ԵԿԴ/0299/01/16


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
դատավորներ` Ս.Չիչոյան
Մ.Արղամանյան

քարտուղարությամբ` Հ.Հակոբյանի


մասնակցությամբ.
պաշտպան՝ Ա.Պապիկյանի
ամբաստանյալ՝ Տ.Ավագյանի
մեղադրող՝ Հ.Պետրոսյանի
տուժողների ներկայացուցիչներ՝ Է.Իգիթյանի
Ա.Հարությունյանի

2017 թվականի մարտի 30-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Տիգրան Արմենի Ավագյանի պաշտպան Արայիկ Պապիկյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Տիգրան Արմենի Ավագյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի հուլիսի 21-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում հարուցվել է թիվ 59104716 քրեական գործը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով:
Նույն օրը` 2016 թվականի հուլիսի 21-ին, քրեական գործի նախաքննությունը հանձնարարվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի ՀԿԳ քննության գլխավոր վարչությանը:
2016 թվականի հուլիսի 24-ին Տիգրան Արմենի Ավագյանը ձերբակալվել է:
2016 թվականի հուլիսի 26-ին Տ.Ավագյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի հուլիսի 26-ի որոշմամբ Տ.Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը:
Նախաքննության մարմնի` 2016 թվականի օգոստոսի 16-ի որոշմամբ Տ.Ավագյանին առաջադրված մեղադրանքը լրացվել է, և նրան նոր ծավալով մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նախաքննության մարմնի` 2016 թվականի օգոստոսի 17-ի որոշմամբ թիվ 59104716 քրեական գործից Տ.Ավագյանի և մյուսների վերաբերյալ մասն առաձնացվել և դրան շնորհվել է թիվ 69107316 համարը:
Նախաքննության մարմնի` 2016 թվականի օգոստոսի 18-ի որոշմամբ Տ.Ավագյանի վերաբերյալ մասը թիվ 69107416 համարի ներքո անջատվել է թիվ 69107316 քրեական գործից:
2016 թվականի նոյեմբերի 11-ին թիվ 69107416 քրեական գործը Տ.Ավագյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ, 2016 թվականի դեկտեմբերի 27-ի դատավճռով Տ.Ավագյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակել ազատազրկում` 3(երեք) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով: Պատժի սկիզբը հաշվել է 2016 թվականի հուլիսի 24-ից, որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը թողել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի պաշտպան Ա.Պապիկյանը:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Տիգրան Արմենի Ավագյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «նա 2016թ. հուլիսի 20-ին Երևան քաղաքում տեղի ունեցած, հասարակական անվտանգությունը վտանգած բռնությամբ, ջարդերով, գույք ոչնչացնելով և վնասելով արտահայտված զանգվածային անկարգությունների ընթացքում բռնություն է գործադրել ոստիկանության աշխատակիցների նկատմամբ, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հետևյալում.
2016թ. հուլիսի 17-ին կազմակերված խմբի անդամները պետությանը որոշակի գործողություններ կատարելուն պարտադրելու նպատակով զինված հարձակում են գործել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության պարեկապահակային գնդի վրա՝ զավթելով և պահելով այն։
Նույն պահից սկսած` հիշյալ և հարակից տարածքներում իրավապահ մարմիններն օրենքով սահմանված կարգով կազմակերպել և իրականացրել են հանցագործության բացահայտմանը, կանխմանը, ինչպես նաև պետության շահերի և քաղաքացիների անվտանգության ապահովմանն ուղղված հատուկ միջոցառումներ։
Նկարագրված միջոցառումների շրջանակներում ՀՀ ոստիկանության տարբեր ստորաբաժանումների ծառայողներ ժամանակավորապես սահմանափակել են տրանսպորտային միջոցների և քաղաքացիների երթևեկությունը Երևան քաղաքի Մովսես Խորենացու և Քրիստափորի փողոցների խաչմերուկից։
2016թ. հուլիսի 20-ին՝ ժամը 22-ի սահմաններում, նշված վայրում հավաքվել են բազմաթիվ անձինք, ովքեր փորձել են ներթափանցել հատուկ միջոցառումների իրականացման գոտի։
Հիշյալ վայրում ծառայություն իրականացնող ոստիկանության աշխատակիցները հավաքվածներին բազմիցս նախազգուշացրել են իրականացվող միջոցառումների և այդ վայր քաղաքացիների մուտքն արգելված լինելու մասին։
Չնայած դրան՝ մի խումբ անձանց հրահրմամբ սկսվել են զանգվածային անկարգություններ, որի ընթացքում դրա մասնակիցները չեն ենթարկվել նշված վայրում ծառայություն իրականացնող իշխանության ներկայացուցիչների՝ տարածքն ազատելու և առաջ շարժվելն արգելված լինելու օրինական պահանջներին, այլ վտանգելով հասարակական անվտանգությունը՝ բռնություն են գործադրել ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների նկատմամբ՝ ոտքերով, ձեռքերով, տարատեսակ առարկաներով հարվածներ են հասցրել, քարեր և այլ առարկաներ են նետել նրանց ուղղությամբ, ինչի հետևանքով նշված վայրում ծառայություն իրականացնող ոստիկանության 46 աշխատակիցներ ստացել են տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ, վնասվել ու ոչնչացվել է ՀՀ ոստիկանությանը, Երևանի քաղաքապետարանին և տարբեր իրավաբանական անձանց պատկանող, ընդհանուր՝ 9.641.760 ՀՀ դրամ արժողությամբ գույքը։
Նկարագրված զանգվածային անկարգությունների ժամանակ դրա անմիջական մասնակից Տիգրան Ավագյանը բռնություն է գործադրել՝ ջրով լի շշեր և առարկաներ է նետել իրենց ծառայողական պարտականությունները կատարող, իշխանության ներկայացուցիչ հանդիսացող ոստիկանության աշխատակիցների վրա»:
3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի դեկտեմբերի 27-ի դատավճռի համաձայն.
«(...)
Դատարանը հաստատված է համարում այն, որ ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանն իրեն մեղսագրվող արարքը` բռնության գործադրմամբ, ջարդերի իրականացմամբ, գույքի ոչնչացմամբ և վնասմամբ արտահայտված զանգվածային անկարգությունների ընթացքում որպես այդ անկարգությունների մասնակից իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ բռնություն գործադրելը, կատարել է մեղավորությամբ, այն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որակված է ճիշտ, վերջինս քրեական պատասխանատվության ու պատժի ենթակա է այդ հոդվածի համապատասխան մասով։
Ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
(...)
Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանի անձը բնութագրող տվյալներ է գնահատում երիտասարդ լինելը (համաձայն` AH սերիայի թիվ 0366403 անձնագրի պատճենի` ծնվել է 1991թվականին), պարտադիր զինվորական ծառայության ընթացքում` 2010 թվականին գանգուղեղի հրազենային վնասվածք ստանալը և այդ կապակցությամբ ծառայության համար ոչ պիտանի ճանաչվելն ու ծառայությունից վաղաժամկետ ազատվելը (համաձայն թիվ 075857 զինվորական գրքույկի պատճենի), ֆիզիկապես վատառողջ լինելը (համաձայն 2010թ. նոյեմբերի 1-ի էպիկրիզի` ախտորոշվել է «Կայուն մնացորդային երևույթներ` կրած գանգուղեղի հրազենային վիրավորումից հետո», «Անձի օրգանական խանգարմամբ» տառապելը` ըստ ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննության թիվ 97 եզրակացության, կամավորական սկզբունքով 2016թ. ապրիլի 25-ից մինչև 2016թ. մայիսի 21-ն ընկած ժամանակահատվածում ՀՀ և ԼՂՀ սահմանների պաշտպանությանը մասնակցելը (ըստ Արմավիրի զինվորական կոմիսար Ա.Համբարձումյանի` 2016թ. նոյեմբերի 7-ին հաստատած թիվ 4/916 տեղեկանքի)։
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է գնահատում` իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելն ու անկեղծորեն զղջալը։
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք է գնահատում հանցագործությունների կատարման վտանգավոր ռեցիդիվը, որի առկայության վերաբերյալ հետևության Դատարանը հանգեց հետևյալ իրավական վերլուծությունների և դատողությունների արդյունքներով.
(...)
Համաձայն դատաքննությամբ ուսումնասիրված ապացույցների` ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանի դատվածության մասին տեղեկանքի, վերջինիս նկատմամբ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԸԻԴ0105/01/2011 քրեական գործով 2011թ. հոկտեմբերի 21-ին կայացված դատավճռի` Տ.Ավագյանը ԼՂՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով, 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով, 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նույն օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է ազատազրկման` 4 տարի 6 ամիս ժամկետով, ազատվել է 2016թ. փետրվարի 10-ին` պատիժը լրիվ կրելով։
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով նրան վերագրվող ըստ բնույթի և վտանգավորության աստիճանի ծանր հանցագործությունը գործով ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանը կատարել է 2016թ. հուլիսի 20-ին, այսինքն՝ ԼՂՀ ընդհանուր իրավասության դատարանի 2011թ. հոկտեմբերի 21-ի դատավճռի կայացումից հետո, սակայն մինչև այդ դատավճռով պայմանավորված քրեաիրավական հետևանքի` դատվածության մարվելը (այդ թվում ըստ բնույթի և վտանգավորության աստիճանի ծանր հանցագործությունների համար սահմանված վերջնական պատժի կրումից ազատվելուց 5 տարի անցնելը) կամ հանվելը կատարել է սույն գործով նրան վերագրված նոր, ըստ բնույթի և վտանգավորության աստիճանի` ծանր (դիտավորյալ) հանցագործություն։ Նման պայմաններում Տ.Ավագյանի պարագայում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի ուժով առկա է հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվ։
Դատարանն ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող այլ հանգամանքներ չարձանագրեց:
(...)
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի չափի ընտրության ու այն կրելու անհրաժեշտության հարցին, հաշվի առնելով նրան վերագրվող հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը (հասարարական անվտանգության դեմ ուղղված, ըստ բնույթի և վտանգավորության աստիճանի ծանր հանցագործություն է), հանցանքների վտանգավոր ռեցիդիվի առկայությունը, նախկինում ծանր հանցագործությունների կատարման համար դատապարտվելու, պատիժը լրիվ կրելու, սակայն դատվածությունը չմարված` նոր հանցանք կատարելու, այսինքն` պատշաճ հետևությունների չհանգելու և չուղղվելու փաստը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի տեսանկյունով բացառիկ հանգամանքների, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով նախատեսված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի բացակայությունը` Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով վերջինիս նկատմամբ պատիժ կարող է և պետք է նշանակվի բացառապես ազատազրկման ձևով և տվյալ հոդվածի սանկցիայի սահմաններում։ Նույն պատճառաբանությամբ Դատարանը նաև փաստում է, որ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժն ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանը պետք է կրի, այն արդարացի և անհրաժեշտ է նրան ուղղելու, նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու և սոցիալական արդարությունը վերականգնելու համար։ Ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանի անձը դրականորեն բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները Դատարանը հաշվի է առնում նրա նկատմամբ սույն գործով պատժաչափ սահմանելիս։
Ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանի նկատմամբ սույն դատավճռով նշանակվող պատժի չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի պահանջն առ այն, որ արագացված դատական քննության կարգով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս դատարանի նշանակած պատիժը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, տվյալ դեպքում` 5 (հինգ) տարի 4 (չորս) ամիս ժամկետով ազատազրկումը։
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով սահմանված հանցագործությունների ռեցիդիվի (վտանգավոր) դեպքում պատիժ նշանակելու կարգն ամբաստանյալ Տիգրան Ավագյանի նկատմամբ կիրառելու հարցին՝ Դատարանը փաստում է, որ նշված հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու հատուկ կանոններն ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ կիրառելի չեն (...):
[Ն]կատի ունենալով, որ սույն գործի դատական քննությունն իրականացվել է արագացված կարգով (...) Դատարանը գտնում է, որ (...) Տիգրան Ավագյանի նկատմամբ (...) կիրառման ենթակա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում ամրագրված` դատական քննության արագացված կարգի կիրառման դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները։ Վտանգավոր ռեցիդիվի առկայությունը Դատարանը գնահատում է բացառապես որպես Տիգրան Ավագյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք։
Դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող վերոնշյալ հանգամանքի առկայությունը խոչընդոտում է տվյալ հոդվածի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն պատժաչափ` 3 տարի ժամկետով ազատազրկում նշանակելու հնարավորությունը։
(...)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
4. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել նյութական և դատավարական նորմերի կոպիտ խախտումներ, մասնավորապես՝ խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 1-ին, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի «1.1, 3.1 և 4.1» հոդվածները, սխալ է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ, 84-րդ և 67.1-րդ հոդվածները, որոնք չպետք է կիրառեր, և չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, որը պարտավոր էր կիրառել:
Ի հիմնավորումն վերը նշված փաստարկի` բողոքի հեղինակը մասնավորապես նշել է, որ մեղադրողի կողմից մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասը հրապարակելուց հետո ամբաստանյալը հայտարարել է, որ չի ընդունում մեղադրական եզրակացության այն ձևակերպումը, թե ինքը իբր բռնություն է գործադրել` ջրով լի շշեր և առարկաներ է նետել իրենց ծառայողական պարտականությունները կատարող, իշխանության ներկայացուցիչ հանդիսացող ոստիկանության աշխատակիցների վրա, այլ նշել է, որ ինքը միայն մեկ անգամ է շիշ օդ նետել, սակայն այն չի նետել կոնկրետ որևէ մեկի ուղղությամբ:
Միևնույն ժամանակ, մեջբերումներ կատարելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 1-ին, 3-րդ և 4-րդ հոդվածներից՝ բողոքի հեղինակը նշել է, որ ԼՂՀ ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԸԻԴ01005/01/2011 քրեական գործով դատավճռի կիրառման հիմք չի եղել, ուստի այդ փաստն իրավական վերլուծության առարկա դարձնելով՝ Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է ինչպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 1-ին, այնպես էլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի «1.1, 3.1 և 4.1» հոդվածները: Դրա կիրառումը չի բխում ոչ միայն ՀՀ օրենսդրության պահանջներից, այլ նաև միջազգային իրավունքի սկզբունքներից, ուստի Առաջին ատյանի դատարանը կիրառել է ոչ վերաբերելի ապացույց, որի հետևանքով կիրառել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ, 84-րդ և 67.1-րդ հոդվածները, որոնք չպետք է կիրառեր, ինչն էլ հանգեցրել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման անհնարինության վերաբերյալ սխալ իրավական վերլուծություններ կատարելուն:
Վերը շարադրվածի հիման վրա հետևություն անելով, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, բողոքի հեղինակը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը և ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ նշանակել մեղմ պատիժ և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
6. Պաշտպանը և ամբաստանյալը պնդել են վերաքննիչ բողոքը և խնդրել են այն բավարարել:
Մեղադրողը և տուժողների ներկայացուցիչներն առարկել են վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել են այն մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)»:
Ինչպես հետևում է վերը նշվածից՝ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն՝ դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում` ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով»։
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում նախ պետք է պատասխանել այն հարցին, թե ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատիժն արդյո՞ք անարդարացի է` ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով, ապա նաև այն հարցին, թե արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից հիմնավորվա՞ծ է արդյոք ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
8. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի գոյություն ունեցող այնպիսի օբյեկտիվ տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլնի, հիմնված լինեն հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, խախտված հասարակական հարաբերության կարևորությունը և պետության կողմից իրականացվող համապատասխան քրեաիրավական քաղաքականությունը, հանցավորի պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքն ու հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը և այլն (ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15, ԱՐԴ/0031/01/15 և այլն)։
Ա. Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նաև ընդգծել է, որ. §[Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը] հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը: Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը» (տե՛ս Արամայիս Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշումը):
Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ անդրադառնալով արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վերաբերյալ հարցերին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը)։
Ա.Շահբազյանի գործով որոշման մեջ վերահաստատելով և զարգացնելով վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ. «(...) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից` հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (...)։ Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա` առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վրա ազդող վերը նշված գործոնների հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցավորի մեղքի ձևը։ Այսպես՝ մեղքի դիտավորյալ ձևով կատարվող հանցագործությունների ժամանակ առավել բարձր հանրային վտանգավորություն ունեն ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող արարքները, որոնք ենթադրում են հանցավորի կողմից հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության կամ իրական հնարավորության նախատեսում։ Ընդ որում, արարքի վտանգավոր հետևանքների առաջացումը նախատեսելն ընդգրկում է ոչ միայն ապագայում սպասվելիք փոփոխությունների փաստական բովանդակության գիտակցումը, այլև այդ փոփոխությունների սոցիալական նշանակության (հանրային վտանգավորության) գիտակցումը։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցանք կատարած անձի կողմից հստակ գիտակցվում է արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այսինքն` առկա է վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության նախատեսումը, օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Այս դեպքում հանցագործության սուբյեկտի պատրաստվածությունը, հանցանքի կատարման եղանակը, իրադրությունը, օգտագործվող գործիքները, միջոցներն իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը` հանցավորի մոտ միանշանակ վստահություն առաջացնելով իր նպատակների անխուսափելի իրագործման մեջ» (տե՛ս Արմեն Շահբազյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշումը)։
9. Նախորդ կետում մեջբերված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո նախ պետք է արձանագրել, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի դեկտեմբերի 27-ի դատավճռով Տ.Ավագյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ, որի անմիջական օբյեկտը քաղաքացիների, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են, իսկ որպես լրացուցիչ օբյեկտներ են հանդիսանում անձի կյանքը, առողջությունը, սեփականությունը, կառավարման կարգը և այլն:
Ընդ որում, թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը որոշ դեպքերում կարող է դրսևորվել նաև անուղղակի դիտավորությամբ, սակայն ինչպես հետևում է Տ.Ավագյանին առաջադրված մեղադրանքի փաստական կողմի նկարագրությունից՝ տվյալ դեպքում այն դրսևորվել է ուղղակի դիտավորությամբ (տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը, և մասնավորապես, այդ կետի վերջին պարբերությունը): Ինչ վերաբերում է բողոքի հեղինակի այն պնդմանը, որ մեղադրողի կողմից մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասը հրապարակվելուց հետո Տ.Ավագյանը հայտարարել է, որ մեղադրանքի՝ ոստիկանության աշխատակաիցների վրա ջրով լի շշեր ու առարկաներ նետելու վերաբերյալ ձևակերպումը չի ընդունում, և որ ինքը միայն մեկ անգամ շիշ է օդ նետել ու այն էլ չի նետել կոնկրետ որևէ մեկի ուղղությամբ, ապա պետք է արձանագրել, որ այդ պնդումն ակնհայտորեն չի բխում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451-րդ գլխի իրավակարգավորումներից, առարկայազուրկ է ու անհիմն: Հատկանշական է նաև այն, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու իրավաչափությունը բողոքի հեղինակի կողմից չի վիճարկվել և դրա առնչությամբ որևէ պահանջ չի ներկայացվել, իսկ արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում կայացված դատավճիռը՝ դրանում գործի փաստական հանգամանքների մասին շարադրված հետևությունների մասով, անբողոքարկելի է (տե՛ս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3754-րդ և 395-րդ հոդվածները):
Միևնույն ժամանակ, պետք է արձանագրել, որ ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգավորության աստիճանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունը դասվում է ծանր հանցագործությունների շարքին, որի համար պատիժ է նախատեսված բացառապես ազատազրկման ձևով՝ երեքից ութ տարի ժամկետով:
Տվյալ դեպքում, կիրառվել է դատական քննության արագացված կարգ, և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածի 6-րդ կետի հիմքով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելու Առաջին ատյանի դատարանի հայեցողությունը սահմանափակվել է երեք տարուց մինչև 5 (հինգ) տարի 4 (չորս) ամիս ժամկետով ազատազրկման շրջանակներում արդարացի պատժաչափ ընտրելու հնարավորությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակել ազատազրկում` 3 (երեք) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, որպիսի պատիժը, ինչպես հետևում է վերը շարադրվածից, առավել մոտ է տվյալ հանցագործության համար օրենքով նախատեսված պատժի նվազագույն շեմին և, ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի կատարած հանցանքի՝ վերը ներկայացված հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, նրան մեղսագրվող կոնկրետ արարքի, դրա կատարման եղանակի, խախտված հասարակական հարաբերությունների կարևորության, տվյալ ոլորտներում պետության կողմից իրականացվող քրեական քաղաքականության, հանցագործությամբ պատճառված վնասի տեսակի ու չափի, Տ.Ավագյանի անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ամբողջական վերլուծությունը հիմք չի տալիս հետևություն անելու առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով հանդիսանում է ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով անարդարացի: Նույն կերպ, նշվածն իրական ու օբյեկտիվ հիմք չի տալիս նաև հանգելու այն հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացվելիությանը:
Ընդ որում, Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության է հանգում ընդունելով հանդերձ բողոքի հեղինակի փաստարկն առ այն, որ հանցագործությունների ռեցիդիվ արձանագրելու և այդպիսին որպես ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք դիտարկելու հարցում Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը հիմնավորված չէ, և որ դրանով թույլ է տրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 1-ին, 22-րդ և 84-րդ հոդվածների սխալ կիրառում: Ինչը սակայն, վերը շարադրվածի համատեքստում իրավաչափ հիմք չի կարող հանդիսանալ ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կայացրած գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտը բեկանելու համար:
Ինչ վերաբերում է բողոքի հեղինակի՝ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի սխալ կիրառման և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի «1.1, 3.1 և 4.1» հոդվածների խախտման վերաբերյալ փաստարկներին, ապա դրանք անհիմն ու առարկայազուրկ են, քանի որ ինչպես հետևում է սույն որոշման 3-րդ կետում մեջբերվածից և ամբաստանյալի նակատմամբ սահմանված պատժաչափից՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի դրույթներն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից չեն կիրառվել, իսկ ՀՀ քրեական դատավարության գործող օրենսգիրքը «1.1, 3.1 և 4.1» հոդվածներ չունի:
Ամփոփելով վերը շարադրված դատողությունները` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի դեկտեմբերի 27-ի դատավճիռը բեկանելու և ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը մեղմացնելու կամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ դրա դեմ ամբաստանյալ Տ.Ավագյանի պաշտպան Ա.Պապիկյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Ամբաստանյալ Տիգրան Արմենի Ավագյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի դեկտեմբերի 27-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ