ԵԿԴ/0213/01/16






Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,


նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Ա. Սիմոնյանի,

հանրային պաշտպան Է. Բեգլարյանի,

տուժող և քաղաքացիական հայցվոր
«Յուքոմ» սահմանափակ
պատասխանատվությամբ ընկերության
/այսուհետ ՍՊԸ/ ներկայացուցիչ Ռ. Մանվելյանի,


2016թ. դեկտեմբերի 19-ին Երևանում,


դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Արմեն Գարեգինի Սարգսյանի`
ծնված 1991թ. նոյեմբերի 10-ին, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ Արարատի մարզի Գոռավան գյուղում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, խնամքին մեկ անձ, չի աշխատում, նախկինում դատված`
1. Երևան քաղաքի Շենգավիթ համայնքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2009թ. ապրիլի 22-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով դատապարտվել է ազատազրկման 6 /վեց/ ամիս ժամկետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել` սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
2. ԵԿԴ/0018/01/10 քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2010թ. մայիսի 03-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 5-րդ կետերով և 34-176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 5-րդ կետերով, նույն օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 4-րդ մասի և 67-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է ազատազրկման 6 /վեց/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։ Պատժի սկիզբը հաշվվել է 2009թ. հուլիսի 8-ից։ Այդ դատավճռի վերանայման վերաբերյալ նույն դատարանի 2011թ. հուլիսի 26-ի որոշմամբ Ա. Սարգսյանի արարքների որակումները համապատասխանեցվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի և 34-176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներին, մնացած մասով դատավճիռը թողնվել է անփոփոխ։
Ա. Սարգսյանը պատժի կրումից ազատվել է 2016թ. հունվարի 08-ին, hաշվառված է և փաստացի բնակվել է Երևան քաղաքի Չեխովի փողոցի թիվ 54 շենքի թիվ 11 բնակարանում, կալանքի տակ է 2016թ. հուլիսի 22-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը

1. Թիվ 15134616 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2016թ. հուլիսի 22-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, Արթուր Ռաֆիի Պետրոսյանի հաղորդման առթիվ նախապատրաստված նյութերով։
2. 2016թ. օգոստոսի 11-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. օգոստոսի 22-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, 2016թ. օգոստոսի 22-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. օգոստոսի 31-ին, ժամը 12։00-ին նշանակելու մասին։
3. Ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հետևյալ արարքի համար. «որ նա ուրիշի խոշոր չափերի գույքը գաղտնի հափշտակելու դիտավորությամբ, 2016թ.-ի հուլիսի 21-ին, ժամը՝ 14։00-ի սահմաներում, Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտա 1/2 հասցեում գործող «Յուքոմ» գրասենյակում գտնվող հեռախոսների վաճառքի համար նախատեսված ցուցասրահից, գաղտնի հափշտակել է թվով երկու հատ «Նեքսուս 6 Փ» մոդելի բջջային հեռախոսներ` «Յուքոմ» ընկերությանը պատճառելով խոշոր չափի` ընդհանուր 700.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
Այսինքն` Արմեն Գարեգինի Սարգսյանը կատարել է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։»։

4. Տուժող «Յուքոմ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության /այսուհետ ՍՊԸ/ կողմից 2016թ. սեպտեմբերի 07-ի դատական նիստում դատարանին է ներկայացվել հայցադիմում ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի դեմ, որի համաձայն` տուժող «Յուքոմ» ՍՊԸ-ն պահանջել է ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանից հօգուտ ընկերության բռնագանձել 700.000 /յոթ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի հատուցում։

5. Քրեական գործի դատական քննության ընթացքում, պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ կատարվել է դատաապրանքագիտական փորձաքննություն (հմ` 45931610, «02» նոյեմբերի 2016թ.)` «Հայաստանի Հանրապետության փորձագիտական կենտրոն» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության կողմից, որի արժեքը կազմել է 16.800 /տասնվեց հազար ութ հարյուր/ ՀՀ դրամ։
5.1 Այդ փորձաքննության եզրակացությունը հաշվի առնելով և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091-րդ հոդվածի 3-րդ մասով` մեղադրողը 2016թ. նոյեմբերի 11-ին որոշում է կայացրել ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և նրան նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին հետևյալ բովանդակությամբ.
«(…)
Արմեն Գարեգինի Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա ուրիշի խոշոր չափերի գույքը գաղտնի հափշտակելու դիտավորությամբ, 2016 թվականի հուլիսի 21-ին` ժամը 14.00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտա 1/2 հասցեում գործող «3ուքոմ» գրասենյակում գտնվող հեռախոսների վաճառքի համար նախատեսված ցուցասրահից գաղտնի հափշտակել է թվով երկու հատ «Նեքսուս 6 Փ» մոդելի բջջային հեռախոսներ` «3ուքոմ» ընկերությանը պատճառելով 700.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
Դատաքննության ընթացքում հիմնավորվեց, որ հիշյալ հափշտակության արդյունքում «3ուքոմ» ընկերությանը պատճառվել է 419.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
Նկարագրված պայմաններում Արմեն Գարեգինի Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքն անհրաժեշտ է փոփոխել և նրան նոր մեղադրանք առաջադրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այն բանի համար, որ նա ուրիշի զգալի չափերի գույքը գաղտնի հափշտակելու դիտավորությամբ, 2016 թվականի հուլիսի 21-ին` ժամը 14.00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտա 1/2 հասցեում գործող «3ուքոմ» գրասենյակում գտնվող հեռախոսների վաճառքի համար նախատեսված ցուցասրահից գաղտնի հափշտակել է թվով երկու հատ «Նեքսուս 6 Փ» մոդելի բջջային հեռախոսներ` «3ուքոմ» ընկերությանը պատճառելով 419.200 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
(…)»։

6. Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանը 2016թ. հուլիսի 21-ին, ժամը 14.00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտայի թիվ 1/2 հասցեում գործող, «3ուքոմ» ՍՊԸ-ի հեռախոսների վաճառքի համար նախատեսված ցուցասրահից գողացել է սեփականության իրավունքով տուժող «Յուքոմ» ՍՊԸ-ին պատկանող, «Նեքսուս 6 Փի» մոդելի, բջջային երկու հեռախոսներ, որոնցից յուրաքանչյուրի արժեքը կազմել է 209.600 (երկու հարյուր ինը հազար վեց հարյուր) ՀՀ դրամ, ընդհանուր գումարով` 419.200 (չորս հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ։
Նշված հեռախոսները հետագայում չեն հայտնաբերվել, տուժողին պատճառված վնասը չի վերականգնվել։


7. Վերոգրյալը հիմնավորվել է դատարանում հետազոտված հետևյալ ապացույցներով.
Ամբաստանյալ Արմեն Գարեգինի Սարգսյանի ցուցմունքով այն մասին, որ ընդունում է «Յուքոմ» ՍՊԸ-ի հեռախոսների վաճառքի սրահից երկու բջջային հեռախոսները գաղտնի հափշտակելու մասով իրեն առաջադրված մեղադրանքը, սակայն համաձայն չէ այդ հեռախոսների արժեքի հետ։ Իրականում այդ հեռախոսների արժեքն ավելի ցածր է։
Քաղաքացիական հայցն ընդունում է` իրեն առաջադրված մեղադրանքում նշված գումարի չափով։
/դատական նիստի արձանագրություն/։
Վկա Արթուր Ռաֆիի Պետրոսյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ աշխատում է «Յուքոմ» ՍՊԸ-ի Երևանի Հյուսիսային պողոտայի թիվ 1/2 հասցեում գործող գրասենյակում որպես սպասարկման սրահի փոխղեկավար։
2016թ. հուլիսի 21-ի ժամը 14։00-ի սահմաներում, երբ գտնվել է աշխատավայրում` նկատել է, որ հեռախոսների բաժնի ցուցափեղկերից բացակայել են երեք հատ «Նեքսուս 6 Փի» մոդելի բջջային հեռախոսներ։ Հասկանալով, որ սրահից կատարվել է գողություն` զանգահարել է ոստիկանություն և կատարվածի մասին հաղորդում է տվել։ Դրանից հետո ստուգմամբ պարզել է, որ սրահից հափշտակվել են երկու «Նեքսուս 6 Փի» մոդելի բջջային հեռախոսներ։ Ուսումնասիրել է տվյալ օրվա անվտանգության տեսախցիկների տեսագրությունները, որտեղ տեսագրված է եղել հանցագործության դեպքը։ Տեղեկացել է, որ գողություն կատարած անձը հանդիսանում է ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանը։ Գողացված հեռախոսներից յուրաքանչյուրի ամբողջական արժեքը կազմել է 350.000 ՀՀ դրամ։ Այդ արժեքի մեջ ներառված է եղել նաև հեռախոսների լրակազմության մեջ մտնող, բայց չգողացված պարագաների արժեքը։ Գողացված հեռախոսներն օգտագործված չեն եղել։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 30-33/
Դատաապրանքագիտական փորձաքննության 2016թ. նոյեմբերի 02-ի Հմ` 45931610 եզրակացությամբ, որի համաձայն`
«(…) Փորձաքննության կատարման նպատակով փորձագետներին տրամադրված.
1. «HUAWEI NEXUS 6P» ապրանքանիշի, «H1512» մոդելի նոր` բջջային հեռախոսի (լրակազմության մեջ մտնող պարագաներով) միջին շուկայական գինը արժեքային արտահայտությամբ 2016թ. հուլիսի 21-ի դրությամբ կարող էր կազմել` 220.600 /երկու հարյուր քսան հազար վեց հարյուր/ ՀՀ դրամ, իսկ առանց լրակազմության մեջ մտնող պարագաների` 209.600 /երկու հարյուր ինը հազար վեց հարյուր/ ՀՀ դրամ։
2. «HUAWEI NEXUS 6P» ապրանքանիշի, «H1512» մոդելի բջջային հեռախոսների օգտագործված վիճակի շուկայական արժեքները պարզել հնարավոր չէ, քանի որ փորձաքննությանը չեն ներկայացվել հետազոտման առարկա հանդիսացող հեռախոսները` /ներկայացվել է միայն հեռախոսի նոր նմուշ/, ուստիև հնարավոր չի եղել պարզել հեռախոսների մաշվածության աստիճանները, մաշվածության հետևանքով առաջացած վնասվածքները և թերությունները /եթե այդպիսիք կան/, ապրանքային տեսքերը և վիճակները` որոնք էական նշանակություն ունեն հետազոտման առարկա հանդիսացող հեռախոսների գնահատման համար։ Նշենք` վերոնշվածները կարող էին տարբեր լինել անգամ նշված երկու հեռախոսների համար։»։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, «Յուքոմ» ՍՊԸ-ի` Երևանի Հյուսիսային պողոտայի թիվ 1/2 հասցեում գործող գրասենյակի անվտանգության տեսախցիկների տեսագրության լազերային սկավառակով և այն զննելու մասին 2016թ. հուլիսի 23-ի արձանագրությամբ, որոնց համաձայն` Ա. Սարգսյանը 2016թ. հուլիսի 21-ի ժամը 13։47-ին մուտք է գործել վերոհիշյալ գրասենյակ, բարձրանալով երկրորդ հարկ` սրահի ցուցափեղկերի վրայից հանել է երկու բջջային հեռախոսներ, դրանք դնելով տաբատի գրպանում` հեռացել է։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 52-54, 91/


8. Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Վերլուծելով ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի, վկա Ա. Պետրոսյանի ցուցմունքները, դրանք համադրելով քրեական գործի դատական քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, իրենց համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ուրիշի գույքի զգալի չափերով գաղտնի հափշտակություն` այսինքն գողություն կատարելն ապացուցված է, նրա այդ արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի նկատմամբ, նրա կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը։
Կատարած հանցագործության համար ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվ է համարվում դիտավորությամբ հանցանք կատարելն այն անձի կողմից, ով դատվածություն ունի նախկինում դիտավորությամբ կատարված հանցանքի համար։
(…)
4. Այն հանցանքների համար դատվածությունը, որը հանվել կամ մարվել է օրենքով սահմանված կարգով, ինչպես նաև այն հանցանքները, որոնք կատարվել են մինչև անձի տասնութ տարին լրանալը, ռեցիդիվը գնահատելիս հաշվի չեն առնվում։»։
Ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանը նախկինում դատապարտվել է` մինչև 18 /տասնութ/ տարին լրանալը հանցանքներ կատարելու համար, ուստի ռեցիդիվը գնահատելիս` դրանք հաշվի առնվել չեն կարող։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007թ. նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա (…)
Նշված նորմի վերլուծության հիման վրա դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի. (…)
դրա չափը (…),
արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (…)։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
4. Սույն գլխում զգալի չափ է համարվում հանցագործության պահին Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երեսնապատիկից հինգհարյուրապատիկը չգերազանցող գումարը (արժեքը), իսկ գողության միջոցով հափշտակություն կատարելու պահին` Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկից հինգհարյուրապատիկը չգերազանցող գումարը (արժեքը)։
(…)»։
Ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի անձը, նրա կողմից ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն դիտավորությամբ կատարած լինելը և դրա` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, նաև այն, որ ամբաստանյալի կողմից կատարված գողության չափը` 419.200 (չորս հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր) ՀՀ դրամ գումարն առավել մոտ է տվյալ հանցագործության համար ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված` զգալի չափի առավելագույն սահմանաչափ հանդիսացող հինգ հարյուր հազար ՀՀ դրամ գումարին։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործություն կատարելուց հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։
Ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող կամ մեղմացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանը ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով, քանի որ այդ պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար Ա. Սարգսյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար և դրա միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։ Պատժի նվազ խիստ տեսակ տուգանքը որպես պատիժ նշանակվել չի կարող, քանի որ այն չի կարող ապահովել պատժի նպատակները, իսկ կալանքը որպես պատիժ նշանակվել չի կարող, քանի որ ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը։
Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
10. Քննելով ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցի հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Քաղաքացիական պատասխանող է ճանաչվում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի վրա օրենքով, քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված հայցի հիման վրա կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով գույքային վնաս պատճառած մեղադրյալի գործողությունների համար։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը հարուցվում, ապացուցվում և լուծվում է սույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով։»։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Քաղաքացիական դատավարական օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում քրեական դատավարության օրենսգրքին, և քաղաքացիական հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն սույն օրենսգրքով։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Քաղաքացիական հայց հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների համար։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 367-րդ հոդվածի համաձայն`
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության։»։
Քաղաքացիական հայցի հիմքին և առարկային վերաբերող վերոշարադրյալ քրեադատավարական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Ա.Մկրտչյանի և Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում։
Մասնավորապես, Ա.Մկրտչյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին։ Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի։ (…)» (տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի վերաբերյալ ՎԲ-150/07 գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի որոշումը)։
Ա.Ստեփանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում մեղադրյալի կամ մեղադրյալի գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձի դեմ քաղաքացիական հայց կարող է ներկայացվել և, համապատասխանաբար, դատարանում քննության առարկա լինել բացառապես հանցագործությամբ պատճառված և քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնասի առկայության պարագայում։ Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը` հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության այն դեպքերում, երբ առկա է հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս (…)։
(…) դատարանը, ապացուցված համարելով հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի մեղքը, ինչպես նաև հանցավոր արարքի և հասցված վնասի միջև պատճառական կապը, լուծում է նաև քաղաքացիական հայցը` գնահատելով ներկայացված հայցադիմումի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքը» (տե՛ս Ալվարդ Չուբարի Ստեփանյանի վերաբերյալ ԼԴ/0327/01/10 գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի որոշման 21-րդ կետը)։
Սույն քրեական գործի դատական քննությամբ հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության` «Յուքոմ» ՍՊԸ-ից 419.200 /չորս հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր/ ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի չափով գույքի գողության համար։
Հետևաբար, տուժող և քաղաքացիական հայցվոր «Յուքոմ» ՍՊԸ-ի քաղաքացիական հայցը` 700.000 /յոթ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումար ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանից բռնագանձելու վերաբերյալ, պետք է բավարարել մասնակիորեն. ամբաստանյալ և քաղաքացիական պատասխանող Ա. Սարգսյանից հօգուտ «Յուքոմ» ՍՊԸ-ի պետք է բռնագանձել 419.200 /չորս հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր/ ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի հատուցում։
Մնացած 280.800 /երկու հարյուր ութսուն հազար ութ հարյուր/ ՀՀ դրամ գումարի մասով քաղաքացիական հայցը պետք է թողնել առանց քննության, ինչն արգելք չի հանդիսանում հետագայում քաղաքացիական դատավարության կարգով հայց հարուցելու համար։
Գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել, իրեղեն ապացույցներ առկա չեն։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորումն ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ Ա. Սարգսյանի` ազատության մեջ գտնվելու դեպքում, պատիժը կրելուց խուսափելու հավանականությունը բարձր է` ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտվելու պատճառաբանությամբ։
Քննելով դատական ծախսերի հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի համաձայն`
«1. Դատական ծախսերը բաղկացած են`
(…)
3) մասնագետի, փորձագետի, թարգմանչի վարձատրության գումարներից.
(…)»։
Նույն օրենսգրքի 169-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 1-6-րդ կետերում թվարկված դատական ծախսերը կարող են դատարանի կողմից դրվել դատապարտյալի վրա։
(...)»։
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձման է ենթակա փորձաքննության կատարման արժեք հանդիսացող, 16.800 /տասնվեց հազար ութ հարյուր/ ՀՀ դրամ գումարը` որպես դատական ծախս։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-164-րդ, 168-169-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 367-րդ և 369-373-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Արմեն Գարեգինի Սարգսյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի կրման սկիզբը հաշվելով 2016թ. հուլիսի 22-ից։
Խափանման միջոց կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Տուժող և քաղաքացիական հայցվոր «Յուքոմ» ՍՊԸ-ի քաղաքացիական հայցը բավարարել մասնակիորեն` ամբաստանյալ և քաղաքացիական պատասխանող Արմեն Սարգսյանից հօգուտ տուժող «Յուքոմ» ՍՊԸ-ի բռնագանձել 419.200 /չորս հարյուր տասնինը հազար երկու հարյուր/ ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում։
Քաղաքացիական հայցը մնացած մասով թողնել առանց քննության։
Ամբաստանյալ Արմեն Գարեգինի Սարգսյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 16.800 /տասնվեց հազար ութ հարյուր/ ՀՀ դրամ գումար` որպես դատական ծախս։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ