Գործ
ԵԿԴ/0266/01/16

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ


ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

,,02,, դեկտեմբերի2016թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/

Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի

Քարտուղարությամբ Թ. Խաչատրյանի

Մասնակցությամբ՝

Մեղադրող Հ.Խաչատրյանի

Պաշտպան Ա. Սարգսյանի



դռնբաց դատական նիստերում, Երևան քաղաքում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`

Արմեն Արամայիսի Մշեցյանի` ծնված 19.12.1985թ.-ին,
Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, չամուսնացած,
բարձրագույն կրթությամբ, աշխատում է՝ «Սիմփլի Թեքնոլոջիս»
ՍՊԸ-ում՝ որպես ծրագրավորող, նախկինում չդատված,
հաշվառված` ք.Երևան, Րաֆֆու փողոցի 83-րդ շենքի 55-րդ
բնակարանում, բնակվում է՝ ք.Երևան, Տիգրան Մեծ պողոտա 3-րդ
նրբանցքի 26-րդ տանը, մեղադրվում է ՀՀ քրեականօրենսգրքի
268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես խափանման միջոց
է ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը։

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

Ըստ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազությունից դատարան ստացված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության՝

«Արմեն Արամայիսի Մշեցյանը մեղադրվում է այն արարքի համար, որ նա 2016թ օգոստոսի 23-ին Հրազդան քաղաք մտնող ավտոճանապարհի հարակից դաշտային հատվածից վայրի աճած կանեփի թուփը քաղելու, ապա չորացնելու և մանրացնելու միջոցով, առանց իրացնելու նպատակի՝ իր գործածման համար, ապօրինի պատրաստել և պահել է ընդհանուր զգալի չափի՝ 0.01117 գրամ քաշով «Տետրահիդրոկաննաբինոլ»տեսակիթմրամիջոց, որը 2016թօգոստոսի 26-ին հայտնաբերվել էնրատաբատի աջ գրպանում՝ ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ժամանակ»։

Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից 2016 թվականի սեպտեմբերի 06-ին հարուցվել է քրեական գործ։

12.09.2016թ.-ինՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից որոշում է կայացվել Արմեն Արամայիսի Մշեցյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

Վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը։

Քրեականգործը ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վրչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 17.10.2016թ-ին։


2.Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Ամբաստանյալ Արմեն Արամայիսի Մշեցյանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի268-րդ հոդվածի 1-ին մասերով առաջադրված մեղադրանքում, դատարանում, իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2016թ.-ի օգոստոսի 23-ին գտնվել է ՀՀ Կոտայքի մարզի Հրազդան քաղաքում, որտեղ պայմանավորվածության համաձայն պետք է հանդիպեր մի աղջկա։ Հրազդան քաղաք մտնող ավտոճանապարհի հարակից դաշտային հատվածում նկատել է կանեփի թուփ, մոտեցել և քաղել է այն։ Այնուհետև, չորացրել է զանգվածը, մանրացրել՝ այն օգտագործելու նպատակով։
Հետագայում, երբ գտնվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում, իրեն են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և բերման ենթարկել ՀՀ Ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին, որտեղ անձնական խուզարկության ժամանակ հայտնաբերել են այն։
Հավաստիացրել է, որ նախկինում թմրանյութ երբևէ չի օգտագործել, ավելին, որևէ կախվածություն չունի թմրամիջոցներից, զղջում է կատարած արարքի համար և խնդրում է իր նկատմամբ վերաբերվել հնարավորինս մեղմ։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Վահան Ղազարյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է ամբաստանյալ Ա.Մշեցյանի ընկերը։
2016թ.-ի օգոստոսիվերջին հանդիպել է ընկերոջը՝ Ա.Մշեցյանին, և երբ միասին գտնվել են Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում, իրենց են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և բերման ենթարկել ՀՀ Ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին։ ՀՀ Ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում ենթարկվել են անձնական խուզարկության։ Այնուհետև, տեղեկացել է, որ անձնական խուզարկության ընթացքում Ա.Մշեցյանի մոտ հայտնաբերվել է թմրամիջոց։
Անձնական խուզարկության ընթացքում իրմոտիցորևէ՝ շրջանառությունն արգելված իրչի հայտնաբերվել։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատաքննությամբ հրապարակվել և հետազոտվել են նաև հետևյալ ապացույցները.

Դատաքիմիական փորձաքննության 2016թ. սեպտեմբերի 1-ի թիվ 295Ք-16 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Ա.Մշեցյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված և փորձաքննությանը տրամադրված 0,61 գրամ քաշով զանգվածը հանդիսանում է կանեփի բուսական մանրացված մասնիկների և ծխախոտի մասնիկների խառնուրդ, որը պարունակում է 0.01117 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց»։

/տես` գ.թ. 23-27, դատական նիստի արձանագրությունը/

Ա.Մշեցյանի անձնական խուզարկության արձանագրությունը, համաձայն որի՝ «2016թ.օգոստոսի 26-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում վերջինիսմոտ հայտնաբերվել է պոլիէթիլենային տոպրակի մեջ լցված կանաչավուն զանգված»։

/տես` գ.թ. 37, դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատարանում հետազոտվել է իրեղեն ապացույց ճանաչված 0.01117 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը։

Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են նաև Արմեն Արամայիսի Մշեցյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը, Ա.Մշեցյանի վերաբերյալ կայացված տոքսիկոքիմիական փորձաքննության թիվ 16-2352 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Փորձաքննության համար Արմեն Արամայիսի Մշեցյանից վերցված մազի և մեզի փորձանմուշների մեջ ափիոնային շարքի, ինչպես նաև կանաբինոիդների և ֆենիլալկիլամինների խմբին պատկանող թմրամիջոցների թմրալկալոիդներ չեն հայտնաբերվել»։ Հետազոտվել են նաև Ա.Մշեցյանի անձը բնութագրող և ընտանիքի կազմի վերաբերյալ փաստաթղթերը։

/տես` գ.թ. 82, 36 դատական նիստի արձանագրությունը/

3.Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Այսպիսով, ՀՀ քրեականդատավարության օրենսգքրի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, դատարանն ապացուցված է համարում այն, որ՝

Արմեն Արամայիսի Մշեցյանը 2016թ օգոստոսի 23-ին Հրազդան քաղաք մտնող ավտոճանապարհի հարակից դաշտային հատվածից վայրի աճած կանեփի թուփը քաղելու, ապա չորացնելու և մանրացնելու միջոցով, առանց իրացնելու նպատակի՝ իր գործածման համար, ապօրինի պատրաստել և պահել է զգալի չափի՝ 0.01117 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ»տեսակիթմրամիջոց, որը 2016թօգոստոսի 26-ին հայտնաբերվել էՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ժամանակ՝նրատաբատի աջ գրպանում։

Այսինքն, դատարանն արձանագրում է, որ Արմեն Արամայիսի Մշեցյանը կատարել է հանցավոր արարք` նախատեսված ՀՀ քրեականօրենսգրքի268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ուստի, վերջինս կատարած հանցավոր արարքի համար ենթակա է պատժի։

Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։

Որպես ամբաստանյալԱրմեն Արամայիսի Մշեցյանիանձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։

Բացի այդ, դատարանը որպեսԱրմեն Արամայիսի Մշեցյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ հաշվի է առնում նաև այն, որ նա ք.Երևան Րաֆֆու փողոցի 83-րդ շենքի լիազոր Մ.Բալոյանի կողմից բնութագրվում է դրականորեն, աշխատում է «ՍիմփլիԹեքնոլոջիս»ՍՊԸ-ում՝ որպես ծրագրավորող։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալԱրմեն Արամայիսի Մշեցյանիպատասխանատվությունը ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում՝ մեղքն ընդունելը և կատարած հանցանքի համար անկեղծորեն զղջալը։

Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Արմեն Արամայիսի Մշեցյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործում առկա չեն։

Ելնելով գործի հանգամանքներից, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և 61-րդ հոդվածը, ըստ որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արմեն Արամայիսի Մշեցյանիկողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ կալանքի ձևով, սակայն հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքերիառկայությունը, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը և նկատի ունենալով, որ դրանք նախ վկայում են ամբաստանյալի՝ որպես հանցավորի, անձի հասարակական ցածր վտանգավորության աստիճանի մասին, ապա հաստատում՝ վերջինիս՝ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու իրական փաստը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կալանքի ձևով նշանակված պատիժը հնարավոր է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։

Նախ՝ անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժատեսակի ընտրության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը՝

Ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.

«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։

Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։

Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։

Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։

Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։

Ամբաստանյալի նկատմամբ կալանքի ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ եզրահանգմանը գալիս դատարանն արձանագրում է նաև հետևյալը՝

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝

«1. Առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր ապօրինի պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, փոխադրելը կամ առաքելը՝
պատժվում է կալանքով՝առավելագույնըերկուամիսժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝առավելագույնըմեկտարիժամկետով»։

Սույն քրեական գործով հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բացառապես դրականորեն բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների ի սպառ բացակայությունը, ամբաստանյալի կողմից կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության ցածր աստիճանը, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալԱ.ՄշեցյանըՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատիժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել մեղմ պատժի` կալանքի ձևով, քանի որ դատարանում որևէ հիմնավորում ի հայտ չեկավ այն մասին, որ պատժի նվազ խիստ տեսակը տվյալ դեպքում չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։

Միևնույն ժամանակ, վերը նշված, ինչպես նաև ներքոհիշյալ հիմնավորումներով դատարանը թույլատրելի է համարում նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը` նշանակված պատիժը նրա կողմից փաստացի կրելու անհրաժեշտության բացակայության հիմնավորմամբ, ինչը պատճառաբանվում է հետևյալով.

Դատարանն, անդրադառնալով Ա.Մշեցյանի կողմից` առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու հանրային վտանգավորության հարցին, փաստում է հետևյալը`

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր՝ Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի հանցակազմըիրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին որ՝

«... տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը),
- դրա չափը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (օրինակ՝ հիվանդությամբ պայմանավորված ցավերը թեթևացնելու համար կատարելը)։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն…»։

Այդ համատեքստում քննարկման առարկա դարձնելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը18.12.2015թ-ին կայացված ԵԱՔԴ 0091/01/14 քրեական գործով նախադեպային որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը`

«(...)

11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)‰։
Սույն քրեաիրավական նորմը Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել, և մշտապես վերահաստատվել դիրքորոշումն առ այն, որ առանց պատիժը փաստացի կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի համակողմանի ու ամբողջական գնահատման վրա։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանն այն կիրառելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված պատժի նպատակների իրացվելիությունը (տես, ի թիվ այլնի, Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13 որոշումները)։
12. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքներից հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանը հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել. «(...) «հանցավորի անձնավորությունեզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ»‰ եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով։ ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով «հանցավորի անձնավորություն»‰ եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման։
Հիմք ընդունելով (...) ՀՀ Սահմանադրության մեջ ամրագրված դրույթն այն մասին, որ մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները և ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են (հոդված 3), մարդու արժանապատվությունը՝ որպես նրա իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմք, հարգվում և պաշտպանվում է պետության կողմից (հոդված 14)՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ‰ (տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 36-37-րդ կետերը)։

Ս.Աղախանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.

«(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ (…)‰ (տե՛ս Սեյրան Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
13. Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը,քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը (…)»։

Վերլուծելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերը շարադրված նախադեպային որոշումները, դատարանն արձանագրում է, որ Ա.Մշեցյանի նկատմամբ պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս պետք է հաշվի առնել այն որ ամբաստանյալի մոտից հայտնաբերված թմրամիջոցը դասվում է դրա, այսպես ասած «թեթև» տեսակների շարքին։

Բացի այդ, «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի համաձայն`

«…

Տետրահիդրոկաննաբինոլներ (բոլոր իզոմերներով) 0.005-0.5 0.5-1.0 1.0

…»։
Դատարանն ընդգծում է, որ «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի համաձայն` Ա.Մշեցյանի կողմից ապօրինի ձեռք բերված և պահվող զգալի չափի` 0.01117 «Տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցըմոտ է տվյալ թմրամիջոցի զգալի չափի նվազագույն սահմանին, ինչն էապես նվազեցնում է վերջինիս կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։

Քննվող քրեական գործով ձեռք բերված տվյալները դիտարկելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված, վերը շարադրված նախադեպային որոշմումերի լույսի ներքո, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ամբաստանյալ Արմեն Արամայիսի Մշեցյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի անհատականացման ժամանակ վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ։

Այլ խոսքով, վերը շարադրված պայմաններում դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` Արմեն Արամայիսի Մշեցյանիուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը և վկայում են կատարվածի համար նրա զղջալու, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագծի, այսինքն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրական հիմքերի առկայության մասին։

Դատարանն արձանագրում է, որ նման պայմաններում չի իրագործվի, ավելին, կխաթարվի պատժի նշանակման օրենսդրական նպատակների առնվազն մեկ բաղադրիչի՝ պատժի արդարացիության, էությունը, որն իր հերթին կբերի նաև արդարության և արդարադատության իմաստազրկմանը՝ նկատի ունենալով, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի այլ այն պետք է իրականացվի և հանրության կողմից լինի տեսանելի և ընկալելի։

Հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող վերը շարադրված տվյալները, ինչպես պատասխանատվությունն ու պատիժըինչպես մեղմացնող հանգամանքներիառկայությանը, այնպես էլ`պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներիբացակայությանը, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է նաև առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, ուստի գտնում է, որ նրա նկատմամբ կալանքի ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չպետք է կիրառել և անրաժեշտ է սահմանել փորձաշրջան։

Այսպիսով, դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա ամբաստանյալ Մշեցյանի նկատմամբ կալանքի ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձանց ուղղմանը և նմանատիպ հանցագործությունների կանխմանը։

Նման պարագայում, դատարանն արձանագրում է, որԱրմեն Արամայիսի Մշեցյանինկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝չհեռանալու մասին ստորագրությունը, պետք էթողնել անփոփող՝ մինչև դատավիռն օրինական ուժիմեջմտնելը։

Լուծելով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցը, դատարանը գտնում է` քրեական գործովիրեղեն ապացույց ճանաչված, փորձաքննության ացկացումից հետո առկա և դատարան ուղարկված՝ «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը պետք է ոչնչացնել։

4.Եզրափակիչ մաս

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-359, 360, 365, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արմեն Արամայիսի Մշեցյանին մեղավորճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել` կալանք1 /մեկ/ ամիսժամկետով։

ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով՝Արմեն Արամայիսի Մշեցյանի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դնելով ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի պետական ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա։

Արմեն Արամայիսի Մշեցյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։

Քրեական գործովիրեղեն ապացույց ճանաչված, փորձաքննության ացկացումից հետո առկա և դատարան ուղարկված` «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը` ոչնչացնել։

Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։




Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն