ԵԿԴ/0271/01/16






Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,


նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Վ. Ասատրյանի,

հանրային պաշտպան Մ. Ֆարմանյանի,

տուժող Յ. Սիմոնյանի,


2016թ. դեկտեմբերի 21-ին Երևանում,


դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Մհեր Ալբերտի Սիմոնյանի`
ծնված 1977թ. մարտի 17-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, չի աշխատում, նախկինում չդատված, հաշվառված է և բնակվում է Երևանի Նորքի թիվ 9 փողոցի թիվ 134 տանը, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը

Թիվ 15100616 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2016թ. մայիսի 4-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, Յուրիյ Սիմոնի Սիմոնյանի հաղորդման առթիվ նախապատրաստված նյութերով։
Քննիչի 2016թ. մայիսի 07-ի որոշմամբ Մհեր Ալբերտի Սիմոնյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
Քննիչի 2016թ. մայիսի 14-ի որոշմամբ Մ. Սիմոնյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով։
Քննիչի 2016թ. հոկտեմբերի 13-ի որոշումներով Մ. Սիմոնյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և լրացվել է, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հետևյալ արարքների համար, որ նա. «2016 թվականի ապրիլի 23-ին, ժամը 17։20-ի սահմաններում Յուրիյ Սիմոնի Սիմոնյանին պատկանող Երևան քաղաքի Նորք-Մարաշ 9-րդ փողոց, 134 տուն հասցեում գտնվող տանը կենցաղային հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում ձեռքերով և ոտքերով հարվածել է Յուրիյ Սիմոնյանի մարմնի տարբեր մասերին` վերջինիս առողջությանը` աջ հոնքի շրջանի սալջարդ վերքի ձևով պատճառելով առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածք։
Այսինքն` Մհեր Ալբերտի Սիմոնյանին մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարք։
Այնուհետև վիճաբանությունը որոշ ժամանակ դադարելուց հետո Մհեր Ալբերտի Սիմոնյանը Յուրիյ Սիմոնի Սիմոնյանի կամքին հակառակ, վերջինիս նկատմամբ բռնություն գործադրելով, ապօրինի մուտք է գործել Յ.Սիմոնյանին պատկանող Երևան քաղաքի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 հասցեում գտնվող բնակարան։
Այսինքն` Մհեր Ալբերտի Սիմոնյանին մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցավոր արարք։
Այսպիսով` Մհեր Ալբերտի Սիմոնյանին մեղսագրվում են հանցավոր արարքներ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։»։
2016թ. հոկտեմբերի 19-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. հոկտեմբերի 21-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, 2016թ. նոյեմբերի 01-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. նոյեմբերի 10-ին, ժամը 10։00-ին նշանակելու մասին։


Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները

Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
2016թ. ապրիլի 23-ին, ժամը 17։20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 հասցում գտնվող տանն ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի և տուժող Յու. Սիմոնյանի միջև կենցաղային հարցի շուրջ վիճաբանություն է ծագել, որի ժամանակ Մ. Սիմոնյանը գտնվելով ալկոհոլ գործածած վիճակում` ձեռքերով և ոտքերով հարվածել է տուժող Յու. Սիմոնյանի մարմնի տարբեր մասերին և նրա առողջությանը պատճառել է առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածք` աջ հոնքի շրջանի սալջարդ վերքի ձևով։


Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանը դատված չէ, իրեն վերագրվող արարքը կատարել է ալկոհոլի ազդեցության տակ։


Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Տուժող Յուրիյ Սիմոնի Սիմոնյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ հաշվառված է և բնակվում է ՀՀ Սյունիքի մարզի Ախլաթյան գյուղի թիվ 18 փողոցի թիվ 12 տանը։ 2016թ. ապրիլի 23-ին, ժամը 17։30-ի սահմաններում, երբ գտնվել է Երևան քաղաքի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տանը` իր եղբոր որդի Մ. Սիմոնյանը հարբած վիճակում մտել է տան բակ։ Նրան տեսնելուն պես մտել է տուն և նստել անկողնու վրա։ Մ. Սիմոնյանը նույնպես մտել է ներս և սկսել երկու ձեռքերով ուժգին հարվածել իրեն` գլխի և կրծքավանդակի շրջանում։ Երբ սկսել է ոտքերով պաշտպանվել նրա հարվածներից` Մ. Սիմոնյանը ծնկներով և ոտքերով հարվածել է իր մարմնի տարբեր մասերին։ Այդ ամենը տևել է երեք րոպե։ Եկել են Մ. Սիմոնյանի կին Մագդա Կիրիլյուկն ու քույրը` Նարինե Սիմոնյանը և տեսելնելով, որ Մ. Սիմոնյանը հարվածում է իրեն` Մ. Սիմոնյանին դուրս են հանել տնից։ Մ. Սիմոնյանը ճանապարհի կեսից հետ է վերադարձել։ Տեսնելով, որ նա վերադառնում է` մտել է Երևան քաղաքի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 հասցեի իր տուն և փականով ներսից փակել է դուռը։ Մ. Սիմոնյանը ոտքով հարվածել և կոտրել է դռան փականը, բացել է այն և մտել ներս։ Դուռը բացելիս ինքը փորձել է մարմնով պահել դուռը, որպեսզի չբացվի այն, սակայն դուռը բացվել է, որից ինքը շպրտվել է մի կողմ, սակայն ոտքի վրա է մնացել։ Մ. Սիմոնյանը սկսել է նորից ձեռքերով և ոտքերով հարվածել իր մարմնի տարբեր մասերին, որից կրկին հայտնվել է անկողնու վրա։ Մ. Կիրիլյուկը և Ն. Հովհաննիսյանը կրկին միջամտել են և տնից դուրս են հանել Մ. Սիմոնյանին։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 26-27/
Վկա Նարինե Ալբերտի Սիմոնյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2016թ. ապրիլի վերջին, տան բակից լսել է Յու. Սիմոնյանի և Մ. Սիմոնյանի ձայները։ Ձայն է տվել Մ. Սիմոնյանի կին Մագդա Կիրիլյուկին և մինչ նրա իջնելը` գնացել է Յու. Սիմոնյանի տան բակ, որպեսզի Մ. Սիմոնյանին տուն բերի։ Մտնելով ներս` նկատել է, որ Յու. Սիմոնյանը սեռական բնույթի հայհոյանքներ է տալիս Մ. Սիմոնյանի հասցեին։ Այդ ժամանակ Յու. Սիմոնյանի ձեռքին փոքրիկ բահ է եղել, իսկ Մ. Սիմոնյանը նրանից հեռու է գտնվել։ Մ. Սիմոնյանը ևս սեռական բնույթի հայհոյանքներ է տվել Յու. Սիմոնյանին։ Իր ներկայությամբ Մ. Սիմոնյանը Յու. Սիմոնյանին չի հարվածել։ Այդ ժամանակ Մ. Սիմոնյանը գտնվել է ալկոհոլ գործածած վիճակում։ Յու. Սիմոնյանի դեմքին` հոնքի հատվածում, վնասվածք է տեսել։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 44-45/
Վկա Մագդա Անատոլիի Կիրիլյուկի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2016թ. ապրիլի 23-ին, տան բակից լսել է Յու. Սիմոնյանի և Մ. Սիմոնյանի ձայները։ Ն. Սիմոնյանի հետևից դանդաղ քայլել է դեպի Յու. Սիմոնյանի տան բակ։ Մտնելով Յու. Սիմոնյանի տան բակ` նկատել է, որ Ն. Սիմոնյանը Յու. Սիմոնյանին է հանդարտեցնում։ Այդ ընթացքում Յու. Սիմոնյանը և Մ. Սիմոնյանը միմյանց փոխադարձ հայհոյելիս են եղել։ Իր ներկայությամբ Մ. Սիմոնյանը Յու. Սիմոնյանին չի հարվածել։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 47-48/
Յու. Սիմոնյանին դատաբժշկական փորձաքննության ենթարկելու մասին 2016թ. ապրիլի 29-ի թիվ 1008 եզրակացությամբ, որի համաձայն` «Յ. Սիմոնյանի ստացած մարմնական վնասվածքը` աջ հոնքի շրջանի սալջարդ վերքի ձևով, պատճառված է բութ առարկայի ազդեցությամբ, հնարավոր է գործի հանգամանքներում նշված ժամանակին, հանգամանքներում, որը առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չի պարունակում»։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 36-38/
Դեպքի վայրի զննության մասին 2016թ. ապրիլի 23-ի արձանագրությամբ և դրան կից լուսանկարչական հավելվածներով, որոնց համաձայն` դեպքի վայրը հանդիսանում է Երևանի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տունը։ Այդ տան դռան փականը կոտրված է։ Զննության ընթացքում մասնակից Յու. Սիմոնյանը հայտարարել է, որ Մ. Սիմոնյանը ոտքով հարվածել և կոտրել է դռան փականը, մուտք գործել ներս և ձեռքերով ու ոտքերով հարվածներ է հասցրել իրեն։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 4-7/
Ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց և ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ընտանիքի անդամների հետ բնակվում է Երևան քաղաքի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տանը։ Նույն հասցեում, սակայն առանձին մուտք ունեցող մեկ այլ շինությունում բնակվում է իր հորեղբայր Յու. Սիմոնյանը։ Վերջինս ընդհանրապես վիրավորում և հայհոյում է իր երեխաներին։ Դեպքի օրը տեսել է, որ տան դռան վրա Յու. Սիմոնյանը գրառում է արել։ Նրան հանդիմանել և ասել է, որ եթե խնդիր ունի, թող բողոքի դատարան։ Նա հայհոյել է։ Մոտեցել է նրան և տեսել, որ բահ կա ձեռքում։ Այդ բահը ձեռիքից խլելու ընթացքում դիպչել է նրա հոնքին և վնասել։ Երբ մտել է նրա տուն` դուռը բաց է եղել և Յու. Սիմոնյանը հեռախոսով զրուցելիս է եղել։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանը առաջադրված մեղադրանքում նույնպես իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Յու. Սիմոնյանին հարվածել է ընդամենը մեկ անգամ` ձախ ձեռքով, աջ աչքի շրջանում։
/հատոր 1, գ.թ. 58/


Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

Վերլուծելով ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի, տուժողի և վկաների ցուցմունքները, համադրելով դրանք քրեական գործի դատական քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, իրենց համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, դատարանը գտնում է հետևյալը.
Ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի ցուցմունքները` տուժող Յու. Սիմոնյանին չհարվածելու և նրա նկատմամբ բռնի գործողություններ չկատարելու մասին, իրականությանը չեն համապատասխանում, արժանահավատ չեն, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ են հետապնդում և հերքվում են վերոհիշյալ ապացույցներով։
Վերոհիշյալ վերլուծությունների արդյունքում դատարանը գտնում է նաև, որ ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, տուժող Յու. Սիմոնյանի նկատմամբ բռնի գործողություններ կատարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Վերլուծելով ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը` Յու. Սիմոնյանի կամքին հակառակ, բռնություն գործադրելով նրան պատկանող բնակարան ապօրինի մուտք գործելու վերաբերյալ և համադրելով գործի փաստական հանգամանքների հետ` դատարանը գտնում է հետևյալը.
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք (…)։
2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան։ (…)»։
Նույն կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն`
«Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել։ (…)»։
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք։ (…)»։
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով»։
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է։
(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն`
«Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով։
2. Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր շահերին առնչվող քրեական գործի քննության իրավունք։
2. Դատավորը, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմնի աշխատակիցը չեն կարող մասնակցել քրեական գործով վարույթին, եթե նրանք ուղղակի կամ անուղղակի շահագրգռված են գործի ելքով։
3. Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն`
«Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն`
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ԵԿԴ/0168/01/12 քրեական գործով 2013թ. մայիսի 08-ին կայացված որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը։ Այս հանգամանքը բազմիցս շեշտադրվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից։ Մասնավորապես, Եվրոպական դատարանը կարևորել է կոնկրետ գործով արդար դատական քննություն կատարված լինելու վերաբերյալ իր համոզմունքի ձևավորումը և նշել է, որ քրեական վարույթի իմաստով արդար դատական քննությունը ներառում է նաև անմեղության կանխավարկածի պահպանումը, ինչը նշանակում է, որ դատավորը չպետք է ելնի այն կանխավարկածից, թե անձը կատարել է իրեն մեղսագրվող հանցանքը, հանցանքի կատարման մեջ անձի մեղավորությունն ապացուցելու պարտականությունը կրում է դատախազությունը և կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի (տե՛ս Թելֆներն ընդդեմ Ավստրիայի (TELFNER v. AUSTRIA) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 2001 թվականի մարտի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33501/96, կետ 15, ինչպես նաև Նատունենն ընդդեմ Ֆինլանդիայի (NATUNEN v. FINLAND) գործով 2009 թվականի մարտի 31-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21022/04, կետ 53)։ (...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Դատարանը պարտավոր է սույն օրենսգրքի 35 հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն`
«Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։
Վերոգրյալ նորմերի վերլուծությունից բխում է, որ արարքը հանցավոր ճանաչելու համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունը՝
ա/ արարքը պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենքով,
բ/ այն պետք է բովանդակի հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։
Այլ կերպ` նշված պայմաններից որևէ մեկի բացակայությունը բացառում է հանցանքի առկայությունը։ Նշված հետևությունը բխում է նաև Տիգրան Ժորայի Շմավոնյանի վերաբերյալ ՎԲ-107/07 գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հուլիսի 13-ի որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումից, որի համաձայն` «Արարքը ճանաչվում է հանցավոր միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեսված բոլոր հատկանիշները։ Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն է` օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ։ Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունը անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին»։
Այսպիսով, արարքը հանցագործություն ճանաչելու համար այն պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենսգրքով և բովանդակի հանցակազմի բոլոր տարրերը։
Նախաքննության մարմինը հիմնավորված է համարել, որ ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանը խախտելով տուժող Յու. Սիմոնյանի բնակարանի անձեռնմխելիության իրավունքը` Յու. Սիմոնյանի կամքին հակառակ, նրա նկատմամբ բռնություն գործադրելով, ապօրինի մուտք է գործել Յու. Սիմոնյանին պատկանող` Երևան քաղաքի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տուն։
Այդ արարքի կատարման համար Մ. Սիմոնյանին վերագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքը նախաքննության մարմինը հիմնավորված է համարել հետևյալ ապացույցներով.
Տուժող Յու. Սիմոնյանի նախաքննական ցուցմունքով այն մասին, որ 2016թ. ապրիլի 23-ին, ժամը 17։30-ի սահմաններում, երբ գտնվել է իր` Երևան քաղաքի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տանը, իր եղբոր որդի Մ. Սիմոնյանը հարբած վիճակում մտել է տան բակ։ Նրան տեսնելուն պես մտել է տուն և նստել անկողնու վրա։ Մ. Սիմոնյանը նույնպես մտել է ներս և սկսել երկու ձեռքերով ուժգին հարվածել իր գլխի և կրծքավանդակի շրջանում։ Երբ սկսել է ոտքերով պաշտպանվել նրա հարվածներից` Մ. Սիմոնյանը ծնկներով և ոտքերով հարվածել է իր մարմնի տարբեր մասերին։ Այդ ամենը տևել է երեք րոպե։ Եկել են Մ. Սիմոնյանի կին Մագդա Կիրիլյուկն ու քույրը` Նարինե Սիմոնյանը և տեսելնելով, որ Մ. Սիմոնյանը հարվածում է իրեն` Մ. Սիմոնյանին դուրս են հանել տնից։ Մ. Սիմոնյանը ճանապարհի կեսից հետ է վերադարձել։ Տեսնելով, որ նա վերադառնում է` մտել է Երևան քաղաքի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 հասցեի իր տուն և փականով ներսից փակել է դուռը։ Մ. Սիմոնյանը ոտքով հարվածել և կոտրել է դռան փականը, բացել է այն և մտել ներս։ Դուռը բացելիս փորձել է մարմնով պահել դուռը, որպեսզի չբացվի այն, սակայն դուռը բացվել է, որից ինքը շպրտվել է մի կողմ, սակայն ոտքի վրա է մնացել։ Մ. Սիմոնյանը սկսել է նորից ձեռքերով և ոտքերով հարվածել իր մարմնի տարբեր մասերին, որից կրկին հայտնվել է անկողնու վրա։ Մ. Կիրիլյուկը և Ն. Սիմոնյանը կրկին միջամտել են և տնից դուրս են հանել Մ. Սիմոնյանին։
/հատոր 1, գ.թ. 26-27/
Վկա Նարինե Ալբերտի Սիմոնյանի նախաքննական ցուցմունքով այն մասին, որ 2016թ. ապրիլի վերջին, տան բակից լսել է Յու. Սիմոնյանի և Մ. Սիմոնյանի ձայները։ Ձայն է տվել Մ. Սիմոնյանի կին Մագդա Կիրիլյուկին և մինչ նրա իջնելը` գնացել է Յու. Սիմոնյանի տան բակ, որպեսզի Մ. Սիմոնյանին տուն բերի։ Մտնելով ներս` նկատել է, որ Յու. Սիմոնյանը սեռական բնույթի հայհոյանքներ է տալիս Մ. Սիմոնյանի հասցեին։ Այդ ժամանակ Յու. Սիմոնյանի ձեռքին փոքրիկ բահ է եղել, իսկ Մ. Սիմոնյանը նրանից հեռու է գտնվել։ Մ. Սիմոնյանը ևս սեռական բնույթի հայհոյանքներ է տվել Յու. Սիմոնյանին։
/հատոր 1, գ.թ. 44-45/
Վկա Մագդա Անատոլիի Կիրիլյուկի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2016թ. ապրիլի 23-ին, տան բակից լսել է Յու. Սիմոնյանի և Մ. Սիմոնյանի ձայները։ Ն. Սիմոնյանի հետևից դանդաղ քայլել է դեպի Յու. Սիմոնյանի տան բակ։ Մտնելով Յու. Սիմոնյանի տան բակ` նկատել է, որ Ն. Սիմոնյանը Յու. Սիմոնյանին է հանդարտեցնում։ Այդ ընթացքում Յու. Սիմոնյանը և Մ. Սիմոնյանը միմյանց փոխադարձ հայհոյելիս են եղել։ Իր ներկայությամբ Մ. Սիմոնյանը Յու. Սիմոնյանին չի հարվածել։
/հատոր 1, գ.թ. 47-48/
Յու. Սիմոնյանին դատաբժշկական փորձաքննության ենթարկելու մասին 2016թ. ապրիլի 29-ի թիվ 1008 եզրակացությամբ, որի համաձայն` «Յ. Սիմոնյանի ստացած մարմնական վնասվածքը` աջ հոնքի շրջանի սալջարդ վերքի ձևով, պատճառված է բութ առարկայի ազդեցությամբ, հնարավոր է գործի հանգամանքներում նշված ժամանակին, հանգամանքներում, որը առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չի պարունակում»։
/հատոր 1, գ.թ. 36-38/
Դեպքի վայրի զննության մասին 2016թ. ապրիլի 23-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` դեպքի վայրը հանդիսանում է Երևանի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տունը։ Այդ տան դռան փականը կոտրված է։ Զննության ընթացքում մասնակից Յու. Սիմոնյանը հայտարարել է, որ Մ. Սիմոնյանը ոտքով հարվածել և կոտրել է դռան փականը, մուտք գործել ներս և ձեռքերով ու ոտքերով հարվածներ է հասցրել իրեն։
/հատոր 1, գ.թ. 4-7/
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մարդու կամքին հակառակ նրա բնակարան ապօրինի մուտք գործելը`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկից հարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով։
2. Նույն գործողությունները, որոնք կատարվել են բռնություն գործադրելով կամ դա գործադրելու սպառնալիքով`
պատժվում են տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։ (…)»։
Տվյալ հանցագործության անմիջական օբյեկտը բնակարանի անձեռնմխելիությունն է։
Օբյեկտիվ կողմից արարքը բնութագրվում է ապօրինաբար բնակարան մուտք գործելով, բացառությամբ` օրենքով նախատեսված դեպքերի։
Բնակարան է հանդիսանում տունը, ամառանոցը, սենյակը, որտեղ մարդիկ են բնակվում։ Նշանակություն չունի, թե անձն ինչքան ժամանակ է ապրում այդ բնակարանում։ Նշանակություն չունի նաև, թե այդ բնակարանում անձը ժամանակավոր է բնակվում` թե մշտական։ Բնակարան կարող է հանդիասանալ ինչպես սեփական բնակարանը, այնպես էլ վարձակալությամբ վերցված բնակարանը, հյուրանոցի համարը, հանրակացարանի սենյակը և այլն։
Տվյալ հանցագործությունը համարվում է ավարտված այն պահից, երբ հակաօրինական կարգով մուտք են գործել քաղաքացու բնակարան` հակառակ նրա կամքին և ցանկությանը։
Նախաքննության ընթացքում կատարված քննչական և դատավարական գործողությունների արդյունքում, Երևան քաղաքի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 հասցեում գտնվող տունը Յու. Սիմոնյանին պատկանելու, այդ թվում` այդ անշարժ գույքի նկատմամբ նրա ունեցած սեփականության կամ այլ գույքային իրավունքների, դրանց սահմանափակումների, ծագման, փոխանցման ու դադարման վերաբերյալ ապացույցներ ձեռք չեն բերվել, այդ իրավունքների պետական գրանցման վերաբերյալ որևէ փաստաթուղթ գործում առկա չէ։
Դատարանին որևէ հիմնավոր պատճառաբանություն և ապացույց չի ներկայացվել այն մասին, թե Երևանի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 հասցեի տունը Յու. Սիմոնյանին ինչ հիմունքներով է պատկանում, ինչ կարգով և ինչի հիման վրա է հատկացվել նրան։
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«2. Գույքի նկատմամբ պետական գրանցման ենթակա իրավունքները ծագում են դրանց գրանցման պահից»։
Նույն օրենսգրքի 134-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Անշարժ գույք են համարվում հողամասերը, ընդերքի մասերը, մեկուսի ջրային օբյեկտները, անտառները, բազմամյա տնկիները, ստորգետնյա և վերգետնյա շենքերը, շինությունները և հողին ամրակցված այլ գույքը, այսինքն` այն օբյեկտները, որոնք անհնար է հողից անջատել` առանց այդ գույքին կամ հողամասին վնաս պատճառելու կամ դրանց նշանակության փոփոխման, դադարման կամ նպատակային նշանակությամբ հետագա օգտագործման անհնարինության»։
Նույն օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը և այլ գույքային իրավունքները, այդ իրավունքների սահմանափակումները, դրանց ծագումը, փոխանցումն ու դադարումը ենթակա են պետական գրանցման։
Գրանցման ենթակա են` անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը, օգտագործման իրավունքը, հիփոթեքը, սերվիտուտները, ինչպես նաև սույն օրենսգրքով և այլ օրենքներով նախատեսված դեպքերում` այլ իրավունքները»։
Վերլուծելով վերոհիշյալ իրավադրույթները, դրանք համադրելով տվյալ գործի փաստական հանգամանքների հետ` դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի կողմից մուտք գործած` Երևանի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տունը հանդիսանում է անշարժ գույք։ Դրա նկատմամբ սեփականության կամ այլ գույքային իրավունքները ենթակա են պետական գրանցման, մինչդեռ, Յու. Սիմոնյանի կողմից այդ տան կամ դրա բաժնեմասի նկատմամբ որևէ իրավունքի գրանցման փաստը հաստատող ապացույց գործի նյութերում առկա չէ։ Բացի այդ` որևէ ապացույց դատարանին չի ներկայացվել այն մասին, որ այդ տունը կամ դրա բաժնեմասն օրինական կարգով, ժամանակավորապես կամ մշտապես հանձնվել է Յու. Սիմոնյանին։ Ավելին, ի պատասխան դատարանի հարցումների` ՀՀ կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի աշխատակազմի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների «Կենտրոն» ստորաբաժանման ղեկավարի 2016թ. նոյեմբերի 07-ի թիվ ԼԱ-1/6874 գրությամբ հայտնվել է, որ Երևանի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տունը սեփականության իրավունքով գույքագրված է Սիմոն Ծատուրի Սիմոնյանի անվամբ։ Այդ անշարժ գույքի միավորի նկատմամբ սահմանափակումներ առկա չեն։ Նշված տան նկատմամբ Յուրիյ Սիմոնի Սիմոնյանի անվամբ գրանցված իրավունքներ առկա չեն։
Երևանի Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ղեկավարի 2016թ. նոյեմբերի 21-ի թիվ 32/01-1496 գրությամբ հայտնվել է, որ Երևանի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տան բնակիչների հայտարարության համաձայն նշված հասցեում բնակվում են Սիմոն Սիմոնյանի չորս որդիներն իրենց ընտանիքներով` Ռոմիկ, Ռոբերտ, Ալբերտ և Յուրիյ Սիմոնյանները։ Երևանի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տունն անշարժ գույքի կադաստրում պետական գրանցում չի ստացել։
Համաձայն Յու. Սիմոնյանի անձնագրում առկա, նրա հաշվառման վերաբերյալ տեղեկությունների` նա 2016թ. մարտի 14-ին հանվել է Երևանի Նորքի 9-րդ փողոցի թիվ 134 տան հաշվառումից և նույն օրվանից հաշվառված է Սիսիանի Ախլաթյան գյուղի թիվ 18 փողոցի թիվ 12 տանը։
Տուժող Յու. Սիմոնյանը դատարանին հայտնել է, որ հաշվառված է և բնակվում է սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող` ՀՀ Սյունիքի մարզի Ախլաթյան գյուղի թիվ 18 փողոցի թիվ 12 տանը։
Ստուգելով ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները` դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորող բավարար ապացույցներ առկա չեն։
Հետևաբար պետք է ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի անմեղությունը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նրան մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ և այդ մասով նա ենթակա է արդարացման` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Քննելով ամբաստանյալի կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, բնույթը, նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատժի անհատականացման հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն՝
Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
(…)
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
(…)»։
Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատժի անհատականացման կարևորությունն այն է, որ դա լուրջ երաշխիք է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` պատժի նպատակների իրականացման համար։ Հետևաբար, դատարանն անհրաժեշտ է համարում բազմակողմանի հետազոտել ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են` (…)
14) հանցանքն ալկոհոլի, թմրամիջոցների կամ թմրեցնող այլ նյութերի ազդեցության տակ կատարելը։ (…)»։
Վերոհիշյալ իրավադրույթների համատեքստում ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը, այն, որ նա դատված չէ, հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։
Ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք առկա չէ, իսկ որպես նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում հանցանքն ալկոհոլի ազդեցության տակ կատարելը։
Ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի կողմից կատարված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թ. նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան անյլընտրանքային է, պատիժ է նախատեսում ինչպես տուգանքի, այնպես էլ կալանքի ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը` կալանքը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։ Բացի այդ` տուգանքի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել, իրեղեն ապացույցներ առկա չեն։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Սիմոնյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը հիմնավոր է ընտրված և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պահանջներն ամբաստանյալի կողմից խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Բացի այդ, տուգանքի դատապարտվելու դեպքում, նշանակված պատիժը կրելուց խուսափելու և դատավճռի կատարմանը խոչընդոտելու հավանականությունը ցածր է։
Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 364-365-րդ, 366-րդ և 369-373-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Մհեր Ալբերտի Սիմոնյանի անմեղությունը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, այդ մեղադրանքով քրեական հետապնդումը Մհեր Սիմոնյանի նկատմամբ դադարեցնել և նրան արդարացնել` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Ամբաստանյալ Մհեր Ալբերտի Սիմոնյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի ութսունապատիկի` 80.000 /ութսուն հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Ամբաստանյալ Մհեր Սիմոնյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ