ԵԿԴ/0203/01/16


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
դատավորներ` Ս.Չիչոյան
Մ.Արղամանյան

քարտուղարությամբ` Հ.Հակոբյանի

մասնակցությամբ`
ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի
պաշտպան Վ.Գևորգյանի
մեղադրող Ս.Յուզբաշյանի

2018 թվականի ապրիլի 17-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Միքայել Մելիքյանի և վերջինիս պաշտպան Վաղարշակ Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Միքայել Արմենի Մելիքյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2015 թվականի փետրվարի 26-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության չորրորդ կայազորային քննչական բաժնում հարուցվել է թիվ 90272015 քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով:
2015 թվականի ապրիլի 20-ին Միքայել Արմենի Մելիքյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Նույն օրը՝ 2015 թվականի ապրիլի 20-ին, Մ.Մելիքյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2015 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Մ.Մելիքյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է, լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2016 թվականի մարտի 18-ին Մ.Մելիքյանին առաջադրված մեղադրանքը կրկին փոփոխվել է, լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել դարձյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2016 թվականի հուլիսի 25-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի մարտի 28-ի թիվ ԵԿԴ/0203/01/16 դատավճռով ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 2 (երկու) տարի ժամկետով: Պատժի սկիզբը հաշվվել է փաստացի արգելանքի վերցվելու պահից, իսկ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք են բերել ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանը և վերջինիս պաշտպան Վ.Գևորգյանը:
2017 թվականի հունիսի 28-ին քրեական գործը դատավորների միջև գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով մակագրվել և 2017 թվականի հունիսի 29-ին հանձնվել է Վերաքննիչ դատարանի կազմին (նախագահող` դատավոր Ռ.Մխիթարյան, դատավորներ` Ս.Չիչոյան և Մ.Արղամանյան):
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2017 թվականի հունիսի 29-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը Մ.Մելիքյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ. «[Ն]ա, 14.02.2012թ.-ին կցագրվել է Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատում և ենթակա է եղել զորակոչման 2014թ. ձմեռային զորակոչին, սակայն չի ներկայացել զինկոմիսարիատ և ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հիմքերի բացակայության դեպքում խուսափել է ժամկետային զինվորական ծառայության հերթական՝ 2014 թվականի ձմեռային, 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերից»:
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2017 թվականի մարտի 28-ի դատավճռի «Ապացույցների հետազոտում և գնահատում» վերտառությամբ բաժնում բառացիորեն (verbatim) նշել է հետևյալը.
«Ամբաստանյալ Միքայել Արմենի Մելիքյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց, սակայն ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ինքը իրեն համարում է ՌԴ քաղաքացի: Ինքը ՌԴ քաղաքացիություն ձեռք է բերել 2013 թվականին: Հայտնեց, որ ինքը չի խուսափել, երկրից չի բացակայել: Հայտնեց, որ ինքը գնալու է ծառայության ՌԴ զինված ուժերում և իր կարծիքով ինքը որևէ հանցանք չի կատարել: Հայտնեց, որ ինքը ծնվել է Հայաստանի Հանրապետությունում, ինքը դպրոցը ավարտել Հայաստանի Հանրապետությունում: Հայտնեց, որ ինքը ստացել է միայն ՌԴ քաղաքացիություն:
Ամբաստանյալ Միքայել Արմենի Մելիքյանին մեղսագրվող` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված արարքը հիմնավորվում է հետևյալ ապացույցներով.
Վկա Պարսամ Պետրոսյանի ցուցմունքով այն մասին, որ եթե անձը 1996 թվականի հոկտեմբեր ամսի ծնված է, ապա նա կցագրում է անցնում այն ժամանակահատվածում որ տարին նրա 16 տարեկանը լրանում է, այսինքն 1996 թվականի ծնվածը պետք է կցագրում անցնի 2012 թվականի ընթացքում: Կցագրման ժամանակ բոլորն անցնում են բժշկական հանձնաժողով` պիտանելիությունը որոշելու համար: Իր հիշելով 2014 թվականին Միքայել Մելիքյանը բարձրացրել է իր քաղաքացիության հարցը: Հայտնեց, որ հարցում է արվել համապատասխան մարմին անձի քաղաքացիությունը ճշտելու համար: Եթե անձը ՀՀ քաղաքացիությունից զրկված է լինում, ապա անձը չի զորակոչվում:
Վկա Արմենակ Մելյանի ցուցմունքով այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատի զորակոչային բաժանմունքի պետ: Հայտնեց, որ ամբաստանյալին տեսել է, որպես զորակոչիկ: Հայտնեց, որ ամբաստանյալը չի ներկայացել հերթական զորակոչին, և իրենք ներկայացրել են քննչական մարմին: Հայտնեց, որ բժշկական հանձնաժողովի կողմից ամբաստանյալը ճանաչվել է պիտանի: Հայտնեց, որ առկա են փաստաթղթեր, որ ամբաստանյալը հանդիսանում է ՀՀ քաղաքացի և ՀՀ զինապարտ: Անձի քաղաքացիությունը որոշող համապատասխան կառույց կա, և դա իրենք չեն որոշում: Զինապարտության մասին օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն ՀՀ քաղաքացին չի ազատվում զինապարտությունից անկախ նրանից եթե ինքը ձեռք է բերել այլ քաղաքացիություն, թե ոչ և ծառայել է այնտեղի զինված ուժերում, թե ոչ և նույն հոդվածով ասվում է նաև, եթե նրա առաջին քաղաքացիությունը եղել է այլ պետության քաղաքացիություն նոր կան դրույթներ, որ ՀՀ-ում չպետք է ծառայի: Իրենց կողմից կատարվել է բոլոր հարցումները և պարզվել է, որ երիտասարդը հանդիսանում է ՀՀ զինապարտ, այսինքն ենթակա է զորակոչման զինված ուժեր:
Դատաբժշկական և ռազմաբժշկական համալիր փորձաքննության թիվ 74/հմ եզրակացությունով, համաձայն որի` փորձաքննության ընթացքում իրականացված հետազոտությունների արդյունքում Մ.Մելիքյանը տառապում է ՕՍ-երկու աչքերի ցածր աստիճանի կարճատեսություն 1,5 Դ, 1,0 Դ, 0Դ բարդ ուղիղ միոպիկ աստիգմատիզմ 0,5 Դ: Երկայնաձիգ հարթաթաթություն 1-ին աստիճանի առանց քայլքի ֆունկցիայի խանգարման: Հիվանդության առաջացման վաղեմությունը ստույգ որոշել հնարավոր չէ:
Կարճատեսությունը և աստիգմատիզմը դրսևորվում են տեսողության խանգարմամբ, իսկ հարթաթաթությունը` կախված արտահայտման աստիճանից քայլքի խանգարմամբ: Միքայել Մելիքյանի վերաբերյալ Կենտրոնական զինկոմիսարիատի զորակոչային հանձնաժողովի որոշումները կայացվել են ճիշտ և հիմնավոր: Միքայել Մելիքյանը 2014 թվականի ձմեռային, 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերի ժամանակ և ներկայումս էլ համաձայն ՀՀ ՊՆ 410-13 հրամանի առաջին սյունակի պահանջների` պիտանի է զինվորական ծառայության համար:
Այլ փաստաթուղթ հանդիսացող ապացույց ճանաչված` ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարի թիվ 2/226, թիվ 2/1781, թիվ 2/157, թիվ 2/оп ելից գրություններով, ծանուցագրերով, զորակոչիկի քարտի պատճենով, ՀՀ գրություններով, ծանուցագրերով, զորակոչիկի քարտի պատճենով, ՀՀ ոստիկանության ԱՎՎ-ի ձև 1 տեղեկանքով, 26.01.2016 թվականի արձանագրությունով և ՀՀ ՊՆ իրավաբանական վարչության թիվ 1590 ելից գորությունով:
Դատարանը գտնում է, որ մտացածին են և սույն դատավճռի հիմքում որպես ապացույց չպետք է դնել ամբաստանյալ Միքայել Արմենի Մելիքյանի նախաքննության և դատական քննության ընթացքում տրված ցուցմունքների մի մասը, քանի որ ամբաստանյալը նման ցուցմունքներ տալով փորձել է խուսափել քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ու նրա այդ ցուցմունքները հերքվում են` վկաներ Արմենակ Մելյանի և Պարսամ Պետրոսյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով, դատաբժշկական և ռազմաբժշկական համալիր փորձաքննության թիվ 74/հմ եզրակացությունով և այլ փաստաթուղթ հանդիսացող ապացույց ճանաչված` ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարի թիվ 2/226, թիվ 2/1781, թիվ 2/157, թիվ 2/оп ելից գրություններով, դիմումով, ծանուցագրերով, զորակոչիկի քարտի պատճենով, ՀՀ գրություններով, ծանուցագրերով, զորակոչիկի քարտի պատճենով, ՀՀ ոստիկանության ԱՎՎ-ի ձև 1 տեղեկանքով, 26.01.2016 թվականի արձանագրությունով և ՀՀ ՊՆ իրավաբանական վարչության թիվ 1590 ելից գրությունով: Բացի այդ ամբաստանյալի ցուցմունքները հերքվում է նաև սույն քրեական գործով ձեռք բերված այլ օբյեկտիվ տվյալների համակցությամբ»:
4. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» վերտառությամբ բաժնի համաձայն` «Ելնելով վերոնշյալ փաստական հանգամանքներից՝ Դատարանը արձանագրում է[, որ] «Զինապարտության մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն «Պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու ենթակա չեն այն անձինք, որոնց նկատմամբ կատարվում է հետաքննություն (նախաքննություն, դատաքննություն)»: [Ք]րեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ Միքայել Մելիքյանի նկատմամբ 2015 թվականի փետրվար ամսից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով իրականացվել է նախաքննություն, հետևաբար` 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերին Միքայել Մելիքյանը, «Զինապարտության մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, ժամկետային պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու ենթակա չի եղել, այսինքն՝ Միքայել Մելիքյանը չի ներկայացել ժամկետային զինվորական ծառայության 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերին՝ իր նկատմամբ կատարվող նախաքննության պայմաններում, ինչից հետևում է, որ նա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության սուբյեկտ չի հանդիսացել, ինչպես նաև նրա գործողություններում բացակայել է նշված հանցագործության օբյեկտիվ կողմը:
Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ Միքայել Մելիքյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ժամկետային զինվորական ծառայության հերթական զորակոչից խուսափելու հանցակազմը բացակայում է, ուստի նրան առաջադրված մեղադրանքի ծավալից պետք է հանել 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերից խուսափելը:
Վերոգրյալ թույլատրելի և արժանահավատ ապացույցների համադրման և գնահատման արդյունքում Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Միքայել Արմենի Մելիքյանը 14.02.2012 թվականին կցագրվել է Կենտրոնական զինկոմիսարիատում և ենթակա է եղել զորակոչման 2014 թվականի ձմեռային զորակոչին, սակայն 11.11.2013 թվականին ստացել է Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիություն, որից հետո չի ներկայացել զինկոմիսարիատ և ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հիմքերի բացակայության դեպքում խուսափել է ժամկետային զինվորական ծառայության հերթական` 2014 թվականի ձմեռային զորակոչից:
Ապացուցված է Միքայել Արմենի Մելիքյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը կատարելու մեջ:
Կատարած արարքի համար ամբաստանյալ Միքայել Արմենի Մելիքյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
Դատարանը գտնում է, որ Միքայել Արմենի Մելիքյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Դատարանը գտնում է, որ Միքայել Արմենի Մելիքյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Դատարանը, հաշվի առնելով Միքայել Արմենի Մելիքյանի կատարած արարքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, այդ թվում` նրա գործողությունների վտանգավորության աստիճանը, այն որ կատարել է կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործություն, կատարած արարքից հետո նրա դրսևորած վարքագիծը` կատարված արարքում մեղքը չընդունելը և չզղջաը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը, բացի այդ ամբաստանյալը պարտավոր լինելով զինվորական ծառայության անցնելու` չկատարելով նշված պարտականությունը վնասել է զինված ուժերի նորմալ կոմպլեկտավորմանը, զինվորական ծառայության շահերին և պետության պաշտպանությանը, ինչպես նաև այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված է պատիժ նաև ազատազրկման ձևով, գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին հասնելու համար նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով, որը նա պետք է կրի:
(…)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
5. Բողոքի հեղինակները փաստարկել են, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ է տրվել դատական սխալ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ և 398-րդ հոդվածներով նախատեսված խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա` հանգեցնելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների ու հաստատված փաստերի անտեսմամբ անհիմն և չպատճառաբանված դատական ակտ կայացնելուն, որում Առաջին ատյանի դատարանի շարադրած հետևությունները չեն համապատասխանում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներին, և որ ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի վերաբերյալ կայացրած մեղադրական դատավճռով Առաջին ատյանի դատարանը մասնավորապես խախտել է ՀՀ Սահմանադրության 18-րդ և 22-րդ հոդվածները, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 25-րդ, 105-107-րդ, 127-րդ, 358-րդ, 360-րդ, 365-րդ հոդվածները, ինչպես նաև անտեսել է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10, Մ.Հակոբյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12, Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի վերաբերյալ գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11, Մ.Հովհաննիսյանի և Մ.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08, Ֆ.Գալստյանի վերաբերյալ գործով 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 և Ա.Սարգսյանի վերաբերյալ գործով 2009 թվականի սեպտեմբերի 16-ի թիվ ԵՔՐԴ/0295/01/08 որոշումներում արձանագրված իրավական դիրքորոշումները:
Ի հիմնավորումն վերոշարադրյալ փաստարկների՝ բողոքի հեղինակները, մեջբերումներ կատարելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռից, այդ թվում նաև՝ «(...) [Մ]տացածին են և սույն դատավճռի հիմքում որպես ապացույց չպետք է դնել ամբաստանյալ Միքայել Արմենի Մելիքյանի նախաքննության և դատական քննության ընթացքում տրված ցուցմունքների մի մասը, քանի որ ամբաստանյալը նման ցուցմունքներ տալով փորձել է խուսափել քրեական պատասխանատվությունից և պատժից» ձևակերպումը, նշել են, որ նման եզրահանգում կատարելուց առաջ Առաջին ատյանի դատարանը նախ պարտավոր էր օբյեկտիվորեն ներկայացնել Մ.Մելիքյանի նախաքննական և դատաքննական բոլոր ցուցմունքները, դրանք վերլուծել գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համակցության մեջ, որից հետո հիմնավորել և պատճառաբանել, թե այդ որ ցուցմունքի կամ ցուցմունքների հատվածներն են, որ դատավճռի հիմքում որպես ապացույց չպետք է դրվեն, և ինչու։ Այնինչ Առաջին ատյանի դատարանը նույնիսկ չի նշել, թե որ և ինչ բովանդակությամբ ցուցմունքների մասին է խոսքը, իսկ համաձայն Մ.Մելիքյանի նախաքննական ցուցմունքների, որոնք հաստատվել են նաև դատաքննությամբ, Մ.Մելիքյանը հայտնել է, որ իրեն մեղավոր չի ճանաչում, քանի որ չի խուսափել ժամկետային զինվորական ծառայությունից, ցանկանում է ծառայել ըստ քաղաքացիության վայրի, եթե օրենքի ուժով ենթակա լինի Հայաստանի Հանրապետությունում ծառայության, ապա դրանից չի խուսափի, և որ զինվորական կոմիսարիատի աշխատակիցների յուրաքանչյուր կանչի դեպքում պատշաճ ներկայացել է: Առաջին ատյանի դատարանը, առանց պատճառաբանելու, իր դատական ակտում մերկապարանոց ձևակերպում է կատարել առ այն, որ Մ.Մելիքյանի ցուցմունքները հերքվում են վկաներ Ա.Մելյանի և Պ.Պետրոսյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով։ Այնինչ վկա Ա.Մելյանն իր ցուցմունքով նախ փորձել է աղավաղել իրականությունը` Մ.Մելիքյանի դիմումում շարադրվածը մեկնաբանելով այլ կերպ, և բացի այդ, նշված վկայի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքները վերաբերել են Մ.Մելիքյանի` 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերից խուսափելու մեղադրանքներին, մինչդեռ համաձայն «Զինապարտության մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` նախաքննություն իրականացվելու պայմաններում Մ.Մելիքյանը պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայության զորակոչման ենթակա չի եղել, ու թերևս հենց միայն այդ հիմքով նրա արարքում բացակայել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմը: Դրա հետ մեկտեղ, դատավճռում որպես Մ.Մելիքյանի մեղավորությունը հիմնավորող ապացույց մատնանշած դատաբժշկական և ռազմաբժշկական համալիր փորձաքննության թիվ 74/հմ եզրակացությունը վերաբերել է Մ.Մելիքյանի` 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերին զինվորական ծառայության պիտանելիությանը։ Ավելին, Մ.Մելիքյանի` զինվորական ծառայության համար պիտանելիության հարցը որոշվել է քրեական գործը հարուցելուց և մեղադրանք առաջադրելուց երկու տարի հետո, իսկ մինչ այդ քրեական գործում բացակայել է որևէ եզրակացություն, որով կհաստատվեր նշված հանգամանքը, ինչն Առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է։
Ըստ բողոքի հեղինակների` ամբաստանյալ Մ.Միքայելյանի անմեղությունը հիմնավորող փաստական տվյալներ են պարունակում նաև դատաքննությամբ հետազոտված`քրեական գործ հարուցելու և որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումները, որոնց նկարագրական մասերի համաձայն` համապատասխան զորակոչից խուսափել է Երևան քաղաքի Արամի 5ա-36 հասցեի բնակիչ, 1996 թվականի հոկտեմբերի 8-ին ծնված Միքայել Արմենի Մելիքյանը, մինչդեռ վերջինս նշված հասցեում հաշվառված չի եղել և բնակվել է Երևան քաղաքի` մեկ այլ հասցեում։ Այդ փաստը հաստատվել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի ՀՈ բաժանմունքի ավագ տեսուչ Մ.Սիսոյանի կողմից 2014 թվականի դեկտեմբերի 14-ին կազմած արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ «Համաձայն զինկոմիսարիատից ստացված գրության՝ եղա Արամի 5ա-36բն. հասցեում՝ նպատակ ունենալով Միքայել Մելիքյանին ներկայացնել զինկոմիսարիատ։ Այցելությամբ վերջինս բացակայում էր նշված հասցեից, իսկ պապիկը՝ Գագիկ Մելիքյանը, բանավոր հայտարարեց, որ Միքայել Մելիքյանը ՌԴ քաղաքացի է և բնակվում է Մոսկովյան 21-16 հասցեում /091900-998/»: Նշվածը հիմնավորվել է ինչպես նյութերի նախապատրաստման ընթացքում, այնպես էլ հետագայում` քրեական գործ հարուցելուց մեկ տարի անց` Երևան քաղաքի ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի անձնագրային և վիզաների վարչության ստորաբաժանման կողմից 2016 թվականի փետրվարի 4-ին տրված տեղեկանքով, համաձայն որի՝ Միքայել Արմենի Մելիքյանը 2011 թվականի հունիսի 1-ից մշտական հաշվառված է եղել Երևան քաղաքի Մոսկովյան փողոց 21-րդ շենքի 16-րդ բնակարանում։ Փաստորեն ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանն Արամի 5ա–36 հասցեում ընդհանրապես չի բնակվել, հաշվառված է եղել և փաստացի բնակվել է Երևան քաղաքի Մոսկովյան փողոցի 21-րդ շենքի թիվ 16 բնակարանում, որի մասին տեղյակ է եղել ինչպես ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարը, այնպես էլ վարույթն իրականացնող մարմինը՝ ի դեմս քննիչի։ Ընդ որում, ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսար Հ.Մաթևոսյանի կողմից 2015 թվականի փետրվարի 12-ին ՀՀ քննչական կոմիտե և Երևանի կայազորի զինդատախազին հասցեագրված գրությամբ Մ.Մելիքյանի հասցեն կրկին նշվել է Արամի 5ա–36 այն դեպքում, երբ իր իսկ 2014 թվականի դեկտեմբերի 8-ի գրությանը ՀՀ ոստիկանության Երևանի Կենտրոնական բաժնի պետի կողմից տրված պատասխանից և կից ներկայացված արձանագրությունից դեռևս 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ին հայտնի է եղել, որ Մ.Մելիքյանը բնակվում է Երևան քաղաքի Մոսկովյան փողոցի 21-րդ շենքի թիվ 16 բնակարանում, և որ նրա բջջային հեռախոսահամարն է` 091-900-998: Սակայն անտեսելով նշված փաստական հանգամանքները՝ ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարը կամայական որոշում է կայացրել Մ.Մելիքյանի վերաբերյալ նյութեր նախապատրաստելու և դրանք իրավապահ մարմիններին ուղարկելու վերաբերյալ` նշելով, թե իբրև բազմաթիվ կանչերին Մ.Մելիքյանը չի ներկայանում: Այնինչ ինչպես ՀՀ քննչական կոմիտե և Երևանի կայազորի զինդատախազություն ուղարկած անձնական գործում, այնպես էլ քրեական գործի նյութերում Մ.Մելիքյանի` զինկոմիսարիատ կանչվելու մասին վկայող որևէ փաստաթուղթ առկա չէ։ Միևնույն ժամանակ, ՀՀ ոստիկանության Երևանի Կենտրոնական բաժնի պետի կողմից տրված պատասխանով և կից ներկայացված արձանագրությամբ պարզվել է գործով վկա Պ.Պետրոսյանի հայտնած այն տեղեկության սուտ լինելը, ըստ որի` իբրև թե այցելել է Արամի 5ա-36 հասցե, խոսել Մ.Մելիքյանի պապի հետ, և վերջինս ասել է, որ Մ.Մելիքյանը գտնվում է Մոսկվա քաղաքում: Մինչդեռ ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի ոստիկանի կողմից կազմվել է համապատասխան արձանագրություն, որում արձանագրվել է Մ.Մելիքյանի պապի հայտարարությունը, վերջինս էլ ստորագրել է այդ արձանագրությունը` հաստատելով, որ թոռն ապրում է Երևան քաղաքի Մոսկովյան փողոցի 21-րդ շենքի 36 բնակարանում, և որ նրա հեռախոսահամարն է` 091-900-998։ Դատաքննության ընթացքում առաջադրված այն հարցին, թե տեղյակ է արդյոք նշված արձանագրության մասին, վկա Պ.Պետրոսյանը տվել է դրական պատասխան, իսկ այն հարցին, թե այդ դեպքում իմանալով Մ.Մելիքյանի հեռախոսահամարը, և որ նա բնակվում է Երևան քաղաքի Մոսկովյան փողոցի 21-րդ շենքի 36 բնակարանում, գնացել են արդյոք նշված հասցե, որպեսզի զորակոչին ներկայանալու մասին ծանուցեն նրան, չի պատասխանել: Ավելին դատաքննության ժամանակ Մ.Մելիքյանի անձնական գործը զննելուց հետո վկա Պ.Պետրոսյանը հայտնել է որ, դրանում առկա հեռախոսահամարներից երկուսը Մ.Մելիքյանի բնակության վայրի քաղաքային հեռախոսահամարներն են, իսկ մյուս երկու հեռախոսահամարներից մեկը Մ.Մելիքյանի, մյուսը նրա հոր՝ Արմեն Մելիքյանի բջջային հեռախոսահամարներն են։ Այն հարցին, թե ձեռքի տակ ունենալով նշված համարները, ինչու չեն հետաքրքրվել զորակոչիկով ու հրավիրել նրան, վկան ստույգ պատասխան չի տվել, խճճվել և իրականությանը չհամապատասխանող հայտարարություն է արել, որ իբրև այցելել է Մ.Մելիքյանի բնակության վայր, վերջինս տանը չի եղել, նրա պապի հետ խոսել է «դամաֆոն»-ով։ Վկայի այդ պատասխանից հետո պաշտպանության կողմը համապատասխան փաստաթուղթ է ներկայացրել Առաջին ատյանի դատարան և միջնորդել է այն որպես այլ փաստաթուղթ ճանաչվի ապացույց, քանի որ դրանով հաստատվում է վկա Պ.Պետրոսյանի` այցելություն կատարելու և «դամաֆոն»-ով խոսելու վերաբերյալ դատաքննությանը հայտնած տեղեկության անարժանահավատությունը, քանի որ նշված շենքի շքամուտքի դռները եղել են բաց, և եթե նա իրականում գնար այնտեղ, ապա անարգել կարող էր մուտք գործել շքամուտք և հանդիպել Մ.Մելիքյանի պապին, ինչպես որ ոստիկանն է գնացել, հանդիպել և կազմել արձանագրություն, որը ստորագրել է նաև Մ.Մելիքյանի պապը։ Դատաքննության ընթացքում առաջադրված հարցերին տված պատասխաններով` վկա Պ.Պետրոսյանը հաստատել է, որ Մ.Մելիքյանը չի ծանուցվել, որի պատճառով էլ չի ներկայացել զինկոմիսարիատ։ Միևնույն ժամանակ, անարժանահավատ է վկա Պ.Պետրոսյանի կողմից Մ.Մելիքյանին զինկոմիսարիատ հրավիրելու վերաբերյալ 2014 թվականի նոյեմբերի 30-ի թվագրությամբ կազմված ծանուցագիրը, քանի որ դրանում Մ.Մելիքյանի` զինկոմիսարիատ հրավիրվելու օր է նշվել հենց նույն օրը` 2014 թվականի նոյեմբերի 30-ը, ինչն անտրամաբանական է ու փաստում է, որ զինկոմիսարիատի համապատասխան աշխատակիցները փորձել են իրենց անփույթ ու անբարեխիղճ գործողություններն ինչ-որ կերպ արդարացնել, որպիսի գործողությունների արդյունք է այն, որ զինվորական կոմիսարն էլ առանց նյութերին տիրապետելու ուղարկել է դատախազություն՝ այդ պահին չունենալով դրա իրավունքը։
Բողոքի հեղինակները նշել են նաև, որ ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարին ներկայացրած 2014 թվականի նոյեմբերի 30-ի զեկուցագրում ոչ ճիշտ տեղեկություն գրառելով` Պ.Պետրոսյանը նշել է, որ Արամի նրբ. 5ա շենքի 36 բնակարանի բնակիչ Մ.Մելիքյանը, համաձայն պապիկի բանավոր հայտարարության, հանդիսանում է ՌԴ քաղաքացի և բնակվում է Մոսկվայում: Մինչդեռ ինչպես զինվորական կոմիսարը, այնպես էլ տվյալ պահին զորակոչի բաժանմունքի պետի պաշտոնակատար հանդիսացած Պ.Պետրոսյանը ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնից 2014 թվականի դեկտեմբերի 25-ին ստացված գրությամբ և դրան կցված` բնակարան այցելելու մասին արձանագրությամբ տեղեկացված են եղել, որ Մ.Մելիքյանի պապի բանավոր հայտարարության համաձայն՝ Մ.Մելիքյանը բնակվում է Երևան քաղաքի Մոսկովյան փողոցի 21-րդ շենքի թիվ 16 բնակարան հասցեում, և որ Մ.Մելիքյանի պապը հայտնել է Մ.Մելիքյանի բջջային հեռախոսահամարն ու ստորագրել կազմված արձանագրությունը: Հատկանշական են համարում նաև այն, որ ՀՀ ոստիկանության կենտրոնական բաժնից 2014 թվականի դեկտեմբերի 25-ին ստացված գրությունը զինվորական կոմիսարը զորակոչի բաժանմունքի պետին մակագրել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 24-ին, մինչդեռ զինվորական կոմիսարիատի գրասենյակում մուտքագրվել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 25-ին: Քրեական գործում առկա 2014 թվականի նոյեմբերի 30-ի թվագրությամբ ծանուցագրի` դատաքննությամբ կատարված հետազոտման արդյունքում պարզվել է, որ Մ.Մելիքյանին կամ նրա ընտանիքի անդամներից որևէ մեկին այդ ծանուցագիրը չի հանձնվել։ Իսկ ինչ վերաբերում է «Ըստ պապիկի խոսքերի՝ թոռնիկը հանդիսանում է ՌԴ-ի քաղաքացի» ձեռագիր գրառմանը, ապա գործով վկա Պ.Պետրոսյանն իր ցուցմունքում նշել է, որ այն կատարվել և ստորագրվել է իր կողմից, թեև Մ.Մելիքյանի պապին չի տեսել։ Պաշտպանության կողմի համոզմամբ այդ ծանուցագիրը լրացվել է աշխատասենյակում՝ առանց որևէ այցելության, և շինծու զեկուցագրի ու ծանուցագրի հիման վրա, անգամ առանց Մ.Մելիքյանի քաղաքացիության հարցը պատշաճ պարզելու, նախապատրաստված նյութերը 2015 թվականի փետրվարի 12-ին ուղարկվել են Երևանի կայազորի զինվորական դատախազություն, ապա ՀՀ քննչական կոմիտեի ԶՔԳ վարչություն, որտեղ էլ 2015 թվականի փետրվարի 26-ին հարուցվել է քրեական գործը։ Ընդ որում, ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատի զորակոչային բաժանմունքի պետի պաշտոնակատար Պ.Պետրոսյանի նախաքննական ցուցմունքի համաձայն՝ Մ.Մելիքյանը 2014 թվականի ձմեռային զորակոչին հոր հետ ներկայացել է զինկոմիսարիատ, իրեն են ներկայացրել Մ.Մելիքյանի` ՌԴ քաղաքացիության վերաբերյալ փաստաթղթերը և հայտնել, որ Մ.Մելիքյանը զորակոչման ենթակա չէ։ Դրա հետ մեկտեղ, Պ.Պետրոսյանն իր ցուցմունքում հայտնել է ոչ ճիշտ տեղեկություն առ այն, որ իբրև այցելել է Մ.Մելիքյանի բնակարան, հանդիպել նրա պապին ու վերջինս էլ հայտարարել է, որ թոռը ՌԴ քաղաքացի է, չպետք է ծառայի ՀՀ բանակում և գտնվում է Մոսկվա քաղաքում: Քննիչի առաջադրած այն հարցին, թե ոստիկանի կողմից կազմված արձանագրությունն ստանալուց և դրանում արձանագրված տեղեկությանը տիրապետելուց հետո արդյոք որևէ միջոց է ձեռնարկել Մ.Մելիքյանին հայտնաբերելու ուղղությամբ, վկա Պ.Պետրոսյանը տվել է բացասական պատասխան` հայտնելով, որ որևէ միջոց չի ձեռնարկվել, քանի որ մտածել են, որ Մ.Մելիքյանը գտնվում է ՌԴ-ում։ Նման պայմաններում նաև անհասկանալի է, թե քննիչն ինչու այդ ուղղությամբ որևէ քննություն չի կատարել և չի պարզել, թե Պ.Պետրոսյանն ինչու իր ծառայողական պարտականությունները բարեխիղճ չի կատարել ու չի այցելել Մ.Մելիքյանի` Երևան քաղաքի Մոսկովյան 21 շենքի թիվ 16 բնակարան, ինչու չի փորձել նրան հրավիրել զինկոմիսարիատ, ինչու պատշաճ կարգով նրան ծանուցագիր չի ուղարկել՝ զորակոչին ներկայանալու համար, կամ ինչու թերևս չի զանգահարել Մ.Մելիքյանի բջջային հեռախոսահամարով, որն արդեն գտնվել է նրա տրամադրության տակ։
Բողոքի հեղինակները նաև փաստարկել են, որ Առաջին ատյանի դատարանը որպես Մ.Մելիքյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրվող արարքը հիմնավորող ապացույց է նշել քննիչի` 2016 թվականի հուլիսի 19-ի որոշմամբ որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված` ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարի թիվ 2/226, թիվ 2/1781, թիվ 2/157, թիվ 2/օպ ելից գրությունները, ծանուցագրերը, զորակոչիկի քարտի պատճենը, ՀՀ ոստիկանության անձնագրային և վիզաների վարչության «Ձև-1» տեղեկանքը, 2016 թվականի հունվարի 26-ի արձանագրությունը և ՀՀ ՊՆ իրավաբանական վարչության թիվ 1590 ելից գրությունը, սակայն դատական ակտում պարզապես հիշատակել է այդ փաստաթղթերի անվանումները` որևէ անդրադարձ չկատարելով այն հարցին, թե դրանք որքանով են առնչվում Մ.Մելիքյանին մեղսագրվող արարքին՝ այն հիմնավորելու կամ հերքելու տեսանկյունից, մինչդեռ այդ փաստաթղթերը վկայում են Մ.Մելիքյանի անմեղության մասին: Մասնավորապես ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարի կողմից ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության 4-րդ կայազորի քննչական բաժնի պետին և Երևանի կայազորի զինվորական դատախազին հասցեագրված 2015 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ 2/226 գրության մեջ նշվել է. «Ներկայացնում եմ Ձեզ 2014թ. ձմեռային զորակոչից խուսափող՝ 08.10.1996թ. ծնված Միքայել Արմենի Մելիքյանի՝ բնակվող՝ ք.Երևան, Արամի նրբ. 5ա–36 հասցեում, անձնական գործի պատճենները՝ զորակոչից խուսափելու փաստին որակում տալու համար»: Դատախազը դատարանում չի կարողացել համապատասխան պարզաբանում տալ, թե այդ ուղեկցական գրությամբ Մ.Մելիքյանին վերագրվող հանցագործության որ հանգամանքն է ապացուցվում, ինչն իր դատական ակտում չի պարզաբանել նաև Առաջին ատյանի դատարանը: Դրա հետ մեկտեղ, քրեական գործում առկա հաջորդ փաստաթղթի` ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատում կազմված զորակոչիկի թիվ 71 անձնական գործի շապիկի վրա Պ.Պետրոսյանի կողմից գրված են Մ.Մելիքյանի և վերջինիս հայր Ա.Մելիքյանի բջջային հեռախոսահամարները, ինչպես նաև Երևան քաղաքի Արամի և Մոսկովյան փողոցներում գտնվող բնակարանների հեռախոսահամարները, ինչից հետևում է, որ այդ տեղեկություններն ի սկզբանե եղել են հայտնի, սակայն Մ.Մելիքյանին զինկոմիսարիատ հրավիրելու ուղղությամբ որևէ միջոց չի ձեռնարկվել։ Հաջորդ փաստաթուղթը Մ.Մելիքյանի կողմից 2012 թվականի փետրվարի 14-ին ստորագրված զորակոչման մասին «պարտավորագիր-ծանուցագիրն» է, համաձայն որի՝ Մ.Մելիքյանը պարտավորվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 5-ին ներկայանալ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատ։ Քրեական գործի նախաքննությամբ ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ դեռևս 2012 թվականի փետրվարի 14-ին ծանուցված լինելով 2014 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատ ներկայանալու մասին՝ Մ.Մելիքյանն այդ օրը ներկայացել է զինկոմիսարիատ, ինչը վկայում է նրա և վերջինիս ընտանիքի անդամների պարտաճանաչության, ինչպես նաև Մ.Մելիքյանի` իր պարտավորությունները բարեխղճորեն կատարելու մասին, որպիսի պայմաններում բացառվում է, որ նրան ծանուցեին կամ որևէ կերպ կանչեին զինվորական կոմիսարիատ, սակայն չներկայանար։ Ընդ որում, ծանուցագրում նշված օրը` 2014 թվականի սեպտեմբերի 5-ին, Մ.Մելիքյանի կողմից զինվորական կոմիսարիատ ներկայանալու փաստն իրենց նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով հաստատել են նաև վկաներ Պ.Պետրոսյանը և Ա.Մելյանը։
Հաջորդ փաստաթղթերը Մ.Մելիքյանի անձնական գործի` «Զորակոչիկի քարտ» և «Զորակոչիկի ընտանեկան դրությունը» էջերն են, որոնք ընդհանրապես առնչություն չունեն Մ.Մելիքյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորելու կամ հերքելու հետ: Ինչ վերաբերում է ՀՀ ոստիկանության անձնագրային և վիզաների վարչության տեղեկանքներին, ապա դրանցից «Ձև-1» տեղեկանքում նշված է, որ Մ.Մելիքյանը ՀՀ քաղաքացի է, իսկ «Ձև-2» տեղեկանքի համաձայն` Մ.Մելիքյանի հայր Ա.Մելիքյանի քաղաքացիության մասին տեղեկություններ չկան, մինչդեռ Կենտրոնականի անձնագրային ծառայության ղեկավարի կողմից 2013 թվականի փետրվարի 26-ին տրված «Հանրային ծառայությունների համարանիշ հատկացնելու մասին» տեղեկանքի համաձայն՝ «Արմեն Գագիկի Մելիքյանը ծնված 05.12.1974թ., Ուկրաինա, ք.Կիրովոգրադ, անձը հաստատող փաստաթուղթ՝ այլ երկրի անձնագիր 530310994, տրված 28.12.2012թ., 26.02.2013թ-ին ստացել է հանրային ծառայությունների 15124740080 համարանիշը»: Դատավճռում որպես Մ.Մելիքյանի մեղավորությունը հիմնավորող ապացույց վկայակոչված հաջորդ փաստաթուղթը ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարի կողմից 2016 թվականի հունվարի 26-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության չորրորդ կայազորային քննչական բաժնի քննիչ Ա.Սարգսյանին հասցեագրված թիվ 2/157 գրությունն է, համաձայն որի` «Միքայել Մելիքյանը 26.01.2016թ-ին Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատ դիմում է ներկայացրել, որ չի ստանում զորակոչվելու ծանուցագիրը, չի ներկայանալու զորակոչին, քանի որ իր գործը գտնվում է դատաքննության փուլում»: Իսկ մյուսը` ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատի զորակոչի բաժանմունքի պետ Ա.Մելյանի կողմից 2016 թվականի հունվարի 26-ին կազմած արձանագրությունն է այն մասին, որ Ա.Մելյանի հրավերով այդ օրը Մ.Մելիքյանը ներկայացել է զինվորական կոմիսարիատ և հայտնել, որ իր վերաբերյալ քրեական գործ է քննվում ու մինչև գործերի ավարտը ծանուցագիր չի ստանալու, և նույն օրն այդ մասին գրավոր դիմում է ներկայացրել զինկոմին: Այդ փաստաթղթերով ապացուցվում է, որ գործով վկա, ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատի զորակոչի բաժանմունքի պետ Ա.Մելյանի կողմից Մ.Մելիքյանին ներկայացվել է անօրինական պահանջ՝ ստանալ 2015 թվականի ձմեռային զորակոչի ծանուցագիր և մեկնել ծառայության: Այն դեպքում, երբ այդ պահանջն ուղղակիորեն հակասել է «Զինապարտության մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթներին, քանի որ Մ.Մելիքյանի նկատմամբ 2015 թվականի փետրվարից իրականացվող քրեական հետապնդումը շարունակվել է: Հաջորդը ՀՀ ՊՆ իրավաբանական վարչության պետի` 2015 թվականի դեկտեմբերի 22-ին տրված թիվ 1590 ելից գրությունն է այն մասին, որ որպես ՀՀ քաղաքացի` Մ.Մելիքյանը հանդիսանում է ՀՀ զինապարտ: Այդ փաստաթղթի մասին Մ.Մելիքյանը և վերջինիս հայր Ա.Մելիքյանն առաջին անգամ տեղեկացել և դրա բովանդակությանը ծանոթացել են 2016 թվականի հունվարի 26-ին, ինչն ապացուցվում է գործով վկա, ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատի զորակոչի բաժանմունքի պետ Ա.Մելյանի կողմից կազմած արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ «Նշված օրը Միքայել Մելիքյանին ներկայացվել է նաև ՀՀ ՊՆ իրավաբանական վարչության պարզաբանումը` իր ՀՀ քաղաքացիության և ՀՀ զինապարտ լինելու վերաբերյալ, որին Մ.Մելիքյանը ծանոթացավ»։
Բողոքի հեղինակները նաև նշել են, որ ՀՀ ՊՆ իրավաբանական վարչության պետն իր` վերոնշյալ գրությամբ, մատնանշելով «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ, 11-րդ, 13.1-րդ և 16-րդ հոդվածների դրույթները, Մ.Մելիքյանին «ճանաչել է» ՀՀ քաղաքացի, ինչը օգտագործվել է որպես ապացույց ու հիմնավորում, որ Մ.Մելիքյանը հանդիսանում է ՀՀ քաղաքացի, ուստի կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն: Մինչդեռ իրենք գտնում են, որ նշված իրավադրույթները վերաբերելի չեն և չեն տարածվում Մ.Մելիքյանի վրա:
Բողոքի հեղինակները փաստարկել են նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանը վկա Պ.Պարսամյանի հայտնած տվյալներն ամբողջությամբ չի ներկայացրել իր դատական ակտում, իսկ ներկայացվածն էլ ընդամենը կցկտուր ու աղավաղված տեղեկություններ են: Նշված վկայի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքները ոչ թե Մ.Մելիքյանի մեղքը, այլ անմեղությունը հիմնավորող ապացույց է, քանի որ նախաքննության ժամանակ վկա Պ.Պարսամյանը ցուցմունք է տվել և դատաքննության ընթացքում բազմիցս պնդել, որ իրականում Մ.Մելիքյանին ծանուցագիր չի ուղարկել, համապատասխան միջոցներ չի ձեռնարկել նրան զինկոմիսարիատ կանչելու և զորակոչիկի ներկայությունն ապահովելու համար, թեև իմացել է նրա գտնվելու վայրը և ունեցել է բջջային հեռախոսահամարը։ Ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի և վերջինիս հոր` գործով վկա Ա.Մելիքյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով հիմնավորվում է, որ դեռևս 2012 թվականին Մ.Մելիքյանը ծանուցագիր ստանալով 2014 թվականի սեպտեմբերի 5-ին զինվորական կոմիսարիատ ներկայանալու վերաբերյալ, 2014 թվականի սեպտեմբերի 5-ին հոր հետ միասին ներկայացել, անցել է բոլոր տեսակի բուժզննությունները, որից հետո Պ.Պետրոսյանին են ներկայացրել Մ.Մելիքյանին ՌԴ քաղաքացիություն շնորհվելու վերաբերյալ որոշումը և Մ.Մելիքյանի հոր ՌԴ քաղաքացի հանդիսանալու վերաբերյալ փաստաթղթերը` նշելով, որ փաստաթղթերը հիմք են տալիս համոզմունք ձևավորելու, որ հանդիսանալով ՌԴ քաղաքացի՝ Մ.Մելիքյանը ՀՀ զինված ուժերում չպետք է ծառայի: Վկա Պ.Պետրոսյանն իր հերթին Առաջին ատյանի դատարանում ցուցմունք է տվել և հաստատել, որ իրականում իրեն ներկայացրել են նշված փաստաթղթերը, ինքը դրանք վերցրել և ասել է, որ կարող են գնալ, իրենք տեղյակ կպահեն։ Ընդ որում, նույնիսկ մի քանի անգամ պատասխանելով պաշտպանության կողմի դատաքննության ընթացքում առաջադրված կրկնվող նույն հարցին` վկա Պ.Պետրոսյանը նշել է. «Այդ փաստաթղթերը ստանալուց հետո ես Միքայել Մելիքյանին և նրա հորը չեմ կանչել, նրանց չեմ տեղեկացրել ներկայացրած փաստաթղթերի վերաբերյալ տրված պատասխանների մասին»։
Բողոքի հեղինակները նաև փաստարկել են, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում ապացուցված է համարել, որ 2013 թվականի նոյեմբերի 11-ին ստանալով ՌԴ քաղաքացիություն` ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանը դրանից հետո չի ներկայացել զինկոմիսարիատ և խուսափել է ժամկետային զինվորական ծառայության հերթական` 2014 թվականի ձմեռային զորակոչից։ Այն դեպքում, երբ դեռևս 2012 թվականի փետրվարի 12-ին ստացած ծանուցագրի հիման վրա 2014 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Մ.Մելիքյանը ներկայացել է ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատ՝ գործով վկա Պ.Պետրոսյանի մոտ, և վերջինիս է հանձնել նաև իր` ՌԴ քաղաքացի լինելու, ինչպես նաև քաղաքացիության հետ կապված մյուս փաստաթղթերը։
Գտնում են, որ Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է չպատճառաբանված դատական ակտ` չնշելով, թե ինչ փաստերի վրա է հիմնվել իր եզրահանգումները կատարելիս։ Դրսևորելով միակողմանի և նախաքննական մարմնի խախտումներն անտեսելու մոտեցում` Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել արդար դատաքննության իրավունքի խախտում, դատավճռում ձևակերպել է միայն ցուցմունքների և այլ փաստական տվյալների աղավաղված շարադրանք, որպիսիք ոչ մի կերպ չեն հիմնավորել Մ.Մելիքյանի մեղավորությունը, և առաջնորդվելով մեղավորության կանխավարկածով` ստանձնել է մեղադրանքի ապացուցման պարտականությունը, այնինչ մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը։
Բողոքի հեղինակները նաև նշել են, որ եթե անգամ պայմանականորեն ընդունվի, որ Մ.Մելիքյանը խուսափել է զինվորական ծառայությունից, ապա նրա վերաբերյալ նյութեր կարող էր նախապատրաստվել և նախաքննության մարմին ուղարկվել միայն զորակոչն ավարտելուց հետո` 15-օրյա ժամկետում, մինչդեռ ՀՀ Նախագահի` 2014 թվականի ձմեռային զորակոչ անցկացնելու և զորացրում կատարելու մասին 2014 թվականի հոկտեմբերի 15-ի հրամանագրի համաձայն՝ 2014 թվականի ձմեռային զորակոչն անցկացվել է 2014 թվականի դեկտեմբեր ամսից մինչև 2015 թվականի փետրվար ամիսը ներառյալ, իսկ Մ.Մելիքյանի վերաբերյալ նյութերը, նրա կողմից 2014 թվականի ձմեռային զորակոչից խուսափելու հանգամանքին որակում տալու համար, ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության չորրորդ կայազորի քննչական բաժնի պետին է ուղարկվել զորակոչը դեռևս չավարտված` 2015 թվականի փետրվարի 16-ին, և որից 10 օր անց` 2015 թվականի փետրվարի 26-ին, հարուցվել է քրեական գործ և Մ.Մելիքյանի նկատմամբ սկսվել է քրեական հետապնդում։ Ընդ որում, ՀՀ պաշտպանության նախարարի, ՀՀ գլխավոր դատախազի և ՀՀ ներքին գործերի նախարարի կողմից դեռևս 2002 թվականի օգոստոսի 1-ին համատեղ արձակված թիվ 612/18/290 հրամանի 3-րդ գլխում ևս հստակ նշված է, որ զորակոչից խուսափող անձանց վերաբերյալ նյութերի նախապատրաստման և հանձնման մասին որոշումը կայացվում է զորակոչն ավարտելուց հետո 15-օրյա ժամկետում: Այսինքն, Մ.Մելիքյանի վերաբերյալ նյութերը կարող էին ուղարկվել առնվազն մարտ ամսին, այլ ոչ թե փետրվարի կեսերին:
Բողոքի հեղինակների պնդմամբ քրեական գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարի և համապատասխան աշխատակիցների, այդ թվում նաև գործով որպես վկաներ հարցաքննված Պ.Պետրոսյանի և Ա.Մելյանի կողմից չեն կատարվել համապատասխան իրավական ակտերի իմպերատիվ պահանջները, որի արդյունքում էլ իր կամքից անկախ պատճառներով` զինվորական կոմիսարիատի աշխատակիցների ոչ հետևողական աշխատանքի պատճառով, Մ.Մելիքյանը ծանուցագիր չի ստացել, չի տեղեկացվել զորակոչի ներկայանալու տեղի և ժամկետի մասին, ուստի նրա մոտ չի առաջացել զորակոչին ներկայանալու պարտականություն: Միևնույն ժամանակ, քրեական գործով հաստատված հանգամանք է, որ Մ.Մելիքյանը 2014 թվականի ձմեռային զորակոչին չի ներկայացել նաև սուբյեկտիվ պատճառներով, այն է՝ նա համոզված է եղել, որ ինքը չի հանդիսանում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի և համապատասխան պարտավորություն չունի: Նրա այդ համոզմունքն ամրապնդվել է նաև զինկոմիսարիատի աշխատակիցների անփույթ և ոչ հետևողական աշխատանքի արդյունքում` Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսանալու և ծառայության ենթակա լինելու հանգամանքի մասին չտեղեկացվելու և պատշաճ կերպով չծանուցվելու պատճառով։
Բողոքի հեղինակները նաև փաստարկել են, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը Մ.Մելիքյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված համարվելու դեպքում ևս անարդարացի է` նշանակված պատժի առումով, որն ակնհայտ խիստ է և չի համապատասխանում մեղսագրված հանցագործության ծանրությանն ու ամբաստանյալի անձին։
Ի հիմնավորումն նշված փաստարկի՝ բողոքի հեղինակները նշել են, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ իր դատական ակտում չի արձանագրել։ Մինչդեռ նախկինում արատավորված չլինելը, դրական բնութագրվելը և ֆիզիկապես վատառողջ լինելը պետք է գնահատեր որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ: Առաջին ատյանի դատարանն անտեսել և չի ղեկավարվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի դրույթներով և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներով` դատավճռում բացարձակապես չանդրադառնալով այն հարցին, թե Մ.Մելիքյանն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, որպիսի պայմաններում չի կարող խոսք լինել դատական ակտի պատճառաբանվածության մասին։
Բողոքի հեղինակները նաև նշել են, որ ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանը նախկինում դատապարտված չի եղել, որևէ հակաօրինական արարք թույլ չի տվել, հանցավոր կապեր չունի, նախաքննության ընթացքում դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ, մինչդատական վարույթում և դատարանում գործի քննությանը չի խոչընդոտել, չի խուսափել քրեական պատասխանատվությունից և պատժից, ունի մշտական բնակության վայր, բնութագրվում է դրական և ֆիզիկապես վատառողջ է, որպիսի պայմաններում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով ևս հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին և ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակները խնդրել են Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի մարտի 28-ի թիվ ԵԿԴ/0203/01/16 դատավճիռը բեկանել և ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի նկատմամբ կայացնել արդարացման դատական ակտ` ճանաչելով ու հռչակելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ նրա անմեղությունը, և քրեական հետապնդումը դադարեցնել, իսկ հակառակ դեպքում` նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
6. Ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանը և պաշտպան Վ.Գևորգյանը պնդել են վերաքննիչ բողոքը և խնդրել են այն բավարարել:
Մեղադրող Ս.Յուզբաշյանն առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել է այն մերժել՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանն ստուգում է գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեական դատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 5-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախ պետք է պատասխանել այն հարցին, թե արդյո՞ք հիմնավորված և պատճառաբանված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի մեղավորության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը, իսկ այդ հարցի դրական պատասխանի դեպքում՝ նաև այն հարցին, թե արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից հիմնավորվա՞ծ է արդյոք ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը և դրա ռեալ (իրական) կիրառման նպատակահարմարության մասին Առաջին ատյանի դատարանի դրսևորած մոտեցումը:
8. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ժամկետային զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության հերթական զորակոչից, վարժական հավաքից կամ զորավարժանքից խուսափելը՝ այդ ծառայությունից ազատվելու՝ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հիմքերի բացակայության դեպքում՝ պատժվում է (…)»:
Այլ կերպ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում ժամկետային զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության հերթական զորակոչից, վարժական հավաքից կամ զորավարժանքից խուսափելու համար` այդ ծառայությունից ազատվելու` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հիմքերի բացակայության դեպքում։ Ընդ որում, նշված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից հետևում է, որ օրենսդիրն այն ՀՀ քրեական օրենսգրքում ամրագրել է բլանկետային դիսպոզիցիայի միջոցով, ինչը նշանակում է, որ անձի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի առկայությունը կամ բացակայությունը պայմանավորված է զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության զորակոչի, վարժական հավաքի կամ զորավարժանքի հիմքերը, կարգը և պայմանները սահմանող համապատասխան իրավական ակտերում ամրագրված նորմերի բովանդակությամբ և ծավալով։ Այլ կերպ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշների առկայությունը կամ բացակայությունը պարզելու նպատակով անհրաժեշտ է դիմել «Զինապարտության մասին» և «Այլընտրանքային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքներում ամրագրված դրույթներին և դրանց վերլուծության հիման վրա պարզել, թե կոնկրետ դեպքում առկա՞ են արդյոք ժամկետային զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայությունից ազատելու համապատասխան հիմք(եր)ը և հետևաբար կոնկրետ անձի արարքում առկա՞ են արդյոք զինվորական ծառայությունից կամ այլընտրանքային ծառայությունից խուսափելու հատկանիշները։
Այսպես.
«Զինապարտության մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածը 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Պարտադիր զինվորական ծառայության են զորակոչվում 18-ից մինչև 27 տարեկան (...) արական սեռի զորակոչիկները (...), ովքեր առողջական վիճակի պատճառով ճանաչվել են զինծառայության համար պիտանի` խաղաղ պայմաններում:
2. Պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու ենթակա չեն այն անձինք, որոնց նկատմամբ կատարվում է հետաքննություն (նախաքննություն, դատաքննություն) (...):
(...)
6. Պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչը հայտարարվելուց հետո բոլոր զորակոչիկները (...) պարտավոր են ծանուցագրում նշված ժամկետում ներկայանալ այն զինվորական կոմիսարիատ, որտեղ նրանք հաշվառված են:
(...)»:
Ինչպես հետևում է մեջբերված իրավադրույթների և սույն կետում արձանագրված իրավական դիրքորոշման համադրումից, զինվորական կոմիսարիատ ներկայանալու՝ զորակոչիկի պարտավորությունը ծագում է ծանուցագիրը ստանալուց հետո, որի մեջ նշված ժամկետում համապատասխան զինվորական կոմիսարիատ չներկայանալով էլ իրագործվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության օբյեկտիվ կողմը: Այլ կերպ՝ տվյալ հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է անգործությամբ, որն արտահայտվում է ծանուցագրում նշված ժամկետում զինվորական կոմիսարիատ չներկայանալով, և հանցագործությունն ավարտված է համարվում նշված ժամկետն անցնելու պահից:
Միաժամանակ հարկ է նաև արձանագրել, որ քննարկվող հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է բացառապես ուղղակի դիտավորությամբ, իսկ հանցագործության սուբյեկտ կարող է լինել միայն զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության ենթակա անձը:
9. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն`
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
Ձևավորած նախադեպային իրավունքի շրջանակներում անդրադառնալով «ապացույցների բավարարություն» բնորոշմանը և այն որոշելու չափանիշներին` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։ Միևնույն ժամանակ, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է նաև, որ ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշներն են՝ անմեղության կանխավարկածը, վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը (տե՛ս, ի թիվս այլնի, Սիրակ Սաքանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշումը)։
Անդրադառնալով ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշներից անմեղության կանխավարկածին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածն օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, իսկ հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Ուստի անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ, իսկ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։ Դրա հետ մեկտեղ, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով` պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը, ինչը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ կերպ` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (տե՛ս, ի թիվս այլնի, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը)։
Անդրադառնալով ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշներից վարույթն իրականացնող մարմնի ներքին համոզմունքին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ ներքին համոզմունքը՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, թեև ապացույցները գնահատվում են ներքին համոզմունքի հիման վրա, այնուամենայնիվ, այն չի կարող կամայական լինել և պետք է բխի գործի հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունից։ Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) դատարանը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 և Հմայակ Դավթյանի գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ՇԴ/0126/01/12 որոշումները)։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր իրավական դիրքորոշումներում մշտապես ընդգծել է նաև, որ «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը։ Ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 և Անդրանիկ Մկրտչյանի վերաբերյալ 2017 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ԱՐԱԴ/0024/01/15 որոշումները)։
Անդրադառնալով ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշներից մյուսին՝ դատավարական որոշումների հիմնավորվածությանը և պատճառաբանվածությանը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ և կհանգեցնեն կամայականության (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09, Գևորգ Խնուսյանի ու մյուսների վերաբերյալ գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13, Արսեն Մակարյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0016/11/15, Արթուր Մադոյանի գործով 2016 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ԵԿԴ/0303/01/15 որոշումները և այլն)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավորված։
(…)
3. Դատարանի դատավճիռը հիմնավորված է, եթե`
դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա.
այդ ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար.
դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին։
4. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում
(...)
3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։
Մեջբերված նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս վերլուծության է ենթարկել իր նախադեպային իրավունքի շրջանակներում, և մշտապես վերահաստատել է դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր դեպքում դատարանները պարտավոր են կայացնել ոչ միայն օրինական և հիմնավոր, այլև բավարար չափով և պատշաճ կերպով պատճառաբանված դատական ակտեր։ Այլ կերպ՝ դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնույթի դատողություններ։ Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող բացառապես հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների հիման վրա։ Հակառակ պարագայում քրեական դատավարության խնդիրները չեն իրագործվի, իսկ տրամաբանությունը՝ կխարխլվի: Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։ Քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված (կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված) որոշումների կայացումն անընդունելի է (տե՛ս, ի թիվս այլնի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 և Գևորգ Խնուսյանի ու մյուսների վերաբերյալ գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12 որոշումները):
10. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Մ.Մելիքյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «[2012 թվականի փետրվարի 14-ին] կցագրվել է Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատում և ենթակա է եղել զորակոչման 2014 [թվականի] ձմեռային զորակոչին, սակայն չի ներկայացել զինկոմիսարիատ և ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հիմքերի բացակայության դեպքում խուսափել է ժամկետային զինվորական ծառայության հերթական՝ 2014 թվականի ձմեռային, 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերից» (տե՛ս սույն որոշման 2-րդ կետը)։
Ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով կայացրած իր` 2017 թվականի մարտի 28-ի մեղադրական դատավճռի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» վերտառությամբ բաժնում Առաջին ատյանի դատարանը նախ փաստել է, որ ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմը բացակայում է, ինչն ըստ էության պատճառաբանել է նրանով, որ 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերի ժամանակ Մ.Մելիքյանի նկատմամբ կատարվել է նախաքննություն, և թերևս «Զինապարտության մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչվելու ենթակա չի եղել: Այլ կերպ` Առաջին ատյանի դատարանը փաստացի արձանագրել է, որ ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի նկատմամբ 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերի մասով իրականացվող քրեական հետապնդումն ակնհայտ անօրինական է: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Առաջին ատյանի դատարանը նաև գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու մեջ Մ.Մելիքյանի մեղավորությունն ապացուցված է, և որպես այդ եզրահանգման հիմնավորում՝ բառացիորեն (verbatim) նշել է. «Վերոգրյալ թույլատրելի և արժանահավատ ապացույցների համադրման և գնահատման արդյունքում Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Միքայել Արմենի Մելիքյանը 14.02.2012 թվականին կցագրվել է Կենտրոնական զինկոմիսարիատում և ենթակա է եղել զորակոչման 2014 թվականի ձմեռային զորակոչին, սակայն 11.11.2013 թվականին ստացել է Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիություն, որից հետո չի ներկայացել զինկոմիսարիատ և ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հիմքերի բացակայության դեպքում խուսափել է ժամկետային զինվորական ծառայության հերթական` 2014 թվականի ձմեռային զորակոչից» (տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Մինչդեռ գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների փոխկապակցված բավարար ամբողջությամբ հիմնավորվում է, որ դեռևս 2012 թվականի փետրվարի 14-ին ծանուցված լինելով 2014 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատ ներկայանալու մասին՝ Մ.Մելիքյանն այդ օրը ներկայացել է զինվորական կոմիսարիատ, նաև ներկայացրել է Ռուսատանի Դաշնության քաղաքացիություն ստացած լինելու վերաբերյալ փաստաթղթեր, որոնց առնչությամբ էլ Մ.Մելիքյանի՝ ՀՀ զինապարտ լինելու հարցը պարզելու համար ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարը 2014 թվականի սեպտեմբերի 17-ին հարցում է կատարել ՀՀ ոստիկանության անձնագրային և վիզաների վարչություն (տե՛ս քրեական գործի 1-ին հատորի 18-23-րդ էջերը): Ընդ որում, նշվածն իրենց ցուցմունքներով հաստատել են նաև ոչ միայն ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանը և վերջինիս հայրը՝ գործով վկա Ա.Մելիքյանը, այլ նաև տվյալ պահին ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատի զորակոչային բաժանմունքի պետի ժամանակավոր պաշտոնակատար հանդիսացած, գործով վկա Պ.Պետրոսյանը, ով Առաջին ատյանի դատարանում տված իր ցուցմունքներով ըստ էության հաստատել է, որ ամբաստանյալի և վերջինիս հոր կողմից ներկայացված փաստաթղթերը վերցնելով՝ ինքը նրանց ասել է, որ կարող են գնալ, իրենք տեղյակ կպահեն։ Դրա հետ մեկտեղ, մի քանի անգամ պատասխանելով դատաքննության ընթացքում առաջադրված նույն հարցին` վկա Պ.Պետրոսյանն ըստ էության փաստել է, որ կատարված հարցման արդյունքում ստացված փաստաթղթերը ստանալուց հետո Մ.Մելիքյանին կամ վերջինիս հորը փաստացի չեն կանչել և նրանց չեն տեղեկացրել ներկայացրած փաստաթղթերի վերաբերյալ տրված պատասխանների մասին (տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը)։
Նույն դատական ակտի՝ «Ապացույցների հետազոտում և գնահատում» վերտառությամբ բաժնում Առաջին ատյանի դատարանն ըստ էության արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել` պնդելով, որ ինքը ժամկետային զինվորական ծառայությունից չի խուսափել և երկրից չի բացակայել, ծնվել և դպրոցն ավարտել է Հայաստանի Հանրապետությունում, 2013 թվականին ստացել է Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիություն: Համարել է, որ հանդիսանում է միայն Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացի և պետք է ծառայի այդ երկրի զինված ուժերում, իր կարծիքով որևէ հանցանք չի կատարել:
Դատական ակտի նույն բաժնում Առաջին ատյանի դատարանը բառացիորեն (verbatim) նշել է. «Դատարանը գտնում է, որ մտացածին են և սույն դատավճռի հիմքում որպես ապացույց չպետք է դնել ամբաստանյալ Միքայել Արմենի Մելիքյանի նախաքննության և դատական քննության ընթացքում տրված ցուցմունքների մի մասը, քանի որ ամբաստանյալը նման ցուցմունքներ տալով փորձել է խուսափել քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ու նրա այդ ցուցմունքները հերքվում են վկաներ Արմենակ Մելյանի և Պարսամ Պետրոսյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով, դատաբժշկական և ռազմաբժշկական համալիր փորձաքննության թիվ 74/հմ եզրակացությունով և այլ փաստաթուղթ հանդիսացող ապացույց ճանաչված` ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարի թիվ 2/226, թիվ 2/1781, թիվ 2/157, թիվ 2/оп ելից գրություններով, դիմումով, ծանուցագրերով, զորակոչիկի քարտի պատճենով, ՀՀ գրություններով, ՀՀ ոստիկանության ԱՎՎ-ի ձև 1 տեղեկանքով, 26.01.2016 թվականի արձանագրությունով և ՀՀ ՊՆ իրավաբանական վարչության թիվ 1590 ելից գրությունով: Բացի այդ ամբաստանյալի ցուցմունքները հերքվում է նաև սույն քրեական գործով ձեռք բերված այլ օբյեկտիվ տվյալների համակցությամբ» (տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը):
Ինչպես հետևում է վերը մեջբերվածից, Առաջին ատյանի դատարանն ընդհանրապես չի բացահայտել, թե ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի նախաքննական և դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքների հատկապես որ մասը կամ մասերն է համարում մտացածին և դատավճռի հիմքում որպես ապացույց օգտագործման ոչ ենթակա, ինչն արդեն իսկ բացառում է տվյալ փաստարկի հիմնավորվածությունը պարզելու օբյեկտիվ հնարավորությունը: Դրա հետ մեկտեղ, ոչ միայն չի վերլուծել ամբաստանյալի ցուցմունքների՝ այդպես էլ չբացահայտած մասերի անարժանահավատությունը հավաստելու համար վկայակոչած՝ որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված գրությունների և մյուս փաստաթղթերի բովանդակությունը, այլև դատավճռում ընդհանրապես չի բացահայտել դրանց բովանդակությունը, որոնց հիմնական մասը (տե՛ս ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարի՝ 2015 թվականի հոկտեմբերի 7-ի թիվ 2/1781, 2016 թվականի հունվարի 26-ի թիվ 2/157 և 2016 թվականի ապրիլի 21-ի թիվ 2/оп գրությունները, Մ.Մելիքյանի՝ 2016 թվականի հունվարի 26-ի դիմումը և ՀՀ ՊՆ իրավաբանական վարչության պետի՝ 2015 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ 1590 գրությունը) թերևս վերաբերել են Մ.Մելիքյանի՝ հենց 2015 թվականի ամառային և ձմեռային զորակոչերից խուսափելու մեղադրանքին, որն Առաջին ատյանի դատարանն ինքն է համարել անիրավաչափ (տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։ Մյուս փաստաթղթերից «ՀՀ գրություններ»-ի մասով ընդհանրապես անհասկանալի է, թե խոսքն ինչին է վերաբերում, իսկ թվարկված մնացյալը կա՛մ ընդհանրապես սույն գործով ապացուցման առարկայի հետ որևէ աղերս չունի, ինչպիսին է, օրինակ, Մ.Մելիքյանի վերաբերյալ նյութերը ՀՀ քննչական կոմիտե ուղարկելու մասին ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարի՝ 2015 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ 2/226 ուղեկցական գրությունը, կա՛մ ոչ թե հերքում, այլ հաստատում են ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի կողմից տրված ցուցմունքներն ու հերքում նրան առաջադրված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը, ինչպիսիք են, օրինակ, զորակոչիկի քարտի, Մ.Մելիքյանի անվամբ 2014 թվականի նոյեմբերի 30-ին կազմված՝ նույն օրը զինվորական կոմիսարիատ ներկայանալու վերաբերյալ անստորագիր ծանուցագրի և ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի ՀՈ բաժանմունքի տեսուչի կողմից կազմված արձանագրության պատճենները (տե՛ս քրեական գործի 1-ին հատորի 2-25-րդ էջերը), որոնց բովանդակային վերլուծությունն ընդհանուր առմամբ հիմք է տալիս հիմնավորված համարելու վերաքննիչ բողոքում դրանց առնչությամբ ներկայացրած վերլուծություններն ու պնդումները (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետում):
Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտի նույն՝ «Ապացույցների հետազոտում և գնահատում» վերտառությամբ բաժնում նաև շարադրել է գործով հարցաքննված երեք վկաներից (Պարսամ Պետրոսյան, Արմենակ Մելյան և Արմեն Մելիքյան) միայն երկուսի` Պ.Պետրոսյանի և Ա.Մելյանի ցուցմունքներից աղավաղված ու ընդհանուր առմամբ իրավաբանական հարցերի շուրջ պարզաբանումների տպավորություն ստեղծող հատվածներ, ինչպես նաև ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի կողմից ժամկետային զինվորական ծառայության 2014 թվականի ձմեռային զորակոչից խուսափելու ապացուցման տեսակետից էության մեջ արժեք չներկայացնող` դատաբժշկական և ռազմաբժշկական համալիր փորձաքննության 2016 թվականի հունիսի 10-ի թիվ 74/հմ եզրակացության «Հետևություններ» բաժնի բովանդակությունը, որից հետո ընդամենը թվարկել է արդեն իսկ վերը նշված նույն փաստաթղթերի ցանկը` դարձյալ չբացահայտելով դրանց բովանդակությունը և որևէ կերպ չպարզաբանելով այդ փաստաթղթերի` գործով ունեցած ապացուցողական նշանակությունը կամ թերևս ապացուցման առարկային վերաբերելի լինելը (տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը):
11. Նախորդ կետում շարադրված և վերլուծված փաստական հանգամանքները գնահատելով սույն որոշման 8-9-րդ կետերում մեջբերված նորմերի և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վերաքննիչ դատարանը նախ արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը գործով ձեռք բերված ապացույցները պատշաճ վերլուծության և իրավական գնահատականի չի արժանացրել` խախտելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ, 126-րդ, 127-րդ հոդվածների պահանջները, ամբաստանյալի մեղավորության մասին իր հետևությունը պատճառաբանել է վերացական և գործի փաստական հանգամանքներից չբխող ընդհանուր բնույթի դատողություններով, որի արդյունքում կայացրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող՝ անհիմն և պատշաճ կերպով չպատճառաբանված դատական ակտ, ինչը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի համաձայն, քրեադատավարական օրենքի էական խախտում է և ինքնին հիմք է հանդիսանում բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու համար: Դրա հետ մեկտեղ, հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում վերլուծված փաստական հանգամանքները և ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատված կասկածները մեկնաբանելով նրա օգտին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով ձեռք չի բերվել փոխկապակցված ապացույցների այնպիսի բավարար համակցություն, որը հիմք կտար, բացառելով հակառակի ողջամիտ հավանականությունը, անվերապահ հետևություն անելու առ այն, որ ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանը դեռևս 2012 թվականի փետրվարի 14-ին ստացած ծանուցագրի հիման վրա 2014 թվականի սեպտեմբերի 5-ին պարտաճանաչ կերպով ներկայանալով ՀՀ ՊՆ Կենտրոնական զինվորական կոմիսարիատ, դրանից հետո ընդհանրապես ծանուցվել է 2014 թվականի ձմեռային զորակոչին ներկայանալու մասին, կամ որ ամբաստանյալի՝ ՀՀ զինապարտ լինելու հարցի առնչությամբ պարզաբանում ստանալուց հետո, զինվորական կոմիսարիատի պատասխանատու պաշտոնատար անձանց կողմից անհրաժեշտ միջոցներ են ձեռնարկվել նրան՝ 2014 թվականի ձմեռային զորակոչին ներկայանալու մասին ծանուցելու ուղղությամբ, սակայն վերջինս ժամկետային զինվորական ծառայության տվյալ զորակոչից խուսափելու ուղղակի դիտավորությամբ հրաժարվել կամ որևէ կերպ խուսափել է այն ստանալուց: Այլ կերպ՝ գործով ձեռք բերված և պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատաքննությամբ հետազոտված վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ չի հիմնավորվել ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի արարքում ժամկետային զինվորական ծառայության հերթական՝ 2014 թվականի ձմեռային զորակոչից խուսափելու հանցակազմի առկայությունը: Ուստի նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրական դատավճիռ կայացնելով՝ Առաջին ատյանի դատարանը նաև թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, ինչն իր հերթին հիմք է հանդիսանում վերաքննիչ բողոքը բավարարելու, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Մ.Մելիքյանի անմեղությունը ճանաչելու և նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված հիմքով դադարեցնելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Ամբաստանյալ Միքայել Արմենի Մելիքյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի ՝ 2017 թվականի մարտի 28-ի թիվ ԵԿԴ/0203/01/16 դատավճիռը բեկանել, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում Միքայել Արմենի Մելիքյանին արդարացնել՝ արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով, նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել։
Ամբաստանյալ Միքայել Արմենի Մելիքյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ
Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ