Գործ ԵԿԴ/0151/01/16
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ. ՊԱՊՈՅԱՆ
Մ. ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`

ԴԱՏԱԽԱԶ` Գ. ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Լ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ե. ԱՐՍԵՆՅԱՆԻ

2016 թվականի նոյեմբերի 09-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով մեղադրող Գ.Գևորգյանի և ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի շահերի պաշտպան Լյուդվիգ Ավետիսյանի վերաքննիչ բողոքները` Եսթեր Սերժիկի Արսենյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի սեպտեմբերի 02-ի դատավճռի դեմ

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2015 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հարուցվել է թիվ 15811415 քրեական գործը:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի 2016թ փետրվարի 06-ի որոշմամբ Եսթեր Սերժիկի Արսենյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2016 թվականի փետրվարի 12-ին Եսթեր Սերժիկի Արսենյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
2016 թվականի մայիսի 26-ին մեղադրյալ Եսթեր Սերժիկի Արսենյանին առաջադրված մաղադրանքը փոփոխվել և նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
2016 թվականի հունիսի 02-ին քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Եսթեր Սերժիկի Արսենյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրական եզրակացուտթյամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, 2016 թվականի սեպտեմբերի 02-ի դատավճռով Եսթեր Սերժիկի Արսենյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտել է ազատազրկման՝ 1(մեկ) տարի ժամկետով՝ առանց գույքի բռնագրավման, որպիսի պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում:
Վճռել է նաև իրեղեն ապացույց ճանաչված ոսկյա զարդերը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թողնել տուժողի ներկայացուցիչ Ա.Պետրոսյանի պատասխանատու պահպանության տակ՝ մեկամսյա ժամկետում <<Ֆասթ Կրեդիտ Կապիտալ>> ՈՒՎԿ-ի և <<Արագ Ֆինանս>> ՍՊ ընկերության կողմից քաղաքացիական դատավարության կարգով ոսկյա զարդերի նկատմամբ իրավունքի մասին պահանջով հնարավոր քաղաքացիական հայցեր ներկայացնելու համար և մինչև իրավունքի մասին վեճերի լուծումն ու քաղաքացիական գործով վճիռներն ուժի մեջ մտնելը:
Ե.Արսենյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողել է անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Ե.Արսենյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվել է նրան արգելանքի վերցնելու օրվանից։
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոքներ են բերել մեղադրող Գ.Գևորգյանը և ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի շահերի պաշտպան Լյուդվիգ Ավետիսյանը:
Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտք է եղել 2016 թվականի սեպտեմբերի 29-ին:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 04-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` քննության վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքների դեմ գրավոր պատասխաններ չեն ստացվել:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.

Եսթեր Սերժիկի Արսենյանը դատապարտվել է այն արարքի կատարման համար, որ նա, 2014 թվականի հոկտեմբերի 06-ից թիվ 08 աշխատանքային պայմանագրով աշխատանքի անցնելով Երևան քաղաքի Խորենացի փողոցի 24 հասցեում գործող <<Ոսկու աշխարհ>> տոնավաճառի՝ <<Արսեն Պետրոսյան>> Ա/Ձ-ին պատկանող թիվ Գ-11 տաղավարում որպես վաճառողուհի, 2014 թվականի հոկտեմբերի 06-ից մինչև 2015 թվականի դեկտեմբերի 17-ն ընկած ժամանակահատվածում իրեն վստահված և վաճառքի համար նախատեսված՝ ընդհանուր 30 միլիոն ՀՀ դրամի տարբեր տեսակի ոսկյա զարդերից՝ առանձնապես խոշոր չափի ընդհանուր՝ 11.545.000 ՀՀ դրամի տարբեր տեսակի ոսկյա զարդերը յուրացման եղանակով հափշտակել է:

3. Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում, ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
Մեղադրող` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դառախազ Գ.Գևորգյանը, վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելը չի կարող նպաստել պատժի նպատակների իրականացմանը, մեկ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում ամբաստանյալ Ե.Արսենյանին մեղսագրված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանին, ուստի նշված դատավճիռը ենթակա է բեկանման հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Բողոքի հեղինակը, մեջբերելով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հաստատված փաստերը, պատճառաբանությունները, վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 64-րդ հոդվածների պահանջները, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նշված իրավական նորմերի վերաբերյալ, ինչպես նաև թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0058/11/09 որոշումներում հայտնած իրավական դիրքորոշումները, անդրադառնալով սույն գործի փաստական հանգամանքներին, նշել է, որ ամբաստանյալ Ե.Արսենյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը լրիվ և բազմակողմանի գնահատման չի ենթարկել նրան մեղսագրված արարքի և նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանը։
Դատարանը հաշվի չի առել ամբաստանյալ Ե.Արսենյանի կողմից հանցանք կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը, ուշադրության չի արժանացրել այն, որ հանցանք կատարելուց և քրեական գործ հարուցելուց հետո` շուրջ 9 ամսի ժամանակահատվածում ամբաստանյալ Ե.Արսենյանն ամբողջությամբ չի վերականգնել տուժողին պատճառված 11.545.000 ՀՀ դրամի չափով նյութական վնասը` բավարարվելով միայն տուժողին այդ գումարի 0.8 տոկոսի չափով՝ 100.000 ՀՀ դրամ, վճարելով:
Ինչ վերաբերում է ամբաստանյալի կողմից կատարված արարքի համար զղջալուն, ապա Առաջին ատյանի դատարանը բողոքարկվող դատավճռով չի պատճառաբանել, թե ինչպե՞ս, ի՞նչ եղանակով է արտահայտվել ամբաստանյալի զղջալը, այնինչ հանցավորի կողմից միայն խոստովանական հայտարարություններ կատարելը դեռևս չի վկայում նրա զղջալու մասին։
Մեղադրողը, մեջբերելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Պարույր Բայրամյանի գործով 2007 թվականի հունիսի 01-ի թիվ ՎԲ-84/07, Արամայիս Հովհաննեսյանի գործով 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Ե.Արսենյանի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելիս որպես մեղմացնող հանգամանք, ի թիվս այլնի, հաշվի է առել նրա կողմից դատապարտված չլինելը, մինչդեռ հիշյալ մեկնաբանությունը ոչ միայն ուղղակիորեն հակասում է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը, այլ նաև չի կարող բավարարել որպես մեղմացնող հանգամանք դիտվելու համար անհրաժեշտ օրենսդրական նվազագույն չափանիշներին, հետևաբար նախկինում հանցանք չկատարելն ինքնին չի կարող գնահատվել որպես ամբաստանյալ Ե.Արսենյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, քանի որ այդպիսի վարքագիծ չդրսևորելն անձի պարտականությունն է։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դիտվել է վերջինիս խնամքին մինչև 14 տարեկան վատառողջ երեխաների ու ծնողների առկայությունը, սակայն նշված հանգամանքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի իմաստով որպես բացառիկ գնահատելու վերաբերյալ դատարանի կողմից որևէ հիմնավորում չի ներկայացվել:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները վերլուծության չի ենթարկել, հետևաբար չի պատճառաբանել դրանց դերն ամբաստանյալի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը նվազեցնելու գործընթացում` հակասելով Էդգար Ստեփանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի հայտնած դիրքորոշմանը։
Դատական ակտով ամբաստանյալի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու հիմքում դատարանը դրել է ամբաստանյալ Ե.Արսենյանի կողմից կատարված հանցագործության շարժառիթներն ու նպատակները, նրա դերը, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագիծը։
Քրեական գործի դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Ե.Արսենյանը պաշտպանական ճառով և վերջին խոսքով հայտնել է, որ իրեն մեղսագրված հանցագործությունը կատարել է սոցիալական վատ վիճակից ելնելով, մինչդեռ վերջինս, աշխատելով Երևան քաղաքի Խորենացի 24 հասցեում գործող <<Ոսկու աշխարհ>> տոնավաճառի <<Գ-11>> տաղավարում, ստացել է համապատասխան վարձատրություն, ավելին՝ 11.545.000 ՀՀ դրամը 3 ամիս ժամանակահատվածում անձնական և ընտանիքի անդամների կարիքները հոգալու համար ծախսելու վերաբերյալ ամբաստանյալի հայտարարություններն առնվազն զավեշտի են հասնում:
Քրեական գործով նախաքննության և դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Ե.Արսենյանի կողմից յուրացման եղանակով հափշտակություն կատարելու նպատակը չի պարզվել, սակայն դատարանը չպարզված նպատակը և շահադիտական դրդումները գնահատել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի իմաստով որպես բացառիկ հանգամանք և դրել է ամբաստանյալի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու հիմքում։
Իսկ ինչ վերբերում է ենթադրյալ հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի վարքագծին, ապա հարկ է փաստել, որ ամբաստանյալի կողմից տուժողին պատճառված նյութական վնասի գերակշիռ մասը դեռևս չի փոխհատուցել, ուստի այդ կապակցությամբ դատարանի պնդումները նույնպես անհիմն են։
Այսպիսով, ամբաստանյալ Ե.Արսենյանի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելն անհամատեղելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջների ու ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ որոշումների հետ և հակասում է արդարության ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, չի նպաստում սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը, հանցագործությունների կանխմանը, չի համապատասխանում ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի և նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանին, կատարած հանցանքի ծանրությանը, դրա կատարելու հանգամանքներին, ամբաստանյալի անձին, ուստի դատարանի կողմից ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը մեղադրող Գ.Գևորգյանը խնդրել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից 2016 թվականի սեպտեմբերի 02-ին թիվ ԵԿԴ/0151/01/16 քրեական գործով կայացված դատավճիռը մասնակիորեն՝ պատժի մասով, բեկանել և փոփոխել, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածով սահմանված կարգով ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելը ճանաչել անթույլատրելի և վերջինիս նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 5 տարի ժամկետով՝ առանց գույքի բռնագրավման:
Ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի շահերի պաշտպան Լյուդվիգ Ավետիսյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ այն բերվում է իր պաշտպանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելու հիմքով` նրա նկատմամբ սահմանված պատիժը չկիրառելու առումով:
Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ սահմանված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով` դատարանը թույլ է տվել օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի համաձայն` հիմք է հանդիսանում դատավճիռը բեկանելու և փոփոխելու համար։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առել ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ դատական քննության ընթացքում ուսումնասիրված՝ նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգա¬մանքներ՝ դատարանը հաշվի է առել, որ նա համաձայնել է մեղադրանքի հետ, անկեղ¬ծորեն զղջացել կատարած հանցանքի համար, մասնակիորեն հատուցել է տուժող ԱՁ-ին պատճառած վնասը, միայնակ մայր է և նրա խնամքին են գտնվում մինչև 14 տարեկան վատ¬առողջ երեխաներն ու ծնողները` <<Սուր վիրուսային մենինգիտ>> ախտորոշմամբ հիվանդ, 26.11.2005թ. ծնված Մարիամ Արսենյանը, <<Սուր վիրուսային մենինգիտ>> և <<Սինուսային առիթմիա>> ախտորոշումներով հիվանդ, 01.12.2006թ. ծնված Գևորգ Արսենյանը, երկրորդ խմբի հաշմանդամ, 01.11.1939թ. ծնված, կենսաթոշակառու Սերժիկ Արսենյանն ու կեն¬սաթոշակառու Երանուհի Առաքելյանը։
Որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առել, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում, բնակության վայրում բնութագրվում է դրական, մասնակիորեն հատուցելով տուժող ԱՁ-ին պատճառված վնասը` պարտավորվել է հարա¬զատների միջոցով ստացված վարկերով ամբողջությամբ հատուցել պատճառած վնասը, բացատրելով, որ հանցագործությունը կատարել է սոցիալական վատ պայմաններում գտնվելու պատճառով։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չեն արձանագրվել։
Դատարանը, վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային մի շարք որոշումներ, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հանցավոր արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունն ու ելնելով դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական և քրեաիրավակաև բնութագրերից ու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից և հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին պատժի համապատասխանության օբյեկտիվ անհրաժեշտությու¬նից, հանգել է հետևության, որ նա պետք է դատապարտվի ազատազրկման, որպիսի պատիժը պետք է կրի, նկատի ունենալով, որ գոյություն ունեցող տվյալների օբյեկտիվ վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում եև ամբաստանյալի արարքն ու անձը, դատարանի մոտ համոզվածություն և վստահություն ձեռք չբերվեց, որ նրա ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում, այսինքն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալները չեն վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Դատարանը նաև գտել է, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է միայն որոշակի ժամկետով հասարակությունից նրան մեկուսացնելու միջոցով, ինչն անհրաժեշտ ու բավա¬րար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործու¬թյունների կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հան¬ցանքի շարժառիթներն ու նպատակները, նրա դերը, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագիծը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և վերը նշված մյուս հանգամանքների համակցությունը գնահատելով որպես այն աստիճան առանձնահատուկ, ինչը հիմք է տալիս եզրակացնելու, որ դրանք բացառիկ են, ինչն էլ էականորեն նվագեցնում է ամբաստանյալի անձի ու նրա կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանգել է եզրակացության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կարող է նշանակվել նրա կատարած հանցանքի համար նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ։
Այսպիսով, դարարանը խորհրդակացական սենյակում գործով ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի արարքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային մի շարք որոշումների և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 64-րդ և 70-րդ հոդվածների համատեքստում մանրակրկիտ և իրավացի վերլուծության արդյունում հանգել է ոչ ճիշտ հետևության որ գործով օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալները չեն վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի կատարած հանցավոր արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը գնահատելիս դատարանը պետք է ելներ այն հանգամանքից, որ ամբաստանյալը <<Արսեն Պետրոսյան>> ԱՁ-ին պատկանող ոսկյա զարդերը ոչ մեծ քանակություններով գրավադրել է <<Ֆասթ Կրեդիտ Կապիտալ>> ՈՒՎԿ-ում և <<Արագ Ֆինանս>> ՍՊԸ-ում, որոնց դիմաց ստացած վարկի գումարները ծախսել է հիվանդ հոր վիրահատության ու հետագա բուժման ու հիվանդ երեխաների բուժման վրա, ապա սկսել է մարել նախկին վարկերի մայր գումարներն ու տոկոսները, որի ընթացքում հայտնվել է վարկերի գումարներն ու տոկոսները մարելու խնդրի առջև և չի կարողացել ժամանակին հետ վերադարձնել գրավի առարկա ոսկյա զարդերը։ Քրեական գործի նախաքննությամբ նշված վարկային կազմակերպություններից առգրավվել են գրավադրված 9.845.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա զարդերը և դրանք հանձնվել են տուժող <<Արսեն Պետրոսյան>> ԱՁ-ի ներկայացուցիչ Արսեն Պետրոսյանի պատասխանտու պահպանմանը։ Բացի այդ, Եսթեր Արսենյանը վերականգնել է իրացված 1.700.000 ՀՀ դրամ ոսկյա զարդերի արժեքից 800.000 ՀՀ դրամը և պարտավորվել է վերականգնել մնացած 900.000 ՀՀ դրամ գումարը։ Այսպիսով, Եսթեր Արսենյանի կողմից հափշտակած զարդերի ընդհանուր արժողության 11.545.000 ՀՀ դրամից վերականգնվել է 10.645.000 ՀՀ դրամը, այսինքն` ընդհանուր վնասի 92.2 տոկոսը, որն էապես նվազեցնում է նրա արարքի հասարակական վտանգավորությունը։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի վերաբերյալ գործում առկա փաստական հանգամանքներին` պաշտպանը գտնում է, որ առկա են անհրաժեշտ օբյեկտիվ տվյալներ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և որ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դեպքում նրա ընտանիքը կհայտնվի ծանր վիճակում, հիվանդ ու անչափահաս երեխաները և թոշակառու ու հիվանդ ծնողները կմնան առանց խնամքի ու հոգածության։
Հիմք ընդունելով շարադրվածը` պաշտպան Լյուդվիգ Ավետիսյանը խնդրել է Եսթեր Սերժիկի Արսենյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԿԴ/0151/01/16 քրեական գործով 2016 թվականի սեպտեմբերի 02-ի դատավճիռը` պատժի մասով, բեկանել և փոփոխել, նրա նկատմամբ նշանակված 1 տարի ժամկետով ազատազրկում պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան։

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով վերաքննիչ բողոքները` բողոքների հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքներում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին կողմերի ելույթը, նրանց պատասխանները, ինչպես նաև վերլուծելով գործի նյութերը, դրանք գնահատելով իրենց համակցությամբ` հանգում է հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը` բավարարել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…) >>:
Նշված հարցերի լուծման ընթացքում դատարանը պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներով:
Մասնավորապես, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Նարեկ Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը՝ որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս: (…)>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման մեջ, արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, դիրքորոշում է արտահայտել, որի համաձայն` <<Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…)>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի և այլ հանգամանքների հետ կապված բացառիկ հանգամանքների առկայության դեպքում, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև խմբակային հանցագործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելու դեպքում կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ, քան նախատեսված է այդ հոդվածով, կամ չկիրառել որպես պարտադիր նախատեսված լրացուցիչ պատիժ։
2. Բացառիկ կարող են ճանաչվել ինչպես առանձին մեղմացնող հանգամանքները, այնպես էլ այդ հանգամանքների համակցությունը>>։
Օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ նշանակելու հետ կապված հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Հ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում հայտնել այն մասին, որ <<Օրենքում օգտագործված <<բացառիկ>> բառը ենթադրում է, որ տվյալ փաստական հանգամանքը կամ դրանց համակցությունը դուրս են գալիս սովորականի շրջանակներից: Այլ կերպ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառման համար հիմք հանդիսացած մեղմացնող հանգամանքը կամ մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը պետք է այն աստիճան առանձնահատուկ լինեն, որ վերածվեն բացառության>> (տե´ս Հակոբ Գագիկի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2008 թվականի փետրվարի 29-ի թիվ ՎԲ-13/08 որոշումը):
Վ.Մնացականյանի վերաբերյալ որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ <<ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի բովանդակությունից երևում է, որ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու համար անհրաժեշտ է հետևյալ երկու պայմաններից առնվազն մեկը՝
1. գործի բացառիկ հանգամանքները.
2. խմբակային հանցագործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելը:
Ինչպես նշված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածում, բացառիկ հանգամանքները կապված են հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի հետ: Այդպիսիք կարող են լինել նաև այլ հանգամանքներ, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը: Ընդ որում, կարևորը ոչ թե պատիժը մեղմացնող տվյալների քանակն է, այլ այն, թե ինչքանով են դրանք էականորեն ազդել պատժի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա>> (տե´ս Վաչիկ Ալբերտի Մնացականյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2008 թվականի մայիսի 23-ի թիվ ՎԲ-25/08 որոշման 21-րդ կետը):
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս արձանագրել է հետևյալը.
<<(…) Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկացված դատական քննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ, անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար, մասնակիորեն հատուցել է տուժող ԱՁ-ին պատճառած վնասը, միայնակ մայր է և նրա խնամքին են գտնվում մինչև 14 տարեկան վատառողջ երեխաներն ու ծնողները՝ <<Սուր վիրուսային մենինգիտ>> ախտորոշմամբ հիվանդ, 26.11.2005թ-ին ծնված Մարիամ Արսենյանը, <<Սուր վիրուսային մենինգիտ>> և <<Սինուսային առիթմիա>> ախտորոշումներով հիվանդ, 01.12.2006թ-ին ծնված Գևորգ Արսենյանը, երկրորդ խմբի հաշմանդամ, 01.11.1939թ-ին ծնված, կենսաթոշակառու Սերժիկ Արսենյանն ու կենսաթոշակառու Երանուհի Առաքելյանը։
Որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում, բնակության վայրում բնութագրվում է դրական, մասնակիորեն հատուցելով տուժող ԱՁ-ին պատճառված վնասը՝ պարտավորվեց հարազատների միջոցով ստացված վարկերով ամբողջությամբ հատուցել պատճառած վնասները՝ բացատրելով, որ հանցագործությունը կատարել է սոցիալական վատ պայմաններում գտնվելու պատճառով։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
(…) Այսպիսով, հաշվի առնելով վերոգրյալները և ամբաստանյալի կատարած հանցավոր արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալ Ե.Արսենյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունն ու ելնելով դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերից ու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից և հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին պատժի համապատասխանության օբյեկտիվ անհրաժեշտությունից, դատարանը հանգում է հետևության, որ նա պետք է դատապարտվի ազատազրկման, որպիսի պատիժը պետք է կրի, նկատի ունենալով, որ գոյություն ունեցող տվյալների օբյեկտիվ վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են ամբաստանյալի արարքն ու անձը, դատարանի մոտ համոզվածություն և վստահություն ձեռք չբերվեց, որ նրա ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում, այսինքն՝ օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալները չեն վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Դատարանը նաև գտնում է, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է միայն որոշակի ժամկետով հասարակությունից նրան մեկուսացնելու միջոցով, ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հանցանքի շարժառիթներն ու նպատակները, նրա դերը, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագիծը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և վերը նշված մյուս հանգամանքների համակցությունը գնահատելով որպես այն աստիճան առանձնահատուկ, ինչը հիմք է տալիս եզրակացնելու, որ դրանք բացառիկ են, ինչն էլ էականորեն նվազեցնում է ամբաստանյալի անձի ու նրա կատարած հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանգում է եզրակացության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կարող է նշանակվել նրա կատարած հանցանքի համար նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ: (…)>>:
ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառման անհրաժեշտության մասին հետևության է հանգել օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու հիմքերի առկայության մասին:
Այս կապակցությամբ վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը լրիվ և բազմակողմանի գնահատման չի ենթարկել Եսթեր Արսենյանին մեղսագրված արարքի և նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանը, պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները վերլուծության չի ենթարկել, չի պատճառաբանել դրանց դերն ամբաստանյալի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը նվազեցնելու գործընթացում:
Անդրադառնալով մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի փաստարկին առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը որպես մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առել Եսթեր Արսենյանի դատապարտված չլինելը, ինչը հակասում է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը, չի կարող բավարարել որպես մեղմացնող հանգամանք դիտվելու համար անհրաժեշտ օրենսդրական նվազագույն չափանիշներին, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանն ամբաստանյալի առաջին անգամ դատապարտվելու հանգամանքն իրավացիորեն դիտել է որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալ:
Ինչ վերաբերում է մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությանն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել ամբաստանյալ Ե.Արսենյանի կողմից հանցանք կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը, հանցանք կատարելուց և քրեական գործ հարուցելուց հետո ամբաստանյալն ամբողջությամբ չի վերականգնել տուժողին պատճառված 11.545.000 ՀՀ դրամի չափով նյութական վնասը` բավարարվելով այդ գումարի 0.8 տոկոսի չափով՝ 100.000 ՀՀ դրամ, վճարելով, ապա վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, դատարանը հիմնավոր կերպով է հաշվի առել տուժող ԱՁ-ին պատճառած վնասը մասնակիորեն հատուցելու հանգամանքը: Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ <<Ֆասթ Կրեդիտ Կապիտալ>> ՈՒՎԿ-ում և <<Արագ Ֆինանս>> ՍՊԸ-ում գրավադրված 9.845.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա զարդերն առգրավվել և հանձնվել են տուժող <<Արսեն Պետրոսյան>> ԱՁ-ի ներկայացուցիչ Արսեն Պետրոսյանի պատասխանտու պահպանմանը` մինչև ոսկյա զարդերի նկատմամբ իրավունքի հարցի լուծումը: Բացի այդ, Եսթեր Արսենյանը վերականգնել է իրացված 1.700.000 ՀՀ դրամ ոսկյա զարդերի արժեքից 800.000 ՀՀ դրամը:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում նաև վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններն առ այն, որ Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելն անհամատեղելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջների ու ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ որոշումների հետ, հակասում է արդարության ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, չի նպաստում սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը, հանցագործությունների կանխմանը, չի համապատասխանում ամբաստանյալին մեղսագրված արարքի և նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանին, կատարած հանցանքի ծանրությանը, դրա կատարելու հանգամանքներին, ամբաստանյալի անձին:
Վերաքննիչ դատարանն իրավաչափ է գտնում Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն այն մասին, որ առկա են ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելը հիմնավորող բացառիկ հանգամանքներ: Այսինքն` Առաջին ատյանի դատարանը բավարար հիմքերի առկայության պայմաններում է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության ու պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների խախտում թույլ չի տվել:
Մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու և Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը խստացնելու համար:
Քննության առնելով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները` Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)>>:
Սույն քրեաիրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված որոշումներում, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա (հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, ի թիվս այլ որոշումների, մանրամասն տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումները)` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլն)։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքներից հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(...) <<հանցավորի անձնավորություն>> եզրույթն ի տարբերություն <<հանցագործության սուբյեկտ>> եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով։ (...)
(...) [Պ]ատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ>> (տե՛ս Ս.Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2012 թվականի նոյեմբերի 01-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 36-37-րդ կետերը)։
Իսկ Սեյրան Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման շրջանակներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է. <<(…) [Յ]ուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (…), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ (...) [Պ]ատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
(…) [Ա]նձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա: (…)>>:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թեպետ արձանագրել է գործում առկա ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, սակայն դրանք պատշաճ իրավական գնահատականի չի արժանացրել նշանակված պատժի կրման անհրաժեշտության հարցը որոշելիս:
Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ ստուգման և գնահատման չի ենթարկել ամբաստանյալի անձը բնութագրող բարոյահոգեբանական և սոցիալ-հոգեբանական հատկանիշները, ամբաստանյալի անձի սոցիալական առանձնահատկությունները, մասնավորապես այն, որ Եսթեր Արսենյանի համաձայնել է մեղադրանքի հետ, զղջացել է կատարածի համար, բնութագրվում է դրական, միայնակ մայր է և նրա խնամքին են մինչև 14 տարեկան վատառողջ երեխաներն ու կենսաթոշակառու ծնողները՝ <<Սուր վիրուսային մենինգիտ>> ախտորոշմամբ հիվանդ, 26.11.2005թ-ին ծնված Մարիամ Արսենյանը, <<Սուր վիրուսային մենինգիտ>> և <<Սինուսային առիթմիա>> ախտորոշումներով հիվանդ, 01.12.2006թ-ին ծնված Գևորգ Արսենյանը, երկրորդ խմբի հաշմանդամ, 01.11.1939թ-ին ծնված, կենսաթոշակառու Սերժիկ Արսենյանն ու կենսաթոշակառու Երանուհի Առաքելյանը, մասնակիորեն հատուցել է տուժող ԱՁ-ին պատճառած վնասը` պարտավորվելով այն ամբողջությամբ հատուցել:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Եսթեր Արսենյանը ոսկյա զարդերը գրավադրել է <<Ֆասթ Կրեդիտ Կապիտալ>> ՈՒՎԿ-ում և <<Արագ Ֆինանս>> ՍՊԸ-ում, սկսել է մարել նախկին վարկերի մայր գումարներն ու տոկոսները, սակայն չի կարողացել ժամանակին հետ վերադարձնել գրավի առարկա ոսկյա զարդերը, գործի նախաքննությամբ նշված կազմակերպություններից առգրավվել են գրավադրված 9.845.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա գարդերը և հանձնվել տուժող <<Արսեն Պետրոսյան>> ԱՁ-ի ներկայացուցիչ Արսեն Պետրոսյանի պատասխանտու պահպանմանը: Եսթեր Արսենյանը վերականգնել է իրացված 1.700.000 ՀՀ դրամ ոսկյա զարդերի արժեքից 800.000 ՀՀ դրամը և պարտավորվել է հատուցել պատճառած վնասները:
Բացի այդ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ ստուգման չի ենթարկել քրեական գործի նյութերում առկա այն տվյալը, որ ամբաստանյալի դուստրը` Մարիամ Արսենյանը, տառապում է նաև պարբերական տենդի համախտանիշ հիվանդությամբ:
Վերոնշյալ հանգամանքների առկայության պայմաններում վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը՝ մեկ տարի ժամկետով ազատազրկումը, ողջամտորեն կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը, ինչպես նաև իրենց համակցության մեջ գնահատելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը՝ վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, այսինքն՝ Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին: Տվյալ դեպքում դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Վերը նշված նկատառումներով վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի սեպտեմբերի 02-ի դատավճիռը պետք է փոփոխել, և Եսթեր Արսենյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 397-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 418-րդ հոդվածներով` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրող Գ.Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել, ամբաստանյալ Եսթեր Արսենյանի շահերի պաշտպան Լյուդվիգ Ավետիսյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի սեպտեմբերի 02-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Եսթեր Սերժիկի Արսենյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, փոփոխել:
Ամբաստանյալ Եսթեր Սերժիկի Արսենյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը` 1/մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկումը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 3/երեք/ տարի ժամկետով:
Եսթեր Սերժիկի Արսենյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարել ՀՀ ԱՆ քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի համապատասխան բաժանմունքին` ըստ բնակության վայրի:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ