Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0148/01/16
Վիճակագրական տողի համար :
8.21
Պատասխանող
Վահագն Ղազարյան Վարդանի
Վահագն Ղազարյան
Դատավոր
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մնացական Մարտիրոսյան
Դատավոր
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մնացական Մարտիրոսյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-06-20 | 10:30 | 4 | Կայացել է |
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,
նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Տ. Պողոսյանի,
հանրային պաշտպան Ռ. Սիրեկանյանի,
անչափահաս ամբաստանյալի
օրինական ներկայացուցիչ` Վ. Ղազարյանի,
2016թ. հունիսի 20-ին Երևանում,
դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս
Վահագն Վարդանի Ղազարյանի`
ծնված 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, սովորում է Երևանի արհեստագործական ուսումնարանի 2-րդ կուրսում, ամուրի, ֆիզիկապես առողջ, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, բնակվում է Երևան քաղաքի Նորք թաղամասի թիվ 1 տանը, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Գործի դատավարական նախապատմությունը
2016թ. ապրիլի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 13144216 քրեական գործը։
Նախաքննության մարմնի 2016թ. մայիսի 26-ի որոշմամբ անչափահաս Վահագն Վարդանի Ղազարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար` «որ նա 2016 թվականի ապրիլի 07-ին ապօրինի կերպով, տաբատի առջևի աջ գրպանում կրել է` հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող արհեստագործական եղանակով պատրաստված, մետաղյա կռփազենք, որը նույն օրը ժամը 19։20-ին հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում։
Այսինքն` Վահագն Վարդանի Ղազարյանին մեղսագրվում է արարք նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։»։
2016թ. մայիսի 31-ին թիվ 13144216 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. հունիսի 02-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2016թ. հունիսի 10-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. հունիսի 20-ին նշանակելու մասին։
Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները
Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանը, 2016թ. ապրիլի 07-ին, ժամը 19։10-ի սահմաններում, հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող, արհեստագործական եղանակով` կռփազենքի նմանողությամբ պատրատված, դարչնագույն մետաղյա առարկա գրպանում ապօրինի կերպով կրելով` գտնվել է Երևանի Ազատության հրապարակում։
ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ գնդի չորրորդ հատուկ գումարտակի ոստիկանները նույն տարածքում ծառայություն իրականացնելիս նկատել են, որ Վ. Ղազարյանի տաբատի առջևի աջ գրպանում ուրվագծվում է կռփազենքի նման իր։ Ոստիկանները մոտեցել են նրան և պահանջել են ներկայացնել գրպանի պարունակությունը, որը Վ. Ղազարյանը կատարել է։ Դրանից հետո Վ. Ղազարյանը սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին, որտեղ, անձնական խուզարկության արդյունքում նրա տաբատի առջևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է վերոհիշյալ սառը զենքը։
Անչափահաս ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է հետևյալը.
Վահագն Վարդանի Ղազարյանը ծնվել է 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին Երևան քաղաքում, բնակվում է հարազատ հոր, մոր և եղբայրների հետ միասին։ Վ. Ղազարյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Վ. Ղազարյանը և մայրը` Ա. Պետրոսյանը։ Վ. Ղազարյանը ֆիզիկապես առողջ է, նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։
Պարզվել է նաև, որ Վ. Ղազարյանն իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` տասնյոթ տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։
Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 4-րդ գումարտակի ոստիկան Սարգիս Վահանի Վարդանյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. ապրիլի 07-ին« ժամը 16։00-ից ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի նույն գումարտակի ոստիկան Գևորգ Արամի Երանոսյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական տարածքի Ազատության հրապարակում։
Ժամը 19։10-ի սահմաններում Հ. Թումանյանի արձանի մոտ նկատել են մի անծանոթ երիտասարդի« որի տաբատի առջևի աջ գրպանում ուրվագծվել է կռփազենքի նմանվող իր։ Մոտենալով այդ երիտասարդին` պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը։ Նա տաբատի աջ գրպանից հանել է կռփազենքի նմանվող իր և ցույց է տվել իրենց։ Դրանից հետո իրենց պահանջով այդ երիտասարդը նշված իրը դրել է նույն գրպանը, որից հետո սառը զենք կրելու կասկածանքով նրան բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին« որտեղ տեղեկացել են« որ նա հանդիսանում է 1998 թվականին ծնված Վահագն Վարդանի Ղազարյանը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 14/
Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 4-րդ գումարտակի ոստիկան Գևորգ Արամի Երանոսյանի նույնաբովանդակ նախաքննական ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. ապրիլի 07-ին« ժամը 16։00-ից ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի նույն գումարտակի ոստիկան Սարգիս Վահանի Վարդանյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական տարածքի Ազատության հրապարակում։
Ժամը 19։10-ի սահմաններում Հ. Թումանյանի արձանի մոտ նկատել են մի անծանոթ երիտասարդի« որի տաբատի առջևի աջ գրպանում ուրվագծվել է կռփազենքի նմանվող իր։ Մոտենալով այդ երիտասարդին` պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը։ Նա տաբատի աջ գրպանից հանել է կռփազենքի նմանվող իր և ցույց է տվել իրենց։ Դրանից հետո, իրենց պահանջով այդ երիտասարդը նշված իրը դրել է նույն գրպանը։ Այնուհետև այդ երիտասարդին, սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին« որտեղ տեղեկացել են« որ նա հանդիսանում է 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին ծնված Վահագն Վարդանի Ղազարյանը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 15/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Վարդանի Ղազարյանի` որպես կասկածյալ տված ցուցմունքով այն մասին, որ 2016 թվականի ապրիլի սկզբներին, Նորքի 4-րդ զանգվածում միայնակ զբոսնելիս, գետնին ինչ-որ մետաղյա առարկա է նկատել։ Մոտեցել և տեսել է« որ դա կռփազենք է։ Այն վերցրել է գետնից և նկատել է, որ դրա վերևի հատվածում գանգեր են փորագրված։ Քանի որ դա իրեն դուր է եկել` դրել է գրպանը և գնացել է տուն։ 2016թ. ապրիլի 07-ին, ժամը 19։10-ի սահմաններում« երբ հիշյալ կռփազենքը տաբատի առջևի աջ գրպանում կրելով գտնվել է Երևան քաղաքի Ազատության հրապարակում` իրեն են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և պահանջել ներկայացնել գրպանում եղած իրը« ինչն էլ ինքը կատարել է։ Դրանից հետո ոստիկանության աշխատակիցներն իրեն հրավիրել են ոստիկանության բաժին։
/դատական նիստի արձանագրություն հատոր 1, գ.թ. 44-45/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանի` որպես մեղադրյալ տված ցուցմունքով այն մասին, որ առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, պնդում է որպես կասկածյալ տված ցուցմունքները, հրաժարվում է ցուցմունքներ տալուց և հարցերին պատասխանելուց։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 52/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Վարդանի Ղազարյանը դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ կռփազենքը գտել է Երևանի Նոր Նորքի 4-րդ զանգվածի` դեպի շենքեր տանող ճանապարհից։ Դեպքի օրը վերոհիշյալ կռփազենքը դրել է տաբատի առջևի գրպանը, քանի որ ցանկացել է այն տալ հորը, որպեսզի այն եռակցի ավտոտնակի դարպասին։ Մոռանալով` այն թողել է գրպանում և գնացել է Երևանի Ազատության հրապարակ` զբոսնելու։ Այդտեղ ծառայություն իրականացնող ոստիկանները մոտեցել են իրեն, պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը, որը կատարել է։ Այնուհետև իրեն բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։
Առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում, քանի որ չի իմացել, որ դա սառը զենք է հանդիսանում։ Այդ կռփազենքն իր հետ վերցրել է` առանց որևէ նպատակի։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Դատաքրեագիտական փորձաքննության 2016թ. մայիսի 05-ի թիվ 963-16 եզրակացությամբ, որի համաձայն`
«(…) 1.Փորձաքննության ներկայացված դարչնագույն մետաղյա առարկան պատրաստված արհեստագործական եղանակով` կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։»։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 21-22/
Անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 2016թ. ապրիլի 07-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` նույն օրը, ժամը 19։20-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին բերման ենթարկված Վահագն Վարդանի Ղազարյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության և այդտեղ նրա տաբատի առջևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է մեկ կռփազենք, որը փաթեթավորվել և կնիքվել է։ Այդ ժամանակ Վ. Ղազարյանը հայտարարել է, որ հիշյալ կռփազենքը շուրջ մեկ շաբաթ առաջ գտել է Նոր Նորքի 4-րդ զանգվածից։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 5/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի մոտից հայտնաբերված, իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարանում հետազոտված, սառը զենք հանդիսացող կռփազենքով։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 53/
Համաձայն քրեական գործում առկա, Վահագն Վարդանի Ղազարյանի ԱԱ N 172149 /տրված 1998թ. հոկտեմբերի 14-ին, ՀՀ արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժնի կողմից/ ծննդյան վկայականի պատճենի` Վ. Ղազարյանը ծնվել է 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին, նրա ծնողները հանդիսանում են Վարդան Ղազարի Ղազարյանը և Արաքսյա Գալուստի Պետրոսյանը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 6/
Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանի լիազոր ներկայացուցիչ Ա. Գրիգորյանի կողմից 2016թ. մայիսի 27-ին տրված բնութագրի` Վ. Ղազարյանը բնութագրվում է դրական։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 46Ա/
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի կողմից կատարված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով»։
Նույն օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»։
Նույն օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)»։
«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրականության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն`
«Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրաժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։
«Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5-րդ կետի համաձայն`
«Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգը ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
«Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն`
«Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։
Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն`
«18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են.
ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը`
բ) պրոբացիան `
գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը`
դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան
ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը`
զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը`
է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը`
ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։
Նույն կանոնների 19.1-րդ կետի համաձայն`
«Անչափահասին որևէ ուղղիչ հիմնարկում ներփակելը միշտ պետք է ծայրահեղ միջոց լինի, անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետի համար կիրառված»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 37-րդ հոդվածի համաձայն`
«Մասնակից պետությունները ապահովում են, որ. (...)
(բ) ոչ մի երեխա չզրկվի ազատությունից անօրինական կամ կամայական կերպով։ Երեխայի ձերբակալությունը, կալանքը կամ ազատազրկումն իրականացվում են համաձայն օրենքի և գործադրվում են միայն որպես ծայրահեղ միջոց և որքան հնարավոր է` կարճ ժամանակամիջոցով, (...)»։
«Ազատազրկված անչափահաս անձանց պաշտպանության վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի կանոնների («Հավանայի կանոններ») 2-րդ կետը սահմանում է.
«Անչափահասին ազատությունից զրկելը պետք է կիրառվի որպես ներգործության ծայրահեղ միջոց՝ անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետով։ Այն պետք է սահմանափակվի բացառիկ դեպքերում։ Պատժի ժամկետը պետք է որոշվի դատական մարմնի կողմից` չբացառելով նրան վաղաժամկետ ազատելու հնարավորությունը»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը` արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։ (…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծելով մեջբերված դրույթները` ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշման 13-րդ կետում արձանագրել է, որ.
«13. (…) անչափահասները, պայմանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռնարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորապես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատկություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափահասների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով»։
Նույն օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են` (...)
2) հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս լինելը. (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Անչափահասները քրեական պատասխանատվության են ենթարկվում, և նրանց նկատմամբ պատիժ է նշանակվում սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան` հաշվի առնելով սույն բաժնում նախատեսված կանոնները»։
Նույն օրենսգրքի 90-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Անչափահասի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկանի զարգացման աստիճանը, առողջության վիճակը, անձի այլ առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրա վրա այլ անձանց ազդեցությունը»։
ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշման 14-րդ և 15.1-րդ կետերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է նաև, որ.
«14. (…) ՀՀ քրեական օրենսդրությունում անչափահասների նկատմամբ քրեական պատասխանատվության և պատժի հատուկ կանոնների նախատեսումը մարդասիրության սկզբունքի կարևորագույն դրսևորումներից է։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ բաժնում նախատեսված են պատժի տեսակների սահմանման և դրանց նշանակման, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ազատելու, պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, վաղեմության ժամկետները հաշվելու և դատվածության մարման հատուկ պայմաններ, որոնք էականորեն բարելավում են անչափահասի վիճակը և լրացուցիչ երաշխիքներ սահմանում նրա իրավունքների պաշտպանությունն ապահովելու համար։ Բացի այդ, անձի տարիքից բխող հոգեկան առանձնահատկություններով պայմանավորված` հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս լինելն (14-18 տարեկան) ինքնին քրեական օրենսգրքում նախատեսված է որպես մեղմացուցիչ հանգամանք։
Անչափահասի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից (օրինականության, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, մարդասիրության սկզբունքներ) բացի (պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի որոշման 14-21-րդ կետերը), դատարանը պարտավոր է ղեկավարվել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 90-րդ հոդվածով սահմանված կանոններով։ Այսպես` հանցագործության` հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հետ մեկտեղ դատարանը պատիժ նշանակելիս պետք է հատկապես հաշվի առնի`
1) անչափահասի կյանքի և դաստիարակության պայմանները (ընտանեկան դրությունը, ծնողների և ընտանիքի այլ անդամների հետ հարաբերությունների բնույթը, նյութական վիճակը, կրթությունը, աշխատանքը և այլն),
2) հոգեկանի զարգացման աստիճանը (հուզական ոլորտը, որոշակի իրադրությունում ճիշտ կողմնորոշվելու և իր գործողությունները ղեկավարելու ունակությունը, ինտելեկտի մակարդակը և այլն),
3) առողջության վիճակը (մտավոր և ֆիզիկական առողջության վերաբերյալ առկա տվյալները),
4) անձի այլ առանձնահատկությունները (հետաքրքրությունների շրջանակը, աշխատանքի, կրթության, իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ վերաբերմունքը և այլն),
5) նրա վրա այլ անձանց ազդեցությունը (նրանց միջև առկա հարաբերությունների բնույթը, անչափահասին հանցագործության մղելու եղանակներն ու միջոցները` ֆիզիկական կամ հոգեկան բռնություն, հարկադրանք, համոզում, խաբեություն և այլն)։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ վերը թվարկված հանգամանքները ենթակա են բազմակողմանի հետազոտման անչափահասների վերաբերյալ յուրաքանչյուր գործով։ Միայն դրանց համակողմանի վերլուծության արդյունքում դատարանը կարող է ամբողջական պատկերացում կազմել անչափահասի անձնային և տարիքային առանձնահատկությունների մասին և ընտրել այնպիսի ներգործության միջոց, որն ուղղված կլինի նրա ուղղմանն ու դաստիարակությանը։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը ընդգծում է նաև, որ անչափահասի նկատմամբ կիրառվող քրեաիրավական ներգործության միջոցը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի ընդհանուր նպատակներից բացի (սոցիալական արդարության վերականգնում, պատժի ենթարկված անձի ուղղում, հանցագործությունների կանխում), պետք է հետապնդի նաև անչափահասի հոգեկան և ֆիզիկական բնականոն զարգացման, նրա բարեկեցությունն ապահովելու հատուկ նպատակ։ (...)
15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսացնելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջապատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրացնելու հավանականությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են ենթարկվում պատժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ Որոշակի ժամկետով ազատազրկումը` որպես անչափահասների նկատմամբ կիրառվող ամենախիստ պատժատեսակ, պետք է նշանակվի միայն բացառիկ դեպքերում, երբ ներգործության որևէ այլ միջոց չի կարող դրական արդյունք ապահովել։ (...)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թ. նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն վերագրվող արարքը կատարել է տասնյոթ տարեկան հասակում։ Գ. Ղազարյանը բնակվում է հարազատ հոր, մոր և երկու եղբայրների հետ միասին։ Նրա խնամքով և դաստիարակությամբ զբաղվում են ծնողները` Վարդան Ղազարյանը և Արաքսյա Պետրոսյանը։ Վ. Ղազարյանը ֆիզիկապես առողջ է, նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները բարվոք են, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը` բավարար։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև կատարված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, այն, որ Վ. Ղազարյանը նախաքննության ընթացքում տալով խոստովանական ցուցմունքներ` առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս` տասնյոթ տարեկան լինելը։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։
Քննարկելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը նրա կողմից կրելու նպատակահարմարության հարցը` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում առկա իրավական դիրքորոշումները, ինչպես նաև հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ»։
Նույն օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։
2. Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները.
(...)
2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 443-րդ հոդվածի համաձայն`
«Դատարանը, դատավճիռ կայացնելիս, գալով այն եզրակացության, որ անչափահասը կարող է ուղղվել առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, կարող է անչափահասին ազատել պատժից և նրա նկատմամբ կիրառել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։»։
Վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։
Բացի այդ` դատարանը կարող է անչափահասին ազատել պատժից և նրա նկատմամբ կիրառել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ` եթե դատավճիռ կայացնելիս գալիս է եզրակացության, որ անչափահասը կարող է ուղղվել առանց պատժի միջոց կիրառելու։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։
Տվյալ գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանը տասնյոթ տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ընտանիքի հետ միասին։ Վ. Ղազարյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Վ. Ղազարյանը և մայրը` Ա. Պետրոսյանը։ Նա ֆիզիկապես առողջ է, նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։ Վ. Ղազարյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։
Հաշվի առնելով գործի հանգամանքները, բավարար հիմնավորումները` ամբաստանյալի կյանքի և դաստիարակության պայմանների, հոգեկան զարգացման աստիճանի և ընդհանուր զարգացման վիճակի, ծնողների խնամակալության տակ գտնվելու վերաբերյալ, դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը բավարար է հանգելու այն հետևության, որ Վ. Ղազարյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։
Այդ պատճառաբանությամբ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանը ենթակա է ազատման պատժից, նրա նկատմամբ պետք է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը` նրան հանձնելով ծնողների` Արաքսյա Պետրոսյանի և Վարդան Ղազարյանի հսկողությանը երեք ամիս ժամկետով։
Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2016թ. մայիսի 26-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարան ներկայացված սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված հսկողության հանձնելը ենթակա է վերացման։
Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 375-րդ, 376-379-րդ, 439-441-րդ և 443-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Վարդանի Ղազարյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքում, դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 /երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով և ազատելով պատժից` նրա նկատմամբ կիրառել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը, նրան հանձնելով ծնողների` Վարդան Ղազարի Ղազարյանի և Արաքսյա Գալուստի Պետրոսյանի հսկողությանը երեք ամիս ժամկետով։
Խափանման միջոց հսկողության հանձնելը վերացնել։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,
նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Տ. Պողոսյանի,
հանրային պաշտպան Ռ. Սիրեկանյանի,
անչափահաս ամբաստանյալի
օրինական ներկայացուցիչ` Վ. Ղազարյանի,
2016թ. հունիսի 20-ին Երևանում,
դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս
Վահագն Վարդանի Ղազարյանի`
ծնված 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, սովորում է Երևանի արհեստագործական ուսումնարանի 2-րդ կուրսում, ամուրի, ֆիզիկապես առողջ, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, բնակվում է Երևան քաղաքի Նորք թաղամասի թիվ 1 տանը, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Գործի դատավարական նախապատմությունը
2016թ. ապրիլի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 13144216 քրեական գործը։
Նախաքննության մարմնի 2016թ. մայիսի 26-ի որոշմամբ անչափահաս Վահագն Վարդանի Ղազարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար` «որ նա 2016 թվականի ապրիլի 07-ին ապօրինի կերպով, տաբատի առջևի աջ գրպանում կրել է` հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող արհեստագործական եղանակով պատրաստված, մետաղյա կռփազենք, որը նույն օրը ժամը 19։20-ին հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում։
Այսինքն` Վահագն Վարդանի Ղազարյանին մեղսագրվում է արարք նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։»։
2016թ. մայիսի 31-ին թիվ 13144216 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. հունիսի 02-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2016թ. հունիսի 10-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. հունիսի 20-ին նշանակելու մասին։
Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները
Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանը, 2016թ. ապրիլի 07-ին, ժամը 19։10-ի սահմաններում, հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող, արհեստագործական եղանակով` կռփազենքի նմանողությամբ պատրատված, դարչնագույն մետաղյա առարկա գրպանում ապօրինի կերպով կրելով` գտնվել է Երևանի Ազատության հրապարակում։
ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ գնդի չորրորդ հատուկ գումարտակի ոստիկանները նույն տարածքում ծառայություն իրականացնելիս նկատել են, որ Վ. Ղազարյանի տաբատի առջևի աջ գրպանում ուրվագծվում է կռփազենքի նման իր։ Ոստիկանները մոտեցել են նրան և պահանջել են ներկայացնել գրպանի պարունակությունը, որը Վ. Ղազարյանը կատարել է։ Դրանից հետո Վ. Ղազարյանը սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին, որտեղ, անձնական խուզարկության արդյունքում նրա տաբատի առջևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է վերոհիշյալ սառը զենքը։
Անչափահաս ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է հետևյալը.
Վահագն Վարդանի Ղազարյանը ծնվել է 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին Երևան քաղաքում, բնակվում է հարազատ հոր, մոր և եղբայրների հետ միասին։ Վ. Ղազարյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Վ. Ղազարյանը և մայրը` Ա. Պետրոսյանը։ Վ. Ղազարյանը ֆիզիկապես առողջ է, նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։
Պարզվել է նաև, որ Վ. Ղազարյանն իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` տասնյոթ տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։
Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 4-րդ գումարտակի ոստիկան Սարգիս Վահանի Վարդանյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. ապրիլի 07-ին« ժամը 16։00-ից ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի նույն գումարտակի ոստիկան Գևորգ Արամի Երանոսյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական տարածքի Ազատության հրապարակում։
Ժամը 19։10-ի սահմաններում Հ. Թումանյանի արձանի մոտ նկատել են մի անծանոթ երիտասարդի« որի տաբատի առջևի աջ գրպանում ուրվագծվել է կռփազենքի նմանվող իր։ Մոտենալով այդ երիտասարդին` պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը։ Նա տաբատի աջ գրպանից հանել է կռփազենքի նմանվող իր և ցույց է տվել իրենց։ Դրանից հետո իրենց պահանջով այդ երիտասարդը նշված իրը դրել է նույն գրպանը, որից հետո սառը զենք կրելու կասկածանքով նրան բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին« որտեղ տեղեկացել են« որ նա հանդիսանում է 1998 թվականին ծնված Վահագն Վարդանի Ղազարյանը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 14/
Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 4-րդ գումարտակի ոստիկան Գևորգ Արամի Երանոսյանի նույնաբովանդակ նախաքննական ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. ապրիլի 07-ին« ժամը 16։00-ից ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի նույն գումարտակի ոստիկան Սարգիս Վահանի Վարդանյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական տարածքի Ազատության հրապարակում։
Ժամը 19։10-ի սահմաններում Հ. Թումանյանի արձանի մոտ նկատել են մի անծանոթ երիտասարդի« որի տաբատի առջևի աջ գրպանում ուրվագծվել է կռփազենքի նմանվող իր։ Մոտենալով այդ երիտասարդին` պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը։ Նա տաբատի աջ գրպանից հանել է կռփազենքի նմանվող իր և ցույց է տվել իրենց։ Դրանից հետո, իրենց պահանջով այդ երիտասարդը նշված իրը դրել է նույն գրպանը։ Այնուհետև այդ երիտասարդին, սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին« որտեղ տեղեկացել են« որ նա հանդիսանում է 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին ծնված Վահագն Վարդանի Ղազարյանը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 15/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Վարդանի Ղազարյանի` որպես կասկածյալ տված ցուցմունքով այն մասին, որ 2016 թվականի ապրիլի սկզբներին, Նորքի 4-րդ զանգվածում միայնակ զբոսնելիս, գետնին ինչ-որ մետաղյա առարկա է նկատել։ Մոտեցել և տեսել է« որ դա կռփազենք է։ Այն վերցրել է գետնից և նկատել է, որ դրա վերևի հատվածում գանգեր են փորագրված։ Քանի որ դա իրեն դուր է եկել` դրել է գրպանը և գնացել է տուն։ 2016թ. ապրիլի 07-ին, ժամը 19։10-ի սահմաններում« երբ հիշյալ կռփազենքը տաբատի առջևի աջ գրպանում կրելով գտնվել է Երևան քաղաքի Ազատության հրապարակում` իրեն են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և պահանջել ներկայացնել գրպանում եղած իրը« ինչն էլ ինքը կատարել է։ Դրանից հետո ոստիկանության աշխատակիցներն իրեն հրավիրել են ոստիկանության բաժին։
/դատական նիստի արձանագրություն հատոր 1, գ.թ. 44-45/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանի` որպես մեղադրյալ տված ցուցմունքով այն մասին, որ առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, պնդում է որպես կասկածյալ տված ցուցմունքները, հրաժարվում է ցուցմունքներ տալուց և հարցերին պատասխանելուց։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 52/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Վարդանի Ղազարյանը դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ կռփազենքը գտել է Երևանի Նոր Նորքի 4-րդ զանգվածի` դեպի շենքեր տանող ճանապարհից։ Դեպքի օրը վերոհիշյալ կռփազենքը դրել է տաբատի առջևի գրպանը, քանի որ ցանկացել է այն տալ հորը, որպեսզի այն եռակցի ավտոտնակի դարպասին։ Մոռանալով` այն թողել է գրպանում և գնացել է Երևանի Ազատության հրապարակ` զբոսնելու։ Այդտեղ ծառայություն իրականացնող ոստիկանները մոտեցել են իրեն, պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը, որը կատարել է։ Այնուհետև իրեն բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։
Առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում, քանի որ չի իմացել, որ դա սառը զենք է հանդիսանում։ Այդ կռփազենքն իր հետ վերցրել է` առանց որևէ նպատակի։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Դատաքրեագիտական փորձաքննության 2016թ. մայիսի 05-ի թիվ 963-16 եզրակացությամբ, որի համաձայն`
«(…) 1.Փորձաքննության ներկայացված դարչնագույն մետաղյա առարկան պատրաստված արհեստագործական եղանակով` կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։»։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 21-22/
Անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 2016թ. ապրիլի 07-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` նույն օրը, ժամը 19։20-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին բերման ենթարկված Վահագն Վարդանի Ղազարյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության և այդտեղ նրա տաբատի առջևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է մեկ կռփազենք, որը փաթեթավորվել և կնիքվել է։ Այդ ժամանակ Վ. Ղազարյանը հայտարարել է, որ հիշյալ կռփազենքը շուրջ մեկ շաբաթ առաջ գտել է Նոր Նորքի 4-րդ զանգվածից։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 5/
Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի մոտից հայտնաբերված, իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարանում հետազոտված, սառը զենք հանդիսացող կռփազենքով։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 53/
Համաձայն քրեական գործում առկա, Վահագն Վարդանի Ղազարյանի ԱԱ N 172149 /տրված 1998թ. հոկտեմբերի 14-ին, ՀՀ արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժնի կողմից/ ծննդյան վկայականի պատճենի` Վ. Ղազարյանը ծնվել է 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին, նրա ծնողները հանդիսանում են Վարդան Ղազարի Ղազարյանը և Արաքսյա Գալուստի Պետրոսյանը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 6/
Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանի լիազոր ներկայացուցիչ Ա. Գրիգորյանի կողմից 2016թ. մայիսի 27-ին տրված բնութագրի` Վ. Ղազարյանը բնութագրվում է դրական։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 46Ա/
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի կողմից կատարված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով»։
Նույն օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»։
Նույն օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)»։
«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրականության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն`
«Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրաժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։
«Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5-րդ կետի համաձայն`
«Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգը ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
«Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն`
«Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։
Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն`
«18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են.
ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը`
բ) պրոբացիան `
գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը`
դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան
ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը`
զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը`
է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը`
ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։
Նույն կանոնների 19.1-րդ կետի համաձայն`
«Անչափահասին որևէ ուղղիչ հիմնարկում ներփակելը միշտ պետք է ծայրահեղ միջոց լինի, անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետի համար կիրառված»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 37-րդ հոդվածի համաձայն`
«Մասնակից պետությունները ապահովում են, որ. (...)
(բ) ոչ մի երեխա չզրկվի ազատությունից անօրինական կամ կամայական կերպով։ Երեխայի ձերբակալությունը, կալանքը կամ ազատազրկումն իրականացվում են համաձայն օրենքի և գործադրվում են միայն որպես ծայրահեղ միջոց և որքան հնարավոր է` կարճ ժամանակամիջոցով, (...)»։
«Ազատազրկված անչափահաս անձանց պաշտպանության վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի կանոնների («Հավանայի կանոններ») 2-րդ կետը սահմանում է.
«Անչափահասին ազատությունից զրկելը պետք է կիրառվի որպես ներգործության ծայրահեղ միջոց՝ անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետով։ Այն պետք է սահմանափակվի բացառիկ դեպքերում։ Պատժի ժամկետը պետք է որոշվի դատական մարմնի կողմից` չբացառելով նրան վաղաժամկետ ազատելու հնարավորությունը»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը` արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։ (…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծելով մեջբերված դրույթները` ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշման 13-րդ կետում արձանագրել է, որ.
«13. (…) անչափահասները, պայմանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռնարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորապես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատկություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափահասների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով»։
Նույն օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են` (...)
2) հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս լինելը. (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Անչափահասները քրեական պատասխանատվության են ենթարկվում, և նրանց նկատմամբ պատիժ է նշանակվում սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան` հաշվի առնելով սույն բաժնում նախատեսված կանոնները»։
Նույն օրենսգրքի 90-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Անչափահասի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկանի զարգացման աստիճանը, առողջության վիճակը, անձի այլ առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրա վրա այլ անձանց ազդեցությունը»։
ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշման 14-րդ և 15.1-րդ կետերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է նաև, որ.
«14. (…) ՀՀ քրեական օրենսդրությունում անչափահասների նկատմամբ քրեական պատասխանատվության և պատժի հատուկ կանոնների նախատեսումը մարդասիրության սկզբունքի կարևորագույն դրսևորումներից է։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ բաժնում նախատեսված են պատժի տեսակների սահմանման և դրանց նշանակման, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ազատելու, պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, վաղեմության ժամկետները հաշվելու և դատվածության մարման հատուկ պայմաններ, որոնք էականորեն բարելավում են անչափահասի վիճակը և լրացուցիչ երաշխիքներ սահմանում նրա իրավունքների պաշտպանությունն ապահովելու համար։ Բացի այդ, անձի տարիքից բխող հոգեկան առանձնահատկություններով պայմանավորված` հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս լինելն (14-18 տարեկան) ինքնին քրեական օրենսգրքում նախատեսված է որպես մեղմացուցիչ հանգամանք։
Անչափահասի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից (օրինականության, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, մարդասիրության սկզբունքներ) բացի (պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի որոշման 14-21-րդ կետերը), դատարանը պարտավոր է ղեկավարվել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 90-րդ հոդվածով սահմանված կանոններով։ Այսպես` հանցագործության` հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հետ մեկտեղ դատարանը պատիժ նշանակելիս պետք է հատկապես հաշվի առնի`
1) անչափահասի կյանքի և դաստիարակության պայմանները (ընտանեկան դրությունը, ծնողների և ընտանիքի այլ անդամների հետ հարաբերությունների բնույթը, նյութական վիճակը, կրթությունը, աշխատանքը և այլն),
2) հոգեկանի զարգացման աստիճանը (հուզական ոլորտը, որոշակի իրադրությունում ճիշտ կողմնորոշվելու և իր գործողությունները ղեկավարելու ունակությունը, ինտելեկտի մակարդակը և այլն),
3) առողջության վիճակը (մտավոր և ֆիզիկական առողջության վերաբերյալ առկա տվյալները),
4) անձի այլ առանձնահատկությունները (հետաքրքրությունների շրջանակը, աշխատանքի, կրթության, իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ վերաբերմունքը և այլն),
5) նրա վրա այլ անձանց ազդեցությունը (նրանց միջև առկա հարաբերությունների բնույթը, անչափահասին հանցագործության մղելու եղանակներն ու միջոցները` ֆիզիկական կամ հոգեկան բռնություն, հարկադրանք, համոզում, խաբեություն և այլն)։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ վերը թվարկված հանգամանքները ենթակա են բազմակողմանի հետազոտման անչափահասների վերաբերյալ յուրաքանչյուր գործով։ Միայն դրանց համակողմանի վերլուծության արդյունքում դատարանը կարող է ամբողջական պատկերացում կազմել անչափահասի անձնային և տարիքային առանձնահատկությունների մասին և ընտրել այնպիսի ներգործության միջոց, որն ուղղված կլինի նրա ուղղմանն ու դաստիարակությանը։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը ընդգծում է նաև, որ անչափահասի նկատմամբ կիրառվող քրեաիրավական ներգործության միջոցը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի ընդհանուր նպատակներից բացի (սոցիալական արդարության վերականգնում, պատժի ենթարկված անձի ուղղում, հանցագործությունների կանխում), պետք է հետապնդի նաև անչափահասի հոգեկան և ֆիզիկական բնականոն զարգացման, նրա բարեկեցությունն ապահովելու հատուկ նպատակ։ (...)
15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսացնելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջապատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրացնելու հավանականությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են ենթարկվում պատժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ Որոշակի ժամկետով ազատազրկումը` որպես անչափահասների նկատմամբ կիրառվող ամենախիստ պատժատեսակ, պետք է նշանակվի միայն բացառիկ դեպքերում, երբ ներգործության որևէ այլ միջոց չի կարող դրական արդյունք ապահովել։ (...)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թ. նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն վերագրվող արարքը կատարել է տասնյոթ տարեկան հասակում։ Գ. Ղազարյանը բնակվում է հարազատ հոր, մոր և երկու եղբայրների հետ միասին։ Նրա խնամքով և դաստիարակությամբ զբաղվում են ծնողները` Վարդան Ղազարյանը և Արաքսյա Պետրոսյանը։ Վ. Ղազարյանը ֆիզիկապես առողջ է, նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները բարվոք են, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը` բավարար։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև կատարված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, այն, որ Վ. Ղազարյանը նախաքննության ընթացքում տալով խոստովանական ցուցմունքներ` առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս` տասնյոթ տարեկան լինելը։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։
Քննարկելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը նրա կողմից կրելու նպատակահարմարության հարցը` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում առկա իրավական դիրքորոշումները, ինչպես նաև հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ»։
Նույն օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։
2. Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները.
(...)
2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 443-րդ հոդվածի համաձայն`
«Դատարանը, դատավճիռ կայացնելիս, գալով այն եզրակացության, որ անչափահասը կարող է ուղղվել առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, կարող է անչափահասին ազատել պատժից և նրա նկատմամբ կիրառել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։»։
Վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։
Բացի այդ` դատարանը կարող է անչափահասին ազատել պատժից և նրա նկատմամբ կիրառել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ` եթե դատավճիռ կայացնելիս գալիս է եզրակացության, որ անչափահասը կարող է ուղղվել առանց պատժի միջոց կիրառելու։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։
Տվյալ գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանը տասնյոթ տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ընտանիքի հետ միասին։ Վ. Ղազարյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Վ. Ղազարյանը և մայրը` Ա. Պետրոսյանը։ Նա ֆիզիկապես առողջ է, նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։ Վ. Ղազարյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։
Հաշվի առնելով գործի հանգամանքները, բավարար հիմնավորումները` ամբաստանյալի կյանքի և դաստիարակության պայմանների, հոգեկան զարգացման աստիճանի և ընդհանուր զարգացման վիճակի, ծնողների խնամակալության տակ գտնվելու վերաբերյալ, դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը բավարար է հանգելու այն հետևության, որ Վ. Ղազարյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։
Այդ պատճառաբանությամբ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանը ենթակա է ազատման պատժից, նրա նկատմամբ պետք է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը` նրան հանձնելով ծնողների` Արաքսյա Պետրոսյանի և Վարդան Ղազարյանի հսկողությանը երեք ամիս ժամկետով։
Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2016թ. մայիսի 26-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարան ներկայացված սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված հսկողության հանձնելը ենթակա է վերացման։
Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 375-րդ, 376-379-րդ, 439-441-րդ և 443-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Վարդանի Ղազարյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքում, դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 /երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով և ազատելով պատժից` նրա նկատմամբ կիրառել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը, նրան հանձնելով ծնողների` Վարդան Ղազարի Ղազարյանի և Արաքսյա Գալուստի Պետրոսյանի հսկողությանը երեք ամիս ժամկետով։
Խափանման միջոց հսկողության հանձնելը վերացնել։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0148/01/16
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 01-06-2016 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 13144216 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Վահագն Ղազարյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2016թ. ապրիլի 07-ին ապօրինի կերպով, տաբատի առջի աջ գրպանում կրել է` հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող արհեստագործական եղանակով պատրաստված, մետաղյա կռփազենք, որը նույն օրը հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանությանԵրևան քաղաքի վարչության կենտրոնականի բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Վահագն |
| Ազգանուն | Ղազարյան |
| Հայրանուն | Վարդանի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 8.21 |
| Չափահաս | Ոչ |
Մակագրել
| Երբ | 01-06-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Մարտիրոսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 02-06-2016 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 20-06-2016 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վահագն |
| Ազգանուն | Ղազարյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ռուզաննա |
| Ազգանուն | Սիրեկանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 2 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Տ. |
| Ազգանուն | Պողոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ժամ | 10:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 20-06-2016 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Վահագն |
| Ազգանուն | Ղազարյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 20-06-2016 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Տուգանք |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը, նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի, քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի, մասնակցությամբ` մեղադրող, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Տ. Պողոսյանի, հանրային պաշտպան Ռ. Սիրեկանյանի, անչափահաս ամբաստանյալի օրինական ներկայացուցիչ` Վ. Ղազարյանի, 2016թ. հունիսի 20-ին Երևանում, դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս Վահագն Վարդանի Ղազարյանի` ծնված 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, սովորում է Երևանի արհեստագործական ուսումնարանի 2-րդ կուրսում, ամուրի, ֆիզիկապես առողջ, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, բնակվում է Երևան քաղաքի Նորք թաղամասի թիվ 1 տանը, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։ Գործի դատավարական նախապատմությունը 2016թ. ապրիլի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 13144216 քրեական գործը։ Նախաքննության մարմնի 2016թ. մայիսի 26-ի որոշմամբ անչափահաս Վահագն Վարդանի Ղազարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար` «որ նա 2016 թվականի ապրիլի 07-ին ապօրինի կերպով, տաբատի առջևի աջ գրպանում կրել է` հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող արհեստագործական եղանակով պատրաստված, մետաղյա կռփազենք, որը նույն օրը ժամը 19։20-ին հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում։ Այսինքն` Վահագն Վարդանի Ղազարյանին մեղսագրվում է արարք նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։»։ 2016թ. մայիսի 31-ին թիվ 13144216 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. հունիսի 02-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2016թ. հունիսի 10-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. հունիսի 20-ին նշանակելու մասին։ Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը. Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանը, 2016թ. ապրիլի 07-ին, ժամը 19։10-ի սահմաններում, հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող, արհեստագործական եղանակով` կռփազենքի նմանողությամբ պատրատված, դարչնագույն մետաղյա առարկա գրպանում ապօրինի կերպով կրելով` գտնվել է Երևանի Ազատության հրապարակում։ ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ գնդի չորրորդ հատուկ գումարտակի ոստիկանները նույն տարածքում ծառայություն իրականացնելիս նկատել են, որ Վ. Ղազարյանի տաբատի առջևի աջ գրպանում ուրվագծվում է կռփազենքի նման իր։ Ոստիկանները մոտեցել են նրան և պահանջել են ներկայացնել գրպանի պարունակությունը, որը Վ. Ղազարյանը կատարել է։ Դրանից հետո Վ. Ղազարյանը սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին, որտեղ, անձնական խուզարկության արդյունքում նրա տաբատի առջևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է վերոհիշյալ սառը զենքը։ Անչափահաս ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է հետևյալը. Վահագն Վարդանի Ղազարյանը ծնվել է 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին Երևան քաղաքում, բնակվում է հարազատ հոր, մոր և եղբայրների հետ միասին։ Վ. Ղազարյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Վ. Ղազարյանը և մայրը` Ա. Պետրոսյանը։ Վ. Ղազարյանը ֆիզիկապես առողջ է, նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։ Պարզվել է նաև, որ Վ. Ղազարյանն իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` տասնյոթ տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։ Ապացույցների հետազոտում և գնահատում Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով. Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 4-րդ գումարտակի ոստիկան Սարգիս Վահանի Վարդանյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. ապրիլի 07-ին« ժամը 16։00-ից ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի նույն գումարտակի ոստիկան Գևորգ Արամի Երանոսյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական տարածքի Ազատության հրապարակում։ Ժամը 19։10-ի սահմաններում Հ. Թումանյանի արձանի մոտ նկատել են մի անծանոթ երիտասարդի« որի տաբատի առջևի աջ գրպանում ուրվագծվել է կռփազենքի նմանվող իր։ Մոտենալով այդ երիտասարդին` պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը։ Նա տաբատի աջ գրպանից հանել է կռփազենքի նմանվող իր և ցույց է տվել իրենց։ Դրանից հետո իրենց պահանջով այդ երիտասարդը նշված իրը դրել է նույն գրպանը, որից հետո սառը զենք կրելու կասկածանքով նրան բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին« որտեղ տեղեկացել են« որ նա հանդիսանում է 1998 թվականին ծնված Վահագն Վարդանի Ղազարյանը։ /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 14/ Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 4-րդ գումարտակի ոստիկան Գևորգ Արամի Երանոսյանի նույնաբովանդակ նախաքննական ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. ապրիլի 07-ին« ժամը 16։00-ից ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի նույն գումարտակի ոստիկան Սարգիս Վահանի Վարդանյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական տարածքի Ազատության հրապարակում։ Ժամը 19։10-ի սահմաններում Հ. Թումանյանի արձանի մոտ նկատել են մի անծանոթ երիտասարդի« որի տաբատի առջևի աջ գրպանում ուրվագծվել է կռփազենքի նմանվող իր։ Մոտենալով այդ երիտասարդին` պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը։ Նա տաբատի աջ գրպանից հանել է կռփազենքի նմանվող իր և ցույց է տվել իրենց։ Դրանից հետո, իրենց պահանջով այդ երիտասարդը նշված իրը դրել է նույն գրպանը։ Այնուհետև այդ երիտասարդին, սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին« որտեղ տեղեկացել են« որ նա հանդիսանում է 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին ծնված Վահագն Վարդանի Ղազարյանը։ /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 15/ Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Վարդանի Ղազարյանի` որպես կասկածյալ տված ցուցմունքով այն մասին, որ 2016 թվականի ապրիլի սկզբներին, Նորքի 4-րդ զանգվածում միայնակ զբոսնելիս, գետնին ինչ-որ մետաղյա առարկա է նկատել։ Մոտեցել և տեսել է« որ դա կռփազենք է։ Այն վերցրել է գետնից և նկատել է, որ դրա վերևի հատվածում գանգեր են փորագրված։ Քանի որ դա իրեն դուր է եկել` դրել է գրպանը և գնացել է տուն։ 2016թ. ապրիլի 07-ին, ժամը 19։10-ի սահմաններում« երբ հիշյալ կռփազենքը տաբատի առջևի աջ գրպանում կրելով գտնվել է Երևան քաղաքի Ազատության հրապարակում` իրեն են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և պահանջել ներկայացնել գրպանում եղած իրը« ինչն էլ ինքը կատարել է։ Դրանից հետո ոստիկանության աշխատակիցներն իրեն հրավիրել են ոստիկանության բաժին։ /դատական նիստի արձանագրություն հատոր 1, գ.թ. 44-45/ Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանի` որպես մեղադրյալ տված ցուցմունքով այն մասին, որ առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, պնդում է որպես կասկածյալ տված ցուցմունքները, հրաժարվում է ցուցմունքներ տալուց և հարցերին պատասխանելուց։ /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 52/ Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Վարդանի Ղազարյանը դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ կռփազենքը գտել է Երևանի Նոր Նորքի 4-րդ զանգվածի` դեպի շենքեր տանող ճանապարհից։ Դեպքի օրը վերոհիշյալ կռփազենքը դրել է տաբատի առջևի գրպանը, քանի որ ցանկացել է այն տալ հորը, որպեսզի այն եռակցի ավտոտնակի դարպասին։ Մոռանալով` այն թողել է գրպանում և գնացել է Երևանի Ազատության հրապարակ` զբոսնելու։ Այդտեղ ծառայություն իրականացնող ոստիկանները մոտեցել են իրեն, պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը, որը կատարել է։ Այնուհետև իրեն բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։ Առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում, քանի որ չի իմացել, որ դա սառը զենք է հանդիսանում։ Այդ կռփազենքն իր հետ վերցրել է` առանց որևէ նպատակի։ /դատական նիստի արձանագրություն/ Դատաքրեագիտական փորձաքննության 2016թ. մայիսի 05-ի թիվ 963-16 եզրակացությամբ, որի համաձայն` «(…) 1.Փորձաքննության ներկայացված դարչնագույն մետաղյա առարկան պատրաստված արհեստագործական եղանակով` կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։»։ /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 21-22/ Անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 2016թ. ապրիլի 07-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` նույն օրը, ժամը 19։20-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին բերման ենթարկված Վահագն Վարդանի Ղազարյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության և այդտեղ նրա տաբատի առջևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է մեկ կռփազենք, որը փաթեթավորվել և կնիքվել է։ Այդ ժամանակ Վ. Ղազարյանը հայտարարել է, որ հիշյալ կռփազենքը շուրջ մեկ շաբաթ առաջ գտել է Նոր Նորքի 4-րդ զանգվածից։ /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 5/ Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի մոտից հայտնաբերված, իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարանում հետազոտված, սառը զենք հանդիսացող կռփազենքով։ /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 53/ Համաձայն քրեական գործում առկա, Վահագն Վարդանի Ղազարյանի ԱԱ N 172149 /տրված 1998թ. հոկտեմբերի 14-ին, ՀՀ արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժնի կողմից/ ծննդյան վկայականի պատճենի` Վ. Ղազարյանը ծնվել է 1998թ. հոկտեմբերի 11-ին, նրա ծնողները հանդիսանում են Վարդան Ղազարի Ղազարյանը և Արաքսյա Գալուստի Պետրոսյանը։ /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 6/ Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանի լիազոր ներկայացուցիչ Ա. Գրիգորյանի կողմից 2016թ. մայիսի 27-ին տրված բնութագրի` Վ. Ղազարյանը բնութագրվում է դրական։ /դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 46Ա/ Դատարանի իրավական վերլուծությունները. Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։ Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի կողմից կատարված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով»։ Նույն օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»։ Նույն օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը` պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)»։ «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրականության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։ «Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրաժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։ «Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5-րդ կետի համաձայն` «Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգը ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։ «Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն` «Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով. ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին. բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։ Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն` «18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են. ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը` բ) պրոբացիան ` գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը` դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը` զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը` է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը` ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։ Նույն կանոնների 19.1-րդ կետի համաձայն` «Անչափահասին որևէ ուղղիչ հիմնարկում ներփակելը միշտ պետք է ծայրահեղ միջոց լինի, անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետի համար կիրառված»։ «Երեխայի իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 37-րդ հոդվածի համաձայն` «Մասնակից պետությունները ապահովում են, որ. (...) (բ) ոչ մի երեխա չզրկվի ազատությունից անօրինական կամ կամայական կերպով։ Երեխայի ձերբակալությունը, կալանքը կամ ազատազրկումն իրականացվում են համաձայն օրենքի և գործադրվում են միայն որպես ծայրահեղ միջոց և որքան հնարավոր է` կարճ ժամանակամիջոցով, (...)»։ «Ազատազրկված անչափահաս անձանց պաշտպանության վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի կանոնների («Հավանայի կանոններ») 2-րդ կետը սահմանում է. «Անչափահասին ազատությունից զրկելը պետք է կիրառվի որպես ներգործության ծայրահեղ միջոց՝ անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետով։ Այն պետք է սահմանափակվի բացառիկ դեպքերում։ Պատժի ժամկետը պետք է որոշվի դատական մարմնի կողմից` չբացառելով նրան վաղաժամկետ ազատելու հնարավորությունը»։ «Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։ Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը` արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։ (…) 4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծելով մեջբերված դրույթները` ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշման 13-րդ կետում արձանագրել է, որ. «13. (…) անչափահասները, պայմանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռնարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորապես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատկություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափահասների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում (…)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։ 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով»։ Նույն օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են` (...) 2) հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս լինելը. (...)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Անչափահասները քրեական պատասխանատվության են ենթարկվում, և նրանց նկատմամբ պատիժ է նշանակվում սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան` հաշվի առնելով սույն բաժնում նախատեսված կանոնները»։ Նույն օրենսգրքի 90-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Անչափահասի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկանի զարգացման աստիճանը, առողջության վիճակը, անձի այլ առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրա վրա այլ անձանց ազդեցությունը»։ ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշման 14-րդ և 15.1-րդ կետերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է նաև, որ. «14. (…) ՀՀ քրեական օրենսդրությունում անչափահասների նկատմամբ քրեական պատասխանատվության և պատժի հատուկ կանոնների նախատեսումը մարդասիրության սկզբունքի կարևորագույն դրսևորումներից է։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ բաժնում նախատեսված են պատժի տեսակների սահմանման և դրանց նշանակման, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ազատելու, պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, վաղեմության ժամկետները հաշվելու և դատվածության մարման հատուկ պայմաններ, որոնք էականորեն բարելավում են անչափահասի վիճակը և լրացուցիչ երաշխիքներ սահմանում նրա իրավունքների պաշտպանությունն ապահովելու համար։ Բացի այդ, անձի տարիքից բխող հոգեկան առանձնահատկություններով պայմանավորված` հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս լինելն (14-18 տարեկան) ինքնին քրեական օրենսգրքում նախատեսված է որպես մեղմացուցիչ հանգամանք։ Անչափահասի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից (օրինականության, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, մարդասիրության սկզբունքներ) բացի (պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի որոշման 14-21-րդ կետերը), դատարանը պարտավոր է ղեկավարվել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 90-րդ հոդվածով սահմանված կանոններով։ Այսպես` հանցագործության` հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հետ մեկտեղ դատարանը պատիժ նշանակելիս պետք է հատկապես հաշվի առնի` 1) անչափահասի կյանքի և դաստիարակության պայմանները (ընտանեկան դրությունը, ծնողների և ընտանիքի այլ անդամների հետ հարաբերությունների բնույթը, նյութական վիճակը, կրթությունը, աշխատանքը և այլն), 2) հոգեկանի զարգացման աստիճանը (հուզական ոլորտը, որոշակի իրադրությունում ճիշտ կողմնորոշվելու և իր գործողությունները ղեկավարելու ունակությունը, ինտելեկտի մակարդակը և այլն), 3) առողջության վիճակը (մտավոր և ֆիզիկական առողջության վերաբերյալ առկա տվյալները), 4) անձի այլ առանձնահատկությունները (հետաքրքրությունների շրջանակը, աշխատանքի, կրթության, իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ վերաբերմունքը և այլն), 5) նրա վրա այլ անձանց ազդեցությունը (նրանց միջև առկա հարաբերությունների բնույթը, անչափահասին հանցագործության մղելու եղանակներն ու միջոցները` ֆիզիկական կամ հոգեկան բռնություն, հարկադրանք, համոզում, խաբեություն և այլն)։ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ վերը թվարկված հանգամանքները ենթակա են բազմակողմանի հետազոտման անչափահասների վերաբերյալ յուրաքանչյուր գործով։ Միայն դրանց համակողմանի վերլուծության արդյունքում դատարանը կարող է ամբողջական պատկերացում կազմել անչափահասի անձնային և տարիքային առանձնահատկությունների մասին և ընտրել այնպիսի ներգործության միջոց, որն ուղղված կլինի նրա ուղղմանն ու դաստիարակությանը։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը ընդգծում է նաև, որ անչափահասի նկատմամբ կիրառվող քրեաիրավական ներգործության միջոցը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի ընդհանուր նպատակներից բացի (սոցիալական արդարության վերականգնում, պատժի ենթարկված անձի ուղղում, հանցագործությունների կանխում), պետք է հետապնդի նաև անչափահասի հոգեկան և ֆիզիկական բնականոն զարգացման, նրա բարեկեցությունն ապահովելու հատուկ նպատակ։ (...) 15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսացնելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջապատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրացնելու հավանականությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են ենթարկվում պատժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ Որոշակի ժամկետով ազատազրկումը` որպես անչափահասների նկատմամբ կիրառվող ամենախիստ պատժատեսակ, պետք է նշանակվի միայն բացառիկ դեպքերում, երբ ներգործության որևէ այլ միջոց չի կարող դրական արդյունք ապահովել։ (...)»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թ. նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման ձևով։ Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։ 14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։ Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։ 15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։ Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։ Անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն վերագրվող արարքը կատարել է տասնյոթ տարեկան հասակում։ Գ. Ղազարյանը բնակվում է հարազատ հոր, մոր և երկու եղբայրների հետ միասին։ Նրա խնամքով և դաստիարակությամբ զբաղվում են ծնողները` Վարդան Ղազարյանը և Արաքսյա Պետրոսյանը։ Վ. Ղազարյանը ֆիզիկապես առողջ է, նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները բարվոք են, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը` բավարար։ Դատարանը հաշվի է առնում նաև կատարված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, այն, որ Վ. Ղազարյանը նախաքննության ընթացքում տալով խոստովանական ցուցմունքներ` առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել։ Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս` տասնյոթ տարեկան լինելը։ Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։ Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։ Քննարկելով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը նրա կողմից կրելու նպատակահարմարության հարցը` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում առկա իրավական դիրքորոշումները, ինչպես նաև հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ»։ Նույն օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ 2. Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները. (...) 2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 443-րդ հոդվածի համաձայն` «Դատարանը, դատավճիռ կայացնելիս, գալով այն եզրակացության, որ անչափահասը կարող է ուղղվել առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, կարող է անչափահասին ազատել պատժից և նրա նկատմամբ կիրառել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։»։ Վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Բացի այդ` դատարանը կարող է անչափահասին ազատել պատժից և նրա նկատմամբ կիրառել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ` եթե դատավճիռ կայացնելիս գալիս է եզրակացության, որ անչափահասը կարող է ուղղվել առանց պատժի միջոց կիրառելու։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։ Տվյալ գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Վահագն Ղազարյանը տասնյոթ տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ընտանիքի հետ միասին։ Վ. Ղազարյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Վ. Ղազարյանը և մայրը` Ա. Պետրոսյանը։ Նա ֆիզիկապես առողջ է, նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։ Վ. Ղազարյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։ Հաշվի առնելով գործի հանգամանքները, բավարար հիմնավորումները` ամբաստանյալի կյանքի և դաստիարակության պայմանների, հոգեկան զարգացման աստիճանի և ընդհանուր զարգացման վիճակի, ծնողների խնամակալության տակ գտնվելու վերաբերյալ, դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը բավարար է հանգելու այն հետևության, որ Վ. Ղազարյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ Այդ պատճառաբանությամբ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանը ենթակա է ազատման պատժից, նրա նկատմամբ պետք է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը` նրան հանձնելով ծնողների` Արաքսյա Պետրոսյանի և Վարդան Ղազարյանի հսկողությանը երեք ամիս ժամկետով։ Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։ Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։ Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2016թ. մայիսի 26-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարան ներկայացված սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։ Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Վ. Ղազարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված հսկողության հանձնելը ենթակա է վերացման։ Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 375-րդ, 376-379-րդ, 439-441-րդ և 443-րդ հոդվածներով` դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Անչափահաս ամբաստանյալ Վահագն Վարդանի Ղազարյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքում, դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 /երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով և ազատելով պատժից` նրա նկատմամբ կիրառել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը, նրան հանձնելով ծնողների` Վարդան Ղազարի Ղազարյանի և Արաքսյա Գալուստի Պետրոսյանի հսկողությանը երեք ամիս ժամկետով։ Խափանման միջոց հսկողության հանձնելը վերացնել։ Իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։ Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում։ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 20-06-2016 |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 25-07-2016 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 01-03-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 62, 55 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 01-03-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 62, 55 |