ Լսկավյանին մեղսագրվող յուրացման հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը բացակայում է, քանի որ ձեռբերված փաստական տվյալներից չի հետևում, որ ամբաստանյալը շահադիտական դրդումներով, ուղղակի դիտավորությամբ յուրացրել է ապահովագրական վկայագրերի կնքումից ապահովագրական ընկերությանը հասանելիք գումարը: Ավելին` ստորադաս դատարանների կողմից պատշաճ իրավական գնահատականի չի արժանացվել այն հանգամանքը, որ տվյալ պարագայում «Նաիրի ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության և Սևակ Լսկավյանի միջև ձևավորված իրավահարաբերությունները կրել են քաղաքացիական բնույթ, իսկ Սևակ Լսկավյանի մեղադրանքը վերաբերել է պայմանագրի ուժով ծագած գույքային պարտավորությունն ամբողջությամբ չկատարելուն` ընկերությանը պարտք մնալով 838.679 ՀՀ դրամ գումար, ինչը պարզվել է դատահաշվապահական և ֆինանսատնտեսական համալիր փորձաքննության` 2016 թվականի հուլիսի 28-ի թիվ 26761609 եզրակացությամբ (տե՛ս սույն որոշման 5.4-րդ կետը): 15. Այսպիսով, հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Սևակ Լսկավյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված յուրացման հանցակազմի հատկանիշների առկայության վերաբերյալ ստորադաս դատարանների հետևությունները հիմնավոր չեն: 16. Ամփոփելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ ստորադաս դատարանները դատական ակտ կայացնելիս թույլ են տրվել քրեադատավարական օրենքի խախտումներ, որոնք էական են, քանի որ ազդել են գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ինչը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի հիման վրա, Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը և այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի որոշումը բեկանելու հիմք է։ Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով, որ սույն գործով առկա է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ պետք է հանցակազմի բացակայության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել: Նման պայմաններում Սևակ Լսկավյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը չհեռանալու մասին, ենթակա է վերացման: Ինչ վերաբերում է «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության քաղաքացիական հայցին, ապա այն պետք է թողնել առանց քննության` հաշվի առնելով, որ քրեական հետապնդման դադարեցումը և քրեական գործի կարճումը բացառում է քրեական դատավարության շրջանակներում քաղաքացիական հայցի քննության հնարավորությունը։ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության (2005 թվականի նոյեմբերի 27-ի փոփոխություններով) 91-րդ, 92-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ, 39-րդ, 43-րդ, 3611-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով և Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգրքի 20-րդ հոդվածով՝ Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց 1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: Ամբաստանյալ Սևակ Գևորգի Լսկավյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը և այն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 12-ի որոշումը բեկանել և փոփոխել: 2. Սևակ Գևորգի Լսկավյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել, նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել` հանցակազմի բացակայության հիմքով և քրեական գործի վարույթը կարճել: 3. «Նաիրի Ինշուրանս» ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության քաղաքացիական հայցը թողնել առանց քննության: 4. Սևակ Գևորգի Լսկավյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը չհեռանալու մասին, վերացնել: 5. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում դատական նիստերի դահլիճում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման: Նախագահող՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 20-03-2018 |
Որոշումը ուղարկվել է կողմերին
| Ամսաթիվ | 03-07-2018 |
|---|
Գործի առաքում
| Գործի առաքման ամսաթիվ | 09-07-2018 |
|---|---|
| Դատարան | Երևան քաղաքի դատարան |
| Այլ նշումներ | 4 հատոր` 249, 188, 135, 111 /4-րդ հատորը կազմված է ՀՀ վճռաբեկ դատարանում/ թերթ |