Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0211/01/16
Վիճակագրական տողի համար :
1.9
Պատասխանող
Մարիամ Փանոսյան Երվանդի
Մարիամ Փանոսյան
Դատավոր
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մնացական Մարտիրոսյան
Դատավոր
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մնացական Մարտիրոսյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-10-26 | 15:00 | 4 | Կայացել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-10-17 | 12:00 | 4 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-09-26 | 12:00 | 4 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-09-02 | 12:00 | 4 | Կայացել է |
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,
նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Ռ. Գևորգյանի,
պաշտպան Ս. Դավթյանի,
տուժող Ռ. Նոջավանի,
տուժողի ներկայացուցիչ Հ. Դավթյանի,
թարգմանիչ Ս. Դավթյանի,
2016թ. հոկտեմբերի 26-ին Երևանում,
դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Մարիամ Երվանդի Փանոսյանի
ծնված 1997թ. օգոստոսի 18-ին Գյումրի քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, չի աշխատել, հաշվառված է ՀՀ Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքի Պ. Սևակ փողոցի թիվ 17 շենքի թիվ 2 բնակարանում, փաստացի բնակվել է Երևան քաղաքի Թաիրով 5 և Զաքյան 2 հասցեներում, կալանքի տակ է 2016թ. հունիսի 01-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Գործի դատավարական նախապատմությունը
2016թ. հունիսի 01-ին, ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, Մարիամ Փանոսյանի կողմից Ռեզա Նոջավանի առողջությանը դիտավորությամբ ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու դեպքի առթիվ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15113716 քրեական գործը։ Նույն օրը Մ. Փանոսյանը ձերբակալվել է։
2016թ. հունիսի 03-ին որոշում է կայացվել Մ. Փանոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Դատարանի այդ օրվա որոշմամբ Մ. Փանոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը։
2016թ. հուլիսի 29-ին քննիչը որոշում է կայացրել Մ. Փանոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։ Նույն որոշմամբ քննիչը որոշել է նաև Մ. Փանոսյանի կողմից ինքն իրեն թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող մարմնական վնասվածք հասցնելու դրվագով քրեական հետապնդում չիրականացնել` հանցագործության դեպքի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Մ. Փանոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «2016թ. հունիսի 01-ի գիշերը ժամը 01։30-ի սահմաններում դիտավորությամբ Ռեզա Նոջավանի առողջությանը պատճառել է ծանր մարմնական վնասվածք։
Այսպես.
Մարիամ Երվանդի Փանոսյանը« 2016թ. հունիսի 01-ի գիշերը ժամը 01։30-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Պարոնյան փողոցում հանդիպել է իր ծանոթ Ռեզա Նոջավանին« վերցրել է նրա բջջային հեռախոսը և հեռախոսազանգերին չպատասխանելու հարցի շուրջ վիճաբանել վերջինիս հետ։ Այնուհետև տաքսի ավտոմեքենայով հասնելով Երևան քաղաքի Նալբանդյան-Արամի փողոցների խաչմերուկին« Ռ.Նոջավանը ձեռքը մեկնել է« որ վերցնի իր հեռախոսը և դուրս գա ավտոմեքենայից։ Այդ ընթացքում Մ.Փանոսյանը պատահաբար իր մոտ առկա դանակով վնասել է վերջինիս աջ ձեռքը։ Ռ.Նոջավանը իջնելով ավտոմեքենայից« ցանկացել է հետ վերցնել իր հեռախոսը և հեռանալ այդտեղից« սակայն այդ ժամանակ Մ.Փանոսյանը նույն այդ դանակով թիկունքից հարվածել է Ռ.Նոջավանին` վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող` կրծքավանդակի աջ կեսի հետին մակերեսի ծակած-կտրած թափանցող մարմնական վնասվածք։
Այսինքն, Մարիամ Երվանդի Փանոսյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարք նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։»։
2016թ. օգոստոսի 05-ին թիվ 15113716 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. օգոստոսի 08-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2016թ. օգոստոսի 23-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. սեպտեմբերի 02-ին նշանակելու մասին։
Արագացված դատական քննություն
Մինչև դատաքննությունը սկսելը` պաշտպան Ս. Դավթյանը հրապարակեց և դատարանին ներկայացրեց արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի 2016թ. սեպտեմբերի 02-ի միջնորդությունը և ամբաստանյալին բնութագրող փաստաթղթեր։
Ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Ամբաստանյալը հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքն համաձայն է մեղադրանքի հետ` իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում և զղջում է կատարածի համար։
Մեղադրողը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկում։
Տուժող Ռ. Նոջավանի ներկայացուցիչ Հ. Դավթյանը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին ամբաստանյալի միջնորդության դեմ չեն առարկում։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշում կայացրեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք։
Տուժող Ռ. Նոջավանի ներկայացուցիչ Հ. Դավթյանը հրապարակեց և դատարանին ներկայացրեց տուժողի դիմումն այն մասին, որ նա ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանից որևէ պահանջ չունի, հրաժարվում է քաղաքացիական հայցից և հաշվի առնելով, որ Մ. Փանոսյանը երիտասարդ է, չի գիտակցել իր կատարած արարքի բնույթն ու վտանգավորությունը, իրենց միջև վեճը ծագել է կենցաղային հարցերի շուրջ, նրա ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում, հայրը և քույրը հաշմանդամ են` խնդրում է Մ. Փանոսյանի նկատմամբ նշանակել մեղմ պատիժ։
Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով` անկեղծորեն զղջում է կատարածի համար։ Տուժողը դատարանից խնդրել է դատապարտել նրան մեղմ պատժի` հաշվի առնելով, որ նա երիտասարդ է, չի գիտակցել իր կատարած արարքի բնույթն ու վտանգավորությունը, իրենց միջև վեճը ծագել է կենցաղային հարցերի շուրջ, նրա ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում, հայրը և քույրը հաշմանդամ են։
Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, դիտավորությամբ մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այն, որ Մ. Փանոսյանը տուժողին մարմնական ծանր վնասվածքը պատճառել է դանակով, մեկ անգամ թիկունքից հարվածելու եղանակով։ Դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցավորի անձը, այն, որ նա երիտասարդ է` տասնութ տարեկան, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով` զղջում է կատարածի համար, ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում, հայրը` Երվանդ Ռևազի Փանոսյանը, երրորդ խմբի հաշմանդամ է, քույրը` Դիանա Երվանդի Փանոսյանը, առաջին խմբի հաշմանդամ է, տուժողը խնդրում է ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանին դատապարտել մեղմ պատժի։
Կատարած հանցագործության համար ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Պարույր Ստյոպայի Բայրամյանի վերաբերյալ ՎԲ-84/07 քրեական գործով 2007թ. հունիսի 1-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) 4. (…) Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս գործն ըստ էության քննելու իրավասություն ունեցող դատարանները՝ առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանները, ունեն հայեցողություն դրսևորելու ընդարձակ հնարավորություն։ Դա, նախ, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները սահմանելիս օրենսդիրը լայնորեն օգտագործում է գնահատողական ձևակերպումներ` «արդարացի պատիժ», «հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճան»։ Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ «Դատավորները քրեական գործերը և նյութերը լուծում են իրենց ներքին համոզմամբ՝ ներկայացված ապացույցների պատշաճ հետազոտման հիման վրա»։
Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում։ Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների։ Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը,
գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան պատիժ է նախատեսում բացառապես ազատազրկման ձևով։
Արմեն Շահբազյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0143/01/13 քրեական գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2014թ. օգոստոսի 15-ի որոշմամբ ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«14. (…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանի կողմից արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի բացահայտումը սերտորեն կապված է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հետ` թե՛ արդարացի պատիժ նշանակելու և թե՛ պատժի անհատականացման համատեքստում։ Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից` հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (տե՛ս mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-17-րդ կետերը)։ Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա` առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վրա ազդող վերը նշված գործոնների հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցավորի մեղքի ձևը։ Այսպես՝ մեղքի դիտավորյալ ձևով կատարվող հանցագործությունների ժամանակ առավել բարձր հանրային վտանգավորություն ունեն ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող արարքները, որոնք ենթադրում են հանցավորի կողմից հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության կամ իրական հնարավորության նախատեսում։ Ընդ որում, արարքի վտանգավոր հետևանքների առաջացումը նախատեսելն ընդգրկում է ոչ միայն ապագայում սպասվելիք փոփոխությունների փաստական բովանդակության գիտակցումը, այլև այդ փոփոխությունների սոցիալական նշանակության (հանրային վտանգավորության) գիտակցումը։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցանք կատարած անձի կողմից հստակ գիտակցվում է արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այսինքն` առկա է վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության նախատեսումը, օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Այս դեպքում հանցագործության սուբյեկտի պատրաստվածությունը, հանցանքի կատարման եղանակը, իրադրությունը, օգտագործվող գործիքները, միջոցներն իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը` հանցավորի մոտ միանշանակ վստահություն առաջացնելով իր նպատակների անխուսափելի իրագործման մեջ։
15. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն որոշման 14-րդ կետում արված դատողությունները կիրառելի են մարդու առողջության դեմ ուղղված դիտավորյալ հանցագործությունների դեպքում ընդհանրապես և դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդված) դեպքում՝ մասնավորապես։ Նշված դիրքորոշման համար հիմք է հանդիսանում մարդու առողջության` որպես պետության կողմից առանձնահատուկ պահպանվող արժեքի կարևորությունը։ Քննարկվող հանրորեն վտանգավոր արարքների դեմ արդյունավետ պայքարը պահանջում է այս ոլորտում համապատասխան քրեական, այդ թվում` պատժողական քաղաքականության իրականացում։ Իսկ դա իր հերթին ենթադրում է ոչ միայն համապատասխան օրենսդրական հիմքերի առկայություն, այլև դրանց գործնական կիրառման հնարավորության ապահովում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում մարդու առողջության դեմ ուղղված հանցագործություններից ամենավտանգավորի` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար։ Քննարկվող հանցագործության հանրային առավել բարձր վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ համապատասխան հակաիրավական արարքի արդյունքում մարդուն պատճառվում է վնաս, որը խիստ բացասական է անդրադառնում նրա առողջական վիճակի վրա, այլև նրանով, որ կարող է առաջ բերել ավելի ծանր հետևանքներ՝ ընդհուպ մինչև տուժողի մահ։ Այս հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ, որը կարող է լինել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի (առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու հանցակազմի հատկանիշների վերաբերյալ տե՛ս Արարատ Բաղդասարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0168/01/10 որոշման 15-րդ կետը)։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքը կարող է կատարվել տարբեր եղանակներով։ Մասնավորապես, հանցավորը տուժողի առողջությանը ծանր վնաս կարող է պատճառել՝ իր ֆիզիկական հնարավորությունները գործադրելով (ձեռ-քով կամ ոտ¬քով հար¬վա¬ծե¬լով, հրել-վայր գցե¬լով, մարմ¬նի որևէ մաս ջար¬դե¬լով և այլն), տար¬բեր գոր¬ծիք¬ներ, ի¬րեր կամ ա¬ռար¬կա¬ներ (դանակ, կա¬ցին, մուրճ, մե¬տաղ¬յա ձող, քար և այլն) օգտագործելով, զա¬նա¬զան մե¬խա¬նիզմ¬ներ, մի¬ջոց¬ներ կամ նյու¬թեր (հրազեն, թույն, թմրանյութ և այլն) կի¬րա¬ռե¬լով, տա¬րե¬րա¬յին ա¬ղե¬տի իրադ¬րութ¬յու¬նը կամ ա¬ռա¬վել վտան-գի աղբյու¬րն օգ¬տա¬գոր¬ծե¬լով և այլն։ Քննարկվող հանցագործության կատարման նշված եղանակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես՝ տուժողի կենսական կարևոր օրգանների շրջանում դանակով հարված հասցնելիս հանցավորը ոչ միայն նախատեսում է հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիությունը, այլև գիտակցում է կամ առնվազն պարտավոր է գիտակցել, որ իր գործողություններով տուժողին պատճառում է առողջության ծանր վնաս, որը վտանգավոր է կյանքի համար և անգամ կարող է հանգեցնել մահվան։ Այլ խոսքով՝ հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և հստակ նախատեսում է իր արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այդ թվում՝ գիտակցում է կամ պարտավոր է գիտակցել, որ տուժողին կարող է պատճառել մահ, սակայն ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ հույս է ունենում, որ նշված ծանր հետևանքը չի առաջանա։ Վերոգրյալն ինքնին վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին, ուստի օբյեկտիվորեն պետք է գնահատվի և հաշվի առնվի դատարանների կողմից պատիժ նշանակելիս։
16. Ամփոփելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն արարքի կատարման եղանակին, օգտագործված գործիքներին, միջոցներին, մարմնական վնասվածքների քանակին, բնույթին ու տեղակայմանը։ Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի նաև կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու վերաբերյալ գործերով հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին։ Հետևաբար, նշանակված պատժով չի ապահովվի կատարված արարքի և կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցի համաչափությունը, ինչպես նաև կխաթարվեն պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Հաշվի առնելով վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ստուգելով և գնահատելով վերոգրյալ հանգամանքները, այդ թվում` ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի անձը բնութագրող հատկանիշներն իրենց համակցության մեջ, հաշվի առնելով, որ այդ հանգամանքներից յուրաքանչյուրն իրական է, հաստատված է գործով ձեռք բերված ու դատարանում հետազոտված, վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցներով, նկատի ունենալով, որ այդ հանգամանքների համակցության առկայությունը ողջամտորեն նվազեցնում է անձի` Մ. Փանոսյանի հանրային վտանգավորությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի երիտասարդ` տասնութ տարեկան լինելը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով` անկեղծորեն զղջալը, նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, հոր և քրոջ` հաշմանդամներ լինելը, Մ. Փանոսյանի նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանելու վերաբերյալ տուժողի խնդրանքը` համակցությամբ հանդիսանում են ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք։
Ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով, այդ արարքի համար նախատեսված պատժի նվազագույն չափով, քանի որ այդ պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար Մ. Փանոսյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցների հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի` օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2016թ. հուլիսի 29-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույցներ ճանաչված և քրեական գործին կցված, տուժող Ռեզա Նոջավանի հագուստները պետք է վերադարձնել նրան, իսկ դանակը պետք է ոչնչացնել։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորումն ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ Մ. Փանոսյանի` ազատության մեջ գտնվելու դեպքում, պատիժը կրելուց խուսափելու հավանականությունը բարձր է` ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտվելու պատճառաբանությամբ։
Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ և 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Ամբաստանյալ Մարիամ Երվանդի Փանոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 3 /երեք/ տարի ժամկետով։
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի կրման սկիզբը հաշվելով 2016թ. հունիսի 01-ից։
Խափանման միջոց կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2016թ. հուլիսի 29-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույցներ ճանաչված և քրեական գործին կցված, տուժող Ռեզա Նոջավանի հագուստները վերադարձնել տուժող Ռեզա Նոջավանին, իսկ դանակը ոչնչացնել։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,
նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Ռ. Գևորգյանի,
պաշտպան Ս. Դավթյանի,
տուժող Ռ. Նոջավանի,
տուժողի ներկայացուցիչ Հ. Դավթյանի,
թարգմանիչ Ս. Դավթյանի,
2016թ. հոկտեմբերի 26-ին Երևանում,
դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Մարիամ Երվանդի Փանոսյանի
ծնված 1997թ. օգոստոսի 18-ին Գյումրի քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, չի աշխատել, հաշվառված է ՀՀ Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքի Պ. Սևակ փողոցի թիվ 17 շենքի թիվ 2 բնակարանում, փաստացի բնակվել է Երևան քաղաքի Թաիրով 5 և Զաքյան 2 հասցեներում, կալանքի տակ է 2016թ. հունիսի 01-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Գործի դատավարական նախապատմությունը
2016թ. հունիսի 01-ին, ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, Մարիամ Փանոսյանի կողմից Ռեզա Նոջավանի առողջությանը դիտավորությամբ ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու դեպքի առթիվ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15113716 քրեական գործը։ Նույն օրը Մ. Փանոսյանը ձերբակալվել է։
2016թ. հունիսի 03-ին որոշում է կայացվել Մ. Փանոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Դատարանի այդ օրվա որոշմամբ Մ. Փանոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը։
2016թ. հուլիսի 29-ին քննիչը որոշում է կայացրել Մ. Փանոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։ Նույն որոշմամբ քննիչը որոշել է նաև Մ. Փանոսյանի կողմից ինքն իրեն թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող մարմնական վնասվածք հասցնելու դրվագով քրեական հետապնդում չիրականացնել` հանցագործության դեպքի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Մ. Փանոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «2016թ. հունիսի 01-ի գիշերը ժամը 01։30-ի սահմաններում դիտավորությամբ Ռեզա Նոջավանի առողջությանը պատճառել է ծանր մարմնական վնասվածք։
Այսպես.
Մարիամ Երվանդի Փանոսյանը« 2016թ. հունիսի 01-ի գիշերը ժամը 01։30-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Պարոնյան փողոցում հանդիպել է իր ծանոթ Ռեզա Նոջավանին« վերցրել է նրա բջջային հեռախոսը և հեռախոսազանգերին չպատասխանելու հարցի շուրջ վիճաբանել վերջինիս հետ։ Այնուհետև տաքսի ավտոմեքենայով հասնելով Երևան քաղաքի Նալբանդյան-Արամի փողոցների խաչմերուկին« Ռ.Նոջավանը ձեռքը մեկնել է« որ վերցնի իր հեռախոսը և դուրս գա ավտոմեքենայից։ Այդ ընթացքում Մ.Փանոսյանը պատահաբար իր մոտ առկա դանակով վնասել է վերջինիս աջ ձեռքը։ Ռ.Նոջավանը իջնելով ավտոմեքենայից« ցանկացել է հետ վերցնել իր հեռախոսը և հեռանալ այդտեղից« սակայն այդ ժամանակ Մ.Փանոսյանը նույն այդ դանակով թիկունքից հարվածել է Ռ.Նոջավանին` վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող` կրծքավանդակի աջ կեսի հետին մակերեսի ծակած-կտրած թափանցող մարմնական վնասվածք։
Այսինքն, Մարիամ Երվանդի Փանոսյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարք նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։»։
2016թ. օգոստոսի 05-ին թիվ 15113716 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. օգոստոսի 08-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2016թ. օգոստոսի 23-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. սեպտեմբերի 02-ին նշանակելու մասին։
Արագացված դատական քննություն
Մինչև դատաքննությունը սկսելը` պաշտպան Ս. Դավթյանը հրապարակեց և դատարանին ներկայացրեց արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի 2016թ. սեպտեմբերի 02-ի միջնորդությունը և ամբաստանյալին բնութագրող փաստաթղթեր։
Ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Ամբաստանյալը հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքն համաձայն է մեղադրանքի հետ` իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում և զղջում է կատարածի համար։
Մեղադրողը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկում։
Տուժող Ռ. Նոջավանի ներկայացուցիչ Հ. Դավթյանը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին ամբաստանյալի միջնորդության դեմ չեն առարկում։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշում կայացրեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք։
Տուժող Ռ. Նոջավանի ներկայացուցիչ Հ. Դավթյանը հրապարակեց և դատարանին ներկայացրեց տուժողի դիմումն այն մասին, որ նա ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանից որևէ պահանջ չունի, հրաժարվում է քաղաքացիական հայցից և հաշվի առնելով, որ Մ. Փանոսյանը երիտասարդ է, չի գիտակցել իր կատարած արարքի բնույթն ու վտանգավորությունը, իրենց միջև վեճը ծագել է կենցաղային հարցերի շուրջ, նրա ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում, հայրը և քույրը հաշմանդամ են` խնդրում է Մ. Փանոսյանի նկատմամբ նշանակել մեղմ պատիժ։
Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով` անկեղծորեն զղջում է կատարածի համար։ Տուժողը դատարանից խնդրել է դատապարտել նրան մեղմ պատժի` հաշվի առնելով, որ նա երիտասարդ է, չի գիտակցել իր կատարած արարքի բնույթն ու վտանգավորությունը, իրենց միջև վեճը ծագել է կենցաղային հարցերի շուրջ, նրա ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում, հայրը և քույրը հաշմանդամ են։
Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, դիտավորությամբ մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այն, որ Մ. Փանոսյանը տուժողին մարմնական ծանր վնասվածքը պատճառել է դանակով, մեկ անգամ թիկունքից հարվածելու եղանակով։ Դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցավորի անձը, այն, որ նա երիտասարդ է` տասնութ տարեկան, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով` զղջում է կատարածի համար, ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում, հայրը` Երվանդ Ռևազի Փանոսյանը, երրորդ խմբի հաշմանդամ է, քույրը` Դիանա Երվանդի Փանոսյանը, առաջին խմբի հաշմանդամ է, տուժողը խնդրում է ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանին դատապարտել մեղմ պատժի։
Կատարած հանցագործության համար ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Պարույր Ստյոպայի Բայրամյանի վերաբերյալ ՎԲ-84/07 քրեական գործով 2007թ. հունիսի 1-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) 4. (…) Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս գործն ըստ էության քննելու իրավասություն ունեցող դատարանները՝ առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանները, ունեն հայեցողություն դրսևորելու ընդարձակ հնարավորություն։ Դա, նախ, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները սահմանելիս օրենսդիրը լայնորեն օգտագործում է գնահատողական ձևակերպումներ` «արդարացի պատիժ», «հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճան»։ Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ «Դատավորները քրեական գործերը և նյութերը լուծում են իրենց ներքին համոզմամբ՝ ներկայացված ապացույցների պատշաճ հետազոտման հիման վրա»։
Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում։ Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների։ Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը,
գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան պատիժ է նախատեսում բացառապես ազատազրկման ձևով։
Արմեն Շահբազյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0143/01/13 քրեական գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2014թ. օգոստոսի 15-ի որոշմամբ ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«14. (…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանի կողմից արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի բացահայտումը սերտորեն կապված է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հետ` թե՛ արդարացի պատիժ նշանակելու և թե՛ պատժի անհատականացման համատեքստում։ Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից` հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (տե՛ս mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-17-րդ կետերը)։ Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա` առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վրա ազդող վերը նշված գործոնների հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցավորի մեղքի ձևը։ Այսպես՝ մեղքի դիտավորյալ ձևով կատարվող հանցագործությունների ժամանակ առավել բարձր հանրային վտանգավորություն ունեն ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող արարքները, որոնք ենթադրում են հանցավորի կողմից հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության կամ իրական հնարավորության նախատեսում։ Ընդ որում, արարքի վտանգավոր հետևանքների առաջացումը նախատեսելն ընդգրկում է ոչ միայն ապագայում սպասվելիք փոփոխությունների փաստական բովանդակության գիտակցումը, այլև այդ փոփոխությունների սոցիալական նշանակության (հանրային վտանգավորության) գիտակցումը։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցանք կատարած անձի կողմից հստակ գիտակցվում է արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այսինքն` առկա է վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության նախատեսումը, օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Այս դեպքում հանցագործության սուբյեկտի պատրաստվածությունը, հանցանքի կատարման եղանակը, իրադրությունը, օգտագործվող գործիքները, միջոցներն իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը` հանցավորի մոտ միանշանակ վստահություն առաջացնելով իր նպատակների անխուսափելի իրագործման մեջ։
15. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն որոշման 14-րդ կետում արված դատողությունները կիրառելի են մարդու առողջության դեմ ուղղված դիտավորյալ հանցագործությունների դեպքում ընդհանրապես և դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդված) դեպքում՝ մասնավորապես։ Նշված դիրքորոշման համար հիմք է հանդիսանում մարդու առողջության` որպես պետության կողմից առանձնահատուկ պահպանվող արժեքի կարևորությունը։ Քննարկվող հանրորեն վտանգավոր արարքների դեմ արդյունավետ պայքարը պահանջում է այս ոլորտում համապատասխան քրեական, այդ թվում` պատժողական քաղաքականության իրականացում։ Իսկ դա իր հերթին ենթադրում է ոչ միայն համապատասխան օրենսդրական հիմքերի առկայություն, այլև դրանց գործնական կիրառման հնարավորության ապահովում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում մարդու առողջության դեմ ուղղված հանցագործություններից ամենավտանգավորի` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար։ Քննարկվող հանցագործության հանրային առավել բարձր վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ համապատասխան հակաիրավական արարքի արդյունքում մարդուն պատճառվում է վնաս, որը խիստ բացասական է անդրադառնում նրա առողջական վիճակի վրա, այլև նրանով, որ կարող է առաջ բերել ավելի ծանր հետևանքներ՝ ընդհուպ մինչև տուժողի մահ։ Այս հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ, որը կարող է լինել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի (առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու հանցակազմի հատկանիշների վերաբերյալ տե՛ս Արարատ Բաղդասարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0168/01/10 որոշման 15-րդ կետը)։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքը կարող է կատարվել տարբեր եղանակներով։ Մասնավորապես, հանցավորը տուժողի առողջությանը ծանր վնաս կարող է պատճառել՝ իր ֆիզիկական հնարավորությունները գործադրելով (ձեռ-քով կամ ոտ¬քով հար¬վա¬ծե¬լով, հրել-վայր գցե¬լով, մարմ¬նի որևէ մաս ջար¬դե¬լով և այլն), տար¬բեր գոր¬ծիք¬ներ, ի¬րեր կամ ա¬ռար¬կա¬ներ (դանակ, կա¬ցին, մուրճ, մե¬տաղ¬յա ձող, քար և այլն) օգտագործելով, զա¬նա¬զան մե¬խա¬նիզմ¬ներ, մի¬ջոց¬ներ կամ նյու¬թեր (հրազեն, թույն, թմրանյութ և այլն) կի¬րա¬ռե¬լով, տա¬րե¬րա¬յին ա¬ղե¬տի իրադ¬րութ¬յու¬նը կամ ա¬ռա¬վել վտան-գի աղբյու¬րն օգ¬տա¬գոր¬ծե¬լով և այլն։ Քննարկվող հանցագործության կատարման նշված եղանակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես՝ տուժողի կենսական կարևոր օրգանների շրջանում դանակով հարված հասցնելիս հանցավորը ոչ միայն նախատեսում է հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիությունը, այլև գիտակցում է կամ առնվազն պարտավոր է գիտակցել, որ իր գործողություններով տուժողին պատճառում է առողջության ծանր վնաս, որը վտանգավոր է կյանքի համար և անգամ կարող է հանգեցնել մահվան։ Այլ խոսքով՝ հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և հստակ նախատեսում է իր արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այդ թվում՝ գիտակցում է կամ պարտավոր է գիտակցել, որ տուժողին կարող է պատճառել մահ, սակայն ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ հույս է ունենում, որ նշված ծանր հետևանքը չի առաջանա։ Վերոգրյալն ինքնին վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին, ուստի օբյեկտիվորեն պետք է գնահատվի և հաշվի առնվի դատարանների կողմից պատիժ նշանակելիս։
16. Ամփոփելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն արարքի կատարման եղանակին, օգտագործված գործիքներին, միջոցներին, մարմնական վնասվածքների քանակին, բնույթին ու տեղակայմանը։ Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի նաև կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու վերաբերյալ գործերով հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին։ Հետևաբար, նշանակված պատժով չի ապահովվի կատարված արարքի և կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցի համաչափությունը, ինչպես նաև կխաթարվեն պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Հաշվի առնելով վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ստուգելով և գնահատելով վերոգրյալ հանգամանքները, այդ թվում` ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի անձը բնութագրող հատկանիշներն իրենց համակցության մեջ, հաշվի առնելով, որ այդ հանգամանքներից յուրաքանչյուրն իրական է, հաստատված է գործով ձեռք բերված ու դատարանում հետազոտված, վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցներով, նկատի ունենալով, որ այդ հանգամանքների համակցության առկայությունը ողջամտորեն նվազեցնում է անձի` Մ. Փանոսյանի հանրային վտանգավորությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի երիտասարդ` տասնութ տարեկան լինելը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով` անկեղծորեն զղջալը, նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, հոր և քրոջ` հաշմանդամներ լինելը, Մ. Փանոսյանի նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանելու վերաբերյալ տուժողի խնդրանքը` համակցությամբ հանդիսանում են ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք։
Ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով, այդ արարքի համար նախատեսված պատժի նվազագույն չափով, քանի որ այդ պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար Մ. Փանոսյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցների հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի` օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2016թ. հուլիսի 29-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույցներ ճանաչված և քրեական գործին կցված, տուժող Ռեզա Նոջավանի հագուստները պետք է վերադարձնել նրան, իսկ դանակը պետք է ոչնչացնել։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորումն ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ Մ. Փանոսյանի` ազատության մեջ գտնվելու դեպքում, պատիժը կրելուց խուսափելու հավանականությունը բարձր է` ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտվելու պատճառաբանությամբ։
Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ և 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Ամբաստանյալ Մարիամ Երվանդի Փանոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 3 /երեք/ տարի ժամկետով։
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի կրման սկիզբը հաշվելով 2016թ. հունիսի 01-ից։
Խափանման միջոց կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2016թ. հուլիսի 29-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույցներ ճանաչված և քրեական գործին կցված, տուժող Ռեզա Նոջավանի հագուստները վերադարձնել տուժող Ռեզա Նոջավանին, իսկ դանակը ոչնչացնել։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0211/01/16
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 05-08-2016 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 15113716 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Մարիամ Փանոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2016թ. հունիսի 1-ի գիշերը ժամը 01:30-ի սահմաններում դիտավորությամբ Ռեզա Նոջավանի առողջությանը պատճառել է ծանր մարմնական վնասվածք: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Մարիամ |
| Ազգանուն | Փանոսյան |
| Հայրանուն | Երվանդի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 1.9 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 05-08-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Մարտիրոսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 08-08-2016 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 02-09-2016 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Մարիամ |
| Ազգանուն | Փանոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 2 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Սամվել |
| Ազգանուն | Դավթյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ռեզա |
| Ազգանուն | Նոջավան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ռ. |
| Ազգանուն | Գևորգյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 26-09-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 17-10-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 26-10-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 26-10-2016 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Մարիամ |
| Ազգանուն | Փանոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 2 |
| Ամսաթիվ | 26-10-2016 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Որոշակի ժամկետով ազատազրկում |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը, նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի, քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի, մասնակցությամբ` մեղադրող, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ. Գևորգյանի, պաշտպան Ս. Դավթյանի, տուժող Ռ. Նոջավանի, տուժողի ներկայացուցիչ Հ. Դավթյանի, թարգմանիչ Ս. Դավթյանի, 2016թ. հոկտեմբերի 26-ին Երևանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մարիամ Երվանդի Փանոսյանի ծնված 1997թ. օգոստոսի 18-ին Գյումրի քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, չի աշխատել, հաշվառված է ՀՀ Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքի Պ. Սևակ փողոցի թիվ 17 շենքի թիվ 2 բնակարանում, փաստացի բնակվել է Երևան քաղաքի Թաիրով 5 և Զաքյան 2 հասցեներում, կալանքի տակ է 2016թ. հունիսի 01-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Գործի դատավարական նախապատմությունը 2016թ. հունիսի 01-ին, ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, Մարիամ Փանոսյանի կողմից Ռեզա Նոջավանի առողջությանը դիտավորությամբ ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու դեպքի առթիվ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15113716 քրեական գործը։ Նույն օրը Մ. Փանոսյանը ձերբակալվել է։ 2016թ. հունիսի 03-ին որոշում է կայացվել Մ. Փանոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Դատարանի այդ օրվա որոշմամբ Մ. Փանոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը։ 2016թ. հուլիսի 29-ին քննիչը որոշում է կայացրել Մ. Փանոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։ Նույն որոշմամբ քննիչը որոշել է նաև Մ. Փանոսյանի կողմից ինքն իրեն թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող մարմնական վնասվածք հասցնելու դրվագով քրեական հետապնդում չիրականացնել` հանցագործության դեպքի բացակայության պատճառաբանությամբ։ Մ. Փանոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «2016թ. հունիսի 01-ի գիշերը ժամը 01։30-ի սահմաններում դիտավորությամբ Ռեզա Նոջավանի առողջությանը պատճառել է ծանր մարմնական վնասվածք։ Այսպես. Մարիամ Երվանդի Փանոսյանը« 2016թ. հունիսի 01-ի գիշերը ժամը 01։30-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Պարոնյան փողոցում հանդիպել է իր ծանոթ Ռեզա Նոջավանին« վերցրել է նրա բջջային հեռախոսը և հեռախոսազանգերին չպատասխանելու հարցի շուրջ վիճաբանել վերջինիս հետ։ Այնուհետև տաքսի ավտոմեքենայով հասնելով Երևան քաղաքի Նալբանդյան-Արամի փողոցների խաչմերուկին« Ռ.Նոջավանը ձեռքը մեկնել է« որ վերցնի իր հեռախոսը և դուրս գա ավտոմեքենայից։ Այդ ընթացքում Մ.Փանոսյանը պատահաբար իր մոտ առկա դանակով վնասել է վերջինիս աջ ձեռքը։ Ռ.Նոջավանը իջնելով ավտոմեքենայից« ցանկացել է հետ վերցնել իր հեռախոսը և հեռանալ այդտեղից« սակայն այդ ժամանակ Մ.Փանոսյանը նույն այդ դանակով թիկունքից հարվածել է Ռ.Նոջավանին` վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող` կրծքավանդակի աջ կեսի հետին մակերեսի ծակած-կտրած թափանցող մարմնական վնասվածք։ Այսինքն, Մարիամ Երվանդի Փանոսյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարք նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։»։ 2016թ. օգոստոսի 05-ին թիվ 15113716 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. օգոստոսի 08-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2016թ. օգոստոսի 23-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. սեպտեմբերի 02-ին նշանակելու մասին։ Արագացված դատական քննություն Մինչև դատաքննությունը սկսելը` պաշտպան Ս. Դավթյանը հրապարակեց և դատարանին ներկայացրեց արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի 2016թ. սեպտեմբերի 02-ի միջնորդությունը և ամբաստանյալին բնութագրող փաստաթղթեր։ Ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Ամբաստանյալը հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքն համաձայն է մեղադրանքի հետ` իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում և զղջում է կատարածի համար։ Մեղադրողը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկում։ Տուժող Ռ. Նոջավանի ներկայացուցիչ Հ. Դավթյանը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին ամբաստանյալի միջնորդության դեմ չեն առարկում։ Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշում կայացրեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք։ Տուժող Ռ. Նոջավանի ներկայացուցիչ Հ. Դավթյանը հրապարակեց և դատարանին ներկայացրեց տուժողի դիմումն այն մասին, որ նա ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանից որևէ պահանջ չունի, հրաժարվում է քաղաքացիական հայցից և հաշվի առնելով, որ Մ. Փանոսյանը երիտասարդ է, չի գիտակցել իր կատարած արարքի բնույթն ու վտանգավորությունը, իրենց միջև վեճը ծագել է կենցաղային հարցերի շուրջ, նրա ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում, հայրը և քույրը հաշմանդամ են` խնդրում է Մ. Փանոսյանի նկատմամբ նշանակել մեղմ պատիժ։ Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով` անկեղծորեն զղջում է կատարածի համար։ Տուժողը դատարանից խնդրել է դատապարտել նրան մեղմ պատժի` հաշվի առնելով, որ նա երիտասարդ է, չի գիտակցել իր կատարած արարքի բնույթն ու վտանգավորությունը, իրենց միջև վեճը ծագել է կենցաղային հարցերի շուրջ, նրա ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում, հայրը և քույրը հաշմանդամ են։ Դատարանի իրավական վերլուծությունները Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, դիտավորությամբ մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։ Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այն, որ Մ. Փանոսյանը տուժողին մարմնական ծանր վնասվածքը պատճառել է դանակով, մեկ անգամ թիկունքից հարվածելու եղանակով։ Դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցավորի անձը, այն, որ նա երիտասարդ է` տասնութ տարեկան, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով` զղջում է կատարածի համար, ընտանիքը գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում, հայրը` Երվանդ Ռևազի Փանոսյանը, երրորդ խմբի հաշմանդամ է, քույրը` Դիանա Երվանդի Փանոսյանը, առաջին խմբի հաշմանդամ է, տուժողը խնդրում է ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանին դատապարտել մեղմ պատժի։ Կատարած հանցագործության համար ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։ 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ 3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Պարույր Ստյոպայի Բայրամյանի վերաբերյալ ՎԲ-84/07 քրեական գործով 2007թ. հունիսի 1-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) 4. (…) Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս գործն ըստ էության քննելու իրավասություն ունեցող դատարանները՝ առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանները, ունեն հայեցողություն դրսևորելու ընդարձակ հնարավորություն։ Դա, նախ, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները սահմանելիս օրենսդիրը լայնորեն օգտագործում է գնահատողական ձևակերպումներ` «արդարացի պատիժ», «հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճան»։ Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ «Դատավորները քրեական գործերը և նյութերը լուծում են իրենց ներքին համոզմամբ՝ ներկայացված ապացույցների պատշաճ հետազոտման հիման վրա»։ Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում։ Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների։ Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները։ (…)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան պատիժ է նախատեսում բացառապես ազատազրկման ձևով։ Արմեն Շահբազյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0143/01/13 քրեական գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2014թ. օգոստոսի 15-ի որոշմամբ ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «14. (…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանի կողմից արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի բացահայտումը սերտորեն կապված է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հետ` թե՛ արդարացի պատիժ նշանակելու և թե՛ պատժի անհատականացման համատեքստում։ Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից` հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (տե՛ս mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-17-րդ կետերը)։ Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա` առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա։ Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վրա ազդող վերը նշված գործոնների հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցավորի մեղքի ձևը։ Այսպես՝ մեղքի դիտավորյալ ձևով կատարվող հանցագործությունների ժամանակ առավել բարձր հանրային վտանգավորություն ունեն ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող արարքները, որոնք ենթադրում են հանցավորի կողմից հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության կամ իրական հնարավորության նախատեսում։ Ընդ որում, արարքի վտանգավոր հետևանքների առաջացումը նախատեսելն ընդգրկում է ոչ միայն ապագայում սպասվելիք փոփոխությունների փաստական բովանդակության գիտակցումը, այլև այդ փոփոխությունների սոցիալական նշանակության (հանրային վտանգավորության) գիտակցումը։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցանք կատարած անձի կողմից հստակ գիտակցվում է արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այսինքն` առկա է վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության նախատեսումը, օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Այս դեպքում հանցագործության սուբյեկտի պատրաստվածությունը, հանցանքի կատարման եղանակը, իրադրությունը, օգտագործվող գործիքները, միջոցներն իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը` հանցավորի մոտ միանշանակ վստահություն առաջացնելով իր նպատակների անխուսափելի իրագործման մեջ։ 15. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն որոշման 14-րդ կետում արված դատողությունները կիրառելի են մարդու առողջության դեմ ուղղված դիտավորյալ հանցագործությունների դեպքում ընդհանրապես և դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդված) դեպքում՝ մասնավորապես։ Նշված դիրքորոշման համար հիմք է հանդիսանում մարդու առողջության` որպես պետության կողմից առանձնահատուկ պահպանվող արժեքի կարևորությունը։ Քննարկվող հանրորեն վտանգավոր արարքների դեմ արդյունավետ պայքարը պահանջում է այս ոլորտում համապատասխան քրեական, այդ թվում` պատժողական քաղաքականության իրականացում։ Իսկ դա իր հերթին ենթադրում է ոչ միայն համապատասխան օրենսդրական հիմքերի առկայություն, այլև դրանց գործնական կիրառման հնարավորության ապահովում։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում մարդու առողջության դեմ ուղղված հանցագործություններից ամենավտանգավորի` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար։ Քննարկվող հանցագործության հանրային առավել բարձր վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ համապատասխան հակաիրավական արարքի արդյունքում մարդուն պատճառվում է վնաս, որը խիստ բացասական է անդրադառնում նրա առողջական վիճակի վրա, այլև նրանով, որ կարող է առաջ բերել ավելի ծանր հետևանքներ՝ ընդհուպ մինչև տուժողի մահ։ Այս հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ, որը կարող է լինել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի (առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու հանցակազմի հատկանիշների վերաբերյալ տե՛ս Արարատ Բաղդասարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0168/01/10 որոշման 15-րդ կետը)։ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքը կարող է կատարվել տարբեր եղանակներով։ Մասնավորապես, հանցավորը տուժողի առողջությանը ծանր վնաս կարող է պատճառել՝ իր ֆիզիկական հնարավորությունները գործադրելով (ձեռ-քով կամ ոտ¬քով հար¬վա¬ծե¬լով, հրել-վայր գցե¬լով, մարմ¬նի որևէ մաս ջար¬դե¬լով և այլն), տար¬բեր գոր¬ծիք¬ներ, ի¬րեր կամ ա¬ռար¬կա¬ներ (դանակ, կա¬ցին, մուրճ, մե¬տաղ¬յա ձող, քար և այլն) օգտագործելով, զա¬նա¬զան մե¬խա¬նիզմ¬ներ, մի¬ջոց¬ներ կամ նյու¬թեր (հրազեն, թույն, թմրանյութ և այլն) կի¬րա¬ռե¬լով, տա¬րե¬րա¬յին ա¬ղե¬տի իրադ¬րութ¬յու¬նը կամ ա¬ռա¬վել վտան-գի աղբյու¬րն օգ¬տա¬գոր¬ծե¬լով և այլն։ Քննարկվող հանցագործության կատարման նշված եղանակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես՝ տուժողի կենսական կարևոր օրգանների շրջանում դանակով հարված հասցնելիս հանցավորը ոչ միայն նախատեսում է հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիությունը, այլև գիտակցում է կամ առնվազն պարտավոր է գիտակցել, որ իր գործողություններով տուժողին պատճառում է առողջության ծանր վնաս, որը վտանգավոր է կյանքի համար և անգամ կարող է հանգեցնել մահվան։ Այլ խոսքով՝ հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և հստակ նախատեսում է իր արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այդ թվում՝ գիտակցում է կամ պարտավոր է գիտակցել, որ տուժողին կարող է պատճառել մահ, սակայն ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ հույս է ունենում, որ նշված ծանր հետևանքը չի առաջանա։ Վերոգրյալն ինքնին վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին, ուստի օբյեկտիվորեն պետք է գնահատվի և հաշվի առնվի դատարանների կողմից պատիժ նշանակելիս։ 16. Ամփոփելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն արարքի կատարման եղանակին, օգտագործված գործիքներին, միջոցներին, մարմնական վնասվածքների քանակին, բնույթին ու տեղակայմանը։ Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի նաև կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու վերաբերյալ գործերով հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին։ Հետևաբար, նշանակված պատժով չի ապահովվի կատարված արարքի և կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցի համաչափությունը, ինչպես նաև կխաթարվեն պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները։»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։ Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։ Հաշվի առնելով վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ստուգելով և գնահատելով վերոգրյալ հանգամանքները, այդ թվում` ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի անձը բնութագրող հատկանիշներն իրենց համակցության մեջ, հաշվի առնելով, որ այդ հանգամանքներից յուրաքանչյուրն իրական է, հաստատված է գործով ձեռք բերված ու դատարանում հետազոտված, վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցներով, նկատի ունենալով, որ այդ հանգամանքների համակցության առկայությունը ողջամտորեն նվազեցնում է անձի` Մ. Փանոսյանի հանրային վտանգավորությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի երիտասարդ` տասնութ տարեկան լինելը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով` անկեղծորեն զղջալը, նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, հոր և քրոջ` հաշմանդամներ լինելը, Մ. Փանոսյանի նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանելու վերաբերյալ տուժողի խնդրանքը` համակցությամբ հանդիսանում են ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք։ Ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։ Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով, այդ արարքի համար նախատեսված պատժի նվազագույն չափով, քանի որ այդ պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար Մ. Փանոսյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։ Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։ Քննելով իրեղեն ապացույցների հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի` օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2016թ. հուլիսի 29-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույցներ ճանաչված և քրեական գործին կցված, տուժող Ռեզա Նոջավանի հագուստները պետք է վերադարձնել նրան, իսկ դանակը պետք է ոչնչացնել։ Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Փանոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորումն ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ Մ. Փանոսյանի` ազատության մեջ գտնվելու դեպքում, պատիժը կրելուց խուսափելու հավանականությունը բարձր է` ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտվելու պատճառաբանությամբ։ Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ և 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Ամբաստանյալ Մարիամ Երվանդի Փանոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 3 /երեք/ տարի ժամկետով։ Պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի կրման սկիզբը հաշվելով 2016թ. հունիսի 01-ից։ Խափանման միջոց կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2016թ. հուլիսի 29-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույցներ ճանաչված և քրեական գործին կցված, տուժող Ռեզա Նոջավանի հագուստները վերադարձնել տուժող Ռեզա Նոջավանին, իսկ դանակը ոչնչացնել։ Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։ Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 26-10-2016 |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 29-11-2016 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 07-04-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 192, 116 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 10-04-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 192, 116 |