Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,
նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Ա. Սիմոնյանի,

հանրային պաշտպան Ա. Ջուվանովայի,

տուժող «Թել-Սել» փակ
բաժնետիրական ընկերության
/այսուհետ ՓԲԸ/ ներկայացուցիչ Գ. Գաբրիելյանի,




2016թ. սեպտեմբերի 05-ին Երևանում,



դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Հովհաննես Աշոտի Հարությունյանի`
ծնված 1985թ. դեկտեմբերի 18-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխա, դատվածություն չունի, չի աշխատում, հաշվառված է և բնակվում է Երևանի Նորագյուղ թաղամասի թիվ 275 տանը, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

Գործի դատավարական նախապատմությունը
Քրեական գործում առկա նյութերի համաձայն` «Թել-Սել» ՓԲԸ-ի անվտանգության ծառայության պետ Սերգեյ Վիլիկի Մարգարյանը 2016թ. մարտի 29-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2016թ. մարտի 29-ին, ժամը 01։00-ից 10։00-ն ընկած ժամանակահատվածում անհայտ անձը դիտավորյալ վնասել է Երևան քաղաքի Մոսկովյան 9 հասցեում տեղադրված, «Թել-Սել» ՓԲԸ-ին պատկանող վճարային տերմինալի էկրանն իր սարքով` պատճառելով նյութական վնաս։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 2016թ. ապրիլի 12-ին հարուցվել է թիվ 13140816 քրեական գործը և ընդունվել է վարույթ։
Նախաքննության մարմնի 2016թ. մայիսի 05-ի որոշմամբ քրեական գործի վարույթը կասեցվել է` որպես մեղադրյալ ներգրավման ենթակա անձի ինքնությունը պարզված չլինելու պատճառաբանությամբ։
2016թ. մայիսի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժին են ստացվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժնում նախապատրաստված նյութերն այն մասին, որ ձեռնարկված միջոցառումներով պարզվել է վերոհիշյալ արարքը Երևանի Նորագյուղ 275 տան բնակիչ Հովհաննես Աշոտի Հարությունյանի կողմից կատարված լինելու հանգամանքը։
Նախաքննության մարմնի 2016թ. մայիսի 27-ի որոշմամբ քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է` վարույթի կասեցման հիմքը վերանալու պատճառաբանությամբ։
Նույն օրը Հովհաննես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2016թ. հունիսի 03-ին Հ. Հարությունյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «2016 թվականի մարտի 29-ին ժամը 01։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Մոսկովյան փողոցի 9 հասցեում տեղադրված «Թել-Սել» ՓԲ ընկեությանը պատկանող տերմինալի միջոցով ցանկանալով լիցքավորել հեռախոսը, տերմինալի ընդունիչի մեջ գցել է 300 ՀՀ դրամ գումար, սակայն տեխնիկական պատճառներով լիցքավորում չի կատարվել, որից հետո հիշյալ հանգամանքից վրդովված քարով հարվածել է տերմինալի էկրանին և դիտավորությամբ վնասելով այն «Թել-Սել» ՓԲ ընկերությանը պատճառել զգալի չափի` 150.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
Այսինքն` Հովհաննես Աշոտի Հարությունյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարք նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով։»։
2016թ. հունիսի 14-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. հունիսի 16-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2016թ. հուլիսի 01-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. հուլիսի 11-ին նշանակելու մասին։


Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
2016թ. մարտի 28-ի երեկոյան ամբաստանյալ Հովհաննես Աշոտի Հարությունյանը միայնակ զբոսնել է Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական տարածքում և Խանջյան փողոցում գործող ժամանցի վայրերից մեկում ալկոհոլ է գործածել։ Մի քանի ժամ անց, 2016թ. մարտի 29-ին, ժամը 01։00-ի սահմաններում նա քայլել է դեպի Երևան քաղաքի Մոսկովյան փողոց և այդ փողոցի թիվ 9 հասցեում տեղադրված, տուժող «Թել-Սել» ՓԲԸ-ին պատկանող վճարային տերմինալի միջոցով ցանկացել է լիցքավորել բջջային հեռախոսահամարը, սակայն առաջացած տեխնիկական խնդրի պատճառով լիցքավորում չի կատարվել։
Այդ հանգամանքից Հ. Հարությունյանը վրդովվել է, գետնից վերցրած քարով մեկ անգամ հարվածելու եղանակով դիտավորությամբ վնասել է «Թել-Սել» ՍՊԸ-ին պատկանող տերմինալը և կոտրել դրա էկրանը` «Թել-Սել» ՍՊԸ-ին պատճառելով 150.000 ՀՀ դրամ գումարի գույքային վնաս։
Այդ վնասն ամբաստանյալի կողմից չի հատուցվել, տուժողն ամբաստանյալի հետ չի հաշտվել։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 30-32, 87/


Քրեական գործի նախաքննության ընթացքում, «Թել Սել» ՓԲԸ-ին պատկանող վճարային տերմինալի վնասված էկրանն իր սարքով ճանաչվել է իրեղեն ապացույց և հանձնվել է Սերգեյ Մարգարյանի պատասխանատու պահպանությանը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 33-34/


Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալ Հ. Հարությունյանը խնամքին ունի մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխա (Ալեքս Հովհաննեսի Հարությունյան` ծնված 2007թ. հոկտեմբերի 24-ին և Էլիզա Հովհաննեսի Հարությունյան` ծնված 2011թ. մարտի 26-ին), դատվածություն չունի, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, տալով խոստովանական ցուցմունքներ` աջակցել է քննությանը և զղջացել է կատարած արարքի համար, իրեն վերագրվող արարքը կատարել է ալկոհոլ գործածած վիճակում։


Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Ամբաստանյալ Հովհաննես Աշոտի Հարությունյանի խոստովանական ցուցմունքներով այն մասին, որ 2016թ. մարտի 28-ի երեկոյան միայնակ շրջել է Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում։ Խանջյան փողոցում գտնվող օբյեկտներից մեկում ոգելից խմիչքներ է գործածել։ Այնուհետև տուն գնալու նպատակով քայլել է դեպի Մոսկովյան փողոց։ Այդտեղ գտնվող Պուշկինի անվան դպրոցի մոտ նկատել է «Թել-Սել» ՓԲԸ-ին պատկանող տերմինալ և որոշել է դրանով, 300 ՀՀ դրամի չափով հեռախոսահամարի լիցքավորում կատարել։ Այդ նպատակով 1 հատ 200 դրամանոց և 1 հատ 100 դրամանոց մետաղադրամները գցել է տերմինալի մեջ, սակայն տերմինալը վճարում չի կատարել և համապատասխան կտրոն չի տվել, որպեսզի հնարավորություն ունենա զանգելու միջոցով ապահովել լիցքավորումը։ Դրանից բարկացել է, գետնից վերցրել է մի քար և մոտ 2 մետր հեռավորությունից այդ քարով հարվածել է տերմինալի էկրանին, որի հետևանքով այն կոտրվել է։ Տերմինալի էկրանը կոտրելուց հետո քայլելով գնացել է տուն և իր արարքի մասին որևէ մեկին չի ասել։ Նշված արարքը կատարելիս շրջակայքում ոչ ոք չի եղել և իր գործողությունները ոչ ոք չի տեսել։
Տվյալ պահին նյութապես անապահով լինելու պատճառով հնարավորություն չունի վերականգնել տուժողին պատճառված գույքային վնասը։
Առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում և զղջում է կատարած արարքի համար։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 57-58, 73, 86/
Դատաապրանքագիտական փորձաքննության 2016թ. ապրիլի 07-ի թիվ 277-ԱՊ-16 եզրակացությամբ« որի համաձայն՝
«(…) Փորձաքննությանը տրամադրված մոնիտորի զննությամբ պարզվեց, որ այն արծաթագույն մետաղական իրանով է, 17 դյույմ անկյունագծով, օգտագործված է զննության պահին կոտրված և արատավորված, ոչ պիտանի հետագա նպատակային օգտագործման համար։
(…)
Փորձաքննությանը տրամադրված մոնիտորի տեսակը և այլ պարամետրեր հայտնի չդարձան, ուստի դրան շուկայական արժեք չի տրվում։»։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 22-24/
Հ. Հարությունյանի մասնակցությամբ կատարված քննչական փորձարարության 2016թ. մայիսի 27-ի արձանագրությամբ և դրան կից լուսանկարչական հավելվածներով, որոնց համաձայն` Հ. Հարությունյանը մատնացույց է արել Երևանի Մոսկովյան փողոցում գտնվող Պուշկինի անվան դպրոցի մոտ տեղադրված «Թել-Սել» ՓԲԸ-ին պատկանող վճարային տերմինալը և հայտարարել է, որ 2016թ. մայիսի 29-ին, ժամը 01։00-ի սահմաններում նշված տերմինալի էկրանը կոտրել է` մեկ անգամ քարով հարվածելու եղանակով։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 59-62/
Համաձայն տուժող «Թել-Սել» ՓԲԸ-ի անվտանգության ծառայության պետ Սերգեյ Մարգարյանի հաղորդման և դրա վերաբերյալ տրված բացատրության` տուժողին պատճառված վնասը կազմել է 150.000 ՀՀ դրամ գումար։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 1, 10/
Համաձայն տուժող «Թել-Սել» ՓԲԸ-ի ներկայացուցիչ Գ. Գաբրիելյանի հայտարարության` հանցագործությամբ տուժողին պատճառված գույքային վնասն ամբաստանյալ Հ. Հարությունյանի կողմից չի հատուցվել, տուժողն ամբաստանյալի հետ չի հաշտվել։
/դատական նիստի արձանագրություն/


Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

Վերլուծելով ամբաստանյալ Հ. Հարությունյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ. Հարությունյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ ուրիշի գույքը դիտավորությամբ վնասելը, որը զգալի չափերի վնաս է պատճառել` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն`
Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
(…)
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
(…)»։
Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատժի անհատականացման կարևորությունն այն է, որ դա լուրջ երաշխիք է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` պատժի նպատակների իրականացման համար։ Հետևաբար, դատարանն անհրաժեշտ է համարում բազմակողմանի հետազոտել ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են`
(…)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի խնամքի տակ մինչև տասնչորս տարեկան երեխայի առկայությունը. (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են`
(...)
14) հանցանքն ալկոհոլի, թմրամիջոցների կամ թմրեցնող այլ նյութերի ազդեցության տակ կատարելը։ (…)»։
Պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի վերաբերյալ ԵԱՆԴ/0091/01/09 գործով 2011թ. հուլիսի 13-ի որոշման 20-րդ կետում` արձանագրելով, որ.
«(...) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը։ Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա։ Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս (...)»։
Վերոհիշյալ իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշման համատեքստում ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Հ. Հարությունյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը, նրա խնամքի տակ մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխայի առկայությունը, որոնցից մեկը մինչև ութ տարեկան է։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը` իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալով` քննությանն աջակցելը և կատարած արարքի համար անկեղծորեն զղջալը։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նրա խնամքի տակ մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխայի առկայությունը, իսկ որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք` հանցանքն ալկոհոլի ազդեցության տակ կատարելը։
Ամբաստանյալ Հովհաննես Աշոտի Հարությունյանի կողմից կատարված, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
2. Կալանքը չի նշանակվում դատավճիռը կայացնելու պահին (…) մինչև ութ տարեկան երեխա ունեցող անձանց նկատմամբ։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան այլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։
(…)»։
Հաշվի առնելով վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները և ամբաստանյալի անձը բնութագրող, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող վերոգրյալ հանգամանքները` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ. Հարությունյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժատեսակի` տուգանքի ձևով, քանի որ այդ պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար Հ. Հարությունյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար և դրա միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։ Տվյալ դեպքում կալանքը որպես պատիժ նշանակվել չի կարող, քանի որ ամբաստանյալ Հ. Հարությունյանը խնամքին ունի մինչև ութ տարեկան երեխա, իսկ պատիժներից առավել խիստը` ազատազրկումը, կիրառելու հիմքեր առկա չեն։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Հ. Հարությունյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Քննելով պաշտպանի միջնորդությունը` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելը հետաձգելու մասին, դատարանը գտնում է, որ այն անհիմն է և ենթակա է մերժման` պատշաճ հիմնավորումներ ներկայացված չլինելու պատճառաբանությամբ։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2016թ. ապրիլի 18-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, Սերգեյ Մարգարյանի պատասխանատու պահպանությանը հանձնված, «Թել Սել» ՓԲԸ-ին պատկանող վճարային տերմինալի վնասված էկրանն իր սարքով պետք է թողնել տուժող «Թել Սել» ՓԲԸ-ի տնօրինմանը։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ. Հարությունյանի նկատմամբ խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունն ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պահանջները նրա կողմից խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Բացի այդ, տուգանքի դատապարտվելու դեպքում ամբաստանյալ Հ. Հարությունյանի կողմից քրեական պատասխանատվությունից և նշանակված պատիժը կրելուց խուսափելու, դատավճռի կատարմանը խոչընդոտելու հավանականությունը ցածր է։
Գործով դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Հովհաննես Աշոտի Հարությունյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկի` 100.000 /մեկ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2016թ. ապրիլի 18-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, Սերգեյ Մարգարյանի պատասխանատու պահպանությանը հանձնված, «Թել Սել» ՓԲԸ-ին պատկանող վճարային տերմինալի վնասված էկրանն իր սարքով թողնել տուժող «Թել Սել» ՓԲԸ-ի տնօրինմանը։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ