Գործ ԵԿԴ/0258/01/16



ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը (այսուհետ` Դատարան )`

նախագահությամբ դատավոր` Արշակ Վարդանյանի,
քարտուղարությամբ` Դարինա Բեգլարյանի,

մասնակցությամբ`


մեղադրող, Երևանի Կենտրոն և
Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
դատախազության ավագ դատախազ` Ռաֆայել Գևորգյանի,

տուժողի իրավահաջորդ` Լիյանա Խաչատրյանի,
պաշտպան` Մարինե Թովմասյանի


նույն Դատարանում` դռնբաց դատական նիստերի կարգով քննեց և 2017թ. մարտի 17-ին ավարտեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի` (ծնված 1956թ. դեկտեմբերի 6-ին, Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնալուծված, խնամքին՝ կենսաթոշակառու, 2-րդ խմբի հաշմանդամ մայրը, աշխատում է «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերությունում՝ որպես ավագ աշխղեկ, նախկինում չդատապարտված, հաշվառված և բնակվում է Կոտայքի մարզի Ջրվեժ գյուղի 43-րդ փողոցի 27-29-րդ տանը, սույն գործով մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարում, որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրություն)։

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Թիվ 15129216 քրեական գործը հարուցվել է 2016թ. հուլիսի 7-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով` քաղ. Լյովա Խաչատրյանի մահվան վերաբերյալ նախապատրաստված նյութերի քննարկման արդյունքներով։
2016թ. սեպտեմբերի 27-ին Գագիկ Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, նույն օրը վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրություն։
2016թ. սեպտեմբերի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա.Գեղամյանը որոշում է կայացրել Գագիկ Սարգսյանի անվամբ սեփականության իրա¬վունքով հաշվառված անշարժ և շարժական գույքերի վրա կալանք դնելու մասին, ի կատարումն որի՝ Կոտայքի մարզի Արզնի գյուղի 5-րդ այգեզանգվածի 2-րդ թաղամասի 8-րդ այգեգործական այգետնակի նկատմամբ կիրառվել է արգելանք։ Միաժամանակ պարզվել է նաև, որ Կոտայքի մարզի Ջրվեժ համայն¬քում գտնվող տնամերձ հողամասով բնակելի տան /07-057-0116-0002/ նկատմամբ գրանցված է Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի սեփակա¬նութ¬յան իրավունք։
2016թ. հոկտեմբերի 7-ին քրեական գործը Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հաստատված մեղադրական եզրա¬կացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա¬վասության դատարան, 2016թ. հոկտեմբերի 10-ին ընդունվել է վա¬րույթ, ապա նշանակվել դատական քննության։

2. Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դա¬տա¬¬րանը հաս¬տատված հա¬մարեց այն, որ Գագիկ Սարգսյանը, 2006թ. նոյեմբերի 13-ից աշխատելով «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերությունում՝ որպես ավագ աշխղեկ և աշխատանքային պայմանագրով ստանձնելով աշխատանքային և արտադրական կարգապահության, աշխատանքի պաշտպանության և անվտան¬գության ապահովության պահանջների, անվտանգության տեխնիկական պահանջների պահպանման և վերահսկման, աշխատողների անվտանգության ապահովման հնարավոր ռիսկի գնահատման պար¬տականություն, կրելով աշխատողների աշխատանքի անվտանգության ապահովման նկատմամբ անմի¬ջական պատասխանատվություն, չի պահպանել անվտանգության տեխնիկայի ընդհանուր կանոնները, խախտել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության 01.10.2001թ. «Նորմատիվատեխնիկական ակտերի կանոնակարգման մասին» թիվ 82 հրամանով հաստատված «ՍՆԻՊ lll-4-80*` Շինարարությունում տեխնիկայի անվտանգության» շինարարական նորմերի` «Շինարարական հրապարակի, աշխատան¬քային տեղամասի և աշխատատեղի կազմակերպում» 2-րդ գլխի 2.5* և 2.26* կետերի, նույն նորմատիվ ակտի 1.11* կետի պահանջները, «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերության հյուսն Լյովա Վիլհելմի Խաչատրյանի արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված աշխատավայրը` փայտամածը, նախապաշտպա¬նական պաշտպանիչ, ազդանշանային կամ ժամանակավոր փակոցներով չի կահավորել, Լ.Խաչատրյա¬նին նախապաշտպանական անվտանգության գոտիներով, ինչպես նաև պաշտպանիչ սաղավարտով չի ապահովել, ինչի հետևանքով 2016թ. հուլիսի 07-ին` ժամը 11։00-ի սահմաններում, Լ.Խաչատրյանը Երևանի Ամիրյան 1 հասցեում գտնվող «Մարիոթ» հյուրանոցի հետնամասում գտնվող կիսակառույց շինության վրա փայտամածի կառուցման շինարարական աշխատանքներ կատարելիս փայտամածից վայր է ընկել և ստանալով փակ գանգուղեղային վնասվածք` մահացել է, այսինքն` կա¬տարել է հան¬ցավոր արարք, որը նախա¬տես¬ված է ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
Ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճա¬նաչեց, Դա¬տարանում օգտվելով դատավարական իրավունքից` հրաժարվեց ցուցմունք տալուց և հարցերին պա¬տասխանելուց։
Առաջադրված մե¬ղադրան¬քում ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի մեղավորությունը Դատարանը հիմնա¬վոր¬ված է համարում պատշաճ իրա¬վական ընթա¬ցա¬կարգերի շրջանակ¬ներում դա¬տաքննութ¬յամբ հետա¬զոտված հետևյալ ապացույցների հա¬մադրման և գնահատ¬ման արդ¬յունք¬ներով.
Տուժող Լյովա Խաչատրյանի իրավահաջորդ, որպես վկա հարցաքննված Լիյանա Խաչատրյանի ցուցմունքով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ ամուսնու հետ կապված դեպքի մասին տեղեկացել է դեպքի օրը, սակայն ժամը 16։00-ի սահմաններում։ Ամուսինը մինչ դեպքը որևէ առողջական խնդիր չի ունեցել։ Եթե նա գանգատվեր կամ վախենար բարձրության վրա աշխատելուց, երբեք փայտամածի վրա չէր բարձրանա։ Դեպքի օրը ամուսինը սաղավարտ չի կրել, ինչի պատճառով վայր ընկնելիս ստացել է մահացու վնասվածքներ։
Նշեց նաև, որ գործով ամբաստանյալը 2.000.000 ՀՀ դրամի չափով փոխհատուցվել է ամուսնու հուղար¬կավորության ծախսերը։ Խնդրեց ամբաստանյալի նկատմամբ մեղմ պատիժ նշանակել` նկատի ունենալով, որ վերջինիս խնամքին է գտնվում վատառողջ մայրը։
Դեպքի վայր հանդիսացող շինհրապարակի`¬ Երևանի Ամիրյան 1 հասցեում գործող «Մարիոթ» հյուրանոցի հետնամասում գտնվող կիսակառույց շինության զննության արձանագրությամբ, ըստ որի` 2016թ. հուլիսի 7-ին կատարված այդ քննչական գործողության ընթացքում և արդյունքներով պարզվել է, որ կիսակառույց շինության՝ բացօթյա լողավազանի բոլոր կողմերում` արտաքինից, տեղադրված է մե¬տաղյա կոնստրուկցիաներով կառուցված փայտամած, որն ըստ զննության մասնակից, «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկե¬րութ¬յան ավագ աշխղեկ Գագիկ Սարգսյանի հայտարարության` ունի 3,3 մ բարձրություն և միջինը 2 մ լայնություն։ Փայտամածի վրա` տարբեր հարթություններում, անկանոն դասավորությամբ և առանց մետաղական մասին ամրացնելու տեղադրված են տարբեր չափսերի փայտյա տախտակներ։ Շինութ¬յան հյուսիսային անկյունային մասի արտաքին հատվածում տեղադրված փայտամածի 4-րդ հարթութ¬յունը, որտեղ ըստ մասնակից Գ.Սարգսյանի հայտարարության` աշխատելիս է եղել Լյովա Խա¬չատրյա¬նը, ունի գետնից 3,3 մ բարձրություն, իսկ փայտամածի եզրերին բացակայում են արգելա¬պատնեշները։ Փայտամածի ստորին եզրից մոտ 1,5 մ հեռավորության վրա հայտնաբերվել է արնանման նյութի առատ հետք, որից մոտ 1,5 մ հեռավորության վրա տեղադրված է պատգարակ, որի վրա առկա է Լյովա Վիլ¬հելմի Խաչատրյանի դին` դեմքի շրջանում արյունազեղումների տեսքով վնաս¬ված¬քներով։ Դիակի գտնվելու վայրից մոտ 2 մ հեռավորության վրա հայտնաբերվել և վերցվել է կա¬պույտ սաղա¬վարտ։ Դեպքի վայրում ամրագոտի չի հայտնաբերվել և ըստ մասնակից Գ.Սարգսյանի հայտա¬րա¬րության` Լ.Խաչատրյանը դեպքի պահին այն չի կրել։ Զննության մասնակից Գ.Սարգսյանի հայտա¬րարության համաձայն` «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերության աշխատակից Լ.Խաչատրյանը 2016թ. հուլիսի 07-ին` ժամը 11։00-ի սահմաններում, փայտամածի տախտակները դասավորելու ժամանակ վայր է ընկել փայտա¬մածի վերին հարթակից /3,3մ./ և գլխի հատվածով հար¬վածելով գետնին` մահացել է։
Դիակի դատաբժշկական փորձաքննության 2016թ. հուլիսի 28-ի թիվ 0776 եզրակացությամբ, համաձայն որի` Լ.Խաչատրյանի մահը վրա է հասել գլխուղեղի դիֆուզ տրավմատիկ ախտահարումից, որը պայմանավորված է փակ, բութ գանգուղեղային վնասվածքով, որն էլ գտնվում է ուղղակի պատճա¬ռական կապի մեջ մահվան անմիջական պատճառի հետ։ Նշված հետևությունը հիմնվում է դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերված միջին ճակատային, քթի շրջաններում քերծ¬վածք¬ների, աջ աչքի վերին, ձախ աչքի ստորին կոպերի շրջաններում արյունազեղումների, ճակատ-գագա¬թային շրջանում սալջարդ վերքի, գլխի մաշկի տակ, աջ և ձախ քունքամկաններում արյու¬նազե¬ղումների, գանգի դիմային հատվածի, թաղի և հիմի ոսկրերի բեկորային, տեղաշարժված, ներմղված կոտրվածք¬ների, գլխուղեղի կիսագնդերի, ուղեղիկի, ուղեղաբնի ենթաոստայնենային արյու¬նազե¬ղում¬ների և միջ¬գալարային արյունահավաքների, մեծ կիսագնդերում, երկարավուն ուղեղում, ուղեղաբնում արյունա¬զեղումների, կողմնային փորոքներում հեղուկ արյան առկայություններով, որոնք պատճառվել են կենդա¬նության օրոք, բութ առարկաներով, հնարավոր է նաև վայր ընկնելու հետևանքով, միմյանցից տարան¬ջատել հնարավոր չէ, կենդանի անձանց մոտ համարվում են առողջությանը ծանր վնաս պատ¬ճառող` կյանքին վտանգ սպառնող, որոնք էլ հանգեցրել են Լ.Խաչատրյանի մահվան։
Ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթերի առկայությամբ, մասնավորապես`
- «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերության և գործով ամբաստանյալ Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի միջև 2006թ. նոյեմբերի 13-ին կնքված աշխատանքային պայմանագրով, որով հաստատվում է այն, որ Գ.Սարգսյանն ընկերությունում նշանակվել և նաև քննվող դեպքի օրն աշխատել է որպես ավագ աշխ¬ղեկ՝ ստանձնելով աշխատանքային և արտադրական կարգապահությունը, աշխատանքի պաշտ¬պանության և անվտանգության ապահովության պահանջներն ապահովելու, անվտանգության տեխնի¬կական պա¬հանջ¬ների պահպանման և վերահսկման, աշխատողների անվտանգության ապա¬հովման հնարավոր ռիսկի գնահատման և այլ պարտականություններ։
- 2015թ. հուլիսի 29-ին կազմված «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերության փոխտնօրենի թիվ 674-Ա հրամանով և նույն ընկերության ու Լյովա Վիլհելմի Խաչատրյանի միջև 2015թ. հուլիսի 29-ին կնքված աշ¬¬խա¬տանքային պայմանագրով, որոնցով հաստատվում է այն, որ գործով տուժող Լ.Խաչատրյանը որպես հյուսն ընդունվել և ընդհուպ քննվող դեպքի օրն աշխատել է «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերությունում, իսկ գործատուն ստանձնել է նրա համար աշխատանքային անհրաժեշտ, առողջության համար անվնաս պայմաններ ստեղծելու, նրա անվտանգությունն ապահովելու պարտականություն։
Ճարտարագիտատեխնիկական փորձաքննության 2016թ. սեպտեմբերի 6-ի թիվ 16-1954 եզրա¬կա¬ցությամբ, համաձայն որի` դեպքի անմիջական պատճառը «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերության կողմից բացօթյա լողավազանի կառուցման ժամանակ աշխատանքի անվտանգության, անվտանգութ¬յան տեխ¬նիկայի կանոնների խախտմամբ` տախտակամածի կառուցման շինարարական աշխատանք¬ների կատարումն է։ Խախտվել են «ՍՆԻՊ lll-4-80*` Շինարարությունում տեխնիկայի անվտանգութ¬յան» շի¬նա¬րարական նորմերի` «Շինարարական հրապարակի, աշխատանքային տեղամասի և աշխա¬տատեղի կազմակերպում» 2-րդ գլխի 2.5* և 2.26* կետերի պահանջները, այն է` «մշտապես գործող ար¬տադրական վտանգավոր գործոններով օժտված գոտիների սահմաններում պետք է տեղադրվեն նախապահպանական պաշտպանիչ փակոցներ, իսկ պոտենցիալ /հնարավոր/ գործող արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված գոտիներում` ազդանշանային փակոցներ կամ անվտանգության նշաններ» և «1,3 մետր և ավելի բարձրության վրա գտնվող աշխատանքային տեղերը և դեպի դրանց մոտ անցումները` ըստ բարձրության անկման սահմանից 2,0 մետրից պակաս հեռավորություն լինելու դեպ¬քում, պետք է ցանկապատել ժամանակավոր փակոցներով` համաձայն ԳՕՍՏ 12.4.059-89-ի։ Այդ փակոց¬ների տեղադրման անհնարինության դեպքում, բարձրության վրա տվյալ վայրում անհրաժեշտ է աշխատել միայն նախապաշտպանական անվտանգության գոտիների օգտագործմամբ` ըստ ԳՕՍՏ 12.4.089-86-ի, և ապահովության ճոպաններով` ըստ ԳՕՍՏ 12.3.107-83-ի»։ Խախտվել է նաև «ՍՆԻՊ lll-4-80*` Շինարարությունում տեխնիկայի անվտանգության» նորմատիվ ակտի 1.11.* կետի պահանջը, այն է` «Շինարարական հրապարակում գտնվող բոլոր անձինք պարտավոր են կրել պաշտպանիչ սաղա¬վարտ։ Բանվորներին և ինժեներատեխնիկական անձնակազմի աշխատակիցներին չի թույլատրվում աշ¬խատանքների կատարումն առանց պաշտպանիչ սաղավարտի և այլ անհրաժեշտ անհատական պաշտպանիչ միջոցների կիրառման»։ Թույլ են տրվել շինարարությունում անվտանգության ընդհանուր կանոնների խախտումներ։ Համաձայն «ՍՆԻՊ lll-4-80*` Շինարարությունում տեխնիկայի անվտան¬գության» նորմատիվ ակտի թիվ 1* հավելվածի` 11-րդ և 12-րդ կետերի, ինչպես նաև «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերության և ավագ աշխղեկ Գ.Սարգսյանի միջև կնքված աշխատանքային պայմանագրով նախա¬տեսված «աշխատողի անմիջական պարտավորությունների»` վերը նշված խախտումների համար պա¬տաս¬խանատու է ավագ աշխղեկ Գագիկ Սարգսյանը, իսկ այդ խախտումները գտնվում են անմիջական պատճառական կապի մեջ Լ.Խաչատրյանի հետ տեղի ունեցած դեպքի հետ։
Դատակենսաբանական փորձաքննության 2016թ. օգոստոսի 5-ի թիվ 237 եզրակացությամբ, հա¬մաձայն որի` դեպքի վայրի զննությամբ հայտնաբերված և փորձաքննության ներկայացված կա¬պույտ բանվորական սաղավարտի վրա արյան, քրտինքի հետքեր կամ մազանման թելիկներ չեն հայտնա¬բերվել։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և գործին կցված բանվորական սաղավարտի առկայությամբ և այն Դատարանում զննելու արդյունքներով (արձանագրությամբ)։
«Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերության բանվոր, որպես վկա հարցաքննված Սոս Զավենի Մուրադյանի ցուցմունքով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2016թ. մարտ ամսից ինքն ու ընկերության այլ աշխատակիցներ սկսել են շինարարական աշխատանքներ կատարել Երևանի Ամիրյան 1 հասցեում գործող «Մարիոթ» հյուրանոցի հետնամասում, որտեղ պետք է կառուցվեր բացօթյա լողավազան։ Աշխա¬տակիցների անվտանգության պատասխանատուն հանդիսացել է աշխղեկ Գագիկ Սարգսյանը։ 2016թ. հուլիսի 07-ին` ժամը 09։00-ի սահմաններում, սովորականի նման եկել է աշխատանքի։ Նույն ժամանակ աշխատանքի է եկել նաև ընկերության աշխատակից Լյովա Խաչատրյանը։ Այդ օրն ինքը, Լ.Խա¬չատրյանն ու մյուս բանվոր Մանվել Դոլմազյանը պետք է կառուցեին փայտամածը, դրա վրա դասա¬վորեին փայտյա տախտակները։ Ժամը 10։30-ից 11։00-ի սահմաններում, երբ գտնվել է ներքևում, իսկ Լ.Խաչատրյանը` փայտամածի վերին հարթակին, վերջինս իրեն խնդրել է բարձրանալ փայտա¬մածին և օգնել։ Նույն ժամանակ, երբ աստիճանով փորձել է բարձրանալ փայտամածի վրա, լսել է դմփոցի ձայն և շրջվելով տեսել, որ Լ.Խաչատրյանը գտնվում է ասֆալտի վրա։ Այնուհետև մյուս աշխատակիցների հետ միասին մոտեցել է Լ.Խաչատրյանին, ում դեմքն ամբողջությամբ եղել է արյունոտված, որից հետո զանգահարել են շտապօգնություն։ Հայտնել է, որ Լ.Խաչատրյանի գլխին դեպքի ժամանակ եղել է սաղավարտ, իսկ ամրագոտի չի օգտագործել։
Հարցերին պատասխանելիս նաև պնդեց, որ թեև Լևոն Խա¬չատրյանի ընկնելու պահը չի նկատել, սակայն բարձրության վրա աշխատելիս նրա գլխին սաղավարտ է եղել, իսկ նրա վայր ընկնելուց հետո սաղավարտը տեսել է մոտա¬կայքում ընկած վիճակում։ Նշեց նաև, որ թեև ամրագոտի ունեցել են, սակայն դեպքի պահին չեն օգտագործել, այդ ժամանակ Գագիկ Սարգսյանը գտնվել է իրենից շուրջ 7-8 մետր հեռա¬վորության վրա։ Ինքը պարտադիր օգտագործում է ամրագոտի, այն պատից կախած էր և բարձրանալիս պետք է կապեր։ Նշեց նաև, որ Գագիկ Սարգսյանը ամրագոտի չկապելու համար Լ.Խաչատրյանին դիտողություն չի արել, քանի որ նրա տեսադաշտից դուրս էր, վերամբարձ կռունկն էր փակում այդ տեսադաշտը։ Նշեց նաև, որ Լ.Խաչատրյանն ընդհանրապես ամրագոտի չի կապել, քանի որ անընդհատ բարձրանում-իջնում էր։ Գագիկ Սարգսյանն այլ օրերին ևս Լ.Խաչատրյանին ամրագոտի չկապելու համար դիտողություն չի արել՝ նկատի ունենալով, որ վերջինս տվյալ շինհրապարակում աշխատում էր ոչ մեծ բարձրության վրա։ Պաշտպանական կող¬մի հարցադրմանը պատասխանեց, որ հաստատապես չի կարող ասել, արդյոք տուժողը մինչ ընկնելն ամրագոտին կապած վիճակում էր, թե` ոչ։
«Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերության եռակցող, որպես վկա հարցաքննված Մանվել Շամիրի Դոլմազյանի ցուցմունքով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2016թ. մարտ ամսից ինքն ու ընկե¬րության շուրջ 10 աշխատակիցներ շինարարական աշխատանքներ են կատարել Երևանի Ամիրյան 1 հասցեում գործող «Մարիոթ» հյուրանոցի հետնամասում, որտեղ պետք է բացօթյա լողավազան կառուց¬վեր։ Աշխատակիցների հրահանգավորումն ու անվտանգության միջոցների ապա¬հովումն իրականացրել է աշխղեկ Գագիկ Սարգսյանը։ 2016թ. հուլիսի 7-ին` ժամը 09։00-ի սահման¬ներում, սովորականի նման եկել է աշխատանքի։ Նույն ժամանակ աշխատանքի է ժամանել նաև ընկերության աշխատակից Լյովա Խաչատրյանը։ Առավոտից սկսած` ինքը, բանվորներ Լյովա Խա¬չատրյանն ու Սոս Մուրադյանը կատա¬րել են փայտամածի կառուցման նախնական աշխա¬տանքներ։ Ժամը 11։00-ի սահմաններում, երբ գտնվել է ներքևում, իսկ Լյովան միայնակ աշխատանքներ էր կատարում փայտամածի վերին հարթա¬կին, լսել է գետնին վայր ընկնելուն բնորոշ դմփոցի ձայն, որից հետո շրջվել և տեսել է նրան ընկած փայտամածից մոտ մեկ-երկու մետր հեռավորության վրա` ասֆալտին։ Մոտենալով Լյովա Խաչատրյա¬նին` նկատել է, որ վերջինիս դեմքն ամբողջությամբ արյունոտված է։ Այնուհետև զանգահարել են շտապ¬օգնություն։ Նշեց նաև, որ դեպքին նախորդող պահին Լյովայի գլխին նկատել է սաղավարտ, թեև ընկնելուց հետո չի նկատել այն, պնդեց, որ ամրագոտի Լյովան չէր կապել։
Հարցերին պատասխանելիս նաև հայտնեց, որ ամրագոտին կախած էր շինության ներսում գտնվող պատին, այն կապում էին աշխատանքի ընթացքում։ Նշեց, որ հատկապես ամռանը աշխա¬տանքի ընթացքում շատ են քրտնել։ Հայտնեց, որ բարձրության վրա սկսել են աշխատել դեպքից շուրջ 15-30 օր առաջ, այդ ընթացքում իրենք, այդ թվում` Լ.Խաչատրյանը ամրագոտի են կապել։ Հրահան¬գավորումները ստանում են մեկ-երկու ամիսը մեկ անգամ, բոլորը միասին ստորագրում էին հրահան¬գավորման մատյանում։ Նշեց նաև, որ Գագիկ Սարգսյանը միշտ զգուշացրել է պահպանել անվտան¬գության կանոնները, վերջինս նկատած կլիներ, որ Լյովա բարձրացել էր փայտամածի վրա։ Ընկնելուց հետո Լյովայի մարմնի վրա ամրագոտի չի եղել, ըստ էության նա ասֆալտի վրա է ընկել գլխի հատ¬վածով։ Նշեց, թե իբր մինչ ընկնելը Լյովայի գլխին սաղավարտ է նկատել։

3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումը.
Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատա¬¬րա¬նը հաս¬տատ¬ված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանը, հանդիսանալով տեխնիկայի անվտան¬գության կանոնները պահպանելու համար պատասխանատու անձ, խախտել է այդ կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժող Ա.Խաչատրյանի մահ, այսինքն` կատարել է հան¬ցա¬վոր արարք« որը համա¬պա¬տաս¬¬խանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին, հետևա¬բար` նա քրեա¬կան պա¬տաս¬¬խա¬նատ¬¬¬վության և պատ¬ժի ենթա¬¬կա է այդ հոդ¬վածի վերոնշյալ մա¬սով։
Առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Գ.Սարգսյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևության հանգելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
Դատարանը փաստում է, որ տուժողի գլխի հատվածում դիակի դատաբժշկական փոր¬ձաքննութ¬յան 0776 եզրակացությամբ հայտնաբերված մարմնական վնասվածքները, դեպքի վայրի և դիակի զննության արձա¬նագրությամբ ֆիքսված` ամրագոտու բացակայությունը, դեպքի վայրի և դիակի զննության ժամանակ հայտ¬նաբերված բանվորական սաղա¬վարտի օգտագործման հետքերի` քրտինքի, մազերի, տուժողի արյան, ինչպես նաև սաղավարտի վնասման կամ կոտրման հետքերի բացակա¬յութ¬յունն անհերքելիորեն վկայում և հաստատում են այն, որ առնվազն քննվող դեպքին նախորդող պահին դրանք գործով տուժող Լ.Խա¬չատրյանը չի կրել, այդ մասին Դատարանում ցուցմունքներ տված Սոս Մուրադյանի և Մանվել Դոլմազ¬յանի ցուցմունքներն անար¬ժանահավատ են, իրականում հետապնդում են իրենց ղեկա¬վար` ընկերության ավագ աշխղեկ, գոր¬ծով ամբաստանյալ Գ.Սարգսյանի վի¬ճակը մեղմելու և հնարավոր քրեա¬կան պատասխանատվությունից նրան զերծ պահելու նպատակ։
Անդրադառնալով գործով ամբաստանյալ Գ.Սարգսյանի մինչդատական վարույթի ընթացքում տված ցուցմունքի թույլատրելիության և այն օգտագործելու հնարավորության հարցին, հաշվի առնելով, որ վերջինս ցուցմունք է տվել բացառապես վկայի կարգավիճակում, իսկ հետագայում որպես մեղադրյալ հար¬ցաքննվելիս օգտվել է լռելու իրավունքից, սկզբնական ցուցմունքը պնդելու կամ դրանից հրաժար¬վելու վերաբերյալ դիրքորոշում չի հայտնել (այդ թվում` Դատարանում)` Դատարանը մեղադրական եզրա¬կա¬ցությունում վկայակոչված և դատաքննության ընթացքում հրապարակված այդ ապացույցը սույն դատական ակտի հիմքում չի դնում` փաստելով, որ այդ քննչական գործողության կատարմամբ պատ¬շաճ դատավարական կարգի պահպանմամբ չեն երաշխավորվել գործով ամբաստանյալ Գ.Սարգսյա¬նի պաշտպանության և լռելու սահմանադրական իրավունքները։
Դատարանը նաև փաստում է, որ «ՍՆԻՊ lll-4-80*` Շինարարությունում տեխնիկայի անվտան¬գության» շինարարական նորմերը, որոնք ձևավորվել էին դեռևս ԽՍՀՄ օրոք և գործել նաև ՀԽՍՀ տա¬րածքում, հաստատվել են Հայաստանի Հանրապետության անկախացումից հետո, ՀՀ քաղա¬քաշինութ¬յան նախարարության 2001թ. հոկտեմբերի 1-ի «Նորմա¬տիվատեխնիկական ակտերի կանոնա¬կարգման մասին» թիվ 82 հրամանով, հետևաբար` կիրառելի են Հայաստանի Հանրապետության ողջ տարածքում` նաև քննվող դեպքի ժամանակահատվածում։ Նման պայմաններում իբր իրավական ուժը կորցնելու փաս¬տարկով առաջադրված մեղադրանքի հիմնավոր¬վածության վերա¬բերյալ պաշտպանական կողմի վիճակումներն անհիմն են և մերժման ենթակա։

4. Նշանակվող պատժի և դատավճռով լուծման ենթակա այլ հարցեր.
Ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որո¬շելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերա¬կանգ¬¬նել սոցիալական արդարությունը« ուղղել պատժի ենթարկված անձին« ինչպես նաև կանխել հան¬ցա¬¬¬գոր¬¬ծութ¬յունները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հան¬ցանք կատա¬րած անձի նկատ¬մամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներ¬գոր¬ծութ¬յան այլ միջոց¬ները պետք է լինեն ար¬դարացի« համապա¬տասխանեն հանցանքի ծան¬րությանը« այն կա¬տա¬րելու հան¬գա¬մանք¬ներին« հան¬¬ցավորի անձ¬նա¬¬¬վորությանը« անհրա¬ժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցա¬գոր¬ծութ¬յուն¬ները կան¬խելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասն սահմանում է« որ հանցա¬գոր¬ծութ¬յան համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ« իսկ նույն հոդ¬վածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցա¬գործության՝ հան¬րության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով« հանցավորի անձը բնու¬թագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմաց¬նող և/կամ ծանրացնող հանգա¬մանքներով։
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատարա¬նի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբա¬նությունները, պարտադիր են դատարանի հա¬մար նույնանման փաստական հանգամանք¬ներով գործի քննության ժամա¬նակ։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը« Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դա¬տարանի 2007թ. հոկ¬տեմ¬բերի 26-ի ՎԲ-149/07 գործով մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մա¬սով նախատեսված նորմը« նշել է« որ այն Դատարանին օժտել է անձի պատասխա¬նատ¬վությունը մեղ¬մաց¬նող հանգամանքների կիրառման լայն հայեցողությամբ« քանի որ պա¬տիժ նշանակելիս Դա¬տա¬րանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այնպիսի հանգա¬մանք¬ներ« որոնք նույն հոդվածի առա¬ջին մասում նշված չեն։
Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի անձը բնութագրող տվյալներ է գնա¬հատում` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2016թ. սեպտեմբերի 19-ին կատարված հարցման արդյունքների), տարիքը (60 տարեկան է) խնամքին կենսա¬թո¬շակառու, 2-րդ խմբի հաշմանդամ մոր առկայությունը (ըստ Կոտայքի մարզի Ջրվեժի համայնքա¬պետարանի աշխատակազմի քարտուղար Ս.Թադևոսյանի հաստատած տեղեկանքի, կենսաթոշակի թիվ 01-59202 վկայականի, բժշկասոցիալական փորձաքննության թիվ 700640 տեղեկանքի), իսկ որպես պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հան¬գա¬մանք` դեռևս մինչդատական վարույթի ընթացքում տուժողի իրավահաջորդին պատճառված նյութական վնասը` ըստ էության հուղարկա¬վորության ծախսերը 2.500.000 ՀՀ դրամի չափով կամովին փոխհա¬տու¬ցելը (ըստ 2016թ. հուլիսի 8-ի դրամարկղային ելքի թիվ 011 և 012 օրդերների` տուժողի ընտանիքի անդամներին է փոխանցվել համա¬պատասխանաբար` 2.000.000 և 500.000 ՀՀ դրամ գումարներ)։
Անձը բնու¬թագրող վե¬րոնշյալ տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը հաս¬տատված են գործով ձեռք բերված և դա¬տաքննութ¬յամբ հետա¬զոտված, թույլատ¬րե¬¬լիութ¬յան ու վերաբերելիության չափա¬նիշ¬ներին համա¬պա¬տաս¬խանող ապա¬ցույց¬¬ներով, ող¬ջամտո¬րեն մեղմացնում են ամբաստանյալ Գ.Սարգսյանի անձի հանրային վտան¬գավո¬րությունը։
Դատարանը ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի պատասխանատվությունը և պա¬տիժը ծան¬րաց¬նող հանգամանք չարձանագրեց։
Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյու¬նով անդրադառնալով ամբաս¬տան¬յալ¬ Գագիկ Սարգսյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի խնդրին` Դատա¬րանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդ¬վածի 2-րդ մասով սահմանված հան¬ցակազ¬մի պատ¬ժամասն որոշակի է, այ¬սինքն` նախատեսում է պատիժ բացառապես ազա¬տազրկման ձևով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավուն¬քից զրկելով կամ առանց դրա, հետևաբար` սույն գործով Գագիկ Սարգսյանի նկատմամբ պա¬տիժ նշանակելիս քննարկման ենթակա են` պատժաչափի, լրացուցիչ պատժատեսակ նշանակելու, տվյալ հոդվածով նախատեսված ազա¬տազրկու¬մից ավելի մեղմ պատժա¬չափ կամ պատժա¬տեսակ նշա¬նակելու կամ լրացուցիչ պատիժը չնշանակելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդ¬վածի կիրառում), ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու դեպքում՝ այն կրելու կամ չկրելու նպատակահարմարության (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կի¬րա¬ռում) հարցերը։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի անձը, նրան վերագրվող հանցագոր¬ծութ¬յան բնույթն ու վտանգա¬վորության աստիճանը (անզգուշությամբ կատարված միջին ծանրության հանցագործութ¬յուն է), ինչպես նաև ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 64-րդ հոդ¬վածի տես¬անկյու¬նով բացառիկ հանգա¬մանք¬ների բացակա¬յությունը` Դա¬տա¬րանը գտնում է, որ վեր¬ջինիս նկատ¬մամբ տվյալ հոդվածով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատժաչափ կամ պատժատեսակ նշանակելու հիմքերը բացա¬կայում են։ Նրա նկատմամբ պատիժ կարող է նշա¬նակվել բացառապես ազատազրկման ձևով, տվյալ հոդվածով նախատեսված սանկցիայի սահման¬ներում։ Ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը Դատարանը հաշվի է առնում նրա նկատմամբ պատժա¬չափ սահմանելիս, ինչպես նաև նշա¬նակված հիմնական պատիժը կրելու, լրացուցիչ պատիժ¬ նշանակելու նպատա¬կա¬հարմարության հարցերը որոշելիս։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշա¬նակվող պատիժը ռեալ կրելու կամ չկրելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառում) խնդրին` Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը կա¬լանքի, ազա¬տազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշա¬նակելիս հան¬գում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելն հնարավոր է առանց պա¬տիժը կրելու, ապա կա¬րող է որո¬շում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։ Նույն հոդվածի 2-րդ մասի հա¬մա¬ձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատա¬րանը հաշվի է առնում հանցա¬վո¬րի անձը բնու¬¬թագրող տվյալները, պատաս¬խա¬նատվութ¬յունը և պատիժը մեղմացնող ու ծան¬րացնող հանգա¬մանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի վերոնշյալ դրույթների մեկնաբանությունից ակնհայտ է, որ պա¬տիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ինչպես հանցագործությունների տեսակ¬նե¬րի, քա¬նակի, հան¬ցա¬վոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջա¬նա¬կի հետ կապ¬ված որևէ հատուկ սահմանափակում օրենսդիրը չի նախատեսել, այսինքն` պատի¬ժը պայ¬մանա¬կա¬նո¬րեն չկիրա¬ռելու հիմք է համարվում դատարանի համոզ¬վածությունն առ այն, որ ամբաս¬տանյալի ուղղվելն հնարավոր է առանց որոշակի պատժա¬տե¬սակները ռեալ կրե¬լու (Հասմիկ Պետրոսյանի վերա¬բերյալ թիվ ԱՐԱԴ/0050/01/08 քրեական գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատա¬րանի 2009թ. հունիսի 29-ի որոշում)։
Դատարանի այդ համոզվածությունը կարող է կայանալ պատասխանատվությունը և պա¬տի¬ժը մեղմացնող, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածով նախատեսված (ինչպես նաև չնախատեսված, բայց Դատարանի համոզմամբ այդ¬պիսին դիտարկվող) և 63-րդ հոդվածում սպառիչ թվարկված, պա¬տաս¬խանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների գնա¬հատման արդյունքներով։ Սակայն, դա¬տարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատես¬ված պա¬տիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, տվյալ հարցը քննարկելիս և լու¬ծե¬լիս պարտավոր է հաշվի առնել նաև հանցա¬գոր¬ծության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ինչը նշա¬նակվող պատժի արդարացիության գրավականն է։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հան¬ցա¬գոր¬ծության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հան¬ցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստի¬ճանը» (տե՛ս, Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմ¬բերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12-րդ կետերը)։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի մասին դիրքորոշում Վճռաբեկ դա¬տարանն ար¬տա¬հայտել է Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվա¬կանի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 գործով որոշման մեջ, որի համաձայն` «Արարքի հան¬րային վտան¬գավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղ¬քի ձևի և տեսակի, հանցագոր¬ծության նպա¬տակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեա¬կան օրենսդրութ¬յամբ պահպանվող հասարա¬կա¬կան հարաբե¬րության` հանցանքի կատարման պա¬հին ունեցած սո¬ցիա¬լական նշանակության վերա¬բեր¬յալ փաստա¬կան տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հան¬ցա¬գործության կա¬տարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հան¬ցակցության դեպ¬քում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակ¬ցության աստիճանը»։
Զարգացնելով վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը Վ.Բեգյա¬նի գոր¬ծով որոշման մեջ արձանագրել է, որ «(…) պատիժը պայմանականորեն չկիրա¬ռելու հարցի լուծ¬ման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի՝
ա) կատարված հանցագործության նպատակն ու շարժառիթը,
բ) քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կա¬տարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
գ) կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը,
դ) հանցագործության կատարման եղանակը,
ե) հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը,
զ) հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մաս¬¬նակցության աստիճանը (…)» (Վանյա Ռաֆիկի Բեգյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվա¬կանի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13 որոշման 14-րդ կետը)։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի կատարած հանցագործության բնույթն ու վտան¬գավորության աստիճանը ( միջին ծանրության անզգույշ հանցագործություն է), ամբաս¬տան¬յալի անձը դրա¬կանորեն բնու¬թագրող տվյալ¬ների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի ամբող¬ջությունը, մասնավորապես` նախկի¬նում դա¬տա¬պարտ¬ված կամ այլ կերպ արա¬տա¬վորված չլինե¬լը, տարիքը, խնամքին կենսաթոշակառու, հաշմանդամ մոր առկայությունը, դեռևս քրեական գործի մինչդատական վարույթում տուժողի իրավահաջորդին պատճառված նյութական վնասը 2.500.000 ՀՀ դրամի չափով կամովին փոխհատուցելը, տուժողի իրավահաջորդի դիրքորոշումը` ամբաստանյալի նկատմամբ հնարավորինս մեղմ պատիժ նշանակելու առումով, պատասխանատ¬վությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` Դատարանը հանգում է այն համոզ¬վածության, որ ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի ուղղվե¬լը և նոր հանցագործությունների կանխումը հնարավոր է նրա նկատմամբ ազա¬տազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և միաժամանակ ողջամիտ, տվյալ դեպքում՝ 1 տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելու պայմաններում։ Այդ պատիժն է արդա¬րացի ու միաժամանակ անհրաժեշտ նաև սոցիալական արդա¬րությունը վերա¬կանգնելու համար։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված լրացուցիչ` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու պատժատեսակ նշանակելու խնդրին` Դատարանը, հաշվի առնելով այն, որ վերջինս սույն դատական ակտը կայացնելու պահին շարունակում է զբաղվել շինարարական գործունեությամբ՝ զբաղեցնելով ղեկավար՝ ավագ աշխղեկի պաշտոն, ում վրա է դրված տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման և վերահսկողության գործառույթը, ինչն ամբաստանյալ Գ.Սարգսյանը պատշաճ կարգով չի կատարել, և տվյալ և այլ ղեկավար պաշտոններ զբաղեցնելը կարող է հանգեցնել նմանատիպ դեպքերի կրկնության՝ գտնում է, որ անհրաժեշտ է նրան զրկել շինարարական գործունեությամբ զբաղվելիս ղեկավար պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից ողջամիտ ժամկետով՝ 1 (մեկ) տարի ժամանակով։
Դատարանը գտնում է նաև, որ սույն դատավճիռը կայացնելու պահին ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը փոփոխելու կամ վերացնելու հիմքերը բացակայում են, այն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույցների, դատական ծախսերի, գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի, քաղաքացիական հայցի հարցերին։
Անդրադառնալով տուժողին հանցագործությամբ պատճառված վնասի փոխհատուցման խնդրին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանը դեռևս նախաքննության փուլում կամովին տուժողի իրավահաջորդին, որպես տուժող Լևոն Խաչատրյանի հուղարկավորության գումար, հանձնել է 2.500.000 ՀՀ դրամ։
Անդրադառնալով գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող բանվորական սաղավարտը տնօրինելու հարցին` Դատարանը փաստում է, որ այն անհրաժեշտ է վերադարձնել սեփականատիրոջը` «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերությանը` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Դատարանը գտնում է, որ որպես դատական ծախս` ամբաստանյալ Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (ՀՀ պետական բյուջեի) անհրաժեշտ է բռնագանձել սույն գործով նշանակված փորձաքննության (ճարտարագիտատեխնիկական փորձաքննության 2016թ. սեպտեմբերի 6-ի թիվ 16-1954 եզրակացություն) կատարման համար կատարված ծախսը` 68.700 (վաթսունութ հազար յոթ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։
Անդրադառնալով Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի անվամբ հաշվառված շարժական և անշարժ գույքերի նկատմամբ ՀՀ ՔԿ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա.Գեղամյանի 2016թ. սեպտեմբերի 27-ի որոշման հիման վրա կիրառված արգելանքը պահպանելու հարցին՝ Դատարանը փաստում է, որ Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի անվամբ Կոտայքի մարզի Ջրվեժ համայնքում գտնվող տնամերձ հողամասով բնակելի տան /07-057-0116-0002/ և նույն մարզի Արզնի գյուղի 5-րդ այգեզանգվածի 2-րդ թաղամասի 8-րդ այգեգործական այգետնակի նկատմամբ կիրառված արգելանքն անհրաժեշտ է պահպանել` մինչև 68.700 (վաթսունութ հազար յոթ հարյուր) ՀՀ դրամի չափով դատական ծախսի լրիվ բռնագանձումը։
Գնահատելով և ամփոփելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ հոդվածներով, Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց ՝

Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ` ազատազրկում 1 (մեկ) տարի ժամկետով` շինարարական գործունեությամբ զբաղվելիս ղեկավար պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքի զրկմամբ` 1 (մեկ) տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` Գագիկ Սարգսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամկետով` նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարելով ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի պետական ծառայության համապատասխան ստորաբաժանմանը։
Գագիկ Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու վերաբերյալ ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող բանվորական սաղավարտը վերադարձնել սեփականատիրոջը` «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերությանը` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Որպես դատական ծախս` Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանից հօգուտ ՀՀ ֆինանսների նախարարության (պետական բյուջեի) բռնագանձել 68.700 (վաթսունութ հազար յոթ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։
Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի անվամբ սեփականության իրավունքով հաշվառված անշարժ գույքերի` Կոտայքի մարզի Ջրվեժ համայնքում գտնվող տնամերձ հողամասով բնակելի տան և նույն մարզի Արզնի գյուղի 5-րդ այգեզանգ., 2-րդ թաղամասի թիվ 8 այգետնակի նկատմամբ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա.Գեղամյանի 2016թ. սեպտեմբերի 27-ի որոշման հիման վրա կիրառված արգելանքները պահպանել` մինչև 68.700 (վաթսունութ հազար յոթ հարյուր) ՀՀ դրամի չափով դատական ծախսի լրիվ բռնագանձումը։
Դատավճիռը ստացման օրվանից մեկամսյա ժամկետում կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.Ժ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

ԵԿԴ/0258/01/16





ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության
վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում
Գործ թիվ ԵԿԴ/0258/01/16
Նախագահող դատավոր՝ Մ.Արղամանյան
դատավորներ` Ռ.Մխիթարյան
Ս.Չիչոյան

ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան)
նախագահությամբ՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ` դատավորներ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
ամբաստանյալ Գ.ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

2018 թվականի մարտի 20-ին ք. Երևանում

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 13-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի պաշտպան Մարինե Թովմասյանի վճռաբեկ բողոքը,


Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի հուլիսի 7-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 15129216 քրեական գործը:
2016 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Գագիկ Սարգսյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ Գ.Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրությունը չհեռանալու մասին:
2016 թվականի հոկտեմբերի 7-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` նաև Առաջին ատյանի դատարան):
2. Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճռով Գ.Սարգսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի ժամկետով` շինարարական գործունեությամբ զբաղվելիս ղեկավար պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքի զրկմամբ` 1 (մեկ) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել, և սահմանվել է փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամկետով:
3. Ամբաստանյալ Գ.Սարգսյանի պաշտպան Մ.Թովմասյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` նաև Վերաքննիչ դատարան) 2017 թվականի հուլիսի 13-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է, Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը թողել անփոփոխ:
4. Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 13-ի որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել ամբաստանյալ Գ.Սարգսյանի պաշտպան Մ.Թովմասյանը։
Վճռաբեկ դատարանի` 2017 թվականի նոյեմբերի 21-ի որոշմամբ վճռաբեկ բողոքն ընդունվել է վարույթ։
Դատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
5. Գագիկ Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ «նա, 2006թ. նոյեմբերի 13-ից աշխատելով «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերությունում՝ որպես ավագ աշխղեկ և աշխատանքային պայմանագրով ստանձնած լինելով աշխատանքային և արտադրական կարգապահության, աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովության պահանջների, անվտանգության տեխնիկական պահանջների պահպանման և վերահսկման, աշխատողների անվտանգության ապահովման հնարավոր ռիսկի գնահատման պարտականություն, կրելով աշխատողների աշխատանքի անվտանգության ապահովման նկատմամբ անմիջական պատասխանատվություն, չի պահպանել անվտանգության տեխնիկայի ընդհանուր կանոնները, խախտել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության 01.10.2001թ. «Նորմատիվատեխնիկական ակտերի կանոնակարգման մասին» թիվ 82 հրամանով հաստատված «ՍՆԻՊ lll-4-80*` Շինարարությունում տեխնիկայի անվտանգության» շինարարական նորմերի` «Շինարարական հրապարակի, աշխատանքային տեղամասի և աշխատատեղի կազմակերպում» 2-րդ գլխի 2.5* և 2.26* կետերի, նույն նորմատիվ ակտի 1.11* կետի պահանջները, «Հորիզոն-95» ՍՊ ընկերության հյուսն Լյովա Վիլհելմի Խաչատրյանի արտադրական վտանգավոր գործոններով օժտված աշխատավայրը` փայտամածը, նախապաշտպանական պաշտպանիչ, ազդանշանային կամ ժամանակավոր փակոցներով չի կահավորել, Լ.Խաչատրյանին նախապաշտպանական անվտանգության գոտիներով, ինչպես նաև պաշտպանիչ սաղավարտով չի ապահովել, ինչի հետևանքով 2016թ. հուլիսի 07-ին` ժամը 11։00-ի սահմաններում, Լ.Խաչատրյանը Երևանի Ամիրյան 1 հասցեում գտնվող «Մարիոթ» հյուրանոցի հետնամասում գտնվող կիսակառույց շինության վրա փայտամածի կառուցման շինարարական աշխատանքներ կատարելիս փայտամածից վայր է ընկել և ստանալով փակ գանգուղեղային վնասվածք` մահացել» (1):
5.1 Պաշտպան Մ.Թովմասյանի հարցմանն ի պատասխան` ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի տեղակալ Ա.Ղուլարյանը` 2016 թվականի հոկտեմբերի 7-ի գրությամբ հայտնել է, որ. «(...) ՍՆԻՊ III-4-80* «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» շինարարական նորմերը Հայաստանի Հանրապետությունում չեն մշակվել և ներկայումս նշված նորմերի հայկական տարբերակը գոյություն չունի։ [Դրանք] հանդիսանում [են] նախկին ԽՍՀՄ նորմեր։
Միաժամանակ, տեղեկացնում ենք, որ ՍՆԻՊ III-4-80* «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» շինարարական նորմերը փոխարիել են 1970 թվականի ՍՆԻՊ III-A-II.70 «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» նորմերին և հաստատվել ԽՍՀՄ Պետշինի 1980 թվականի հուլիսի 9-ի թիվ 82 հրամանով» (2):
6. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի համաձայն` «(…) Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանը, հանդիսանալով տեխնիկայի անվտանգության կանոնները պահպանելու համար պատասխանատու անձ, խախտել է այդ կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժող Ա.Խաչատրյանի մահ, այսինքն` կատարել է հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, հետևաբար` նա քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթակա է այդ հոդվածի վերոնշյալ մասով։
(…)
Դատարանը նաև փաստում է, որ «ՍՆԻՊ lll-4-80*` Շինարարությունում տեխնիկայի անվտանգության» շինարարական նորմերը, որոնք ձևավորվել էին դեռևս ԽՍՀՄ օրոք և գործել նաև ՀԽՍՀ տարածքում, հաստատվել են Հայաստանի Հանրապետության անկախացումից հետո, ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության 2001թ. հոկտեմբերի 1-ի «Նորմատիվատեխնիկական ակտերի կանոնակարգման մասին» թիվ 82 հրամանով, հետևաբար` կիրառելի են Հայաստանի Հանրապետության ողջ տարածքում` նաև քննվող դեպքի ժամանակահատվածում։ Նման պայմաններում իբր իրավական ուժը կորցնելու փաստարկով առաջադրված մեղադրանքի հիմնավորվածության վերաբերյալ պաշտպանական կողմի վիճարկումներն անհիմն են և մերժման ենթակա» (3):
7. Վերաքննիչ դատարանի որոշման համաձայն` «(…) Դատաքննությամբ և գործով ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա վերլուծելով գործի փաստական տվյալները, վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Գագիկ Սարգսյանի կողմից կատարված հանցանքը հիմնավորված և նրա մեղավորությունը հաստատված է գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի արարքի քրեաիրավական որակման հարցում հանգել է ճիշտ հետևության և հաստատված է համարել Գագիկ Սարգսյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, իսկ պաշտպանի կողմից վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները հերքվում են նաև հետևյալով:
(…)
- Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ կառավարության 1999 թվականի մայիսի 26-ի N 351 որոշման հիման վրա ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2001 թվականի հոկտեմբերի 1-ի N 82 հրամանով հաստատվել է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության կողմից հաստատված (ընդունված) հանրապետական, ինչպես նաև միջազգային շինարարական նորմերը, որի մեջ ներառված է նաև «ՍՆԻՊ lll-4-80*` - անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում»:
Գագիկ Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել վերոգրյալ շինարարական նորմերի խախտման համար, որոնք նորմատիվատեխնիկական բնույթի են, դրանք որևէ կերպ չի կարելի դիտարկել որպես նախկին ԽՍՀՄ օրենքներ կամ իրավական ակտեր, որոնց գործունեությունը 2006 թվականի հունիսի 28-ի ՀՀ օրենքով դադարեցվել է, առավել ևս, որ այդ նորմերը ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի N 82 հրամանով ներառվել են ՀՀ տարածքում գործող քաղաքաշինության բնագավառի նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերի ցանկում և այն գործում է նաև ներկայումս (...)» (4)։

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
8. Բողոքի հեղինակի կարծիքով Վերաքննիչ դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 13-ի որոշումն օրինական և հիմնավոր չէ, դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, որոնց պարագայում կայացված դատական ակտը ենթակա է բեկանման։
8.1 Մասնավորապես, բողոքաբերը նշել է, որ Գ.Սարգսյանի կողմից կատարված արարքը հանցագործություն չէ, քանի որ այն սահմանված չէ «օրենքով»: Այսպես` բողոք բերած անձը, հղում կատարելով «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածին և վերջինիս վերաբերյալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մի շարք գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին, հայտնել է, որ Գ.Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՍՆԻՊ կանոնների խախտման համար, որոնք ձևավորվել են այլ պետությունում, կազմվել են օտար լեզվով, օրենքով նախատեսված կարգով Հայաստանի Հանրապետությունում չեն հրապարակվել և իրավական նորմի հատկանիշներ ձեռք չեն բերել: Նման պայմաններում բողոք բերած անձը գտել է, որ ստորադաս դատարանները կիրառել են ՍՆԻՊ կանոնները` որպես իրավունքի նորմ, որոնք կիրառման ենթակա չեն եղել, քանի որ այդ կանոնները չեն համապատասխանել որոշակիության, հասանելիության, կանխատեսելիության որակական հատկանիշներին:
9. Վերոշարադրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է բեկանել ստորադաս դատարանների դատական ակտերը և կայացնել նոր դատական ակտ` ճանաչելով և հռչակելով Գ.Սարգսյանի անմեղությունն առաջադրված մեղադրանքում:

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
10. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավո՞ր են արդյոք Գագիկ Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված աշխատանքային պաշտպանության կանոնները խախտելու մեջ մեղավոր ճանաչելու մասին ստորադաս դատարանների հետևությունները։
11. ՀՀ Սահմանադրության 72-րդ հոդվածի համաձայն` «Ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին հանցագործություն չի հանդիսացել (…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 79-րդ հոդվածի համաձայն` «Հիմնական իրավունքները և ազատությունները սահմանափակելիս օրենքները պետք է սահմանեն այդ սահմանափակումների հիմքերը և ծավալը, լինեն բավարար չափով որոշակի, որպեսզի այդ իրավունքների և ազատությունների կրողները և հասցեատերերն ի վիճակի լինեն դրսևորելու համապատասխան վարքագիծ»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին Եվրոպական կոնվենցիայի» 7-րդ հոդվածի համաձայն` «Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, քրեական հանցագործություն չի համարվել: Չի կարող նաև նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը կիրառելի է եղել քրեական հանցագործության կատարման պահին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` «Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով:
(…)»:
12. Վերոնշյալ իրավադրույթները Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Վ.Ավետիսյանի գործով որոշման մեջ` իրավական դիրքորոշում արտահայտելով այն մասին, որ. «(…) [Ա]նձին հանցագործություն (հանցագործություններ) կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու և այդ հանցագործության (հանցագործությունների) համար պատիժ նշանակելու միակ հիմքն է կատարման պահին նրա արարքն օրենքով հանցագործություն համարվելը և այդ հանցագործության համար պատիժ նախատեսված լինելը: Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի այլ կերպ, քան օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված դեպքերում, կարգով և չափով: Անձը չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության այնպիսի արարքի համար, որն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ գործող օրենքով:
(…) «[Չ]կա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (nullum crimen, nulla poena sine lege) կանոնը համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք է և իրավունքի գերակայության կարևորագույն տարր: Այն բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգում, հետևաբար նշված սկզբունքից որևէ շեղում անթույլատրելի է» (5):
Զարգացնելով Վ.Ավետիսյանի գործով արտահայտված վերոհիշյալ դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը Դ.Սիմիդյանի գործով նշել է. «(…) [Մ]իայն օրենքը կարող է սահմանել հանցանքը և նախատեսել պատիժը (…): Արարքի հանցավորությունն ու պատժելիությունը պետք է նախատեսված լինեն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող օրենքով: Այս առումով Եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրավունքում ձևավորել է «օրենք» հասկացությանն առաջադրվող այնպիսի որակական չափանիշներ, ինչպիսիք են հասանելիությունը և կանխատեսելիությունը (…): Որակական այս պահանջները պետք է ապահովվեն ինչպես հանցագործության, այնպես էլ դրա համար պատժի նշանակման ժամանակ (…): Անձը համապատասխան դրույթի տառացի ընկալումից և, անհրաժեշտության դեպքում, դրա կապակցությամբ դատարանների տված մեկնաբանությունից պետք է հասկանա, թե որ գործողությունների և անգործության համար է քրեական պատասխանատվություն նախատեսվում և ինչ պատիժ կնշանակվի այդ գործողությունների կատարման և/կամ անգործության համար (…):
(…) [O]րենքի՝ իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարելն առաջին հերթին օրենսդրական կարգավորման խնդիր է, իսկ դատական մեկնաբանումը լրացնող դերակատարություն ունի: Օրենսդրի խնդիրն է հնարավորինս հստակ և որոշակի սահմանել հանցավոր համարվող արարքը և դրա համար պատիժը, իսկ դատարանների խնդիրն է՝ օրենսդրի կողմից սահմանված արարքի էությանը համապատասխան մեկնաբանել նորմերը՝ ապահովելով դրանց համապատասխանությունը զարգացող հասարակական հարաբերություններին: (…)» (6):
12.1 Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում վկայակոչված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը Հ.Գրիգորյանի և Է.Սարիբեկյանի գործով արձանագրել է. «[Ա]րարքի հանցավորությունն ու պատժելիությունն իրավական որոշակիության չափանիշին համապատասխանող օրենքով նախատեսելու պահանջն իրավունքի գերակայության առանցքային բաղադրիչներից է, որն ունի հիմնարար նշանակություն` անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելիս օրինականության սկզբունքն ապահովելու համար: Հստակ կարգադրագրեր (վարքագծի կանոններ) ամրագրող այդպիսի օրենքը մի կողմից ապահովում է դրանում ամրագրված պահանջների հասցեագրումը համապատասխան վարքագծի դրսևորման ակնկալիք ունեցող անձանց, մյուս կողմից` բացառում է կամայականորեն քրեական հետապնդման ենթարկվելու ցանկացած հնարավորություն` երաշխավորելով օրենքի միատեսակ կիրառությունը սահմանված նորմատիվ պահանջներին հակասող վարքագիծ դրսևորող անձի նկատմամբ:
Այսինքն` նշված սկզբունքի ներքո իրավական պետության պոզիտիվ պարտականությունն է ապահովել որդեգրած քրեական քաղաքականության արտացոլումն այնպիսի օրենքում, որում նկարագրված կանոնները և դրանց խախտման դեպքում վրա հասնող իրավական հետևանքները բովանդակային առումով այնքան որոշակի կլինեն, որ հնարավորություն կտան իրավունքի հիմնական կրողին դրսևորելու սահմանված պահանջներին համապատասխանող վարքագիծ: Վերջինս կարող է ապահովված լինել իրավական որոշակիության երկու բաղադրիչներին, այն է` հասանելիության և կանխատեսելիության չափանիշներին համապատասխանող օրենքի առկայության պարագայում, որոնք ունեն հետևյալ բովանդակային նշանակությունը.
- օրենքի համապատասխանությունը հասանելիության չափանիշին պարզելիս անհրաժեշտ է գնահատել, թե այն օրենքը, որով սահմանված պահանջների խախտումը մեղսագրվում է անձին, արդյո՞ք եղել է պատշաճ կերպով հրապարակված, ողջամտորեն հասանելի, թե ոչ: Այսինքն` օրենքը կարող է համապատասխանել հասանելիության չափանիշին, եթե այն, պետական իշխանությունների կողմից լինելով հրապարակված, նվազագույն ջանքերի գործադրմամբ եղել է հասանելի: Որպես այդպիսին, օրենքը կարող է հրապարակվել ինչպես դրա տպագիր տարբերակն անձանց հասանելի դարձնելու, այնպես էլ դրա առցանց տարբերակը համապատասխան պաշտոնական էլեկտրոնային հարթակներում տեղադրելու միջոցով (տե´ս mutatis mutandis Kokkinakis v. Greece գործով Եվրոպական դատարանի` 1993 թվականի մայիսի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14307/88, 40-րդ կետ; G. v. France գործով Եվրոպական դատարանի` 1995 թվականի սեպտեմբերի 27-ի թիվ 15312/89 գանգատը, 25-րդ կետ; Korbely v. Hungary[GC] գործով Եվրոպական դատարանի` 2008 թվականի սեպտեմբերի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 9174/02, 74-75-րդ կետեր),
- օրենքի համապատասխանությունը կանխատեսելիության չափանիշին պարզելիս անհրաժեշտ է գնահատել, թե այն օրենքը, որով սահմանված պահանջների խախտումը մեղսագրվում է անձին, արդյո՞ք բովանդակային առումով ողջամտորեն ընկալելի է եղել անձանց համար: Այլ կերպ` արդյո՞ք քրեական պատասխանատվության ենթարկվող սուբյեկտը, տեղեկանալով օրենքով նախատեսված պահանջների մասին, ծանոթանալով դրանց վերաբերյալ նորմատիվ վարքագծի կանոնների բովանդակությանը, դրանց վերաբերյալ տրված դատական մեկնաբանություններին և անհրաժեշտության դեպքում` ստանալով համապատասխան իրավական խորհրդատվություն, կարող էր կանխատեսել, թե որ գործողության/անգործության դրսևորումը կհանգեցնի քրեական պատասխանատվության և պատժի նշանակմանը: Այդ հանգամանքը պարզելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել համապատասխան կանոններն ամրագրող փաստաթղթի բովանդակությունը, ոլորտը, որի կարգավորմանն ուղղված է այդ փաստաթուղթը, ինչպես նաև այն անձանց շրջանակն ու կարգավիճակը, որոնց հասցեագրված է այն (տե´ս mutatis mutandis Cantoni v. France գործով Եվրոպական դատարանի` 1996 թվականի նոյեմբերի 11-ի վճիռը, գանգատ թիվ 17862/91, 29-րդ կետը; Mkrtchyan v. Armenia գործով Եվրոպական դատարանի` 2007 թվականի հունվարի 11-ի վճիռը, գանգատ թիվ 6562/03, 39-րդ կետը; Kafkaris v. Cyprus [GC] գործով Եվրոպական դատարանի` 2008 թվականի փետրվարի 12-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21906/04, 140-րդ կետը; Kononov v. Latvia [GC] գործով Եվրոպական դատարանի` 2010 թվականի մայիսի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 36376/04, 235-րդ կետը; Del Rio Prada v. Spain [GC] գործով Եվրոպական դատարանի` 2013 թվականի հոկտեմբերի 21-ի վճիռը, գանգատ թիվ 42750/09, 79-րդ կետը):
(...) [Վերոնշյալ] չափանիշների հաշվառմամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելիս օրենքը, լինելով հասանելի և կանխատեսելի, պետք է հնարավորություն ընձեռի այդ օրենքի հասցեատիրոջը գիտակցելու իր իրավունքների և ազատությունների իրացման թույլատրելի շրջանակները, հարմարեցնելու իր վարքագիծն այդ շրջանակներն ամրագրող նորմերի պահանջներին և գնահատելու իր վարքագծի իրավաչափությունը` կանխատեսելով ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորելու դեպքում վրա հասնող իրավական հետևանքները: Ընդ որում, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ նշվածը վերաբերում է ինչպես ՀՀ քրեական օրենսգրքում տեղ գտած նկարագրական դիսպոզիցիայով ամրագրված հանցագործության պարտադիր և լրացուցիչ հատկանիշներին, այնպես էլ բլանկետային դիսպոզիցիայով նկարագրված հանցագործության հատկանիշները բացահայտող այլ իրավական ակտերի նորմերին, որոնց պահանջների խախտումը ևս հանգեցնում է քրեական պատասխանատվության: Միայն այդ դեպքում անձի համար կարող է երաշխավորվել իր իրավունքների և ազատությունների իրացման դիսպոզիտիվության թույլատրելի շրջանակներն ընկալելու հնարավորությունը: Հակառակ պարագայում այն իրավական նորմը, որի ենթադրյալ խախտումը մեղսագրվում է անձին, չի կարող համարվել օրենք, քանի որ այն չի համապատասխանի իրավական որոշակիության (res judicata) սկզբունքին, այսինքն՝ ձևակերպված չի լինի բավարար աստիճանի հստակությամբ, որը թույլ կտա քաղաքացուն դրա հետ համատեղելու իր վարքագիծը (տե´ս Վարդան Ղազարյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԱՎԴ/0002/01/14 որոշման 20-րդ կետը, ՀՀ սահմանադրական դատարանի` 2006 թվականի ապրիլի 18-ի թիվ ՍԴՈ 630 որոշման 11-րդ կետը, 2015 թվականի հունիսի 9-ի թիվ ՍԴՈ-1213 որոշման 9-րդ կետը)» (7):
13. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի համաձայն` 1. Տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելը՝ դրանց պահպանման համար պատասխանատու անձի կողմից, եթե մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս կամ մասնագիտական հիվանդություն` պատժվում է (…):
2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժողի մահ` պատժվում է (…):
Վերոնշյալ իրավադրույթի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Ա.Մանուկյանի գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. Աշխատողի անվտանգությունը և առողջությունն աշխատանքային գործունեության ընթացքում աշխատողների կյանքի և առողջության պահպանման համակարգ է, և պետությունը պարտավոր է`
ա) սահմանել աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման իրավական կանոններ՝ ամրագրելով դրանք օրենքներով, այլ նորմատիվ իրավական ակտերով,
բ) նախատեսել համապատասխան քաղաքացիական, վարչական, քրեական սանկցիաներ, որոնք կոչված են կանխելու աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման կանոնների խախտումները:
Շարադրված վերլուծության հիման վրա՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության անմիջական օբյեկտը այն հասարակական հարաբերություններն են, որոնք ուղղված են մարդու` անվտանգության և հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունքի ապահովմանը, իսկ լրացուցիչ օբյեկտ են հանդիսանում մարդու կյանքը և առողջությունը:
(…)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունն օբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ինչպես գործողությամբ, այնպես էլ անգործությամբ, որը դրսևորվում է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելով:
Անձի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն առկա է այն դեպքում, երբ՝
1) խախտվել են ՀՀ կառավարության, տարբեր նախարարությունների, գերատեսչությունների, հիմնարկների և առանձին գործատուների կողմից սահմանված՝ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները,
2) առաջացել են հանրորեն վտանգավոր այնպիսի հետևանքներ, ինչպիսիք են տուժողի առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնասի կամ մասնագիտական հիվանդության պատճառումը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մաս) կամ մահվան առաջացումը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
3) առկա է պատճառական կապ արարքի (գործողության կամ անգործության) և վրա հասած հետևանքների միջև (…) (8):
Վերահաստատելով վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը Հ.Գրիգորյանի և Է.Սարիբեկյանի գործով փաստել է. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասի ձևակերպումից հետևում է, որ այն նկարագրված է բլանկետային դիսպոզիցիայով. քրեական պատասխանատվություն նախատեսելով օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտման համար` այն չի սահմանում այդ կանոնները և, ըստ այդմ, ենթադրում է հղում նորմատիվ իրավական այլ ակտի (ակտերի), որը պետք է ամրագրի դրանք: Դրանից հետևում է, որ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները բացահայտելու համար անհրաժեշտ է դիմել դրանք սահմանող համապատասխան նորմատիվ իրավական ակտերի օգնությանը, որոնք պետք է համապատասխանեն իրավական որոշակիության սկզբունքի` (...) հասանելիության և կանխատեսելիության չափանիշներին» (9):
14. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Գ.Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա չի պահպանել անվտանգության տեխնիկայի ընդհանուր կանոնները, խախտել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության 01.10.2001թ. «Նորմատիվատեխնիկական ակտերի կանոնակարգման մասին» թիվ 82 հրամանով հաստատված «ՍՆԻՊ lll-4-80*` Շինարարությունում տեխնիկայի անվտանգության» շինարարական նորմերի` «Շինարարական հրապարակի, աշխատանքային տեղամասի և աշխատատեղի կազմակերպում» 2-րդ գլխի 2.5* և 2.26* կետերի, նույն նորմատիվ ակտի 1.11* կետի պահանջները, ինչի հետևանքով 2016 թվականի հուլիսի 7-ին` ժամը 11։00-ի սահմաններում, Լ.Խաչատրյանը Երևանի Ամիրյան 1 հասցեում գտնվող «Մարիոթ» հյուրանոցի հետնամասում գտնվող կիսակառույց շինության վրա փայտամածի կառուցման շինարարական աշխատանքներ կատարելիս փայտամածից վայր է ընկել և ստանալով փակ գանգուղեղային վնասվածք` մահացել (10):
Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով դատական ակտում հաստատված է համարել, որ Գ.Սարգսյանը, հանդիսանալով տեխնիկայի անվտանգության կանոնները պահպանելու համար պատասխանատու անձ, խախտել է այդ կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժող Ա.Խաչատրյանի մահ, հետևաբար նա ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը փաստել է, որ «ՍՆԻՊ lll-4-80*` Շինարարությունում տեխնիկայի անվտանգության» շինարարական նորմերը, որոնք ձևավորվել էին դեռևս ԽՍՀՄ օրոք և գործել նաև ՀԽՍՀ տարածքում, հաստատվել են Հայաստանի Հանրապետության անկախացումից հետո, ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության 2001 թվականի հոկտեմբերի 1-ի «Նորմատիվատեխնիկական ակտերի կանոնակարգման մասին» թիվ 82 հրամանով, հետևաբար կիրառելի են Հայաստանի Հանրապետության ողջ տարածքում` նաև քննվող դեպքի ժամանակահատվածում (11):
Վերաքննիչ դատարանն էլ իր հերթին, հաստատված համարելով Գ.Սարգսյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, հայտնել է, որ պաշտպանի կողմից վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները հերքվում են նաև այն հանգամանքով, որ ՀՀ կառավարության 1999 թվականի մայիսի 26-ի N 351 որոշման հիման վրա ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի 2001 թվականի հոկտեմբերի 1-ի N 82 հրամանով հաստատվել է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության կողմից հաստատված (ընդունված) հանրապետական, ինչպես նաև միջազգային շինարարական նորմերը, որի մեջ ներառված է նաև «ՍՆԻՊ lll-4-80*` - անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» (12):
15. Նախորդ կետում մեջբերված փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշման 11-13-րդ կետերում վկայակոչված իրավադրույթների և արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանները, Գագիկ Սարգսյանին մեղավոր ճանաչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, պատշաճ իրավական գնահատականի չեն արժանացրել, թե այն նորմատիվ պահանջները, որոնց խախտումը մեղսագրվել է Գ.Սարգսյանին, արդյո՞ք համապատասխանում են իրավական որոշակիության սկզբունքի` «հասանելիության» և «կանխատեսելիության» չափանիշներին։
Մասնավորապես, Գ.Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել «ՍՆԻՊ lll-4-80*`- անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» շինարարական նորմերի` «Շինարարական հրապարակի, աշխատանքային տեղամասի և աշխատատեղի կազմակերպում» 2-րդ գլխի 2.5* և 2.26* կետերի, նույն նորմատիվ ակտի 1.11* կետի պահանջները խախտելու համար: Նշված շինարարական նորմերը հաստատվել են ԽՍՀՄ Պետշինի 1980 թվականի հունիսի 9-ի որոշմամբ և ուղղված են եղել նոր հաստատությունների, շենքերի և շինությունների շինարարության, գործող հաստատությունների, շենքերի և շինությունների վերանորոգման, ընդլայնման և տեխնիկական վերազինման ժամանակ շինարարական-մոնտաժային աշխատանքների իրականացման, նոր շինարարական նախագծերի մշակման ոլորտի համակարգմանը։ ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի` 2001 թվականի հոկտեմբերի 1-ի «նորմատիվատեխնիկական ակտերի կանոնակարգման մասին» թիվ 82 հրամանով սահմանվել է, որ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործում են ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության կողմից հաստատված (ընդունված) հանրապետական, ինչպես նաև միջպետական շինարարական նորմերը, որում ներառված է նաև «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ–ը։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ստորադաս դատարանները պատշաճ ուշադրության չեն արժանացրել այն, որ վերոնշյալ ՍՆԻՊ կանոններն անձանց համար հասանելի եղանակով պաշտոնական որևէ աղբյուրում հրապարակված չեն, այդ կանոնները կարելի է գտնել միայն համացանցային տիրույթում առկա ոչ պաշտոնական կայքէջերում, ինչը չի երաշխավորում դրանց համապատասխանությունը բնօրինակին և առաջացնում է ողջամիտ կասկած դրանցով սահմանված աշխատանքի պաշտպանության կանոնների արժանահավատության վերաբերյալ։ Ընդ որում, հարկ է նաև ընդգծել, որ այդ կանոններն ի սկզբանե կազմված են եղել օտար լեզվով, իսկ դրանց հայերեն թարգմանված օրինակը հասանելի չէ որևէ աղբյուրում։ Այդ առումով ստորադաս դատարանների կողմից պատշաճ գնահատման չի ենթարկվել նաև ամբաստանյալի պաշտպան Մ.Թովմասյանի կողմից Առաջին ատյանի դատարանին ներկայացված` ՀՀ քաղաքաշինության նախարարություն կատարած հարցման պատասխանն այն մասին, որ «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ կանոնները Հայաստանի Հանրապետությունում չեն մշակվել և հայերեն չեն թարգմանվել (13)։
Ավելին` ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի` 2001 թվականի թիվ 82 հրամանը, որով Հայաստանի Հանրապետությունում հաստատվել են «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ կանոնները, ոչ թե ամրագրում է անվտանգության տեխնիկայի նորմեր կամ վերարտադրում այդ կանոնների ամբողջությունը մայր աղբյուրից, այլ ընդամենը կից ցանկում հղում է կատարում ԽՍՀՄ Պետշինի 1980 թվականի հունիսի 9-ի որոշմամբ ընդունված ՍՆԻՊ կանոնների վերնագրերին: Այսինքն` թեև նշված հրամանը հաստատում է ՍՆԻՊ կանոնների գործողությունը Հայաստանի Հանրապետության տարածքում, սակայն այն չի պարունակում ո՛չ այդ կանոնների բովանդակությունը, ո՛չ էլ համապատասխան հղում այդ կանոնները գտնելու պատշաճ աղբյուրին:
Վերոնշյալ հանգամանքների համակցությունը ցույց է տալիս, որ «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ կանոնները պետական իրավասու մարմնի կողմից Հայաստանի Հանրապետությունում պաշտոնապես հրապարակված չլինելու պայմաններում ապահովված չի եղել նվազագույն ջանքերի գործադրմամբ դրանք գտնելու և ընթերցելու հնարավորությունը։ Ուստի «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ կանոնները, որոնց խախտումը մեղսագրվում է Գագիկ Սարգսյանին, չեն համապատասխանել «հասանելիության» չափանիշին: Նման պայմաններում դրանք չեն համապատասխանել նաև «կանխատեսելիության» չափանիշին:
Հետևաբար «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ կանոնները չեն կարող համարվել «օրենք», քանի որ դրանք չեն համապատասխանում իրավական որոշակիության (res judicata) սկզբունքին: Այդ պայմաններում Գագիկ Սարգսյանին «Անվտանգության տեխնիկան շինարարությունում» վերտառությամբ թիվ lll-4-80* ՍՆԻՊ կանոնների խախտման համար դատապարտելը կհանգեցնի «չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (Nullum crimen, nulla poena sine lege) սկզբունքի խախտման:
16. Այսպիսով, հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Գագիկ Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված աշխատանքային պաշտպանության կանոնները խախտելու մեջ մեղավոր ճանաչելու մասին ստորադաս դատարանների հետևությունները հիմնավոր չեն։
17. Ամփոփելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ ստորադաս դատարանները, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Գ.Սարգսյանին մեղավոր ճանաչելով, թույլ են տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ, 5-րդ և 157-րդ հոդվածների սխալ կիրառում, հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը և այն անփոփոխ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի որոշումը ենթակա են բեկանման։
Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով, որ սույն գործով առկա է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գագիկ Սարգսյանի նկատմամբ պետք է հանցակազմի բացակայության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել:
Նման պայմաններում Գագիկ Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը չհեռանալու մասին, Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի անվամբ սեփականության իրավունքով հաշվառված անշարժ գույքերի վրա դրված արգելանքը ենթակա է վերացման, իսկ որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված սաղավարտը ենթակա է վերադարձման «Հորիզոն-95» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությանը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության (2005 թվականի նոյեմբերի 27-ի փոփոխություններով) 91-րդ, 92-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ, 39-րդ, 43-րդ, 3611-րդ, 397-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով և Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգրքի 20-րդ հոդվածով՝ Վճռաբեկ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել: Ամբաստանյալ Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը և այն անփոփոխ թողնելու մասին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2017 թվականի հուլիսի 13-ի որոշումը բեկանել և փոփոխել:
2. Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել, նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել` հանցակազմի բացակայության հիմքով, և քրեական գործի վարույթը կարճել:
3. Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը չհեռանալու մասին, վերացնել:
4. Գագիկ Գուրգենի Սարգսյանի անվամբ սեփականության իրավունքով հաշվառված անշարժ գույքերի վրա դրված արգելանքը վերացնել:
5. Որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված սաղավարտը վերադարձնել «Հորիզոն-95» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությանը:
6. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում դատական նիստերի դահլիճում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման:


Նախագահող` Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ
(1)Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1, թերթեր 150-152:
(2)Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթ 104:
(3)Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթեր 105-113:
(4)Տե՛ս քրեական գործ, հատոր 3, թերթեր 42-65:
(5)Տե՛ս Վարուժան Գագիկի Ավետիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ՍԴ3/0013/01/11 որոշման 13-րդ կետը:
(6)Տե՛ս Դավիթ Սիմիդյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԷԴ/0122/01/13 որոշման 16-18-րդ կետերը:
(7)Տե՛ս Հասմիկ Գրիգորյանի և Էդուարդ Սարիբեկյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2018 թվականի մարտի 20-ի թիվ ԵՇԴ/0131/01/15 որոշման 14-15-րդ կետերը:
(8)Տե´ս Ատոմ Մանուկյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2013 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԿԴ/0032/01/12 որոշման 13-14-րդ կետերը:
(9)Տե՛ս Հասմիկ Գրիգորյանի և Էդուարդ Սարիբեկյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2018 թվականի մարտի 20-ի թիվ ԵՇԴ/0131/01/15 որոշման 17-րդ կետը:
(10)Տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը:
(11)Տե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը:
(12)Տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը:
(13)Տե՛ս սույն որոշման 5.1-րդ կետը: