ԵԿԴ/0210/01/16
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
դատավորներ` Ս.Չիչոյան
Մ.Արղամանյան

քարտուղարությամբ` Հ.Հակոբյանի

մասնակցությամբ`
մեղադրող Ա.Սիմոնյանի
պաշտպան Գ.Մելիքյանի
ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի
տուժող Ժ.Հակոբյանի
տուժողի ներկայացուցիչ Կ.Սիմիդյանի
թարգմանիչ Մ.Զաքարյանի

2017 թվականի ապրիլի 11-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Արարատ Բաղումյանի պաշտպան Գեորգի Մելիքյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արարատ Բարսեղի Բաղումյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով.

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի ապրիլի 28-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 13147716 քրեական գործը:
Նույն օրը Ժիրայր Հակոբի Հակոբյանը ճանաչվել է տուժող:
2016 թվականի ապրիլի 30-ին Արարատ Բարսեղի Բաղումյանը ներգրավվել է որպես կասկածյալ՝ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրվելով չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2016 թվականի մայիսի 5-ին Ա.Բաղումյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2016 թվականի հուլիսի 21-ին Ա.Բաղումյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է, և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով:
2016 թվականի օգոստոսի 3-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ի դատավճռով Ա.Բաղումյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 4 (չորս) տարի ժամկետով: Որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացվել և Ա.Բաղումյանը կալանավորվել է դատական նիստերի դահլիճում, իսկ պատժի սկիզբը հաշվվել է 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ից:
Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի պաշտպան Գ.Մելիքյանը:
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2017 թվականի հունվարի 10-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Արարատ Բարսեղի Բաղումյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «նա 2016 թվականի ապրիլի 21-ին` ժամը 12:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս-Խորենացի փողոցների խաչմերուկի մոտ կայանված թիվ 2 համարի տրոլեյբուսի մեջ բացահայտ հափշտակել է Ժիրայր Հակոբի Հակոբյանի զգալի չափի 50.000 ՀՀ դրամ գումարը, որը զուգորդվել է վերջինիս կյանքի համար ոչ վտանգավոր բռնություն գործադրելով: [Մասնավորապես,] Արարատ Բաղումյանը 2016 թվականի ապրիլի 21-ին՝ ժամը 12:30-ի սահմաններում, գտնվել է Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս-Խորենացի փողոցների խաչմերուկի մոտ գտնվող կանգառում և նկատել է, որ կայանված թիվ 2 համարի տրոլեյբուսից իջնող Ժիրայր Հակոբի Հակոբյանի ջինսե տաբատի ետևի աջ գրպանում առկա է գումար և դրամապանակ ու նպատակադրվել է այն հափշտակել: Իր հանցավոր մտադրությունն իրականացնելու համար վերջինս բարձրացել է տրոլեյբուս և այն ժամանակ, երբ Ժ.Հակոբյանը վարորդին վճարել է ուղեվարձը, վերջինս տաբատի աջ գրպանից գաղտնի հափշտակել է 50.000 ՀՀ դրամ գումար, դրամապանակ, անձնագիր և զանազան այլ թղթեր ու փորձել է հեռանալ: Հափշտակության հանգամանքը նկատել է Ժ.Հակոբյանը և արդեն կանգառից որոշակի հեռավորության վրա Ա.Բաղումյանից պահանջել է վերադարձնել հափշտակված իրերը, սակայն վերջինս հերքել է իր կողմից արդեն իսկ կատարած և բացահայտ հափշտակության վերաճած արարքն ու նպատակ ունենալով այն պահելու` կյանքի համար ոչ վտանգավոր բռնություն է գործադրել տուժող Ժիրայր Հակոբյանի նկատմամբ, որը դրսևորվել է վերջինիս մեկ անգամ ոտքով որովայնի շրջանին հարվածելով, մոտակա կամարանցումի տակ գցել է դրամապանակը, անձնագիրը և դրա մեջ եղած զանազան թղթերը, բացահայտ հափշտակել է 50.000 ՀՀ դրամ գումարը և պատահական տաքսի ավտոմեքենայով հեռացել է»:
3. Ըստ գործի նյութերի՝ նախաքննության մարմինը 2016 թվականի ապրիլի 30-ին Ա.Բաղումյանին պատշաճ կերպով պարզաբանվել է կասկածյալի՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված բոլոր իրավունքները, այդ թվում նաև՝ պաշտպան ունենալու, լռելու, քննչական և այլ դատավարական գործողություններին մասնակցելուց հրաժարվելու նրա իրավունքները: Ա.Բաղումյանն իր ստորագրությամբ հաստատել է վերը նշվածի վերաբերյալ կազմված համապատասխան արձանագրությունների իսկությունը, ինչպես նաև նշել է, որ հրաժարվում է պաշտպան ունենալու իրավունքի իրացումից, ինչը պայմանավորված չէ իր նյութական վիճակով, և որ իր պաշտպանությունը կիրականացնի անձամբ (տե՛ս քրեական գործի 1-ին հատորի 29-30-րդ էջերը):
2016 թվականի մայիսի 5-ին Ա.Բաղումյանին պատշաճ կերպով պարզաբանվել է մեղադրյալի՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 65-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված բոլոր իրավունքները, այդ թվում նաև՝ պաշտպան ունենալու, լռելու, քննչական և այլ դատավարական գործողություններին մասնակցելուց հրաժարվելու նրա իրավունքները: Ա.Բաղումյանն իր ստորագրությամբ հաստատել է վերը նշվածի վերաբերյալ կազմված համապատասխան արձանագրությունների իսկությունը, ինչպես նաև նշել է, որ հրաժարվում է պաշտպան ունենալու իրավունքի իրացումից, ինչը պայմանավորված չէ իր նյութական վիճակով, և որ իր պաշտպանությունը կիրականացնի անձամբ (տե՛ս քրեական գործի 1-ին հատորի 63-65-րդ էջերը):
Տուժող Ժ.Հակոբյանն իր՝ 2016 թվականի հուլիսի 20-ի հարցաքննության ժամանակ, ի թիվս այլնի, հայտնել է, որ 2016 թվականի ապրիլի 21-ին իրենից հափշտակված գումարի 49.900 ՀՀ դրամը հանդիսացել է «Առաքելություն Հայաստան» կազմակերպության կողմից իր հաշվեհամարին փոխանցված գումարը, դեպքի նախորդ օրն այն կանխիկացրել ու բնակարանի վարձը վճարելու համար 50.000 ՀՀ դրամ է դարձրել «Կոնվերսբանկ» ՓԲ ընկերության «Էրեբունի» մասնաճյուղում, և դրա վերաբերյալ անդորրագիրը կարող է ներկայացնել քննությանը (տե՛ս քրեական գործի 1-ին հատորի 90-91-րդ էջերը):
Այնուհետև, տուժողի կողմից ներկայացվել և քրեական գործի նյութերին է կցվել «Կոնվերսբանկ» ՓԲ ընկերության «Էրեբունի» մասնաճյուղի՝ 2016 թվականի ապրիլի 20-ին Ժ.Հակոբյանի կողմից 49.900 ՀՀ դրամ գումարի կանխիկացում կատարված լինելու մասին անդորրագրի պատճեն, որի կապակցությամբ տուժողի և վերջինիս թարգմանի մասնակցությամբ կազմվել է համապատասխան բովանդակությամբ տեղեկանք, իսկ նախաքննության մարմնի՝ 2016 թվականի հուլիսի 26-ի որոշմամբ՝ նշված անդորրագրի պատճենը որպես այլ փաստաթուղթ գործով ճանաչվել է ապացույց (տե՛ս քրեական գործի 1-ին հատորի 93-94-րդ և 121-րդ էջերը):
4. Առաջին ատյանի դատարանում ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մասնակիորեն է մեղավոր ճանաչել՝ փաստարկելով, որ ինքը կատարել է գաղտնի, այլ ոչ թե բացահայտ հափշտակություն: Մասնավորապես, հետևի կողմից աննկատ մոտեցել է տուժողին, բաճկոնը ձեռքի մեջ պահելով՝ նրա գրպանից աննկատ հանել է բլոկնոտ, կաշվե պատյան և դրանց արանքում եղած թղթեր, որոնք աննկատ կերպով փաթաթել է բաճկոնի մեջ ու պահել ձեռքում։ Այնուհետև, երբ իջել է տրոլեյբուսից, տուժողն ինչպես իրեն, այնպես էլ տրոլեյբուսից իջած մի քանի այլ անձանց կասկածել է գողությունը կատարելու մեջ, գողոնն իր մոտ նա չի տեսել, սակայն ասել է, որ կասկածում է իրեն, և իրենց միջև քաշքշուկ է առաջացել: Այդ ժամանակ ինչպես ինքը, այնպես էլ հավաքված այլ անձինք կպել են տուժողին, ընթացքում ինքն ընկել է գետնին ու չի բացառում, որ կանգնելուց հետո՝ մինչև հեռանալը, կեղտոտ ձեռքով կպած լինի տուժողին։ Հեռանալու ժամանակ ինքը բաճկոնի մեջ փաթաթածն ամբողջությամբ գցել է մոտակա կամարանցման տակ ու գնացել:
5. Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննության ընթացքում տուժող Ժ.Հակոբյանը թարքմանչի մասնակցությամբ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ. «(…) Երբ ինքը իջնելիս է եղել տրոլեյբուսից, տրոլեյբուս են բարձրացել երկու հոգի և անցել են իր հետևի հատված, այնուհետև տրոլեբուս են բարձրացել ևս երկու հոգի: Նկատել է, որ ինչ-որ մեկը ձեռքը մտցրել է իր գրպանի մեջ և անձնագիրը, դրամապանակն ու փողերը դուրս է քաշել: Նայելով հետ՝ տեսել է, որ [ամբաստանյալը] («Ինքը») կանգնած է, և նրան ասել է. «ինչ էս գողանում (...)»: Իրենից գողացածը նա պահել է ձեռքի վրա կախած ժակետի տակ: Մեկ անգամ նրան ապտակել է, այդ ընթացքում նա վազել (...) «դալան»-ի մեջ է մտել: Ինքը հետևել է նրան, տեսել է, որ անձնագիրը և մյուս թղթերը՝ դրամապանակի հետ միասին, նա գցել է գետնին: Ինքը դրանք հավաքել է, սակայն մինչ այդ նա ոտքով մեկ անգամ հարվածել է իր որովայնին ու փախել: Քանի որ ամենակարևորն անձնագիրն է եղել, ինքը դրան է ուշադրություն դարձրել, (...) փողերը չեն եղել (...): (...) [Հետագայում] ամբաստանյալն իրեն ասել է, որ (...) գումար չի գողացել, սակայն (...) իրեն տվել է 50.000 ՀՀ դրամ գումար, (...) որպես տուժող որևէ բողոք-պահանջ չունի, քանի որ ամբաստանյալն իր գումարը վերականգնել է (...)»:
Պնդել է, որ ինքն ամբաստանյալի ձեռքին փաթաթված բաճկոնի տակ տեսել է իր դրամապանակն ու գումարի և թղթերի պարունակությամբ անձնագիրը:
6. Տուժող Ժ.Հակոբյանի և Ա.Բաղումյանի՝ որպես կասկածյալ, առերես հարցաքննության մասին Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննությամբ հետազոտված արձանագրության համաձայն՝ տուժող Ժ.Հակոբյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2016 թվականի ապրիլի 21-ին` ժամը 12:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս-Խորենացի փողոցների խաչմերուկի մոտ տրոլեյբուսից իջնելու ժամանակ ուղեվարձն իր կողմից վարորդին վճարելու ժամանակ տրոլեյբուս են բարձրացել իր հետ առերեսվողն ու մեկ այլ տղամարդ, և կանգնել են իր հետևում: Այդ ժամանակ երկու տղամարդ էլ իր դիմացում են եղել: Նկատելով, որ իր տաբատի հետևի աջ գրպանից ինչ-որ բան գողացան, և տեսնելով, որ այնտեղից բացակայում են իր դրամապանակը, Սիրիայի քաղաքացու անձնագիրը՝ զանազան թղթերի ու 50.000 ՀՀ դրամ գումարի, այդ թվում՝ մեկ հատ 20.000 և երեք հատ 10.000 ՀՀ դրամ անվանական արժեքներով թղթադրամների պարունակությամբ, շրջվել և, դիմելով իր հետ առերեսվողին ու նրա հետ եղած մյուս տղամարդուն, ասել է. «ինչ արեցիք այ գող»:
Տուժողը նաև պնդել է, որ երբ իր և առերեսվողի միջև քաշքշուկ է առաջացել, այդ ժամանակ նրա ձեռքին փաթաթված բաճկոնի տակ ինքը տեսել է իր դրամապանակը, ինչպես նաև գումարի ու թղթերի պարունակությամբ անձնագիրը, և մեկ անգամ ապտակել է նրան, որից հետո հավաքվել են այլ մարդիկ ևս: Այդ ժամանակ առերեսվողը ոտքով հարվածել է իր որովայնին և դիմել է փախուստի: Նրա հետ փախուստի են դիմել նաև մյուս տղամարդիկ, որի ընթացքում ինքը նկատել է, որ իր հետ առերեսվողը դրամապանակն ու անձնագիրը՝ թղթերով հանդերձ, գցել է կամարանցման տակ: Դրանք ինքը վերցրել և տեսել է, որ իր 50.000 ՀՀ դրամ գումարը բացակայում է:
7. Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննության ընթացքում վկա Արայիկ Բաղդասարյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ. «(…) 2-րդ համարի տրոլեբուսից «ուրիշ» ձայներ է [լսել], (…) տեսել է, որ տուժողի գրպանից փաստաթղթերն ընկած են եղել և տուժողը գոռացել է, որ փողերը տարել են: Տուժողը գնացել է դեպի «դալան», (…) երբ իրենք գնացել են պաղպաղակ գնելու, երկու ոստիկաններ մոտեցել են իրենց ու բերման են ենթարկել ոստիկանության բաժին: Տուժողը ոստիկանության բաժնում ցույց է տվել անդորրագիր, որ մեկ օր առաջ բանկից ստացել է 49.900 ՀՀ դրամ գումար (...)»:
8. Վկա Ա.Բաղդասարյանի՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննությամբ հետազոտված նախաքննական ցուցմունքների (ներառյալ նրա կողմից Ա.Բաղումյանի հետ առերես հարցաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքի) համաձայն՝ վկան հայտնել է, որ 2016 թվականի ապրիլի 21-ին` ժամը 13:00-ի սահմաններում, խուլ և համր Կառլեն Մանուչարյանի հետ գտնվելով Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս-Խորենացի փողոցների խաչմերուկի հարակից կանգառի մոտ, նկատել է, որ թիվ 2 համարի տրոլեյբուսից իջել են երկու տղամարդ, որոնցից մեկը, ով սիրիահայ է եղել, ասել է. «վայ փողերս», և տրոլեյբուսի մոտ մեկ անգամ ապտակել է մյուս տղամարդուն, որից հետո գետնից վերցրել է ինչ-որ թղթեր: Այնուհետև իրեն հրավիրել են ոստիկանության բաժին, որտեղ սիրիահայը հայտնել է, որ նրա հետ վիճաբանած տղամարդը հափշտակել է 50.000 ՀՀ դրամ գումար, ինչպես նաև ցույց է տվել շապիկի վրա առկա ոտնահետքը` հայտնելով, որ այն առաջացել է այդ տղամարդու կողմից նրա որովայնին հարվածելու արդյունքում:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
9. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է ապացույցների գնահատման քրեադատավարական կանոնները, ինչի արդյունքում կայացրել է ՀՀ Սահմանադրության, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի պահանջներին և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումներին հակասող սխալ դատական ակտ:
Ըստ բողոքի հեղինակի՝ Առաջին ատյանի դատարանն ընդհանրապես անտեսել է դատաքննության ընթացքամ հաստատված փաստական տվյալները, ապացույցները հետազոտել է միակողմանի և Արարատ Բաղումյանին արդարացնող ապացույցները չի ենթարկել օբյեկտիվ համադրման, մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցներն անթույլատրելի ճանաչելու վերաբերյալ միջնորդության լուծումը հետաձգել է մինչև խորհրդակցական սենյակում վերջնական դատական ակտ կայացնելիս այդ հարցին անդրադառնալը, սակայն դատավճռում ապացույցների թույլատրելիության վերաբերյալ որևէ որոշում չի կայացրել, ինչի արդյունքում անթույլատրելի ապացույցները դրվել են մեղադրական դատավճռի հիմքում, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող կասկածները մեկնաբանվել են ի վնաս նրա, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին չի տվել հաստատող պատասխաններ, դատավճիռը հիմնված է բացառապես ենթադրությունների վրա, խախտվել է անմեղության կանխավարկածի դատավարական սկզբունքը, ինչը հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով և 398-րդ հոդվածով նախատեսված նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումների, և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածին չհամապատասխանող դատական ակտ կայացնելուն։
Ի հիմնավորումն իր վերոշարադրյալ փաստարկների` բողոքի հեղինակը մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննության ընթացքում միջնորդություն է ներկայացրել տուժող Ժ.Հակոբյանի և մեղադրյալ Ա.Բաղումյանի, ինչպես նաև վկա Ա.Բաղդասարյանի և մեղադրյալ Ա.Բաղումյանի միջև կատարված առերես հարցաքննությունների արձանագրություններն անթույլատրելի ապացույցներ ճանաչելու վերաբերյալ, ինչը հիմնավորել է նրանով, որ նշված քննչական գործողություններին իր պաշտպանյալը մասնակցել է առանց պաշտպանի, քննիչը չի պարզել թե Ա.Բաղումյանն արդյոք չի ցանկանում պաշտպան ունենալ, վերջինիս չի պարզաբանվել, որ կարող է օգտվել լռելու իրավունքից և հրաժարվել ցուցմունքներ տալուց, չի ծանոթացվել առերեսման կատարման կարգին, մինչդեռ ջանասիրաբար պարզաբանվել են տուժողի և վկայի իրավունքները: Գտնում է, որ անկախ նրանից, թե իր պաշտպանյալի իրավունքները որպես կասկածյալ և մեղադրյալ ներգրավվելիս պարզաբանվել են, թե՝ ոչ, քննիչը պարտավոր է եղել հաշվի առնել, որ նա մասնակցում է առանց պաշտպանի, և նա առանց պարզաբանման չէր կարող ընկալել ու հասկանալ, թե ինչպես պաշտպանվել և ինչ պետք է անել առերեսման ժամանակ: Դրանից հետևում է, որ առերես հարցաքննությունները կատարվել են քննչական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ և, որպես անթույլատրելի ապացույցներ, չեն կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում։
Նշված միջնորդության լուծումն Առաջին ատյանի դատարանը որոշել է հետաձգել մինչև էական հանգամանքների պարզումն ու անդրադառնալ խորհրդակցական սենյակում գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ կայացնելիս, սակայն դատավճռի ուսումնասիրությամբ պարզել է, որ միջնորդության կապակցությամբ որևէ որոշում չի կայացվել, ուստի գտնում է, որ կայացվել է չպատճառաբանված դատական ակտ, պաշտպանության կողմի միջնորդությունը մնացել է անհետևանք: Միևնույն ժամանակ, պաշտպանական ճառում նաև փաստարկել է, որ «Կոնվերսբանկ» ՓԲ ընկերության «Էրեբունի» մասնաճյուղի անդորրագրի պատճենը ևս անթույլատրելի ապացույց է, սակայն դատավճռում այդ հարցին որևէ գնահատական չի տրվել:
Գտնում է, որ նշված անդորրագրի պատճենն անթույլատրելի ապացույց է, քանի որ տուժողի կողմից այն ներկայացվելու վերաբերյալ կազմվել է ոչ թե արձանագրություն, այլ՝ տեղեկանք, քննիչի կողմից միջոցներ չեն ձեռնարկվել այդ փաստաթուղթը բնօրինակին համապատասխանելու և իրականում բանկային անդորրագիր հանդիսանալու մեջ համոզվելու համար, այն ձեռք է բերել առանց ընթերակաների մասնակցության:
Մեջբերումներ կատարելով տուժող Ժ.Հակոբյանի կողմից դատաքննության և նախաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքներից՝ բողոքի հեղինակը նաև նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը սխալ հետևություն է արել առ այն, որ տուժողի կողմից դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքներն արժանահավատ են: Տուժողը նշել է, որ իբրև ինքը նկատել է, թե ինչպես է Ա.Բաղումյանը ձեռքը մտցրել իր տաբատի գրպանը և անտեղից դուրս քաշել դրամապանակը, փողերն ու անձնագիրը, սակայն նա սուտ ցուցմունք է տվել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ համադրություն չի կատարել նախաքննական ցուցմունքների հետո, և դատավճռում չի բացահայտել այդ ցուցմունքները, որոնք ապացուցում են հակառակը։ Տուժողը նախաքննության ընթացքում ճիշտ ցուցմունք է տվել, նույնիսկ առերես պնդել է, որ ինքը չի նկատել, թե ինչպես է ամբաստանյալը ձեռքը մտցրել իր տաբատի գրպանը, այլ զգացել է հրոց ու ստուգելով գրպանը` նոր միայն հայտնաբերել է իրերի բացակայությունը, այնինչ դատաքննության ընթացքում ստելով՝ հայտնել է իրականությանը չհամապատասխանող փաստ, որ իբրև նկատել է թե ինչպես է ամբաստանյալը ձեռքը մտցնում իր գրպանն ու այնտեղից իրերը դուրս քաշում: Նա նաև ստել է՝ նշելով, որ. «ես իջա ավտոբուսից, ինքը որ էդ գողացածները ձեռքի վրա կախած ժակետ ուներ էդ ժակետի տակը պահեց»: Իրականում՝ դրանք պահելը նա չի տեսել և չէր էլ կարող տեսնել: Նախաքննության ընթացքում նա նկարագրել է այլ իրավիճակ՝ նշելով. «նրանցից մեկի ձեռքին կար գցած բաճկոն, ում ես քաշքշեցի, որի արդյունքում նրա ձեռքը շարժվեց և նրա ձեռքին նկատեցի իմ դրամապանակը՝ սև գույնի, անձնագիրը, ինչպես նաև իմ՝ վերը նշած գումարը»: Բացի այդ, տուժողը դատաքննության ընթացքում նաև նշել է. «(...) Հետևեցի իրան, տեսա, որ անձնագիրս և մյուս թղթերը գցեց գետնին դրամապանակի հետ միասին», այնինչ նախաքննության ժամանակ նշել է. «(...) ես վազեցի նրանց հետևից: Դալանի մոտ նկատեցի գցած իմ անձնագիրը՝ մեջը եղած թղթերով, ինչպես նաև սև գույնի դրամապանակը և բացակայում էր միայն 50000 ՀՀ դրամ գումարը»:
Վերը նշվածի հիման վրա դատողություն անելով, որ տուժողը նախաքննության և դատաքննության ընթացքում տվել է հակասական ցուցմունքներ, բողոքի հեղինակը նաև նշել է, որ իր պաշտպանյալն Առաջին ատյանի դատարանում ցուցմունք է տվել և հերքել կողոպուտ կատարելու մեղադրանքը, պնդել է, որ ինքը կատարել է գողություն՝ հետևի կողմից աննկատ մոտեցել է տուժողին, բաճկոնը պահել է ձեռքի մեջ և ծածկելով տուժողի հետույքի մասը, նրա գրպանից աննկատ հանել է բլոկնոտ և հեռախոսի կաշվե պատյանին նմանվող առարկա, որոնց միջնամասում եղել են ինչ-որ թղթեր ու քարտեր, այնուհետև շուրջը գտնվող անձանցից և տուժողից աննկատ կերպով այդ ամենը փաթաթել է բաճկոնի մեջ ու պահել ձեռքում։ Այդ գործողություններն այնպես է կատարել և գողոնը բաճկոնի մեջ այնպես է փաթաթել, որ ինչպես տուժողը, այնպես էլ շրջակայքում գտնվող անձանցից որևէ մեկը չի նկատել, և չէր էլ կարող նկատել: Դրանից հետո իջել է տրոլեյբուսից, և հեռանալու ժամանակ, տուժողն ինչպես իրեն, այնպես էլ տրոլեյբուսից իջած մի քանի այլ անձանց կասկածել է գողությունը կատարելու մեջ։ Նա գողոնն իր մոտ չի տեսել, սակայն ասել է, որ կասկածում է, որից հետո իրենց միջև քաշքշուկ է առաջացել: Այդ ընթացքում ինչպես ինքը, այնպես էլ «ֆայլա բազառում» գտնվող ու իրենց մոտ հավաքված այլ անձինք, որոնց հագուստը եղել է կեղտոտված, կպել են տուժողին, ինքն էլ ընկել է գետնին ու չի բացառվում, որ կանգնելուց հետո՝ մինչև հեռանալը, կեղտոտ ձեռքով կպած լինի տուժողին։ Դրանից հետո անցնելով մոտակա կամարանցումի մեջ` բաճկոնի մեջ փաթաթած գողոնն աննկատ գցել է գետնին ու հեռացել, ուստի հափշտակած որևէ առարկա իր մոտ չի պահել և իրենը չի դարձրել։ Միևնույն ժամանակ, իր պաշտպանյալը հերքել է տուժողի նշած 50.000 ՀՀ դրամ գումարը հափշտակելու մեղադրանքը՝ պատճառաբանելով, որ չի իմացել, թե իրականում տուժողի գրպանից ինչ է հանել, այդ ամենը գցել է կամարանցման տակ և որևէ գումար չի հափշտակել։ Նաև հերքել է մեղադրանքի այն ձևակերպումները, թե իբրև տուժողից գողացել է դրամապանակ ու անձնագիր, և որ տուժողը նկատել է հափշտակության հանգամանքը: Այդ կապակցությամբ նա ավելի քան հիմնավոր պատճառաբանություն է նշել, որ տուժողը ոչ գողության պահը, ոչ էլ գողոնը չի տեսել և չէր էլ կարող տեսնել, քանի որ այդ ամենն աննկատ է արել, իսկ կասկածելու առիթը եղել է իր՝ ավելի մոտ կանգնած լինելու հանգամանքը, սակայն ոչ միայն իրեն է կասկածել, այլ նաև այլ անձանց։ Ամբաստանյալը նաև հերքել է մեղադրանքի ձևակերպումն առ այն, որ նպատակ ունենալով գողոնը պահելու, կյանքի համար ոչ վտանգավոր բռնություն է գործադրել տուժող Ժ.Հակոբյանի նկատմամբ, որը դրսևորվել է վերջինիս մեկ անգամ ոտքով որովայնի շրջանին հարված հասցնելով: Նա պատճառաբանել է, որ տուժողի հագուստին որևէ հետք չի տեսել ու մեղադրական եզրակացության մեջ նշվածը՝ տուժողի վերնաշապիկի վրա ոտնահետքի առկայության վերաբերյալ, իրականությանը չի համապատասխանում։ Դրա հետ մեկտեղ, վկա Արայիկ Բաղդասարյանը ցուցմունք է տվել, որ Ժ.Հակոբյանն իրեն էլ է կասկածել գողության մեջ ու մատնացույց է արել ոստիկաններին, վերջիններս էլ տարել են բաժին։ Նաև հայտնել է, որ չի տեսել Ա.Բաղումյանի կողմից տուժողի որովայնին ոտքով հարվածելու պահը, սակայն հնարավոր է, որ տուժողի վերնաշապիկը կեղտոտված էր, տեսել է սև գույնի կլոր հետք։
Ըստ բողոքի հեղինակի՝ Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ գնահատական չի տվել գործում առկա ապացույցներին, մասնավորապես չի անդրադարձել տուժողի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներին, ինչպես նաև ամբաստանյալի ցուցմունքների միջև առկա հակասություններին, դրանք փարատելու կապակցությամբ տուժողին լրացուցիչ հարցաքննելու մասին իր միջնորդությունը բավարարել է՝ արձանագրելով, որ հակասություններ կան, սակայն մեղադրողի անհիմն միջամտությունից հետո գնացել է աննախադեպ քայլի՝ կայացնելով երկրորդ որոշումը, որով անհիմն կերպով մերժել է լրացուցիչ հարցաքննություն կատարելու մասին իր միջնորդությունը։ Այնուհետև, պաշտպանության կողմը հանդես է եկել երկրորդ միջնորդությամբ՝ տրոլեյբուսի վարորդ Մնացական Կիրակոսյանին որպես վկա հրավիրելու և հարցաքննելու մասին, որով կպարզվեր տուժողի ցուցմունքի արժանահավատությունը, քանի որ ըստ նրա՝ հափշտակությունը կատարվել է ուղեվարձը վճարելու ընթացքում, և որ այդ ժամանակ շրջվել ու ասել է «ինչ գողացար», որպիսի պայմաններում բացառվում է, որ վարորդը որևէ բան լսած չլինի։ Ուստի, այդ հանգամանքն Առաջին ատյանի դատարանին պարտավորեցրել է նշված միջնորդությունը բավարարելու, ինչը սակայն, չի իրականացվել ու միջնորդությունն անհիմն կերպով մերժվել է: Նույն կերպ մերժվել է նաև լրացուցիչ ցուցմունք տալու մասին ամբաստանյալի միջնորդությունը:
Վերը շարադրվածի հիման վրա գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-127-րդ հոդվածների խախտում, չի կատարել ապացույցների բազմակողմանի, օբյեկտիվ և լրիվ հետազոտություն, դրսևորված միակողմանիությունը հանգեցրել է անմեղության կանխավարկածի խախտման և հիմք է հանդիսանում դատական ակտը բեկանելու և ամբաստանյալի նկատմամբ արդարացման դատական ակտ կայացնելու համար:
Ի հիմնավորումն վերը նշվածի՝ բողոքի հեղինակը նաև նշել է, որ հափշտակության առարկա հանդիսացած դրամապանակը, զանազան թղթերն ու անձնագիրը չեն հետազոտվել, տուժողից չեն առգրավվել, իրեղեն ապացույց չեն ճանաչվել, չի պարզվել, թե անձնագիրն ում է պատկանել, որ երկրի քաղաքացու անձնագիր է եղել, ինչ տեսք է ունեցել, նաև չի պարզվել, թե ինչ դրամապանակ է եղել, ինչ չափի, ինչ տեսքի և այլն: Մինչդեռ գտնում է, որ դրանք պետք է ճանաչվեին գործով իրեղեն ապացույցներ, դրանց բացակայությունը անորոշություն է առաջացնում առաջադրված մեղադրանքում, քանի որ բացի տուժողի ցուցմունքներից, դրանց հափշտակությունը որևէ այլ ապացույցով չի հաստատվում, իսկ մեղադրողի կողմից նման ապացույցներ չներկայացնելն արդեն իսկ դատարանին զրկում է ընդհանրապես հափշտակության առկայությունը հիմնավորված համարելու այն մեղադրանքի սահմաններում, որն առաջադրվել է իր պաշտպանյալին, ուստի նշվածն ինքնին հիմք է իր պաշտպանյալին արդարացնելու և նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու համար։ Մասնավորապես, եթե նույնիսկ իր պաշտպանյալի ցուցմունքի համաձայն ընդունվի, որ նա տուժողից կատարել է գողություն, ապա հենց այն հանգամանքը, որ նա հերքում է 50.000 ՀՀ դրամ հափշտակելու փաստը, առաջադրված մեղադրանքի և դա հիմնավորող ապացույցների առկայության պայմաններում մեղադրական դատավճիռ կայացնելու հնարավորությունը բացառել է, քանի որ այն կարող էր հաստատվել բացառապես անձնագրի, դրամապանակի և զանազան այլ թղթերի հափշտակությունը հաստատված համարելուց հետո, ինչն իր հերթին կարող էր հաստատվել միայն նշված իրերն իրեղեն ապացույց ճանաչվելու և դատաքննությամբ հետազոտելու դեպքում: Ուստի, եթե հնարավոր չէ հաստատել անձնագրի և դրամապանակի հափշտակությունը, ինչպես կարելի է հաստատված համարել, որ տուժողի մոտ եղել է 50.000 ՀՀ դրամ, քանի որ բոլոր նորմալ մարդիկ գումարը պահում են դրամապանակում, մինչդեռ անհասկանալիորեն տուժողն այն պահել է դրամապանակից դուրս՝ անձնագրի և դրամապանակի միջնամասում եղած խառը թղթերի հետ։ Այդ հանգամանքը, որպես չփարատված կասկած, ենթակա է ամբաստանյալի օգտին մեկնաբանման, առավել ևս, որ եթե նա նույնիսկ հափշտակել է նշված գումարը, ապա չի բացառվում, որ անտեղյակության պատճառով մյուս առարկաների հետ գցելուց հետո այլ անձ վերցներ այն, ինչն էլ հանդիսանար տուժողի կողմից չհայտնաբերելու պատճառ։
Վերը նշվածի հետ մեկտեղ, բողոքի հեղինակը նաև փաստարկել է, որ իր պաշտպանյալին առաջադրված մեղադրանքը ապօրինի է, կիրառվել է կիրառման ոչ ենթակա քրեական օրենքը, իրականում բացահայտ հափշտակություն տեղի չի ունեցել, քանի որ գնահատելու համար հափշտակությունը գաղտնի է, թե բացահայտ, կարևոր է հանցավորի ընկալումը, թե արդյոք տուժողը կամ շրջապատի մարդիկ տեսնում և հասկանում են իր կողմից հափշտակություն կատարելու փաստը։ Գտնում է, որ բացառությամբ տուժողի հակասական ցուցմունքների, Առաջին ատյանի դատարանում այլ ապացույցով չի հաստատվել, որ գողության պահը տուժողը տեսել է, ընդհակառակը՝ նա չէր կարող տեսնել գողացողին, և չնայած կասկածել է ամբաստանյալին, սակայն վերջինս համոզված է եղել, որ տուժողն ու մյուս անձինք ոչ միայն չեն տեսել գողության պահը, այլև գողոնն իր մոտ չեն տեսել, իսկ տուժողը միայն կասկածանքի հիման վրա է պահանջել ետ վերադարձնել գողացվածը: Այսինքն՝ չնայած ամբաստանյալը հասկացել է, որ իրեն կասկածում են գողություն կատարելու մեջ, սակայն ընկալել է, որ իր կողմից կատարված գողությունը մնացել է աննկատ և ոչ ոք այդ փաստը չի տեսել, համոզված է եղել, որ ինքը գործում է գաղտնի, ինչը հիմք է տալիս պնդելու, որ ամբաստանյալը կատարել է ոչ թե կողոպուտ, այլ գողություն: Ընդ որում, կատարվել է ոչ թե ավարտված գողություն, այլ հանցափորձ, քանի որ ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանը, հասկանալով, որ իրեն կասկածում են գողության մեջ, արդեն իսկ նպատակադրվել է գողոնը տուժողից քիչ հեռու աննկատ գցելու միջոցով վերադարձնել նրան` դրանով իսկ հանցագործությունն ավարտին չի հասցվել: Ինչ վերաբերվում է բռնություն գործադրելուն, ապա բացառությամբ տուժողի ցուցմունքի, որևէ այլ ապացույց չի ներկայացվել իր պաշտպանյալի կողմից տուժողին ոտքով հարվածելու վերաբերյալ, իսկ վերնաշապիկի վրա ոտնահետքի առկայությունը չի հաստատում հարվածելու փաստը, քանի որ դատավարության մասնակիցներից որևէ մեկը տուժողի վերնաշապիկն ու դրա վրա առկա հետքը չի տեսել, վերնաշապիկը որպես իրեղեն ապացույց չի ճանաչվել, ոտնահետքի առկայությունը, դրա գծանախշերի տեղակայումը, չափսերը և ձևը քննիչի կողմից չեն արձանագրվել, Առաջին ատյանի դատարանին չի ներկայացվել և փաստացի անհնարին է դարձվել փորձաքննության միջոցով այդ հետքի՝ հենց ոտնահետք լինելը պարզելը, հնարավոր կոշիկի չափը որոշելը և այլն: Դրա արդյունքում դրսևորած անգործությամբ՝ նախաքննության մարմինը դատարանին օբյեկտիվորեն զրկել է բռնություն գործադրելու փաստը, և այն իր պաշտպանյալի կողմից իրականացված լինելը հաստատված համարելու հնարավորությունից: Վերջինիս արարքը կարող էր կողոպուտ որակվել այն դեպքում, եթե գործով առկա լիներ ապացույց, որ տուժողը գողոնը տեսել է ամբաստանյալի մոտ, ցանկացել է վերցնել այն, և ամբաստանյալը բռնություն է գործադրել այն իր մոտ պահելու համար: Տվյալ դեպքում, թեև տուժողի ցուցմունքով հաստատվում է, որ իր պաշտպանյալը բռնությունը զործադրել է նրա ապտակելուց հետո՝ վերջինիցս ազատվելու և հեռանալու համար:
Ըստ բողոքի հեղինակի` ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանը կատարել է գողություն, այլ ոչ կողոպուտ, ուստի նրա արարքը ենթակա է որակման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Բողոքի հեղինակը նաև նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալին դատապարտել է ազատազրկման ձևով առավել խիստ պատժի, քանի որ վերջինս թեև չի ընդունել կողոպուտ կատարելու փաստը, սակայն խոստովանել է կատարված հանցագործությունը` գտնելով, որ իր արածը գողություն է, աջակցել է քննությանը, հարթել է տուժողին պատճառված վնասը, որպիսի պայմաններում նրա նկատմամբ պետք է նշանակվեր մեղմ պատիժ, սակայն Առաջին ատյանի դատարանը նույնիսկ չի քննարկել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հարցը, իսկ տվյալ դեպքում հնարավոր էր փորձաշրջան սահմանելու միջոցով հասնել պատժի նպատակներին։ Բացի այդ, ամբաստանյալի նկատմամբ ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցն Առաջին ատյանի դատարանն անհիմն փոխել է կալանքով, մինչդեռ ամբողջ դատաքննության ընթացքում նա դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ, և կալանքի հիմքերը բացակայել են։
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը բառացիորեն խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանել և փոփոխել՝ ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հողվածի 2-րղ մասի 4-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքով կայացնելով արդարացման դատական ակտ, կամ նրա արարքը վերաորակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով, իսկ հակառակ դեպքում՝ նշանակել ավելի մեղմ պատիժ կամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
10. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման նախորդ կետերում շարադրված վերաքննիչ բողոքների հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախ պետք է պատասխանել այն հարցին, թե դատաքննությամբ հետազոտված վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հիմնավորվա՞ծ է արդյոք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հողվածի 2-րղ մասի 4-րդ կետով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի մեղավորության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը, իսկ այդ հարցի դրական պատասխանի դեպքում՝ նաև պետք է պատասխանել այն հարցին, թե ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատիժն արդյո՞ք անարդարացի է`ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով, ապա նաև այն հարցին, թե հիմնավորվա՞ծ է արդյոք ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը: Իսկ վերը նշված առաջին հարցի բացասական պատասխանի, սակայն ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի արարքում այլ հանցակազմի առկայության դեպքում՝ պետք է պատասխանել նրա արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով որակելու առնչությամբ բարձրացված հարցին:
11. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալները, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ:
2. Քրեական դատավարությունում որպես ապացույցներ թույլատրվում են`
(…)
9) այլ փաստաթղթերը:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Փաստաթուղթ է թղթային, մագնիսական, էլեկտրոնային կամ այլ կրիչի վրա բառային, թվային, գծագրական կամ այլ նշանային ձևով արված ցանկացած գրառում, որով կարող են հաստատվել քրեական գործի համար նշանակություն ունեցող տվյալները:
(…)
3. Այլ փաստաթղթերն ապացույց են ճանաչվում վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական գործով վարույթում մեղադրանքի հիմքում չեն կարող դրվել և որպես ապացույց օգտագործվել այն նյութերը, որոնք ձեռք են բերվել`
(…)
2) կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի, դատավարության լեզվին չտիրապետող անձանց իրավունքների` սույն օրենսգրքով նախատեսված լրացուցիչ երաշխիքների էական խախտմամբ.
(…)
5) քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ.
(…)
2. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են այն խախտումները, որոնք, դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա:
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 106-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«(…) Եթե ապացույցը ձեռք բերելիս պահպանվել են սույն օրենսգրքի բոլոր պահանջները, ապացույցի անթույլատրելիությունը հիմնավորելու պարտականությունը կրում է դրա թույլատրելիությունը վիճարկող կողմը»:
Ապացույցների թույլատրելիության հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սարգսյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) [Ո]րպես քրեական oրենuգրքով նախատեuված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կաuկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպեu նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքները պարզելու միջոց կարող են օգտագործվել միայն այնպիսի ապացույցներ, որոնք ձեռք են բերվել, ամրագրվել և գործին կցվել են քրեադատավարական օրենքով սահմանված և թույլատրելի համարվող կարգով։ Ապացույցների ձեռքբերման և ամրագրման թույլատրելիությունը կարգավորող նորմերից հետևում է, որ որպես ապացույց չեն կարող օգտագործվել քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ ձեռք բերված փաստական տվյալները, հատկապես եթե դրանք իրենց հերթին հանգեցրել են դատավարության մասնակիցների իրավունքների էական խախտման, ազդել են կամ կարող էին ազդել uտացված փաuտական տվյալների հավաuտիության վրա։ (…)» (տե՛ս Արմեն Սեյրանի Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի սեպտեմբերի 16-ի թիվ ԵՔՐԴ/0295/01/08 որոշման 15-րդ կետը)։
Ս.Հարությունյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ վերահաստատելով վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է, որ. «(…) ապացույցների ձեռքբերման գործընթացում էական չեն կարող համարվել քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի այն խախտումները, որոնցով չեն սահմանափակվել դատավարության մասնակիցների` օրենքով երաշխավորված իրավունքները կամ այդ իրավունքներից նրանք չեն զրկվել, ինչպես նաև այն խախտումները, որոնք ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա չեն ազդել կամ չէին կարող ազդել։ Այլ խոսքով` քննչական կամ այլ դատավարական գործողությունների կատարման ժամանակ թույլ տրված քրեադատավարական օրենսդրության խախտումները պետք է գնահատվեն` ելնելով դրանց բնույթից, ծանրությունից և վերոնշյալ գործողությունների արդյունքում ստացված ապացուցողական նյութի որակի և հավաստիության վրա դրանց ազդեցության աստիճանից։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելը` որպես իրավական հետևանք, պետք է տեղի ունենա միայն քրեադատավարական օրենսդրության էական խախտման առկայության պարագայում։ Հակառակ դեպքում ապացույցների թույլատրելիության հարցին կցուցաբերվի ձևական մոտեցում, ինչն էլ կհանգեցնի ապացուցողական նյութի անտեղի կորստի» (տե՛ս Սարիբեկ Վարազդատի Հարությունյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ԵԱՔԴ/0189/01/12 որոշման 20-րդ կետը)։
12. Նախորդ կետում մեջբերված քրեադատավարական դրույթների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո համադրելով և վերլուծելով սույն որոշման 3-րդ կետում արձանագրված փաստերն ու բողոքի հեղինակի փաստարկները՝ առերես հարցաքննությունների վերաբերյալ արձանագրությունների և «Կոնվերսբանկ» ՓԲ ընկերության «Էրեբունի» մասնաճյուղի՝ 2016 թվականի ապրիլի 20-ի անդորրագրի պատճենի անթույլատրելիության վերաբերյալ բողոքաբերի պատճառաբանությունները (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 9-րդ կետը)՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մատնանշված ապացույցներն օգտագործման համար անթույլատրելի ճանաչելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Մասնավորոպես, «Կոնվերսբանկ» ՓԲ ընկերության «Էրեբունի» մասնաճյուղի՝ 2016 թվականի ապրիլի 20-ի անդորրագրի պատճենի ձեռքբերման աղբյուրը հայտնի է, այն պարունակում է գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող փաստական տվյալ, որն ամբողջությամբ համապատասխանում է տուժողի և վկայի ցուցմունքներում նշվածին, որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց է ճանաչվել և գործին կցվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի պահանջներին համապատասխան: Ինչ վերաբերում է վկայակոչված առերեսումներն Ա.Բաղումյանի պաշտպանության իրավունքի խախտմամբ իրականացված լինելուն, ապա սույն որոշման 3-րդ կետում արձանագրվածի լույսի ներքո նշված պնդումն ակնհայտ անհիմն ու առարկայազուրկ է, իսկ դատավարության պրոֆեսիոնալ մասնակցի կողմից այդօրինակ փաստարկի ներկայացումը՝ անընդունելի:
13. Նախորդ կետում արձանագրվածի հաշվառմամբ անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հողվածի 2-րղ մասի 4-րդ կետով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի մեղավորության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևության հիմնավորվածության հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն`
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից»:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ»:
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ինչպես նաև ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշներին ու դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագրին վերաբերող հարցերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից քննարկվել և վերլուծվել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ինչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ինչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար: (...)» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշումը):
Մեկ այլ` Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից մեկին` անմեղության կանխավարկածին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշումը):
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին` ներքին համոզմունքին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ. «Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով, այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ: (…)» (տե’ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ` Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նաև նշել է, որ. «(…) քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»:
Նույն որոշման մեջ անդրադառնալով ապացույցի արժանահավատության հարցին` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ` փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ` վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ` բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա» (տե’ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Մեջբերված իրավադրույթների և նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործով ձեռք բերված և Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները (տե՛ս սույն որոշման 3-8-րդ կետերը), դրանցից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, ինչպես նաև ստացման աղբյուրի և ձևավորման ընթացքի համատեքստում, այդ ապացույցներից յուրաքանչյուրը համադրելով մյուս աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատված կասկածները մեկնաբանելով նրա օգտին` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում ձեռք է բերվել փոխկապակցված ապացույցների այնպիսի բավարար համակցություն, որը, բացառելով հակառակի ողջամիտ հավանականությունը, հիմք է տալիս անվերապահ հետևություն անելու առ այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հողվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի մեղավորության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված է: Առաջին ատյանի դատարանն ընդհանուր առմամբ ճիշտ է գնահատել դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները՝ դրանց վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության և ամբաստանյալի մեղադրանքը գնահատելու համար բավարարության տեսանկյունից, ինչի արդյունքում հանգել է իրավաչափ ու հիմնավոր եզրահանգման: Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համակցությամբ հիմնավորվում է, որ ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի սկզբնական դիտավորությունը թեև ուղղված է եղել տուժողի գույքը գաղտնի հափշտակելուն, սակայն մինչ հափշտակությունն ավարտին հասցնելը բացահայտվելով տուժողի կողմից (այդ մասին, ի թիվս այլնի, ակնհայտորեն վկայում են հենց տուժողի հակադարձ գործողությունները), և վերջինիս դիմադրությունը կոտրելու միջոցով հափշտակությունն ավարտին հասցնելուն ուղղված գործողություններ իրականացնելով (տուժողի դրսևորած կոնկրետ հակադարձման պայմաններում անհերքելի փաստ է, որ ամբաստանյալը չէր կարող չգիտակցել, որ այլևս գործում է բացահայտ), ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակությունը վերածել է բացահայտի, որը զուգորդվել է տուժողի կյանքի ու առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնություն գործադրելով, և հափշտակությունը հասցրել է ավարտին:
Ինչ վերաբերում է բողոքաբերի հակառակ դատողությունների հիմքում դրված փաստարկներին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 9-րդ կետը), ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դրանք գործով ձեռք բերված ապացույցների՝ պաշտպանության կողմի համար նախընտրելի սուբյեկտիվ և միակողմանի մեկնաբանության արդյունք են և, վերը նշվածի համատեքստում, մանրամասն անդրադառնալու տեսանկյունից զուրկ են իրավական արժեքից:
14. Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի նկատմամբ նշանակված պատժի խստության, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով պատժի նպատակների իրացվելիությունն ապահովելու մասին բողոքաբերի փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։
Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ անդրադառնալով արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վերաբերյալ հարցերին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը)։
Ա.Շահբազյանի գործով որոշման մեջ վերահաստատելով և զարգացնելով վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ. «(...) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից` հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (...)։ Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա` առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վրա ազդող վերը նշված գործոնների հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցավորի մեղքի ձևը։ Այսպես՝ մեղքի դիտավորյալ ձևով կատարվող հանցագործությունների ժամանակ առավել բարձր հանրային վտանգավորություն ունեն ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող արարքները, որոնք ենթադրում են հանցավորի կողմից հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության կամ իրական հնարավորության նախատեսում։ Ընդ որում, արարքի վտանգավոր հետևանքների առաջացումը նախատեսելն ընդգրկում է ոչ միայն ապագայում սպասվելիք փոփոխությունների փաստական բովանդակության գիտակցումը, այլև այդ փոփոխությունների սոցիալական նշանակության (հանրային վտանգավորության) գիտակցումը։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցանք կատարած անձի կողմից հստակ գիտակցվում է արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այսինքն` առկա է վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության նախատեսումը, օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Այս դեպքում հանցագործության սուբյեկտի պատրաստվածությունը, հանցանքի կատարման եղանակը, իրադրությունը, օգտագործվող գործիքները, միջոցներն իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը` հանցավորի մոտ միանշանակ վստահություն առաջացնելով իր նպատակների անխուսափելի իրագործման մեջ» (տե՛ս Արմեն Շահբազյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշումը)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով»:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հողվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ, որի անմիջական օբյեկտը սեփականության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են, իսկ լրացուցիչ օբյեկտը՝ անձի կյանքի ու առողջության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները: Այդ հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ, և իր հանրային վտանգավորությամբ՝ սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքում զիջում է միայն ավազակությանը: Միևնույն ժամանակ, օրենսդիրն այն դասել է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին և դրա համար նախատեսել է այլընտրանքային պատիժներ՝ նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով տուգանք, կամ ազատազրկում՝ երեքից հինգ տարի ժամկետով:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակել ազատազրկում` 4 (չորս) տարի ժամկետով, որպիսի պատիժը, ինչպես հետևում է վերը նշվածից, տվյալ հանցագործության համար օրենքով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելին է, իսկ հնարավոր առավելագույն խստից՝ պակաս:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի կատարած հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, նրա կողմից կատարված կոնկրետ արարքի, դրա կատարման եղանակի, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանի, հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափի, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակության, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածության և ամբաստանյալի անձի՝ գործի փաստական տվյալներից բխող անհատական տվյալների ամբողջական վերլուծությունը հիմք չի տալիս հետևություն անելու առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով հանդիսանում է ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով անարդարացի:
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ տվյալ դեպքում առկա չէ նաև որևէ իրավաչափ հիմք, որն օբյեկտիվորեն կարող է համոզմունք և վստահություն ձևավորել առ այն, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Մինչդեռ, նման համոզմունքի և վստահության ձևավորումը պետք է հիմնվի օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Արդյունքում՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Ա. Բաղումյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը, ինչպես նաև ամբաստանյալի կողմից այն ռեալ (իրական) կրելու անհրաժեշտության մասին հետևությունն արդարության ու պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավորված է, և այդ մասով նույնպես՝ բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու և փոփոխելու հիմքեր չկան:
Միևնույն ժամանակ, հիմքեր չկան նաև փաստելու, որ ամբաստանյալ Ա.Բաղումյանի նկատմամբ նշանակելով 4 (չորս) տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով իրական պատիժ՝ Առաջին ատյանի դատարանը սխալ հետևության է հանգել նրա նկատմամբ մինչ այդ ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրություն խափանման միջոցի այլևս անզորության, և դրա փոխարեն կալանավորում կիրառելու անհրաժեշտության հարցում:
Ամփոփելով վերը շարադրված դատողությունները՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից սույն գործի քննության ընթացքում թույլ չեն տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք կարող էին հիմք հանդիսանալ բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու և սույն որոշման 9-րդ կետում արձանագրված վերաքննիչ բողոքը բավարարելու համար: Ուստի, բողոքարկված դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Ամբաստանյալ Արարատ Բարսեղի Բաղումյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ